(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Codex cumanicus, Bibliothecae ad templum divi Marci Venetiarum primum ex integro editit prolegomenis notis et compluribus glossariis instruxit comes Géza Kuun"

Ptirchased for the 
LiBRARY of the 

UNIVERSITY OF TORONTO 

frovi the 

KATHLEEN MADILL BEQUEST 



J 



CODEX 
CUMANICUS 

^ / 

BIBLIOTHECiE / 

AD TEMPLUM DIYI MARCI YENETIARUM 



l^ , 



PRIMUM EX INTEGRO EDIDIT 
PROLEGOMENIS NOTIS ET COMPLURIBUS GLOSSARIIS INSTRUXIT 

COMES GEZA KUUN 

ACAD. SC. HUNG. SODALIS 






iC 



^ 



BODAPESTINI 

EDITIO SCIENT. ACADEMI/E H U N G. 

1880 



% 



\ 



K. \. llUdllillirS^^llTilFrtnieiit iiiid .\iiliqiiiirliiiii 
iii Leipzig. 



CODEX 
CUMANICUS 



BIBLIOTHEC^ 



AD TEMPLUM DIVI MARCI VENETIARUM 



PRIMUM EX INTEGRO EDIDIT 



PROLEGOMENIS NOTIS ET COMPLURIBUS GLOSSARIIS INSTRUXIT 



COMES g6zA KUUN, 



ACAD. SC. HUNG. SODALIS 




BUDAPESTINI 

E D I T I O S CI E N T. A C A D E M I ;E 11 U N G . 




zsCst 



^ 



Typographii societatis „Franklin" 



PR/EFATIO. 



Opus editionis totius codicis cumanici bibliothecas ad divi 
Marci Venetiarum sex abhinc annis a me susceptum tandem 
exequutus sum. Hoc opus sane arduum mihi etiam eo aggravavi, 
quod prolegomena, annotationes interpretationemque textuum 
cumanicorum Hngua latina scribenda constitueram. Linguam 
latinam ob duas causas elegi i, quod hujus generis opera Hngua 
omnibus viris doctis notissima scribi debent 2, glossas voca- 
bularii cumanici in ipso codice Venetiano per vocabula latina 
expHcatae sunt. Te autem candide Lector ! oro atque obsecro, 
ut mihi defectus et menda sane multa et gravia styH benigne 
ignoscas. Hoc quoque bene scio nec prolegomena defectibus 
et erroribus exemta fore, nam ea procul a suppelectiH bibHo- 
thecarum in soHtudine casteUi Maros-Nemethiensis conscribere 
necesse habui, attamen confidenter spero me saltem in solu- 
tione quarundam qurestionum arduarum proxime a-d verum 
accessisse. Etiam in lectione et interpretatione vocabulorum 
textuumque cumanicorum me saepe errare haudquaquam me 
latet. 

Viris doctis Antonio Schiefner, Hb. baroni Carolo 
Geringer, Carolo Julio Schroer, Ottoni Keller, Attilio 
HoRTis, Gabrieli de Balint, Angelo de Gubernatis et Aroni 
de SziLADY acceptas refero nonnuHas observationes et indi- 
cationes summi momenti, quas iHi mihi roganti insigni bene- 



volentia communicaverunt. Insuper doct. Schroer mihi interpre- 
tationem glossarum germanicarum hujus codicis humanissime 
suppeditavit. Denique cl. pra^fecti bibliothecae ,,Marcianae" viri 
summas doctrinae et humanitatis Johannis Veludo et ill. comitis 
C. SoRANzo erga me benevolentiam silentio proetermittere 
non possum. 

Ad explicandas glossas cumanicas praecipue professoris 
Vambery vere egregio glossario cagataico, A. Hindoglu vocabu- 
lario osmanico et Gabrielis de BAlint glossario Kazanico usus 
sum. Id quoque annotatum esse volo, nos in notis editionis 
glossas cumanicas prjecipue osmanicis et Kazanicis comparasse, 
quia illae apud nos magis not?e sunt, quam aHarum dialectorum 
formre , hns vero ad cumanicas recte expHcandas maxime 
idoneae sunt. Ad formam osmanicam in hac operis parte inter- 
dum non annotavimus, eam arabicae vel persicae esse originis, 
quoniam in vocabulario cumanico editioni nostrae adjuncto quae 
ad originem arabicam vel persicam spectant, locis suis anno- 
tata inveniuntur , in quo glossas cumanicas praecipue cum 
cagataicis et Kazanicis comparavimus. 

Denique de multis impressionis erratis nobis graviter 
conquerendum est, quje sane longe pauciora fuissent, si nobis 
per totum illud tempus Budapestini degere hcuisset. Emen- 
dationem erratorum lector benevolus fine operis inveniet. Non- 
nuliae emendationes , quae ad lectionem interpretationemque 
glossarum codicis spectant, in vocabulario cumanico et persico 
inveniuntur. 

Dabam Maros-I^emethii, Anno 1879, Kalendis JuUis. 




PROLEGOMENA. 

i. 

Cotlex latino-persico-ciimanicus, quem niinc primum ex 
integro luci publicae damus, in catalogo codicum bibliothecae 
ad templum divi Marci Venetiarum consilio et labore quondam 
celeberrimi hujus bibHothecae praefecti Antonii Zanetti con- 
scripto sic breviter signatus est : 

« Codex DXLix 
in 4°, chartaceus, foHorum 62, SaecuH xiv. 

Lexicon latinum, persicum et comanicum. 

Initio legitur: 
Mccciii. die XI. JuHi.» 
Zanetti hanc brevem mentionem codicis in calce cata- 
logi fecit, videHcet sub titulo : «Appendix codicum, c|ui nuper 
in parte superiori ducaHs ecclesiae inventi sunt». Doctissimus 
bibHothecarius initio appendicis observat : «Ex his aHquot, quos 
sciHcet asterisco signavimus, descripsit Tomasinus in BibHoth. 
Ven. Mss. pag. 56.»' 

Tomasinus loco citato de hoc codice ita scripsit : 
«Alphabetum persicum, comanicum et latinum .Anonymi, 
scriptu anno mccciii die xi JuHj. Cuius libri initium est tale. 
In nomine Domini Jesu Christi etc. 

Hec sunt prima verba et nomina de Htera A. 
audio mesnoem esiturmen 

audis mesnoy esitursen 

audit mesnoet esitir». 

' V. ((I.atina et italica D. Marci Bibliotheca Codicum manii scriptorum.» 
^MDCCXIJ. 

CODEX CUMANICUS. (T 



II 



ToMASiNus codicem cumanicum ait a Francisco Petrar- 
CHA, humaniorum litterarum in Italia instauratore, serenissimae 
reipublicae Venetorum cum aliquot aliis coclicibus donatum esse 
et hoc loco de pretioso dono uberius disputans enumerationem 
codicum acceptam Fortunato Ulmo refert : « Codices qui ad- 
huc extant e bibliotheca Francisci Petrarch.e , ut mihi com- 
municavit D. Fortunatus Ulmus abbas cassinensis. » ' Doctis- 
simus Ulmus in historia monasterii S. Georgii ab eo, dum in 
hoc claustro degeret, ex antiquis annahbus et documentis con- 
scripta de hac re ita loquitur : 

« Era in Venezia il Petrarca nel 1362 quando dono la 
sua hbreria aha IvepubHca ; il che scrive il Sansovino nel hbro 
secondo a carte 25, dove pada della Chiesa del santo sepolcro. 
Qualche poco residuo dei Hbri della quale da me ricercati et 
riconosciuti per ordine degh Eccellentissimi Procuratori di San 
Marco Francesco Moresini, Girolamo Cornaro, et in parti- 
colare di Francesco Molino all' hora Cassiere fu inventariato, 
e dataghne hi nota nel 1634. L'altra maggior parte de quah, 
per neghenza de vecchi ministri, essendo perita, dara che 
piangere a' buoni in ogni avvenire ; quando intenderano, che, 
essendo gia riposti come in un sacrario per ordine buono de 
vecchi Procuratori in certo camerone sopra la chiesa di San 
Marco, accompagnati anco da una moltitudine di singolari 
scritture pubhche, e de particulari ; e risorta quindi un' im- 
mensa perdita della maggior parte di queste cose tutte ; altre 
da topi divorate, altre offese dah' humidita, in maniera tale, 
che con questa congiogendosi gran quantita di polvere : si sono 
quindi impetriti la maggior parte de i hbri, e dehe scritture 
stesse. Per piu di dugento pezzi de' originah delle quah im- 
portantissime, et al pubhco spettanti rimaste illese, ho io con 
somma fatica, et dihgenza ricuperate, et offerte divotamente al 
Serenissimo Principe Francesco Erizzo. Tra quah vi e queUa 



'^ Bibliothecae venetae manuscriptae publicae et privatae (quibus etc.) opera 
jACOBi Philtppi Tomasini episcopi aemoniensis. Utini, Typis Nicolai Schiratti. mdcl.. 



autentica de patti nel 1123 di Domenico Michele Doge con 
GuARiMONDO Patriarca di Gierusaleme, et Baroni del Regno, 
et altre non meno degne, De quali tutte, et de libri residui 
del Petrarca ho formatone gl' Inventarij, et consegnatili Tuno 
ad medesimo Serenissimo Principe et Eccellentissimo Collegio, 
Taltro agli Eccellentissimi Procuratori hora viventi Francesco 
MoLiNO, Gio. Nani Kav'*" et Gio. Pesaro Kav'". » Codex ma- 
nuscriptus Fortunati Ulmi , ex quo textum hunc citavi, 
in bibhotheca D. Marci Venetiis asservatur. ' Sansovinus 
(Franciscus , 1521 — 1586), quem Fortunatus Ulmus, loco 
citato allegat in descriptione sua Urbis Venetae de dono 
Petrarchae et de curatione hbrorum suorum per mandatum 
Patrum amphssimorum urbis adhibita in sequentibus ad lectorem 
refert : « Considerando quanto habbi ad esser a laude di Dio, e 
del B. Marco Euangehsta, et ad honor et fama, queho ch'e 
offerto per D. Francesco Petrarcha, la cui fama hoggi e tata 
in tutto il mondo, che non si ha in memoria di huomini, che 
fra Christiani sia stato giamai, 6 sia, un Filosofo Morale, et 
un Poeta, che g\i si possa paragonare, sia accettata la sua 
oblatione secondo la forma deha infrascritta pohzza scritta di 
sua mano. Et sia preso, che si possa spendere del Monte, per 
la casa, et habitatione sua in vita sua per modo di affitto, si 
come parera ahi Consigheri, et Capi, o aUa maggior parte 
offerendo h Procuratori della Chiesa di S. Marco, far le spese 
necessarie per il hiogo doue haueranno ad esser riposti, et 
conseruati i suoi hbri. » Ecce tenor testamenti, ad quem San- 
soviNus allusit : «Desidera Francesco Petrarcha di -hauer he- 
rede il B. Marco Euangehsta se cosi piacera a Christo, et a 
hii, di non so quanti hbretti, i quah egh possiede al presente 
6 che forse possedera. Con questo che i libri non sieno ven- 
duti, ne per qual si vogha modo mal trattati, ma sieno con- 
seruati in alcun kiogo da esser deputato a questo effetto, il 
qual sia sicuro dal fuoco, et daUe pioggie a honor cH esso 

' L VII, 217, f. 438. 



IV 



Santo, et a memoria di esso Fra^xesco, et per consolazione, 
et commodo perpetuo degli ingegnosi, et nobili di questa Citta, 
che si diletteranno di cose tali» etc' Tomasinus in pretioso 
suo libro «Petrarcha Redivivus» de diversis bibliothecis 
Petrarch/e et de Hbris ab eo serenissimae reipublicae Venetae 
dono oblatis quaedam memoriae prodidit, quae digna sunt, ut 
hic repeterentur : «Huius vero muneris memoriam publico in 
aede S. Sepulchri monumento conservari placuit Venetiis. Plu- 
res autem Petrarcham habuisse bibliothecas ex ipsius Episto- 
lis costat. Nimirum in Valle clausa unam, tpiam fihus custo- 
dis domus, dum in Vallem latrones irruerent, translatam in 
Arcem ab impiorum furore Hberavit. Alteram Parmae, quam 
sub Italici Parnassi nomine concelebrat : tertiam Veronae, in qua 
sub die xxv. Januarii Anno pestilentiae memorabih terraemotum 
praesensit. Nec Arquadae in Collibus suburbanis hac supellec- 
tile destituebatur. Epistolas Ciceronis ad Atticum calamo 
scriptas e bibHotheca Petrarch.e apud Petrum Victorium 
ingentis doctrinae virum dilaudat Sebastianus Corradus in 
Praefatione SchoHorum ad Lectorem. Ex quibus omnibus se- 
lectiores ReipubHcae Serenissimae donasse jam senio confectum 
credibile est. Quamquam et bona rariorum pars aHo fuerit 
distracta, e cjuibus Aetnam Claudiano ascriptam se vidisse 
fatetur Lilius Gyraldus de Latinis Poetis dialogo iv. Nec ta- 
men ii Codices in BibHothecam D. Marci repositi, sed in pe- 
cuHarem locum traslati in sacrae Aedis fastigio, apud equos 
aeneos Plateam versus, ubi commissariae (ut loquuntur) scrip- 
turae Procuratorum D. Marci asservantur, prope ceHam Ab- 
batis JoACHiMi. Unde me in eos inquirente IHustriss. Viri et 
de re Htteraria bene meriti D. Benedicti Capelli Serenissimi 
Francisci Erizzi Ducis ex sorore nepotis indicio, pro summa 
ipsius vigilantia in lucem producti, inque ordinem ut Hcuit re- 
dacti, providentia Illustrissimorum Senatorum ac D. Marci 
Procuratorum Francisci Mauroceni, Francisci Molini The- 

' V. Sansovini lib. «de rebus Venetis». 



saurarii, et Joannis Nani. Immane vero in ipsos Codices sae- 
vierat edax temporis calamitas eo dente, quo theatra, moles, 
Uibes destruuntur. Adeo quicquid heic erat partim in pulvere 
inter manus pene collapsum, partim (dictu mirum) in saxa 
mutatum. Laudanda heic in primis egregia Cl. D. Fortunati 
Ulmi Abbatis Cassinensis dihgentia, cui Sereniss. Senatus 
decreto haec erat commissa cura, ut Hbellos tenebris eximeret, 
et eximium Petrarchae donum a temporis situ, ac tineis vin- 
dicaret. Horum, quos fortuna superstites voluit, Syllabum a 
viro laudato ad me perhumaniter transmissum curiosis non 
ingratum spero. 

Missale vetustum hi membranis in folio maiori, in quo non 
reperitur memoria Conceptionis B. Mariae Virginis. 

Antiphonarium geminum fol. in membr. 

Psaltcrium in 8. in membr. et Breuia^dtmi in S. membr. 

Praecationes Missae solemnes fol. paruo, mcmbr. 

Libri Job, et Salomonis Sapientia, Ecelcsiastes, et Cantica in 
^ magno, membr. 

Prosperi Aquitani Carmina in ^. membr. 

Aristotelis Opera, De Physico Auditu, De Cacio, ct Mundo, 
De Meteoris, De Generatione, et de Anima. 

Virgilij Acneis in fol. paruo, ^nembr. 

Horatius de Arte Poetica in 4. membr. 

Parabola Magistri Arjioldi dc Vilhi No7ia scilicct Rcgulae 
Gcncralcs curationis morborum facfac, (ut ipsc ait) ad honorcm 
Illustriss. Regis Franciac D. PJiilippi. Itcm Canones dc Podagra. 
Itcm Abbrcuiatio Rcgimiuis auctorum. Tabulac. Itcm ' liber de 
Conseruanda Sanitatc. Abbrcuiatio libri Prognosticorum ubi ct de 
Crisi. Tractatus Astrologicus pro Mcdicis. Quae hodie ad nos 
pcrvenerunt omnia Lugd. impressa 1504. et ahbi.' 

Compcndiu)n Medicinalis Astrologiac a Fratre Nicolao de 



' Hic Arnoldus natus est in Villc i/ciaw (in Languedoc), anno 1250. l^ti rc- 
fcitur, iitteris graecis, hebraicis et arabicis a juvfnili aetate magna cum soUicitudine 
studium navavit. V. lib. StrobelberGERI «histtJria monspeliensis» inscriptum. 



VI 



Pa^anica Ordinis PracdicatonLin compilatuni Anno rjjo. in fol. 

maiori in nionbran. 1 

Lihcr Logicae Pctri Hispani fol. niinori in carta. ' 

Fratris Guidonis Respiniani Carnielitani Ouaestioncs de \ 

Anima. j 

Liber de partibus Orationis, quateiius praedica^nentaliter te- \ 

7ietur d Magistro Spergilo Gambellato Papiensi compositus Anno , 

I Jig. fol. niembr. i 

Ouodlibeta Aegidij. j 

Alphabctum Persicum, Comanicum, et Latimim Anonymi j 

scriptiim Anno ^iccciii. Die xi Julii. Cuius libri initium est tale: I 

In nomine Domini Jesu Christi ctc. Haec sunt prima verba et ! 

nomina de litera A. i 

Auclio — Mesnoem. — Esiturmen. j 

Audis — Mesnoy. — Esitursen. j 

Audit — Mesnoet. — Esitir. I 

Libcr Marchianae Ruinae qui continet bella Anni 1338. quo ■ 

Sereniss. Reip. Venetae accessit Urbs Tarvisium. Cuius prin- j 

cipium est. j 

Audiat aure trucem cordis pietate ruinam \ 

Lector, et innumeras populi quas Marchia cladcs ! 

Lommissas dcpressa tulit sub tempore tetro : \ 

Ouo liiuenes tenue^^e Duces fulcrentia scebtra. i 

Finis : 

Lt placida- te pace regat Rex usque supernus, \ 

Dum spires : Requiem tandcm tibi pracstet amocnam. \ 

Auctoris nomen hoc disticho in calce libri exprimitur: , 

Gente Ligur, Patria Ambrosij sum fertile nomen, I 

Lst miJii stirpsque Ceres, inea spica est apocopata. » ' I 
Francisco Petrarch.e crebra in nef^otiis diplomaticis 

itinera et frequens cum doctissimis et summis suae aetatis viris ! 

litterarum commercium optimam procuraverunt occasionem bi- 

bliothecam suam rarissimis cum libris augendi. Jam in juveniH ; 

i 

' «Pktrarcha redivivus.» Patavii, mdcl. Pag. 71, 12, 73. 



Vll 



aetate graecas litteras hausit et Bononiae studiis anti(|uitatis 
diligenter operam dedit. Homeri opera, quemadmodum vates 
ipse in litteris ad Nicolaum Sigerum scriptis ait, de ultimis 
F^uropae finibus sil)i dono oblata gratissimo et laeto animo 
acccpit. Inter amicos, quos maxime coluit, nonnullos Janu- 
enses habuit et nihil mirum, si ab uno eorundem codicem 
cumanicum Europae ultimis per missionarios quosdam con- 
scriptum e possessione Antonii de Finale hguris sibi acqui- 
sivit. Codicem enim nostrum cumanicum, uti pag. 156 anno- 
tatur, per quosdam annos Antonius de Finale possidebat, 
cujus famiham, uti mihi doctissimus vir Cornelius De Simoni 
archivi S. Georgii secretarius perhumaniter communicavit, e 
Liguria originem duxisse constat. Utrum Petrarcha codicem 
cumanicum ab ipso Antonio de Finale, an aho quodam e 
numero amicorum Januensium acceperit, minime hquet, sed 
unum hoc testibus adductis constat, codicem paulo post Anto- 
NiuM de FiNALE in possessionem Petrarch/e pervenisse. Non 
solum testes adducti, sed ipse codex assertionem nostram di- 
serte comprobat, pag. enim 127 et 137 quaedam fragmenta 
poeseos itahcae reperiuntur, quorum character secundum opi- 
nionem nonnuUorum virorum doctorum itahcorum , inprimis 
Attilii Hortis bibhothecae Tergestinae clarissimi praefecti ma- 
gnam cum Petrarch.e manuscriptis autographis simihtudinem 
prae se fert. Sed non sohim character scripturae, verum mo- 
dus partes orationis contrahendi, orthographia et vocabula ipsa 
auctorem fragmentorum magna cum probabihtate Petrarcham 
fuisse demonstrant, eandem enim contractionem et orthogra- 
phiam in his fragmentis observamus, quae in autographis cele- 
l)errimi vatis, e. g. in codice vaticano liv occurrunt. Denotatio 
htterae z per y in vocabuhi ni(7y primi fragmenti et in ros/ry et 
say/a secundi optimer espondet scriptioni yuiao^inar, yjuaginc co- 
dicis praedicti autopraphi' et contractio larcho secun(h frag- 
menti etiam in codice vatican(3 saepenumero reperitur. Larcho 

' Patr. XIV. 



VIII 



de la sayta nostri secundi fragmenti plane stilum poeticum 
clarissimi vatis redolet. Hic tamen annoto, in cod. vaticano 
constanter saetta occurrere, sed hoc quantum video, nihil impe- 
dit quominus Petrarcha in suo fragmento formam antiquiorem 
scribere potuisset, scimus enim poetas omni tempore contra 
praecepta auctoris epistolae «de arte poetica» nonnunquam 
formas obsoletas adhibuisse, 

Mirari non desino doctissimum abbatem Josephum Valenti- 
NELLi, qui per multos annos bibliothecae ad templum D. Marci 
Venetiis summa cum laude praesedit, contra auctoritatem For- 
TUNATi Ulmi et ToMASiNi, qui ambo res Htterarias serenissimae 
reipublicae Venetae optime noverunt, in dubium vocare coUectio- 
nem Hbrorum a Petrarcha reipublicae dono oblatam Venetias 
unquam pervenisse.' Optime scimus, Poggium'' de libris Petrar- 
CHAE asserere eos «post eius mortem partim divenditos partim 
pluribus distributos fuisse», sed etiam hoc notum est Petrar- 
CHAM post annum 1362, quum Hbros suos serenissimae reipu- 
bHcae donavisset, usque ad mortem xii annos vixisse, quo longo 
tempore clarissimum vatem suam coUectionem continuasse et 
taHbus quoque codicibus auxisse, quorum anteriora exemplaria 
serenis. reipubHcae donaverat, credibile est. Assertio Poggii 
certe ad Hbros a Petrarcha paulo ante mortem acquisitos 
spectat, de quibus possessor adhuc non disposuit. Si Petrarcha 
anno 1370, quum extremum voluntatis documentum exhibuit, 
bibHothecae serenissimae reipubHcae donatae causa inquieto 
fuisset animo, certe indubiam hac in re expressisset volun- 
tatem, in hoc enim documento, de omnibus rebus, quae ei 
tunc curae fuerunt, diserte disposuit. Leibnitjus (1646 — 1716) 
optime novit, codicem cumanicum Petrarch/e in bibHotheca 
D. Marci superesse et de hac re ita scripsit: «Vidi catalogum 
Librorum Petrarchae, ubi inter aHos Libros conspiciebatur 
Dictionarium Lingvae Cumanae, sed in hoc indagando frustra 



' V. Bibliotheca manuscripta ad S. Makci Venetiarum. MDCCCLXVIII. 
^ Opp. var. pag. 276. 



IX 



laboravi.» ' Maxime interesset scire, qiiemnam viderit Leibnitius 
catalogum, utrum brevem Tomasini conscriptionem librorum 
Petrarchae, an aliam uberiorem. Mihi hoc ultimum probabiHus 
videtur, nam Leibnitius expHcate «catalogum? scripsit. Alio 
loco" portentosjs polyhistor addidit: «Semper mihi suspicio fuit, 
posse in aHquibus Daciae anguHs aHquas superesse reHquias 
Lingvae Cumanae. Nam Cumanos saeculo xiii. Rex Hunga- 
rorum recepit, habitationemque iis concessit ; etsi postea, quum 
bellum Tartaricum ingrueret, pro maxima parte fuerint deleti. 
Cumani autem videtur se se ab Hungaricis Ditionibus ad Pontum 
Euxinum porrexisse. » Spes Leibnitii dubitanter expressa lv 
annis post mortem ejus ad exitum venit. Quum enim legatio Cu- 
manorum et Jazygum ex Hungaria Viennae coram regina Maria 
Theresia adfuisset, Adamus Kollarius, vir in Hnguis orientaHbus 
versatus, invitans legatos, domi ab uno eorum, Stephano Varrone, 
orationem dominicam in Hngua cumanica audivit. Kollarius Hn- 
guae turcicae peritus iUico idioma orationis, turcicae originis esse 
agnovit et de hac re Olahum, Thunmannum et aHos certos 
fecit. Thunmannus in «Actis societatis Jablonovianae» de reH- 
quiis Hnguae cumanicae in Hungaria disputans annotavit, ulti- 
mum Hnguae cumanicae gnarum in Hungaria eundem Stepha- 
num Varronem fuisse, a quo Kollarius orationem dominicam 
cumanicam audivit, addiditque sermonem cumanicum cum 
morte Varronis interiisse.^ Varro certe orationem dominicam 
et aHas quoque preces breves cumanicas memoria tenuit, sed 
id quod Thunmannus dixit, eum Hnguae cumanicae peritum 
fuisse, argumentis confirmari non potest, immo peritia Varronis 
in Hngua cumanica praeter orationem dominicam angustis salu- 
tationum canceUis circumscripta fuisse videtur. Post Leibnitium 
noster Corndes fuit primus, qui coJicem cumanicum Mar- 
cianae in mcmoriam doctorum reduxit eum in sequentibus 

^ GOTHOFREDI GuiLLELMi LEiiiNiTii, Opera omnia. Genevae, 1768. 4" Tom. 
VI. Pars 2. Pag-. 188. 

^ Jom. V. Pag. 224. 

3 Lipsiae, 1774. 4-to. Tom. IV. Pag. 188. 



breviter ita describens : «Decennium circumactum est/ exquo 
Venetiis in comitatu 111. D. Josephi e S. R. J. Comitibus 
Teleki de Szek etc. Heri Mecaenatisque mei indulgentissimi 
fuerim versatus. In Bibliotheca S. Marci offendi Codicem Ms. 
in 4-to hoc modo signatum : Codex dxlix Arm. E. i. Prima 
Codicis pagina his verbis erat inscripta 
Mccc" 111° die XI Julij 

In nne Dni nri Thu Xpt et Beatae Virginis Mariae Matris 
ejus et omnium Sanctorum et Sanctarum Dei Amen. 

Ad honorem Dei et Beati Johannis Evangelistae. In hoc 
Libro continentur Persicum et Cumanicum Alphabetum. 

Haec sunt Verba et nomina de littera A. 

Cumanica Turcico Tartarica 

Mesnoe77i esitiwmen — mesmtt — audio, audivi 

EsihCrmen — isidiiriim — audio 

etc. usque ad vocem Atlan — atlan — equita». 

CoRNiDES, uti ex his paucis excerptis videri potest, formas 
quoque persicas, saltem primam vocabularii formam persicam 
et ejus conjugationem pro cumanicis habuit, vicsnoem enim juxta 
esiturmen sribens eam quoque formam sub inscriptione «cuma- 
nica» coUocavit et cuni forma turcico-tartarica mcsmu (sic !) 
comparavit. Pro forma aoristi secundae personae esiturscn perpe- 
ram esitiCrscm (cum m in fine) sripsit super vocalem u nescio 
quam ob rem e apponens et cum prima persona aoristi loco 
formae turc. or. isitirmen vel esetirmcn formam imaginariam isidu- 
rum comparavit, in qua scril^endi ratione etiam hunc errorem 
commisit, ut pro tenui mediam consonam scriberet. Paulo longiori 
temporis intervallo Cornides certo codicem attentius perspe- 
xisset et non dubito, etiam de secunda ejus parte docte, uti 
solebat, disputavisset ! Haec pauca excerpta et quaedam alia in 
dissertatione sua manuscripta «Commentatiuncula Hist. Cri- 
tica de Cumanis»'' inseruit, quae initio hujus seculi in domo 



anno 1770. 

§. 14. in. 



viduae comitis Josephi Teleki in pa.ti^o SzirAk asservata erat. 
Illustris cultor litterarum hun<j^aricarum Aranka commentatiun- 
culam praedictam vidit et cx hoc fonte Petro Hokvat e<^re<2^io 
historico ab eo de hac re solHcitus excerptorum saltem initium 
communicavit. Facere non possum, quin quaedam ex littera 
Danielis Cornides ad doctiss. Georgium de Pray (Vindo- 
bonae, d. 14 Febr. 1773) hoc loco inseram : «Egregia plane 
sunt, et reconditae eruditionis, quae de Chunis Cumanisque 
mecum communicasti. Qua in re, quod mihi sis gratificatus, 
multum TiBi debet. Haud pauca eorum, quae disputas doc- 
tissime, in usum meum convertere potero, quamquam in non- 
nullis a Te dissentiam. Non vacat nunc vagari longius, om- 
niaque monumenta abs te allata discutere sigillatim : quare 
perbreviter summa tantum attingam capita. Chunos sub S. 
Ladislao Colomannoque, et Cumanos sub Bela IV sequutisque 
Regibus, unam omnino eandemque gentem esse, firmiter mihi 
persuadeo. Illi cum Arpade in Pannoniam illapsi, Valachiam, 
Provinciam Temesiensem, orientalemque Transilvaniae oram, 
obtinuere : hi, anno 1221 in Moldaviam, exactoque vicennio, 
anno nempe 1241 ex Moldavia in Hungariam immigrarunt. 
Scio, Russicos annales Makarienses tradere, adscitos ab 
Oskoldo et DiRO, duobus Waraegis, in societatem armorum 
Cumanos quoque ; sed Cumanos eos diserte vocant Russos, quod 
mihi non videtur verosimile. Quae porro de Cumanis eiusdem 
cum Chazarorum gente, originis, addis, perbelle quidem cum 
Systemate Schlozeriano consentiunt; mihi tamen, fateor, non 
arrident usquequa(|ue. Chazaros non inficior Magyarorum 
cognatos fuisse, nec Hnguae inter utrosque, nisi forte Dialecti, 
intercessisse discrimen, puto ; Cumanos tamen Chazaris accen- 
sendos esse, vehementer ambigo. Meas dubitandi rationes Tibi 
alia opportunitate, si jusseris, edisseram. Nomen Chazaricae 
urbis Sarchel existimo Graecis detortum esse ex Szdr-hely^ 
(|uod albnm lociim sonat. ' Szdr enim obsoletum vocabulum 

' Apud CONSTANTINUM PoKPHY i<0(iK\T TUM 'kiT.om unr.l-ivt. Vox sarig, sari, sara 



Xll 

Hungaricum est, album notans ; quod clare ostendere possem, 
si ferret id institutum meum. Evanuit huius vocabuli usus, nec 
nisi in voce composita szdr-ldbn superest, quod de equis albos 
pedes habentibus hodieque usurpatur. Delislius Sarchel illud 
Constantini urbi Bielogrod adaptat ; ego malim Bielawecz 
substituere. Nitor autem auctoritate Nestoris, qui civitatem 
Bielawecz diserte Chazaris attribuit. Rubruquisium, Plancar- 
pinum, Vincentium Bellovacensem, Bacconem, Haitonum legi ; 
hi tamen Cumanos, si quid mihi cernere datur, solHcite a Ga- 
zaris, hoc est Chazaris, distinguunt. 

Quae de lingua Cumanorum Hungarica disputas, elegantia 
sunt, miroque excogitata ingenio; mihi tamen non satisfaciunt. 
Diuersum enim Cumanorum fuisse sermonem a Hungarico, 
praeter Rogerium, alia quoque eius aetatis monumenta loquun- 
tur. Possem omnino nubem testium proferre, qui uno ore Cu- 
rnanos perhibent Tartaros Kipzacos fuisse, Hnguamque Cuma- 
nicam Tartaricae Dialectum ; certiori tamen utar argumento, 
planeque taH, quod vim afferat. Triennio abhinc incidi Vene- 
tiis in BibHotheca S. Marci in Codicem AIs. in ^to, anno 1301 
(sic!), si bene memini, exaratum, atque Hnguae Cumanicae 
Vocabularium, vocumque Cumanicarum DecHnationes Coniuga- 
tionesque tradentem. Ex indultu CL Antonii Zanetti, BibHo- 
thecae Praefecti, exscripsi ex eo codice vocabula bene multa, 
et aHqua DecHnationum Coniugationumque Paradigmata, com- 
perique, linguam Cumanicam a Hungarica, Slavonica, Germa- 
nica, caeterisque Hnguis Europaeis toto coelo differe. At quo- 
niam aduersaria iha mea in Transilvania reHqui, specimen 
Hnguae Cumanicae ex meis aduersariis deponere nunc non 
possum. Opportune tamen accidit, ut a celeb. KoHario accipe- 
rem his diebus Orationem Dominicam veteris Hnguae cumani- 
cae, sibi a viro quodam inter Cumanos spectatissimo submis- 
sam, prout ea in schoHs Cumanicis hodieque memoriae caussa 

in diversis dialectis lurcicis flavum signiflcat (cf. h«ngaricum sdrga). Quod ad for- 
mam kel, cf. mongolicum ger «domus», «familia», hung-aricum hely «locus», turci- 
cum ,,//" «regio». Editor. 



XIII 



recitari a pueris solet. Voces plerasque ex Turcico Tartarico- 
que mihi commode explicuit Cl. Kollarius, ut est harum lin- 
guarum peritissimus. Initium ita habet : Bczdm attanidsz kense 
kikte etc. quod significat : Pater noster, qui es in coeHs etc. 

De Chunis Ptolomaei nihil habeo quod dicam. Hynos pro 
Chunis esse ab ahquibus repositos, inde factum puto, quod 
Librarii nonnulli elementum asperum cli^ in spiritum lenem h 
transmutantes, Huni pro Chuni scripserint et ex eo ()''jvoi pos- 
tea factum, facih admodum aberratione. Praecipuus Codex 
Ms. Graecus Ptolemaei membranaceus, e Bibhotheca Matthiae 
Corvini Regis in Augustam translatus, qui inter Codices grae- 
cos Mstos Historiae profanae Numero i-mus gyj- ^ quemque 
dedita opera inspexi, diserte habet : youvoi.t» Litterae Cornidis 
ad Georgium de Pray, quae copiosum eruditionis fontem oc- 
ckidunt, in bibliotheca universitatis regiae Budapestinensis as- 
servantur et jam diu futurum eorum editorem expectant. 

Principissa Koltzoff Massalsky, fiha principis Mich/elis 
Ghika (Dora d'Istria), femina omni laude dignissima, cujus 
nescio utrum ingenii aciem an doctrinae magis admirer uberta- 
tem, in dissertatione, quam inscripsit «Russes et Mongols» 
codicis nostri praestantia optime intellecta haec verba edidit : 
« Un vocabulaire persan-latin-kouman, qui existe a la Marciana 
de Venise, prouve que les Koumans parlaient un dialecte turc ; 
mais on est porte a croire que chez eux le sang turc etait 
melange de sang ougrien» (vid. « Revue des deux Mondes», 
15. Februarii, 1872). 

Antequam primum prolegomenorum capitukim. absolvam, 
de exteriori codicis habitu, fohorum numero et signatura dicam. 
Antonius Zanettus in catalogo bibkothecae divi Marci codi- 
cem cumanicum ait 62 fokis constare, sed in hac re clarissi- 
mus praefectus haud recte vidit, nam totus codex fokis 82, 
videkcet paginis 164 constat. Recentiori tempore codici kga- 
turam corroborandi causa duo adhuc foka vacua affixerunt. 
Ligatura codicis coriacea praecedentis secuk opus esse videtur. 
Stemma serenissimae reipubkcae Venetae super adversam et 



XIV 

aversam cooperimenti partem in corio ipso impressum cernitur 
et super primi folii adversam et ultimi folii aversam stigma 
bibliothecae nationalis Parisiensis («Bibliotheque nationale») 
videri potest. Imperator enim Napoleonus primus hunc quoque 
codicem cum aliis thesauris bibliothecae D. Marci Parisios 
transportari jussit, unde post aHquot lustra Venetiis tandem 
restitutus fuerat. 

Ecce praesens Codicis signatura : 

DXLIX. 

Arm. Lxxxv. 
C. 8" 

CoRNiDES, uti vidimus, paulo diversam Cod. signaturam 
dedit, scilicet: 

DXLIX. 

Arm. E. \. 
Inde perspicimus, codicem nostrum post ejus felicem res- 
titutionem bibliothecae D. Makci in alio armario reconditum 
fuisse, quare (|uum anno 1873 praefectus bibHothecae ejus tem- 
poris doctissimus abbas Valentinellus codicem mei gratia ope 
antiquioris signaturae perquireret, eum reperire difficulter potuit. 
Sub praesenti praefectura viri summae doctrinae et humanita- 
tis, clarissimi J. Veludo novus codicum orientalium catalogus 
auspicatissimum exordium cepit et spes nos tenet, novum illum 
catalogum jam in proxima expositione Parisiis in conspectum 
vulgi datum iri. 

II. 

JuLius Klaprothus (1783, f 1835), vir in vastissimo dominio 
linguarum orientaHum extensae eruditionis, cujus sane multos 
et graves errores aetas nostra detexit et ad emendationem eorum 
studiose animum instituit, sed cujus vere conspicua merita grata 
nondum memoria praedicavit, cum editione glossarii cumanici 
statum quarumdam quaestionum historicarum et philologicarum 
multum promovit. Vir summae eruditionis Guillelmus Schottus 



XV 



in (lissertatione sua «de Uiguris» Klaprothum defectuosam 
notionem linguae persicae et dialectorum turcicarum habuisse 
perspicue comprobans quaedam suae versionis ex hisce Hnguis 
specimina adduxit. Klaprothus celeberrimum Abulghasium 
germanice interpretatus formam ^\.=^Xj «universitas eorum» 
^^^x=^vL « pars eorum » legit et ita interpretatus est atque sequen- 
tem ejusdem auctoris textum ^3^1 ,^bj.XLo ^iXi3^^^\ j^iJ^i ^j^^ ^yij" 
yhL>lj)y.S^ ^1=::. ^j ^^^ «postea decem tribus uiguricae virum Man- 
GUTEj appellatum (sibi) in principem elegerunt» perperam hoc 
modo vertit : «On-Uigures ex ipsorum genere heroem Mangutati 
principem fecerunt» etc. Doctissimus Schottus et hoc Klaprotho 
exprobrat, eum notissimas voces persicas et arabicas bdzdr 
«mercatus», sagird «discipuhis», hcdeii «corpus», cliazine «the- 
saurus», taifc «famiha» pro turcicis vel tartaricis habuisse.' 

Quid multa? Plurimas enim in hoc capitulo habebimus 
opportunitates Klaprothi vitiosas lectiones et falsas interpre- 
tationes digito demonstrandi, namque certo hnguae persicae et 
turcicae peritus paginas vocabularii a Klaprotho editi perle- 
gens eas maximopere mendosas reperiet. Etiamsi lector codicem 
originalem sub ocuhs non habeat, tamen editionem iUam men- 
dosam esse facile observabit. Nihilominus nos editori gratias 
referre aequum est, iHe enim cum hoc suo opere quaestionem 
Hnguae cumanicae tandem resolvit et attentionem nonnuHorum 
virorum doctorum in codicem nostrum studiunKjue Hnguae cuma- 
nicae convertit. 

Klaprothus, uti ipse refert in prooemio editionis suae,^ 
Hbrum Tomasini ((PetrarcJia redivivus» inscriptum obiter adspi- 
ciens in titulum codicis cumanici «Alphabetum persicum, coma- 
nicum et latinum» forte incidit atque statim affectus desiderio 
codicis amicum suum Salvi Vcnetiis per epistohim adivit eum 
soHicite rogans, ut sibi copiam vocabularii quam primum Pari- 
sios mittat. Salvi postuiato lubenter indulguit et copiam per 

^ V. «Zur Lligurenfragcii von W. SCHOTT. Berlin, 1874. 

^ Memoires relatifs a TAsie, contenant des recherches historiques et pliiloh)- 
giques sur les peuples de rOrient, par M. J. Klaproth. T. III. Paris, 1828. 



XVI 



amanuensem quendam confici curavit, eamque anno 1824 
Klaprotho misit. Habet haec res admirationem ! Klaprothus 
copiam optimam esse existimavit et de hac re in prooemio 
praedicto ita scripsit : *M. Salvi eut la bonte de sadresser a 
un des bibliothecaires de Venise, et de le prier de rechercher le 
manuscrit, et d'en faire tirer une copie. Ce savant, dont j'ignore 
malheureusement le nom, s'est acquitte de cette commission 
avec U7ie grande exaditude^ et je recus la copie de ce monument 
precieux au mois de novembre 1824.» ' Ouicunque studia linguae 
persicae et turcicae leviter tantum attigit, copiam Klaprothi, 
qualem ex ejus editione novimus, certe pro mendosa habebit, 
etenim in multas incidet formas, quae naturae et indoli harum 
Hnguarum neutiquam respondent. Nemo est, qui codicem cuma- 
nicum a missionariis extraneis conscriptum absque mendis esse 
existimet, at editio Klaprothi talia quoque menda continet, 
que copistam ignarum Hnguae persicae et turcicae evidenter 
ostendunt, pars enim magna eorum non tantum ad orthogra- 
phiam refertur, in qua saepenumero scriptores codicis a genuino 
pronunciatu multum aberraverunt, sed dubio procul imperitiam 
putam arguit. Impossibile est credere omnia haec menda 
solum lapsu calami orta fuisse, quamobrem mirari non desino, 
Klaprothum in lingua persica et turcica ad suscipiendam editio- 
nem hujus generis satis versatum copiam suam bonam et correctam 
existimasse, pariter miror lectiones quasdam vitiosas, quas facile 
emendare posset, non emendasse et alias, quas emendare vellet, 
ad genuinam formam reducere nequaquam potuisse. Ceterum 
codex etiam talia menda continet, quae nec peritissimus ser- 
monis persici et turcici, si ope exemplarii originahs destitutus 
sit, concinne emendare possit. Codex noster in parte sua turcica 
dialectum cumanicam ostentat et ideo nonnullas proprietates 
continet, quas solum is noverit, qui totum codicem dihgenter 
perscrutatus sit. Klaprothus, uti notum est, codicem cuma- 
nicum originalem nunquam sub oculis habuit et de secunda 

' P. 120. 



XVII 



€;jus j:);irt(,', in (|u;i (]ui(l;im lon^iores tcxtus (:um;i,nici contincntur, 
niliil novit, (pKLinohicni in iis s;iltc]n iclnis^ (]u;ic a cc^niti^nic 
j)roj)rict;ituni (linlccti j^cndcnt, (jucdanimofkj excusari p(jtcst. Vir 
in littcris oricnt;ililnis sumin;i(; cruditionis , clarissimus Otto 
Hlaii, (jui studiis turcicis cum puljlicatione grammaticac ct tex- 
tuum di;ilccti l)osniac;ic novos fontcs apcruit, j)aulo ;inte (juasdam 
lormas vocabularii a Klapi<(jth(j cditi j)rocul a c(jdicc (jriginali 
solo subsidio c(jnsjiicuae doctrinac in sua dissertatione «de stirpe 
et linf^ua Cumanorum >) cmcn(l;ire cbnstituit. Et in hac (juidem 
rc j);irs tcnt;iminis successit, veruntamcn (juacdam codicis voca- 
l)ul;i ij)sc doctissimus Ijlaij ad j^cnuinam formam cumanicam, 
(ju;ilcm in codicc vidcmus, rcduccr^; niinini(; j)otuit. Jjlaij for- 
m;is ;l Ivlalrotho cditas umniLrmen, mcninunidoji, nmnij^iil A)'a\- 
nco aliquid», "balneavi», «balnca» in codice orif^inali ita scrijjtas 
cxistimans cas cum vcrbo chivaico manmak « humcctarc » com- 
jjaravit, scd (juod Blau scire non potuit, in codice loco c;irum 
liaccc formac iuimnrmen, itinndim et iuungul le^untur, (juae 
m;inifesto cum nominc adj. turcico oricnt^di jokum, jooidu (jo- 
vuni, jitm) etc, «m.ollis, c» consentiunt, cf. \\\\iVix\(z\\\ri junmak j^ro 
juk'inmak, juvnimak «sc lavare» ct caf^ataicum ///w^^/t «lavarc».' 
Hlau formam a KLAi'R(/rii(j cditam uselarme n ii iu.dici^ ys deri- 
vat;iin dicit, scd in codicc originali tis etarmen, us ettim, us et 
lcgitiir, (juac formae non derivatione, immo compositione ortac 
suiit ct conjugationcm verbi persici ^j^^v^vJ' «ira(Hficare » optime 
intcrprctantur (^U-vJ j «madidum facere»). Ijlau locutionem 
co7ionl adirgamach cum ecini adarmak comj)aravit, at c(jdex frjr- 
m;im acirgamach habct, idcin formas a Klaprotho cditas cor- 
dum, corgil ad ;iiialo<(iam jjosniaci kovmak in covdiim, covgii emcn- 
davit, ;it codcx originalis formas coydum, coygil exhibct. Hlau 
f()rm;im ;i Klaprotho cditam orlas in otlas cmcndavit, at codex 
form;im orlas habet, (juae verbo turcico or. JLxj^Kjl «ascen- 
dcrc» optimc explicatur. Formam a Klapr(jth(j cditam colmac 



■ V. «Monumenta uii^urica» doctissimi Vambkry (Innsbruck, i^joj, pa;^. 248 
et.ejusdem glossarium cagataicum (Lipsiae, 1867). 

CODEX CUllANICUS. ^ 



XVIII 



Blau cum turc. or. pU-y> «armilla)) comparavit, at codex cnlmac 
habet, cujus vocis significatio in columna latina v. «beffa)) ex- 
plicatur, «beffa)) vero apud Du Cangium jocum significat, qua- 
mobrem forma cum. culmac cum kazanico kolko eandem habet 
significationem. Blau secundum Klaprothum vocem cnm addu- 
cit, sed in codice originali cn reperitur. In codice non «stupas)), 
sed stnpa s., id est stnpa sctac legitur. Blau editionem Kla- 
PROTHi sub ocuHs habens formam cumanicam tcriton v. latinae 
«foratura)) respondere existimavit, at in columna latina codicis 
ei «penna)) respondet, quae vox in latinitate medii aevi «pel- 
lem)) significabat. AHas formas mendosas Blau quamquam 
pretiosissimo codice originaH destitutus, tamen optime emendavit 
et in hac c|uoque re clarissimum admirabiHs eruditionis speci- 
men dedit. In editi(3ne Klaprothi locus quarundam vocum 
permutatus est, ita pag. 227 voces chamir, ctmac, cliirda in 
sequenti orcHne apparent : 

«farina)). ard. cJiamir. 

«pasta)). elmac. 

«panis)). nan, ard. chirda. 

« turta )) . tnrt. chirda. 

Doct. Blau rectum ordinem, qualem in codice reperimus, in 
sequentibus optime reposuit : 

«pasta» 



« panis )) 
«turta» 



cha-inir 

etmac 

chirda. 



Ecce ordo codicis : 

« farina )) 
« pasta » 
« panis» 
«turta» 
«fugatia» 

Blau formas mendosas ecHtionis Klaprothi algerle, ctliiudn, 
bamsac in algesli, echindi, dasmac correxit et revera codex algesli, 
echindn, bas))iac habet. 



ard 


cliamir 


nan, ard 


ctmac 


tjwt 


chi)'da 




cJiirda 



XIX 



Rlau in (lissertatione' praeclicta. id tantum aj^ere instituit, 
iit conspicuum editionis Klapkothi emendandae c|uodamm(xlo 
exemplum statueret, non totum vocahularium a Ivlaprotho edi- 
tum, sed partem tantummodo tractavit , eamcjue non solum 
emendare, sed etiam cum respondentibus formis dialectorum 
turcicarum comparare consituit et in hac re de originibus nun- 
nullarum t^lossarum cumanicarum totac|ue etymolof^Ma dialecto- 
rum turcicarum eximiam meruit laudem. Nunc vidimus, quid 
vir dialectoruni turcicarum peritissimus, etsi codice orij:;inali 
destitutus erat, solo ingenii et eruditionps subsi(dio perficere 
potuerit, et jam nunc videamus, cjuomodo Klaprothus, cjui 
codicem illum non ma,G;is quam Blau inspexerat, institutum 
suum ad exitum perduxerit. C(jmparemus i^itur primam editionis 
Klaprothi paginam cum codice originali ! Antetjuam initium 
editionis Klaprothi jiroducamus, inscrij^^tionem codicis originalis 
comparationis causa hic apj^onemus. Ecce initium : 

«MCCCIII die XI luly 

In noTe dnj Nri iliu yr et Bte Vigis Marie Mats ei et 
omium Scor et Scar dei Amen. 

Ad honorem dei et Bti Johis euangeliste. 

In hoc libro cotientur j^rsicum et comaicum p alfabetum : 

Hec sunt Veba et noia de lita. A.y> Vocabularium a Kla- 
protho editum ita incij:)it : 

«MCCCIII die XI. Julii 

In nomine Domini nostri Jesu Christi, et beatae Virginis 
Matris cjus Mariac et omnium sanctorum et sanctarum Dei. 
Amen. 

Ad honorem Dei et sancti Joannis evangelistae.- 

In hoc libro continentur pcrsianum, comanicum joer alj^ha- 
betum. 

Haec sunt verba et nomina de littera ./4. » Itacjue jam ij^sa 
inscriptio glossarii in editione Klaprothi codici joarum respon- 



' «Ueber Volksthum und Spracht- der Kumancni». '/.. (1. IJ. M. G. Tom. XXIX. 
Pag. 556-587- 



XX 



det. In pag. prima editionis formae seqiientes a respondentibus 
codicis discrepant : i. incsnoti pro nicsnoit 2. csiturnicn pro csi- 
turnicn 3. csiturson pro csitiirscn 4. csitir pro csitur. In pagina 
secunda haece formae discrepant: 

apud Klaprothum in codice or. 

1. niesnidam mesin(.)ciem 

2. mesnidi mesinidi 

3 . mesnid mesinid 

4. sinida budcm etc. sinadabudim 

5. csiturucdi esiticedi 

6. csitkascm esitka^sen. 

Sed haec discrepantia plerumque orthographiam attinet. 
Nunc videamus exempH gratia (juasdam formas, quae apud 
Klapkothum plane ahter scriptae reperiuntur, quam in codice 
leguntur. In capitulo codicis « hec sut tempora» voci latinae 
«prima» apud Klaprothum forma A octi respondet, at codex 
as octi habet, id est ^^^ jil, proprie «tempus edendi», — - formis 
etJiindu chiudc apud Klaprothum in cod. ccJiindu. cJiinda, id est 
^i\>iX;f , ItX-U^ respondet («postmeridies»), cf. |^/^ «pars poste- 
rior», «postca», — v. Jicft editionis K. in cod. jcti (cf. hunga- 
ricum Jict «septem», «hebdomas»), — ayda editionis K. in cod. 
ayna, — apcc ay Klaprothi in cod. asuc ay respondet. In capi- 
tulo « Noia rer que ptinet Deo et ad suiendu ey» sequentibus 
formis editionis Klaprothi algerle, ima, barxlic, tengri soumacJiig, 
ycrar bcrmac^ vel yalbarmac, juidtirs in codice originaH algcsli, 
dmcid (cf. kazanicum omot «spes», persicum >XkA)., baxlic, tcngri 
soumacligu , yasuc aytmac yrar bermac, oro yalbarmac (id est : 
«oratio» yalbarmac), juldus respondent. Klaprothus, uti vidi- 
mus, nonnunquam rectum vocabulorum ordinem invertit, tametsi 
orcHncm glossarum persicarum et turcicarum ad normam inter- 
pretationis hitinae (Hrigere potuisset. Glossarum germanicarum 
unam partem Klaprothus haud recte intcHexit, alteram ne 
edidit quidem, ita loco icJi syc, icJi scy «culo», «culavi» mon- 
struosas formas idjsyc, idjscy^ loco volbrenguge «perfectio» vel 
b regu nge sciipsit syhabam rW conjunctionem (Hsjunctivam Hnguae 



XXI 

latinae «vcl)) existiiTians. In editionc Klaprothi hae j^lossae 
£(ermanicae planc desidcrantur : i. pa,f(. 158 (post gerundium 
bycnip biip) sclirckin {.- dc) «tripudians», cf. vcrbum o;erm. med. 
ae. schrcckin «saliro) 2. pag. 234 ic/i lnsfc 3. pa<:(. 236 (juxta 
formam kovniic, apud Klapkotiium koynnc) dcr ars bcyn 4. pag. 
254 ich. Amanuensis Klaprothi non solum glossas praedictas 
germanicas, sed etiam haud paucas voces persicas, cumanicas, 
latinas conscribere omisit, ita in capitulo adverbiorum secpien- 
tes formae editioni Klaprothi plane desunt : i. «breviter», .r//^ 
tcrclap 2. Jicss 3. kimninofnr 4. «cotidianum » kundcoi ^. crid 
cakta 6. ccuJi (« chilcitcr))) 7. saaiiap 8. kopoadcyri («diu», cf. 
turcum or. «--Jei^ « muUum ») g. ynmsak 10. anio ncnn 11. ja/oan- 
/ap («false») 12. ourinn ul ouru/a («furtive») 13. bcrk/cp («firmi- 
ter») 14. katirap («fortiter») i^. \\ conuhd/d («fidehter») 16. auhr- 
sibi/c\ Jiorn ... (cf. vocem arabicam Jiiinnct «honorifice») 17. kiczi 
conou/u bi/c (« luimihter ») 18. ,Ji''ca'\ nicrc ul nanay, uay ig. vl 
/mdi 20. ul /ana («iterum») 21 i. m. (id est «in medio») ckiniir 
katnig Jiarassinda «inter» (id est «in medio duorum laterum») 
22. «nunquam.», ;''//c?'r;'///.r, JiarcJiis hcrgys. In editione Klaprothi 
non solum voces, sed etiam nonnullae dictiones breves hitinae 
et cumanicae desiderantur, e. g. i. pag. 175: «homo letae cum 
h deo famulae» (id est «homo letare cum homine deo famu- 
hire», in c|ua dictione loco formarum deponentium formae verbi 
activae usurpantur) 2. pag. ig^: «induas bracam tuam» concc- 
kuoni ki/giJ ^. pag. ig^: bu kiczc ciu ( .-ci n/ ) k ( . ) r( y )f bu/oac bo/d(i) 
« (hic) liomo (qui) depravatus fastidiosus est» 4. pag. ig^: « qs 
fet» kin/ sasir 5. ultima pagina vocabuhirii «d diis ps-(ns) here- 
ditatis tue fac ahas», id est «dominus Deus participes nos 
hereditatis tuae fac ahas . . . .». Voces notissimas turcicas 
Klaprothus ahquando j)ro pcrsicis vel aral)icis habct, ita vocem 
turcicamy^?'/'// «pauper» cum arabico v^>£. et afK'erbiiim tcrc «cito» 
(cf. cagataicum tirik, kazanicum tc7'c) cum voguhco torka, finn. 
tcrwck/i com})aravit ; est operae pretium, ut Klaprotiii lianc 
iihimam comparationem cum ipsius verbis annotemus: «hi racine 
de ce mot se retrouve (hins h^ mongol tourocji, (hins, le yakoute 



turo-uin\ dans le vogoul de Verkhotourie torka, dans le tinnois- 
carelien tcrwckh, et dans le cornevalis stirk^-' (pa.G^. 192). Ecce 
audacem comparationem ! Klaprothus dialectis line^uae cuma- 
nicae affinibus omissis ea procul quaerit, quae prope reperire 
poterat. Ex magna falsarum comparationum abundantia paucas 
tantum producemus i. formam tiirlij Klaprothus pag. 157 
editionis suae, quam falso turJij cdidit, cum arabico y^o com- 
paravit, at cadem ipsa vox etiam in diversis dialectis turcicis 
usurpatur, ita in dialecto turc. occidentali sub forma diirlu et 
genuinae oriirinis turcicae esse videtur, radix enim tor, tor in 
(lialectis turcicis proprie formam significat, e. g. -^y^ ^ «quaHs, 
e», cf. mongolicum toro « consvetudo», «lex», proprie «modus 
vivendi», — manguicum doro «via», «regula», «ordo», «con- 
svetudo», «lex» et «ritus»,' — hungaricum tdrvcny «lex» 2. Kla- 
PROTHUS vocem turcicamy^^-i,'/ «pugna» e lingua persica deprom- 
tam dicit, at vox «pugna» in lingua Persarum Ai^ et non ja^:^'i 
sonat, jagc vero cumanicum optime cum uigurico jalcilaviak 
«hostile esse» convenit, nimirum originem a voce ,j-!^^ «prope» 
sumsit 3, Klaprothus paginis 165, 166 editionis suae vocem 
cumanicam tcchsir cum arabico >.^^" (quod perpcram toghiir 
transcripsit) comparavit, at haec forma cum verbo turcico 
orientaH tckismdk comparanda erat 4. vocem w^^;'//^:';' « sigillum» 
cum arab sjij «liciuatum aurum argentumve ct pars ejus» contuht, 
at vox ))i 00 hor \oc\ >-§jo respondet, (|uac in (halccto osmanica sigil- 
lum significat, cf. ^Jy^y':' ^^ v. ^J-*^ y^'' v. ^a^sjf *^ «sigilkire» 
et osmanicum ^dj-^x? idem, y^y^ «sigihatum» 5. cumanicum 
]ic))ia cum arab xJiS contuht, at vero cum turc orientah ^t^-y. 
«res» conferre debebat, v. apud Pavet de Courteille |*4-y « res 
mea» («ma chose, ce qui est a moi»). Klaprothus saep^Miu- 
mero formas ab eo «sil^ericas» dictas adducit, ut voces cuma- 
nicas cum eis comparet, equidem formis inspcctis nescire me 
fateor, quid Klaprothus sub denominatione «siberica» intelle- 



^ «Ssc-schu, sohu-king, schi-king» etc. Herausgegeben von H. C. vun der 1 
CjAI!ELKNZ. H. Heft. Worterbuch. Leipzig, 1864. 1 



XXIII 



xerit, formae eiiini ah eo adductae et arahico cliaracterc scriptae 
nihil fere proprii (lialectorinn sihericarum offcnaint. Doct. Rad- 
LOFFius in pretinsissimo suo opere inscripto : «specimina Htte- 
raturae popuhiris trihuum turcicarum australis Siheriae»' pro- 
prietates (halectorum i. altaicae, teleuticae 2. ichomatis tartarici 
mter Katunja et Bija 3. (Halecti lel)e(l-tartaricae 4. (lial. soricae 
et sojonicae 5. dialectorum originis aljakanicae, 6. kysyl et 
tsolym 7. dialcctorum kircrisicarum 8. dialectorum harahanicae, 
taraicae, toholicae et tiimenicae nohis palam fecit, — Otto 
BoHTLiNGKius vcro in exemplari sua orrammatica linij^uae jacu- 
ticae nos co<^nitioni hujus linj:^uae inhuit." At formae istae, quas 
Klaprothus pro sihericis vcnditat, ne cum una quidem vere 
siherica dialecto couij^ruunt, immo per formas respondentes 
cagataicas, uiguricas, kazanicas vel turcicas occidentales facile 
expHcari possunt, e. g. {oYm?ie jajidiiranicn «accendo lumeri)), 
kur(d)ndiucn «apparco», bulusanicn «adjuvo)> a Klapkotho 
«sihericae» dictae etiam in diajecto kazanica adsunt, v. jandir- 
«accenderew, kiircn- «apparere», bulis- «adjuvare». Klaprothus 
ad glossas cumanicas explicandas nonnunquam formas vcre 
sihericas adducit, sed quantum assecjui possum, exceptis alic[uot 
vocahulis sine ulla necessitate. Sic ad explicandam formam 
cumanicam duranirnicn Klaprothus formam sihericam jj.;obKj( 
adducit, sed ourdnirnicn joraedictum forma kazanica ojrdn oj^time 
explicatur. Klapr(jthus non dicit, formam jji.x)bL5l a cjua dia- 
lecto sumsisse, id cjuod ille non dicit, dicimus nos : in dialecto 
koihalico-karagasica juxta formam iloiirdncrbcn «disco» et d}'d- 
ncrmcn^ usurj:)atur, c|uam formam Klaprothus perperam cum 
ourandmcn transcripsit. 

Klaprothus interdum unam eandemque glossam joersicam 
vel cumanicam cum dual)us vel tribus iormis ci alicjuantum 
similihus comparat et totam rem in judicio lectoris reponit, ita 

' CaHKTiieTeji^ypn,, ]866. 

^ St. PettTsbiiri^-, 1848. 

i V. Pn»f. V"ami'.ery «glossarium etymolo.i^icum linjruarum lur. or. « Nyelvt. K. 
V. Xin. !■". II. (Budapestini, 1877)'. 



p;i,!uj. 179 editionis suae aclverbium (7ss/)(7S, quod nescio quamo- 

hiem duobus .v scripsit, i. cum (j**j vI 2. cum c>Ls\jf 3. cum 
LiuXwf comparavit et idem adverl^ium ^^ \f, cjuod pa<j^. 180 cum 
(j^j vf contulit, paulo post pag. 197 cum \Li -J confert. 

Ouamquam editio Klaprothi sane mendis scateat, tamen 
uti jam diximus, hoc indubitatum meritum habet, quod quaes- 
tionem Hnguae cumanicae definitive resolvit attentionemque viro- 
rum doctorum itcrum atque iterum ad codiccm ori.c^inalem con- 
vertit. Post editionem ,(:(lossarii viri docti nationum extranearum 
cum CoRNiDE nostro in eo consenserunt, ut Hn.c^uam cumanicam 
turcicae ori^^inis esse agnoscant. Celeberrimus Hammer Purgstall 
jam anno 1834 i^^ scripsit : «Wenn noch ein Zweifel obwalten 
konnte, dass die uigurische, kumanische und alttiirkische Mund- 
art eine und dieseH:)e Sprache se}', so wiirde dieselbe durch 
diese Urkunden gehoben» (scihcet per editionem codicis Vene- 
tiani).' D'Avezac de hac re ita scripsit : « L'on possede une 
preuve irrecusable que la langue 'comane n'est autre que le turk, 
depuis que Klaproth a pubHc, dans ses Memoires rekitifs a 
TAsie, un Vocabulairc latin-persan-coman redige ou copie en 
1303, et qui fait partic des manuscrits legues a la bibhotheque 
de Saint Marc de \^enise par le celebre Petrarque.'' Carolus, 
Fridericus Neumann in Hbro « Die Volker des siidHchen 
Russlands in ihrer geschichthchen luitwickelung», quem Hbrum 
academia inscriptionum et Htterarum Parisiensis praemio ornavit, 
in sequentil)us de Cumanorum lingua dicit : «Die Komanen, 
welche seit undenklichen Zeiten in dem Lande Kaptschak sitzen 
und nicht seltcn auch dicsen Namen erhalten, sind uns bekannter 
geworden als die Tiirkcn, an deren Stelle sie als herrschende 
Horde treten und deren Wohnsitze sic zum Theil einnehmen. 
Es hat sich selbst ein ziemlich ausfuhrlichcs Worterbuch ihrer 
Sprache erhalten, wodurch die Abstammung dieses Volkes, der 
Uzen und Petschenegen, welche zusammen, wie ausdriicklich 

' Jahrbiicher der I.iteratur. Wien, 1834. Bd. LXV. Pag. 30. 
-' Recueil de Voyages et Menioires publie par la Societe de Geographie Paris, 
1^39, Jom. IV. pag. 488. 



versicliert wird, eine und dieselbe Spraehe redeten, ueber allen 
Zweifcl erhoben wird.»' Hic Neumann ad principessam byzan- 
tinam Annam Comnenam alhidit, ([uae in V. cap. VIII. hbri 
historiarum Cumanos et Bisscnos iw ioyXaKzoc» dicit. Doct. Cas- 
TRENUS cum testimonio historicorum et phih)lo<^forum praedicto- 
rum quod ad indolem hnf^uae cumanicae prorsus consentit et 
RoBERTUS RoESLERius dc hac re haud secus opinatus est : « Das 
Worterbuch, das den Beweis dafiir hefert, befindet sich in ciner 
venezianischen Handschrift, welche Petrarca der Bibhothec 
von Venedi.tj^ j^eschenkt hat».'' Maximilianus Muller et A. F. 
Pott, viri summae auctoritatis, in c|uacstione linguae cumanicae 
consentientem manifestaverimt opinionem. Nostrates adversus 
opinionem Cornidis de Ungua cumanica falsam sibi scientiae 
persvasionem induxerunt eam cum hn;f;ua hungarica eandem 
esse existimantes. Celeberrimus Pray aperte dicit, Hnguam 
Cumanorum dialecto tantum diferre ab hungarica. Joannes 
Jernev, egregius historicus hungaricus, contra opinionem doc- 
torum extraneorum conckisionem a nomine cumano ad linguam 
codicis talem (Hcit, ac si (juidam ab inscriptione Hbrorum Bon- 
FiNii «historia pannonica» ad originem Hungarorum pannonicam 
concluderet.^ Georgius Fejer verum sequentem Francisci 
Ottrokocsi assertionem justam censet et approbat: «Loquuntur 
(Jazyges et Cumani) enim eadem hngua in essentiahbus (]ua nos 
Hungari kK|uimur, quam non acceperunt a nobis, sed habent eam 
avitam et a maioribus suis acceptam etc. » ^ Chirissimus Stephanus 
GyArfas Cumanos gk)ssarii bibhothecae ad (Hvi Marci non genui- 
nos Cumanos, sed popukim tartaricum csse existimat. Tempori- 
bus nostris res abter se habet, namque tandem nonnuUi virorum 
doctorum hungaricorum se ad opinionem Cornidis converterunt, 
ex quibus hic tantum magnum hungaricarum Httcrarum decus 
clarissimum Paulum Hunfalvy ahego, (]ui in recentissimo suo 

^ Lipsiae, 1827. Pat,''. 13?. 

^ «Romanische Studicn». Pa.t,^. jjg. 

3 (iKclcti utazas». Pag'. 229. 

"* II A i<unok eredcte.» Pag. 56. 



XXVI 



libro « Ethnographia Huno^ariae» inscripto opinionem virorum 
doctorum extraneorum a nobis adductam approbat et confirmat. 
Vocabularium a Klaprotho editum cum ultima voce cuma- 
nica capituH «VictuaHa quae nascunt», scilicet cum glossa 
coptaluc tcrminatur. Klaprothus de textibus codicis originalis 
non ita paucis nihil novit, in Tomasini libro «Petrarcha redi- 
vi\us» tantum mentionem vocabularii reperit, itaque ab Salvio 
nihil aliud pctivit, quam ut ejus causa id solum describendum 
curaret, Salvius pro sua parte rem amanuensi cuidam commit- 
tens mentionem vocabularii tantum fecit et amanuensis nihil 
praetercpiam desideratuni conscripsit. Cornides ipse, qui codi- 
cem originalem conspexit, textus silentio transivit. Quum anno 
1873 iter facerem Venctias, id tantum propositum habui ut 
vocabularium cumanicum originale cum editione Klaprothi 
compararem, quamobrein magnum cepi ex codice gaudium ani- 
madvertens eum cum ultima voce vocabularii neutiquam termi- 
natum esse, immo haud paucos textus cumanicos hucusque 
ineditos continere, cpii nos indoli linguae cumanicae suppctiis 
lexicalibus multo magis imbuere possunt. Textus praechcti 
exceptis quilnLsdam aenigmatis praeces, Htanias, capitula scrip- 
turarum sacrarum et doctorum ecclesiae christianae, hymnos 
et homiHas a missionariis extraneis in commodum ecclesiae 
christianae e Hngua extranea in vcrna ulam gentis cumanicae 
conversa complectuntur, Hac de causa crebro textuum e Hngua 
latina in dialectum cumanicam conversionem cum indole Hnguae 
exemplarii originalis arctissime Hgatam repcrimus ac quosdam 
idiotismos constructionesque pecuHares Hnguarum turcicarum 
in iis frustra quacrimus, niliilominus haec secunda pars codicis 
Venetiani nobis haud ita paucas pro}")rictates dialecti cumanicae, 
quae jam du<Him extincta et praeter codicem in paucis tantum 
reliquis conservata cst, pahim fecit. Hic singularis codex non 
solum verum thesaurum Hnguae cumanicae glossariumque persi- 
cum, sed in secunda parte haud paucas quoque glossas germa- 

' «Magyarorszag Ethnographiaja». Pag. 406. 



XXVII 



nicas continct, in prinia vcro nonnullas ^lossas latinas ct italicas 
cxhibct, (]uac in p^lossariis Dii Cangii et Diefenbaciiii deside- 
rantur, dc liiscc formis Ivlaprotiius ita dicit : «lc latin meme 
de cet ouvraL;'c cst curicux, ct on y trouve plusieurs mots pcu 
connus, c[ui pourraicnt formcr un pctit supplemcnt a Ducange, 
et qu'on parvient a expliqucr a Taidc du pcrsan ct du coman, 
(|ui sc trouvent a cote. Lortographe dc Tauteur cst 1'italicnne, » ' 
Nos in calce editionis nostrae praetcr ijjlossarium cumnnico- 
latinum et persicum i(lossarium f^ermanico-latinum ct altcrum 
hitinum apponemus, in (]uo ultimo eas tantum formas in luccm 
puhHcam cchmus, quac apud Du Cangium ct Diefenbachium aut 
omnino desiderantur, aut saltcm diverse scriptae repcriuntur. 
D(^ctissimus Blau in (hsscrtationc sua, (|uam in XXIX 
tomo miscchanorum socictatis (^crmanicae oricntahs inseruit, de 
nova et cmcndata c(htionc vocabularii cumanici ita scripsit: «Ich 
wiederhole, dass es bei dcr Bedeutuni;" dcs ,i;anzen Glossars fiir 
die tiirkische Voh<ssprachc dcs 13. Jahrhunderts eine recht 
dankbare Aufgabe sein wiirdc, wenn cinc Akademie wie die 
St. Petersl3urr;cr odcr Wiener, oder eine f^elehrte Gesellschaft, 
wie etwa die Deutsche Mori^cnlandischc, sich dcr Herausi^abe 
der Venetianischen Handschrift nach hcuti,i;(m Anforderuno^cn 
der Wisscnschait annchmen wolltc.» Quamquam editioni totius 
codicis cumanici multam opcram dedi, tamen optime scio, 
eam parum respondere \'irorum doctorum exspectationi. 

III. 

Lin.Gjua cumanica emortua ad ma,f(num cmolumcntum littera- 
rum ct historiac praetcr codiccm Vcnetianum in (|uil)usdam j^dossis 
a])ud historiarum scrij^tores ct pere|[;rinatores, in dialccto bnzaria- 
nica ct in nonnullis v(K:abulis dialccti taticae (r)iizzli), in (juibus- 
dam vocabulis dialccti turco-bosniacae, quae a sorore linguae 
cumanicae gcrmana scilicet lingua bissena orta est, in dialecto 

^ «Memoires relatifs a TAsie», Tom. IIL pag. 121. 



5txvtn 

nogaica et in quibusdam aliis dialectis kipcakiensibus, in reli- 
quiis lins^uae Cumanorum Hungariae, denique in haud ita paucis 
nominibus propriis personarum et locorum nobis conservata est. 
In sequentibus fontes enumeratos separatim perscrutabimur. 

Plan-Carpinus dicit Cumanos sui temporis Deum cliaui 
nominasse, cf. voces Jian i, q. kan^ e. g. cin haniniis «verus 
Deus» pag. 138 cod. et Jianlek pro Jianlik «regnum», quae 
voces in textibus codicis nostri passim occurrunt. Mongoli regem 
cJian nuncupant, e. g. czin cJian «dominus rex», in lingua man- 
guica Jian proprie imperatorem Chinae significat ; in dialecto 
tun,i:(usica districti Nertschinsk imperator itidem kan sonat (in 
plurali I. kasal 2. kdJial). Apud Avaros, Kazaros, Bulgaros 
eadem vox sub forma duplici kJiagan et khan occurrit, cf. tur- 
cicum orientale ,^'-i'^ et ,jl-is», hungaricum KarcJian (corrupte 
Karchas) apud . Constantinum Porphyrogenitum' nomenque 
tarkau ( Tdrka.ny nomen loci), quae ultima vox mihi ex (jLi&. — j^ 
proprie «dux pecorum, jumcntorum» contracta esse videtur, in 
forma enim latina «tavernicus» hungarico tdrnok respondenti 
consona v adhuc exstat. Chazaroruin quidam princeps item 
TarkJian nominabatur. ' Formam xqyo karcJian ex karacJian cor- 
ruptam esse existimo et primam compositionis partem cum 
cagataico tjj «pecus» e. g. i>i' «Ji^ comparo, ^U* f^ enim in 
regionibus turcico-orientaHbus princeps a se ortus dicitur, • ^J^j^ 
vero in his regionibus homo nol)iHs nuncupatur, qui ad chanum 
hberum aditum haljet et de oneribus decimarum et census 
exemp)tus est. Illud maxime persvasum habeo, duas expressiones 
turcicas karcJian et tarcJian, quarum originahs significatio plane 
convenit, temporibus antiquissimis ex primitivo more instituto- 
que pastorum originem sumsisse, et hoc loco moneo, reges 
antiquissimos Bab}doniae item pastores (riu) nominatos fuisse 
(ct. -ouTrpj «pastor» et «princeps»)."* Fortasse ipsum nomen (r//^?- 

^ (iDe Adm. Imper.» Cap. 40. 

^ V. Brosset «Histoire de la Georgie», L pag. 156. 

3 V. Bdberiianie a PAVEr de Colrteille citatum. 

■* V. «Babyloneet la Chaldee» par M. JoACHLM AlENAxr. Parisiis, 1875. Pag. 50. 



XXIX 



Qdii, clurn, haii olim ciim turcico-orientiili sakci «excuhitor», 
«pastor») eandem liabuit si<j^nificationem (^_^^-v^Lw ((omne animal 
lactarium»), mihi (|ui(k'm haec duo vocabula ad eandem radi- 
cem reducenda esse videntur, eonsona enim gutturahs cJi inter- 
dum pariter at(|ue // in hn.c^uis turcicis a sibilanti orta est/ 
Nomen principis Cumanorum Kuthen, qui gentem suam tem- 
pore regis Belae IV, in Hungariam introduxit, ex radice verbi 
turcici or. tJU->^ derivatum instar kazanici kdtdiice proprie pasto- 
rem significabat. 

Magister Joannes de Thurocz in suis chronicis Cunorum 
(juendam ducem Gyulam nominat," Constantinus autem exer- 
citus Hungarorum ducem Gylas nominatum fuisse chcit. Vox 
x-b^ ^^l^' in diaiecto cagataica gregem animahum domesticorum 
signiticat, cum (jua voce Hungarorum _^'7//)/^z «grex», (^ulyds «pastor 
vaccarum», «vaccarius» plane convenit, cf. etiam v. hung. 
oynl «convenit», « congregatur », vStritterius et Petrus Horvath 
principem Gylan de themate Paczinacitarum fuisse dicunt.- 

BozA apud Cumanos nomen cuiusdam potus fuit, de quo 
NicoLAUS Olahus ita scripsit : « In campis cumanicis, praeter 
vina advectitia, usum habent Cumani, cuiusdam hquoris, ex 
miho, et aqua, suo more expressi, quem hozani vocant.** Cf. 
cagataicum et osmanicum s\^ , cui in hngua uigurica et hun- 
garica hor respondet. 

Ruhntqnis in suo itinerario de Tartarorum alio potu men- 
tionem fecit, quem cosmos nuncupavit et hic operis pretium 
existimo htteras regis Hungarorum Stephani quinti anno 1268 
exhibitas adducere, in (|uibus sequentia continentur: «Quod cum 
Bochou, Bench, Benche, et Betlen fihi Laurentii de villa 
Bylok conditionarii nostri scihcet Tarnici — nostri, (|ui vulga- 



' «Ueber die Sprache cier Jakuten» von O. Rf)HTLlNOK, St. Pctersburg, 1848. 
Pag, 182—183. 

^ Pars n. cap. 49. 

3 V. Pktrum Horvath ((de initiis Cumanorum», pa.^-. 43- 

■♦ NICOLAI Olahi ((Hungariai). Cap. 18. 



XXX 



riter kurniis Tarnuc dicuntur»/ Hic kumnis corrupte pro /"//w/j- 
scriptum est, cum quo Prisci xd;i.oc, optime convenit, cf. turcicum 
or. "wsH^*. Stephanus quintus, uti notum est, antequam rex Hun- 
gariae factus est, titulum domini Cumanorum habuit filiamque 
regis Cumanorum Kuflicn in matrimonium duxit." In aula ducis 
Transilvaniae et domini Cumanorum otficium Kuimis Tarnuc 
minime est admirandum, anno enim 1268, quum Stp:phanus 
litteras a nobis adductas exhibuit, nondum coronam regiam 
adeptus erat. — In hymno latintj «de sancto Ladislao», eoque 
antiquissimo, duces exercitus cum. bassac nominantur (cf. osm. 
LoL) «Tu bassarum pavor eorum» (vid. apud cL Aronem de 
Szilady (i Kozepkori magyar ki)ltui maradvanyok « pag. 278). 
De dialectis bazarianica et tatica doct. Blau in disserta- 
tione « Ueber die griech.-tiirk. iNlischbevolkerung um !^Iariupol.) 
inscripta et paucos ante annos publicata diserte atque acute 
disputavit, ex qua dissertatione utile existimamus (juaedam hoc 
loco proferre.-'' Blau in hac re ope professoris universitatis Odes- 
sensis Gkigokowitsh usus est, (jui dialectos praedictas in ipsis 
locis, ubi adhuc vigent, diligenter perscrutatus est. Gkigo- 
ROWiTSCH colonias Graecorum regionis circa urbem Mariupolin 
ex duobus diversis populis consistere dicit, nimirum ex Tatis 
et Bazarianis, hi antiquitus exarchiam Sugdaiae incolebant 
indeque in districtum Mariupolitanum migraverunt, u])i etiam- 
num Tat nuncupantur et quandam peculiarem dialectum grae- 
cam loquuntur, illi vero dialectum tartaricam hxjuuntur et de 
exarchia Chersonesi tauricae in regionem Mariupoleos vene- 
runt. Ouaedam nomina geographica locorum tempore praesenti 
a Bazarianis habitatorum etiam in Chersoneso taurica adsunt, 
e. g. nomina locorum inter Scbastopolin et Tcpc-Kernian. Gki- 
GORo\viTscii gcntem Bazarianorum ex Alanis originem sumsisse 
dicit, cjui secundum Castrenum populis ugoricae originis adnu- 
m(n"andi sunt et uti jam Ammianus Marcellinus admonuit, ex 

' V. JOAXNI^ Jerxev «Kflfti utazas». Pestini, 1851. Pa.i,'-. 291. 

2 V. Stephaxi Gyarfas. «A jasz-kiinok tortenete.» Tom. IL, pag. 286. 

3 Z. der D. M. Gesellschaft. Toin. XXVIII, pag. 576—583. 



xxxr 



;inti([aissim<'i «j^ente Massaf^etarum j^romanaverunt co^Miomenque 
ex montium adpcll.itione ccjierunt : c Alani ex montium adpel- 
latione coL;nominati » (L.il). XXXI. cap. 2, §. 13). Nomen ^^1 
in dialecto kasgarica montem vel collem significat, cf. mons:(o- 
licum kJianola (p^^, oPj' «mafj^num», kazanicum olo). Constat 
de aflniitate gentium turcicarum alanam cum cumanica arcte 
lii^atam esse, sed quantum antiqua historicorum testimonia per- 
sequi possumus, Cumanos ab Alanis bene distinctos reperimus. 
Persvasum habeo, doct. 13lau Bazariauos recte Cumanorum 
prof^eniem opinari, hi enim in eadem rep^ione habitant, quam 
antit}uitus Cumani occupatam tenebant nomenciue ipsum Ba- 
xaroau in codice nostro Venetiano mercatorem significat. Blau 
in illa cHssertatione sequentes voces taticas originis turcicae 
enumerat, quarum ima pars et in-codice Venetiano legi potest : 

1. hatJiar «palus», « stagnum » cf. turcicum batak jcr «locus 
depressus», batkak «palus» ; — hungaricum niocsdr \'mm ab eadem 
radice bat derivandum opinor. 

2. Zabun «debile», cf. turcicum occ. \jy^\ quod ex Hngua 
persica depromtum est, — haec vox etiam in dialecto bos- 
niaca adest. 

3. Zavura «aratrum», cf. bosniacum sevre. 

4. Narac «pinus». In secunda vocis parte turcicum ao^ac 
«Hgnum» continetur, cf. kaz. narat. 

5. Nochut «cicer», russice roi>oxT>, cf. glossam bosniacam 
uoJiut et formam cumanicam vocabularii Venetiani uogJuU (cor- 
rupte iiogJiuc scriptum), (juae forma etiam in respondenti columna 
persica adest. 

6. Saz «stagnum», cf. kirgisicum sas idem. In (|uadam 
oratione secundae partis codicis cumanici pag. 151 vox saz, sas 
proprie lutum significat : kokuiuo- uiiri ctiz kcydi jukturuicy saz^a 
tusti bis cigardi sasilarui oz ja/'kinin eJcsituiddi^ id est: «Dominus 
caeli carnem induit, ilHbatus in Hitum se immersit, nos Hitosos 
(iUinc) extraxit, suum splentlorem neuti(|uam (Hminuit». Cf. 
hungaricum sdr., sibiLanti enim dialectorum turcicarum in Hngua 
hungarica Hquida r respondet. 



XXXII 

7- Sadagi «arator», cf. cagataicum ^jLjLw «aratrum», osma- 
nicum saban idem, bosniacum saban vel sapan idem, sapan-ok 
«buris»,' kirgizicum saban, — cagataicum "^r^, jacuticurn ub 
«manubrium», — koibalico-karagasicum sapka «falx foenaria».^ 
Aratrum etiam in codice cumanico saban nominatur (pag. 8), 
quod nomen cum verbo siirmdk compositum «arare» significat, 
vid. loco citato : 

«aro terram saban snrannen 

aravi saban surdmn 

ara saban sur. » 

8. Karanluk «obscuritas », cf. cagataicum /(^mz/^i;/'// «obscu- 
rum » , c umanicum cJiaramac « obscuritas » , « nigredo » . 

g. Cicc «flos», cf. osmanicum ^il~^=' idem, cagataicum 
dL^A;^^ «flos», «varioli», cumanicum zizac (in vocabulario codi- 
cis sub littera f). 

lo. Ckur «fossa» osmanice ^^ii??., cagataice idem, Kazanice 
cokor. In dialecto cumanica cokrak (coc/irac, coJiraJi scriptum) 
proprie fontem significat, e. g. coJiraJi oz dzindiin cJ iLcun aJia 
turur «fons (ex se ipso) ob causam pacis (vel fortasse «populi») 
effluit», id est « fons ob causam pacis (vel «populi») sponte 
effluit» (pag. 145). Vocabulum cukur «fossa» etiam in dialecto 
bosniaca occurrit.-^ Clarissimus Blau quasdam voces taticas 
aenigmaticas dicit, e. g. vocem rucJio «vestis», sed haec vox 
jam in antiqua lingaa slavica ruJia sonabat, cf. hungaricum 
ruJia (graecum novum inrjycv^).'^ 

Doct. Blau in dissertatione « Griechisch-tiirkische Sprach- 
Proben aus Mariupoler Handschriften » ^ quosdam textus dialecti 
bazarianicae pubHcavit, qui nobis nonnuHas luijus dialecti proprie- 

' V. O. Bl vu iiP> )sni.sch-turkische Sprachdcnkinalcr» (Lipsiae, 1868). Pag. 
288, 289. 

~ V. A. CaSTREN «Versuch einer koibahschen und karagasischen Sprachlehre» 
(St. Petersburg-, 1857). Pag. 158. 

3 O. Blau «Bosnisch-turkische Sprachdenkmalen», Lipsiae, 1868. Pay. 2.5. 

■* Die Slavischen Klemente im Magyarischen von Dr. Franz Mn<LO-iCH. 
Viennae, 1871. Pag. 52. 

5 Z. d. ]). M. G. Tom. XXVIIL Pag. 562-576. 



XXXIII 



latos notas faciunt. Ouod ad (lenotationcm sonorum turcicorum 
per litteras graecas attinet, eam cum transcriptione latina sono- 
rum cumanicorum summopere convenire videmus, in his enim 
textibus Mariupolitanis litterae -^ ct ^ per rC notantur et in 
codice cumanico quoque iidem soni nonnunquam per duas lit- 
teras cz exprimuntur, e. {^. in prima parte codicis kiczi cono^nLii 
bilc «humiliter »), nzcarincn, in qua voce c per zc denotatur; — 
in textibus MariupoHtanis / interdum per aa transcribitur et in 
codice cumanico haec transcriptio per jt.s- itidem saepe occurrit, 
e. £2;. in parte secunda tissislnhlarnicn etc. ; — in textibus Mariu- 
poHtanis littera b nonnunquam more Graecorum per n.- transcri- 
bitur, ctiam in codice nostro analogiim hujus transcriptionis exem- 
plum in columna persica observavi, ubi in forma lanibs Httera b 
praecedenti nasaH fulciendae inservit (v. pa,c^. 54) ; — in dialecto 
MariupoHtana k saepenumero per/ notatur et eadem transcriptio 
etiam in nostro codice cumanico usurpatur, e. g. in parte ejus 
secunda kirclinia «ovis tonsa)), kaclina etc, in ahis exempHs loco cJi 
o^h scribitur, e. g. gJialgan pro kalgan ((remanens )>. Vox r»'-a-fj'-* in 
quodam textu MariupoHtano per yay.^uiyai. transcripta est. ' — 
Glossa cumanica /rrc^r (( arbor » etiam in dialecto MariupoHtana 
adest (ziptx). 

Egregius Htterarum orientaHum cultor Reinaud populum 
JUs>L) apud Abulfedam cum ^L-ci^j nostrorum temporum eun- 
dem esse dicit, quam Reinaudii opinionem Blau vaHdis argu- 
mentis corroboravit clare demonstrans dialectum bosniacam (Hal. 
turcicarum orientaHum nonnuUas proprietates possidere. Anti- 
c|uos Bissenos non solum turcicae originis esse, sed etiam cum 
Cumanis vincuHs et Hnguae et originis arctissime Hgatos fuisse 
inter omnes constat. Anna Comnena de Bissenis ita scripsit : 

zpofff.a: zo:ci Ao//avo.'s- o.^ oii.oylcoTTotq.'' GeOKGIUS CeDKENUS geiltem 

Bissenorum plane U.zos nominat, quod nomen apud Constantinum 



^ Blau, ueber Volksthum uml Sprache der Kumanen. Z. cL I). M. (I. Tom. 
XXIX. Pag. 569. 

^ Pag. 404 cd. Bonn. 

CODEX CUMANICUS. C 



XXXIV 



semper Cumanos significat (cf. etiam nomen ciijusdam ducis 
Cumanorum Us-tir^^ qui tempore Ladislai IV. in uno ejus 
diplomate de anno 1279 memoratur). Cedrenus de Bissenis ita 

scripsit : zo tiu^jOu^co^j sd\/o;' ;'ivo^ os xo.\ ojozt Ixodiyjrj xd: -(Lv llaT^rjaxoj'^ 
tijxtviaTtri&j Tt xa\ -ohjr.lqhiaTtpov. Temporibus antiquissimis Cu- 
mani (Uzi) et Bisseni regiones continuas habitabant et uti saepe 
evenit, quamquam arctissimo affinitatis ligamine conjuncti fuis- 
sent, tamen se invicem crebro perquam sanguineis bellis peti- 
verunt. Tandem Bisseni e patria sua anno 894 vel 899 ab Uzis 
et Kazaris expulsi contra Hungaros in Lebedia impetum facientes 
eos ad novam patriam quaerendam impulerunt. Pars Bisseno- 
rum in antiquam patriam redux cum Uzis in unam eandem- 
que gentem confluxit, de qua re Constantinus ita scripsit : 
xa\ Tolq, '/.tyonivocq Ov^oc^i aw(i,xy^aa'^ xa\ iii'/J>(- ~oo '/yv tlacv £V abrZcq, iyox/Ttq 
Tocrj/jTa 'fViOplaaaTa coaTt dcay(opc'tada.c a'jToiq x(U votlai^ac TVJtq, Tt v^arvj. 

CoNSTANTiNUS voccm yAxyap principalium Bissenorum trium tri- 
buum peculiare nomen dicit, easque tres tribus sequenti ordine 
enumerat : i. ^ Ui.^octpTcp 2. Ko'japT^'.T^o'jp 3. Xa-^ooicyyuXa. Nominis 
Jabciicrtwi secunda pars etiam in nostro codice occurrit, in quo 
erdcm virtutem, artem significat, cf. hungaricum crdem, man- 
guicum crdcmu «virtus», «meritum», mongolicum erdcm idem. 
Bisseni cum Cumanis non solum in antiqua Bissenorum patria, 
sed etiam in magna Cumania et Hungaria temporum lapsu 
tandem in unam eandemque gentem confluxerunt. Bissenorum 
quaedam castella ad flumen Danastris voce kat denominantur, 
quae vox in dialecto chvarismica moenia significat,^ — eadem 
vox etiam in nomine cujusdam loci Curnaniae hungaricae appa- 
ret, videl. Perkat, id e.si birkat « unum murum». Doct. Blau in 
dissertatione de lingua et origine Cumanorum sequentes voces 
bosniacas cum respondentibus cumanicis comparavit i. jygmak 
«congregare» cum cumanico jf/^jrw^^/^, iyduu, quas voces Blau 
secundum editionem Klaprothi yarmcji, jydim scripsit 2. kov- 

' Proprie "dominus Uz^). Quod ad vocem /^/- purlinet, cf. hungaricum ur, bul- 

garicum urt. 

^ Z. d. D. M. G. Tom. XXIX. Pag. 558. 



XXXV 



uiak (( propellerc » eum kuiiianieo coaiincii et formas a Klafrotfio 
perperam coi-dniu, corgil editas in covduiu, co:>o-il correxit, at (|uo;l 
seire miiiimc potuit, codex orij^inalis lectiones coyduiu, coyi^il Q\h\- 
bet, cf. turcicum or. ^Uj^^, — ^j^^ys ehiv. ^LoLajUc, hungaricum 
//<■(/'/('?'/// «pellere» 3. buyan <( re<^ricium » cum cumanico (^/ri///. Sed 
liic annoto, in codice loco «regricium» Klapkothi «reqrciu») scrip- 
tum esse, quod fortasse ex forma «Hquiricia» infimae hitinitatis 
ortum est 4. tco^iic cum cumanico tcgana «lavellum», cf. hunj^ari- 
cum tckcno «hibrum». CasteUi ijV/z^^/t^r antiquius nomen TccJiina, 
Tcgina erat, de qua arce Martinus Bronovius anno 1579 ita 
scripsit : «. . . . Techinam oppidum, et arcem Turcicam, non 
ita pridem ad confluentem Nestri munitam, et ibi Techinien- 
ses vel Mohhavici in Nestro trajectus ahquot, recta in campos 
reperiuntur. » ' Non solum oppidum atque arx Techinae, sed 
tota vaUis antiquitus propter figuram ejus topographicam labro 
perquam similem Tckina nuncupacta erat 5. voces karaves 
«serva», kuuia «pellex» cum cumanico caravas et cuiu. Annoto, 
in codice cu. et non ciiiu scriptum esse 6. kcpac «brenum» cum 
cumanico clicbac. Vox «brenum» apud Du Cangium et Dief- 
FENBACHiUM uou rcpcritur. 

Gens nogaica, quae in iisdem regionibus habitabat, quam 
paulo ante Cumani occupatam tenuerunt, se sub duce NogJuii 
jam anno 1261 a jugo mongoHcae dominationis Hberam pro- 
clamavit. Gengiz anno 1224 proceres et cognatos suos in urbe 
Samarkand congregavit, ut antiquo more mongoHco in comitiis 
kiiriltai nuncupatis ingens regnum inter fiHos suos divideret, 
in qua regni divisione Batu praeter Chorasmiam ( ChaJircsin ) 
regiones Desti Kipcak obtinuit." Liberatio gentis nogaicae cum 
'^j tantum annis post instaurationem regni Tatu, accidit. /Isccl- 
linus refert, Cumanos vel saltem muUos ex iis a MongoHs fugi- 
tivos tandem in pristinam patriam reversos esse, Gvillielmus 
vero Rubruquis aperte dicit, Cumanos ante irruptionem mon- 

' «Descriptio Tartariae» apud SCHWANDTNiiRUAL Toin. I. pag. 319. 
~ Geschichte Bochara's oder Transoxaniens von Hkkxiann VA^niKRY. Stutt- 
gart, 1872. Tom. I, pag. 149. 

c* 



XXXVI 



golicam in vastissima regione inter flumina Tanaim et Bory- 
sthenem' habitasse. Persvasum est mihi cum Cumanis et Bis- 
senos antiquam patriam recuperasse, in nomenclatura enim 
pagorum nogaicorum diversa nomina cum Kegenes composita 
reperiuntur , quorum compositorum secunda pars (Kegenes), 
Georgio Cedreno teste Bissenorum cujusdam ducis nomen 
erat, quem ducem Cedrenus genere obscurissimo nulUsque 
natalibus, sed bello praestantissimum fuisse dicit/ Doct. Jerney 
in suo itinerario sequentes pagos enumerat, quorum nomina per 
Keoenes terminantur :^ i. Karru kegenes 2. Gansur Kegenes 3. Gan- 
triin Kegenes 4. Tas Kegenes 5. Tuske Kegenes. Originalem hujus 
nominis formam kenges opinor, quod cagataice « consiHum » 
significat, ex qua forma per metathesim Utterarum bissenicum 
Kegenes faciUime oriri potuit. Ahul-Gdzi ministrum principis : 
kengesli nuncupat, v. locum sequentem dLL^v!!^|^jXciLCu5^ ^^isLiob 
^ A^S etc^ Nomen vero cujusdam pagi nogaici Kanglera trium 
praestantissimarum bissenicarum tribuum honorificam appeUa- 
tionem Kangar in memoriam reducit. Tribus nogaica, uti viri 
docti observaverunt, ex confluxu Cumanorum, Bissenorum et 
Mongolorum originem duxit, quae origo etiam in nomencla- 
tura pagorum evidenter perspici potest, namque in ea praeter 
nomina cumanica et bissenica etiam aUquot mongoUca occur- 
runt, e. g. Sagalfai etc. Nomen loci Akus cum nomine cujusdam 
ducis Cumanorum pkme convenit, de quo tkice Thuroczi in 
«Chronica Hungarorum» ita scripsit : «in primo autem impetu, 
rex (scilicet sanctus Ladislaus), ducem Cunorum, nomine Akus, 
percussit. » ^ Prof. Vambery ex libro « Urus-tatar eUf-bajy, istichrag 
ejlaugi Bin Wihhab» inscripto atque anno 1852 in urbe Kazan 
pubUcato quasdam cantiunculas in commentariis Unguisticis 
academiae hungaricae pubUcavit, quarum Unguam Ubri anti- 

' Danapris. 

■■^ Historiarum comp. Bonnae. Tom. II, pag. 582. 

3 Keleti utazas. Tom. II, pag. 126. 

4 In glossario Pavet de CourTeille. 

5 Pars II. cap. 57. Apud Schwandtner. Tom. I. pag. 272. V. Jerney, o. c. 
pars II. pag. 127. 



xxxvn 



([luis possessor, ciuidcim 'alim ex «jente noi^aiea a VAmbery de 
peeuliari lilni indolc interro<^^atus noo^aicam essc dixit, lam primo 
adspectu dialectum cantiuncularum praedictarum dialecto kaza- 
nicae in (piihusdam pbonoloii^iae proprietatibus respondentem 
esse vidimus. Dialectum cumanicam quoque, quantum eam ex 
codice Venetiano novimus, cum kazanica arctissima affinitate 
conjunctam esse in bac nostra codicis editione saepe obser- 
vavimus. Quod ad partem pboneticam cantionum nogaicarum, 
pro consona initiab j in iis consonam s, invenimus, e. ^. !^j^ 
«canta» loco cao^ataici ^^>^j , — j^LiLi. «fobum» loco pM^ , — 
j-».:?- « terra ') loco >-o , — J.^=^ «ventus» loco J^ etc, quae formae 
in XX stropba cantionum conjunctim occurrunt : 

2ki>wJwA:^ (VfcicLss. ^wxiLc.»jL2». 

Doct. GviLLiELMUS ScHOTT optime observavit, voces ultimae 
bneac bujus stropbae alHterationem efficere.' In dialecto kaza- 
nica lianc consonarum permutationem saepe observamus (e. g. 
gir(g =.-:), — gazm etc.) eaque etiam in transcriptione latina 
codicis Venetiani interdum occurrit, e. ^. gicJiildini «lapsus -sum » 
loco cagataici |vjcX-U^, cf. kazanicum jigil- «labi »,///'- «demo- 
liri». Eadem permutatio in dialectis kirtrizicis notissima est, 
e. tr. gil «annus» \oco jil^ ganian «malum» \oco jamau, gfurk 
«cor» \oco jii7-ck. Pbirabs tertiae personae praesentis xxoy cum 
forma singularis plane convemt, eandem convenientiam etiam 
in codice nostro Venetiano observamus (pag. 143 etc). In 
dialecto nogaica nonnullas voces mongobcas usum obtinuisse 
satis constat, in bac quoque re dialectus nogaica et cumanica 
inter se conveniunt, namque in parte prima et secunda cocbcis 
nostri quaedam voces tantum auxibo bnguae mongobcac expb- 
cari possunt, e. g. in pag. 140 vox olhck, quod idem est 
cum mongobco clbck, clhcg « abundantia». De significatu cuma- 

' 6. )uli 1868. Sit/.ung dur philos^jphisch-historiscliun Khissc. l^ag. 497. 



XXXVIII 



nici olbck clubitare non possumus, in versione enim interlineari 
latina haec vox ut « abundantia » explicatur : 

(le tua abnndantia vnlt gratis 

Avc kiz o/bckligingda ki tilcsa alir raygaii 
id est : Avc kiz, dlbckligingdan kini tilcsd, alir rajgan. 

Cumanicum baJiatur ex mono^olico bagJiator depromtum est, 
in dialccto cagataica enim batur, bator ^Jiii occurrit, quod cum 
hungarico ba'tor optime congruit, cf. manguicum batu7'u, nogaicum 
Wi//?/r « pulchcr», kazanicum wc?//;-. Cumanicum ba/iadur in hoc 
textu inveni : /)?i bcyiinis7ii ogclini sn tabu/ini kilalini bahadur 
scn daoc/ini etc. «Dominum nostrum laudemus, tibi servitium 
praestemus, te potentem esse dicamus» (in pag. 145). In 
dialecto nogaica et kazanica viatur non animosum, sed proprie 
pulcrum significat, cf. quod ad permutationem harum notionum, 
svedicum vackcr/iet « pulcritudo», vackra flicka v~\)u\cr7\. puclla)),^ 
et graecum y.aluv, e. g. /.a/.ij. ioya «facinus audax in bello.» 

In terra nogaica et in regionibus adjacentibus haud ita 
pauci tumuH reperiuntur, quos etiam ipsi Russi meridionales 
vocabulo turcico kurgan nuncupant. Hos tumulos Cumanorum 
et Bissenorum sepulcra esse antiqui peregrinatores diserte dicunt ; 
RuBRUQUis in descriptione itineris ad Khanum mongolicum 
Mangu anno 1253 de tumuHs inter Tanaim et Borysthenem 
ita scripsit : «Cumani faciunt magnum tumulum super defunctum, 
et erigunt ei statuam versa facie ad orientem, tenentem ciphum 
(sic !) in manu sua ante umbiHcum».'' Scriptores satyrici romani 
JuvENALis et Martialis hunc scyphum «cumanam» dicunt. 
Jam antiquissimis temporibus apud Scythas ponticos scyphum 
in cingulo portandi mos invaHiit, de qua re Herodotus ita 
scripsit : ht xa}- iq zndt c'Ah).^, i/. zory ^(oar/jp(0'j (fopitiv ^/.'jtiaq.^ HujUS 
generis scyphus a Graecis arjhoq, denominatus est. In codice 
nostro Venetiano pag. 160 glossa cumanica kurgan germanice 



^ SCHOrr in dissertatione praedicta, pag. 501. 

2 Recuiel de Voyages. Tom. IV. Pag. 237. V. Jerney, Tom. II. Pag. 98. 

3 Lib. IV. 8—10. V. doct. Emerici Henszlmann «Tanulmanyok a gothok 
muveszeteroL» 



XXXIX 



jier cn i^ifioft i^nip et sin, id est «stritiia» per dcs todin bilde 
exjilieatur ; ijLc^^^-s in dialeetis turcicis orientalihus proprie «castel- 
lum», «arcem», s'in vero cagataice sepulcrum, kazanice autem 
«idolum»), «simulacrum paganum», «statuam» significat,' Inter 
glossas cumanicas ad sepulturam pertinentes scyphus statuae 
non memoratur, sed vox /:' germanico des todcn Jiws, kesend 
itcm, kapsa germanico dilade, id est die Lade exphcantur. In 
capituh) vocabularii «res quae pertinet ad mesam» inscripto 
voci latinae «fiela» pro «phiala» (wdil-q) scriptae in parte cuma- 
nica I. giltrin 2. sisa (id est sisc) respondent. Fortasse scyphus 
in cingulo portatus itidem una vel ahera harum vocum deno- 
minatus est. Ceterum in hoc capitulo voci latinae «ciatus» pro 
«cyathus» scriptae (yAadoq) in parte cumanica //^//c?' respondet, 
(|ue vox sane e graeco (plaXyj depromta est. In inventario quodam 
hung. de anno i6og, die 12 octobris quacdam urcei forma kitn 
korso « urceus cumanicus» nuncupatur (vid. apud baronem Rad- 
VANSZKY «Magyar csahidelet es haztartas a XVI. es XVII. 
szazadban», Budapestini, 1879. Tom. II. pag. 139). 

RuBRUQUis in suo itinerario Cumanos interdum «Capchac» 
appellat, ita e. g. locis sequentibus : «Et inter ista duo llumina 
in ilhs terris, per quas transivimus, habitabant Comani CapeJiac, 
antequam Tartari occuparent eas». Iterum «Quae tota inhabi- 
tabatur a Commanis CaptJiat (sic!)»." Tribus kipcakiensis 
ramum ciuendam stirpis Turcarum Ozbeg denominatorum effecit, 
cujus slirpis antiquissima patria probabihter in terris fluminibus 
Ural ct Emba adjacentibus quaerenda est.^ Haec stirps turcica, 
quam VAmbeky cum clementis mongohcis permixtam existimat, 
nomen Ozbeg tandem tempore noni principis ex genere (Tiigi 
OzBEG nominati sibi in honorem tanti princii^is e communi 
consensu attrilniit. Nomen ^y\ proprie sui juris hominem signi- 

' Prof. Balint in vocabulario kazanico vocem s'iH perperam arab. ori^inis 
esse dicit. 

^ Recucil (lc Voya.^-es. Tom. IV. Pag. 219, 246. Jernkv. Tom. H. Pag. 99. 

3 Geschichte liochara's oder Jranso.xaniens etc. Zum erstenmal bearbeitet von 
Hkr.viaxn' Vamiucrv. Tom. 11. Pag. 36. 



XL 



ficat. CeteriiiTi noin. Ozbeg et Uzorum dominum sio^nificare 
potest (cf. nom. Uzur). Jam doct. Blau recte admonuit, linojuam 
cumanicam vocabularii Venetiani cum dialectis stirpis Ozbeg 
(j-.**o^^' ^Sji) arctissime lif^atam cssc, hinc seqnitur celebcrrimum 
RuBRUQUis non ita valde deceptum fuisse, quum Cumanos nomine 
CapcJiac appellaverit, Cumani cnim et tribus kipcakiensis procul 
dubio ex una eademque stirpe oripjinem sumscrunt. Potentissimus 
Mont;'o]()rum Chatj;anus Ginois impcrii sui cam partem, quae 
etiam vastissimum |^L^\jwki' ^^^^ continuit, post mortem filii 
Giigi nepoti Baiit donavit, cujus victoriosa progenies temporum 
decursu devictorum populorum turcicorum in illis terris habi- 
titantium lino^uam, instituta et mores sensim adoptavit, quae 
lingua turcica procul dubio cum Cumanorum Bissenorumque 
lingua una et eadem fuit, Julianus enim ex ordine praedica- 
torum, quem rex Bela IV anno 1239 ^*^ Chanum mon,t(olicum 
cum Htteris misit, rcsponsum Chani pcr quendam Cumanum, 
aut saltem cumanicae hnguae peritum in lin,f(uam hano^aricam 
convertendum instituit : <> In hac Ungarorum terra dictus frater 
invenit Tartaros, et Nuncium et interpretem Tartarorum, qui 
sciebat ungaricum et cumanicum idioma».' Ozbeo^i tandem sec. 
XVI ex antiqua patria emif^rantes vasto trium chanataum tcrri- 
torio consederunt. k)LAU recte admonuit, inscriptiones turcicas 
numorum Chanorum kipcakiensium a tempore Ozbek secundum 
omnem probabilitatem in dialecto cumanica codicis Venetiani 
scriptas fuisse;^ Blau tres tantum inscriptiones adducit, quae 
in numismatica orientali doctissimi Fraehn leo^i possunt, vide- 
licet ^je-v*J»j ty^y^ «quod felix sit ! » iXib ^'l^.f dsedecim dauoi^)^ 
J^ j-Cl) «moneta nova». Quod ad formam kutlug pertinet, cf. 
verbum cumanicum kutlluiak, quod in parte codicis secunda 
interdum vice substantivi fungitur. Vox dcnk cum prima parte 
vocis cumanicae tengdes « coaequalis » plane convenit, v. pag. 144 
codicis : atanga tcngdcs olturding «patri tuo coaequalis residisti» 
(cf. turc. or. iXyo «aequale»). 

• V. Georc.iI Fkjkr cocl. dipl. Tom. 1. de anno 1165. 
-' Z. d. U. M. G. Tom. XXIX. Pag. 586. 



XLl 



IV. 

In anticiiiis hjnmis latinis ct hun<^aricis sancti Ladislai 
Cumani intcrdum Tartari nuncupantur, ita in hoc fra,^'mcnto 
hymni «de sancto Ladislao» hun^arici : Te tataroknak vajL^^y 
me^tereje. — — — - — — — — — — — — -— Terekek 

mondottak feld felehnenek. (vid. apud cL Aronem dc Szilady 
«Kozepkori magyar koltoi maradvanyok»), pag. 22) et Thukoczy 
in suis Chronicis, Cumanorum a rege Stephano II in Hunga- 
riam receptorum summum duccm itidem Tatar nominat : « Rex 
autem Stephanus, diHgebat Cumanos tunc temporis ; quorum 
dux nomine Tafar, qui a cede imperatoris (Graecorum), cum 
paucis, ad regem fugerat» etc' Hoc factum anno ii2gobtigit. 
Episcopus Milkoviensis Theodoricus in litteris ad Siculos datis 
ita scripsit : « Spiritus S. non respicit sermonis inter Siculos et 
Cumanos discrimen» juLiANUsque ex ordine praedicatorum 
Hnguam hungaricam in sequentibus a cumanica expresse distinxit : 
«In hac Ungarorum terra dictus Fratcr invenit Tartaros, et 
Nuncium et interpretem Tartarorum, qui sciebat iino^aricnni et 
cnnianicnni idioma». " Magister autem Rogerius regem Cumano- 
rum Kuthen ait principio in Hungariam solum venisse, ut 
hnguam vernaculam Hungarorum adcHsccret. ^ In annahbus 
ordinis Minoritarum quidam missionarius rcfert : « Ego vero, 
consilio habito, prius voHii Hnguam terrae addiscere, ct pcr 
gratiam Dei addidici Hnguam Cumanicam ct Hteraturam Uigu- 
ricam, qua quidem Hngua ct Hteratura utuntur communiter per 
omnia regna ista»,'' in coHectione vero legum eccclsiasticarum 
regni hungarici expresse observatur, monachos ordinis St. Dominici 
et St. Francisci de Assisi obstringi, ut Hnguam cumanicam 
quam primum addiscant, aHiceantque Cumanorum animos ad 
Christianorum sacra amplectenda. Rex Sigismundus aHquando 

' Pars secunda, cap. 57. Apud ScHWANUTNKR. Tom. I. pag-. 57. 
^ V. Okorcii Fkji-.r Cod. dipL Tom. I. anno 1165. 

3 Carm. miscr. 

4 Romae. Tom. Vll. Pag. 206—207. 



XLll 



constituit, ut Hunffari lino^uac cumanicae ignari a limine reorio 
paululum sccederent : «Jubente aliquando Sigismundo imperatore, 
secedere paululum omnes , qui cumanum nescirent.» ' Plan 
Carpinus Jugurum mentionem faciens de iis ita scripsit: «Apud 
Jugures est fons et radix idiomatis Turcici et Cumanici.» ^ Ter- 
ram Uo-j-a, Jiigja^ uti notum est, etiamnum diversae tribus 
turcicae stirpis baskiricae inhabitant. Albericus in chronicis 
anno 1246 conscriptis ^ pariter ac scriptor quorundam chronico- 
rum bohemicorum Cumanos Tartaros dicit. ^ Denique antiquus 
historiographus Hungariae Istvanfi de Cumanis disserens narrat, 
eos suis temporibus Tartaros nuncupari. Cum his testimoniis Edrisi 
optime convenit affirmans Hnguam bissenicam a baskirica, id est 
hungarica differre, scimus enim linguam bissenicam et cumanicam 
inter se arctissimo affinitatis vinculo hgatas esse. Sed quid 
plura, habemus enim hujus rei kiculcntissimum testimonium in 
oratione dominica Cumanorum Hungariae atque in quibusdam 
ahis fragmentis ant'quae Hnguae cumanicae a Cumanis per 
longissimum tempus rcHgiose conservatis nec non in haud paucis 
nominibus propriis pcrsonarum et locorum, quae omnia satis 
superque demonstrant et comprobant, linguam Cumanorum 
Hungariae ab hungarica plane diversam fuisse. Ad hoc testi- 
monium accedit, quod quaedam vocabula non ita pauca procul 
dubio turcicae originis in Hngua hungarica, secundum omnem 
probabiHtatem e lingua cumanica in hungaricam irrepserunt, e. 
g. csaiiak, in vocabulario cumanico canac ; kazan, in vocabuhirio 
cumanico c/iaxan ; csnlak «vas ansalumi), kulak ; pitc, ahucis pitc 
([uoddam cibi genus apud Cumanos Hungariae usitatissimum, 
turcice aluia pitcsi \ Kcisa « puh"nentum», « puLs miHacca», qui 
cibus secundum Martinum Broniovium etiam apud Tartaros 
kipcakienses usitatissimum hominum agrestium alimcntum iuit, 
de qua rc Broniovius regis Poloniae legatus in hunc modum 



' Aenras Sylv. Operum paj^. 595 et seq. 
^ Georgh Fejer «A kunok eredete», pag. 54. 
3 LEllJNrril Access. hist. Tom. II. pa". 571— 2. 
+ Mencrex «Script. rer. Germ.» Tom. III. 



XLIIl 



scripsit : «Nohiliorcs ta.men, carnes cibum, vinum crcmatum et 
mulsum potum habcnt, ai^rcstiores vero pane carent, verum milio 
concusso lacte et aqun diluto, (jucm Cassa vulfj;o nominaut, |)ro 
cibo, pro ]iotu hicte equino ct caseo utuntur» ' etc. 

Secundum Thunmannum Stephanus Vakro, meml)rum 
Jec^ationis Cumanorum et Jazyo,-um, ciuae lesjatio anno 1744 ad 
limina reginae Makiae Theresiae Viennae apparuit, fuit ultimus 
Cumanorum, qui aliquam cumanicae linguae habuit notitiam. Sed 
hanc notitiam, ad orationem dominicam, quasdam breves salutatio- 
neset preces restrictam fuisse, e\i^o quidem procerto habeo. Dugo- 
Nics in libro «Etelka» inscripto diserte dicit, Johannem NAnasi 
assessorem in urbe Fuldpszdllds tertio seculi praecedentis decen- 
nio in schola pueros «pater noster» cumanicum edisccre 
severc jussisse.^ Idem NAnasi anno 1744 simul cum Varro a 
parte minoris Cumaniae ad aliquot privilegia obtinenda Vien- 
nam missus cum sedecim annis post iter factum anno 1760 
obiit. Discipuli scholae Fiilopszallasiensis «pater noster» cuma- 
nicum late longeque divulgantes copias ejus ab iis et nonnullis 
auditoribus descriptas pcr totam terram Cummaniae diffuderunt, 
ita effectum est, ut jam anno 1774 Gabriel Terbolcs et alii 
aliquam copiam orationis facile sibi acquirere possent.^ Ste- 
phanus Bankos Fiilopszallasiensis eodem anno «pater nostcr» 
cumanicum Pestini C(n"am multis recitavit. ■* Collegium Debre- 
cziense duas orationis copias quo anno acquisiverit, non liquet, 
exemplar vero Kun-Szent-Miklosiense, quod in quodam proto- 
collo archivi municipalis exstat, uti mihi vidctur, ex anti(]uiori 
protocollo in novum transumtum est. Thunmannus in illa, (juam 
diximus, dissertatione duas collegii Debrecziensis copias publi- 
cavit, prof. VAmbery autem in dissertationc «Kun miatyank» 



' Broniovii Mart. Dnscriptio Tartariac. Apud SchwandlniTum. Scriptures 
RR. Hun,^^ Lipsiae, 1746. in fol. 'l"i)m. I. pag. 833. V. jKRNl.v 1. c. lom. I. 
paK". 296. 

l'rstini, 1805 in 8. Tom. 11 pa.y;-. 481. 

3 J. Jkrnky «Keleti utazas», Toni. J. pag. 288. 

4 Du(jONlcs «Etelka» ed. alt. Tom IL pag. 481. Jkknkv 1. c. 



XLlV 

inscripta copiam Debrecziensem a Jerney publicatam emen- 
dandam instituit. Dugonics in libro «Etelka» primum anno 
1788 publicato quinque orationis copias edidit, Antonius vero 
Gevay in collectione manuscriptorum rariorum jam undecim 
copias cono^essit. In sequentibus minus defectivam copiam Debre- 
cziensem Kun-Szent-Miklosiensi paulo correctiori unam juxta 
alteram collocantes comparabimus : 

bezen attamaz kenze kikte 

bezen attamaz kenze kikte 

szen leszen szen adon 

szenleszen, szen adon (apud Jerney: adoii) 

doson szenkiiklon 
doson szen kiikton (non kiiklon, 
quam formam Jerney habet) 



— — — nicziegen gerde aH kekte 
nitziegen, gerde, ali kekte 



bezen akomozne oknemezne berbezge pitbiitor kiingon 
bezen ako mezne, okne mezne, bergezge, pitbiitor kiingon 
(apud Jerney: okomuzne okne mezne hergezge pitpiitor — ) 

il bezen menemezne neszembezde jermezbezge utrogergenge 
il bezen mene mezne neszem bezde, jer mezbezge utrogergenge 



iltme bezne olg^^a manga 
iltmc bezne, otgyamanga 



kutkor bezne algya manna 
kutkor bezne, algya manna 



szen borsong boka csalH bocson igye tengere 

szen borsony (Jerney borson scripsit), boka csalh, botson 



XI,V 



(Jernky h;iii(l recte bocson cdidit) ii^yi tcngere Ammen 

(«Ammen» cipiul Jekney (lesidenitur). 

VAmbery in illa dissertatione/ nti jam annotavi, textum 
paulo corrcctiorcm Debrccziensem emendandum suscepit, sed 
non omnia ei ex sententia succcsserunt, immo quaedam emen- 
dationes ejus contra naturam et indolem linguae cumanicae, 
quantum eam ex codice Venetiano novimus, plane repugnant. 
VAmbery orationem dominicam in hunc modum correxit : 

Bizim atamiz kini scn kokte 

sentlessen ad'in 

ddziinsen kdngliin nicekini zcrde eile kokte 

bizim ekmemizni ber bizge kiingon, 

al bizim ninemizni nizen bizde zcrmiz bizo-c dtrii o-cloenoe 
iltme bizni al zamanga 
kutkor bizni al zamandan 
sen bar scn ize tengri 

Orthographiam praecedentis textus non solum ab originali 
Debrecziensi, sed etiam a ceteris textibus, quos novimus, plane 
alienam esse, quisquis videt. Palaeographia multum abhorret a 
vocahum tam violenta permutatione. Octo exemplaria Jerney 
in scriptione e loci / inter se prorsus concordant, quam ob rem 
plane tentamen temerarium est hanc perfectam concordantiam 
pro nihilo putare. Ipse VAmbery dialectorum turcicarum peritis- 
simus loco citato observavit, orthographiam textuum «paternoster» 
cumanici a Jerney editorum phonologiae dialectorum baskiricarum, 
nominatim nogaicae et crimicae prorsus respondere et uti optime 
novimus, in iis dialectis pariter atque in kazanica vocales e et 
i inter se permutari solent. Auctor vocabularii cumanici codicis 
Venetiani et missionarii germanici, (jui magnam secundae sec- 
tionis partem scripserunt, vernaculam dialecti cumanicae pro- 
nunciationem recte et consequenter denotandam crebro non cura- 
bant et praecipue in transcriptione vocahum saepe a verro aberra- 

' Nyelvtudomanyi KozlerrKinyek. Tom. IX. Fasc. III. Pag. 215 — 219. 



XI.VI 



bant, attamen in trascriptione nonniiUariim codicis glossarum 
vocales e et i contra praesentcm usum ozbegianum inter se 
permutatae reperiuntnr, e. g. cki loco iki, — eregirmcn juxta 
eriktini «abominatus sum», cf. cagataicum irikiudk, — clclic 
loco // «pax», - cl loco // «populus», — ciiidi^ cf. osmanicum 
imdi, — cnc loco cag. ing, crir loco cag, iriir «est» etc. Hanc 
eandem rem videmus in diversis manualium kazanicorum editio- 
nibus, in prima enim edjtione orationis dominicae de anno 1862 
loco iscmcng sincng (rectius sincng iscmcng) isimi/ig sining le^^itur, 
at in ultima editione ejusdem orationis de anno 1868 jam 
isemeng sincng scriptum reperitur. ' Ceterum in ipsis dialectis 
cagataicis permutatio vocalis c cum / haud ita raro occurrit, e. 
g. ertd «mane», quod in quibusdam dialectis irtd sonat ; vocalis 
e dialectorum cagataicarum saepe i dialecti kasgaricae respon- 
det. «Pater noster» cumanicum in terra Cumanorum filins ab 
ore patris accepit et quamquam generationes recentiores formas 
vocabulorum obsoletas et quod ad etymon vix intelligibiles 
tandem aliquantum corruperunt, tamen genuinam sonorum pro- 
nunciationem aequis auribus acceptam ab omni corruptione so- 
licite custodiebant. E contrario auctores extranei codicis cumanici 
potius formas grammaticales vocabulorum, quam sonum res- 
picientes vernaculam linguae cumanicae pronunciationem haud 
ita raro alterabant. \'ambery non solum partem phoneticam, sed 
etiam formas vocabulorum orationis ad normam linguarum caga- 
taicae et osmanicae transmutavit, in locum glossarum parum 
notarum rariorumque vel saltem non ita multum usitatarum ahas 
in orientaHbus et occidentalibus dialectis usu tritas substituit ac 
formam pitbiitdr plane omisit. Idem loco kiktc «in caelo» kokte 
scripsit, at octo exemplaria a Jerney edita in transcriptione 
vocahs / (proprie iC) optime concordant. In codice quoque Vene- 
ditiano o et ii inter se nonnunquam permutantur, e. g. nzdi pro 
ozdi, sdiinclii pro siijiinclii, iilcb pro oleb, bori «kipus» pro biiri 



' V. Gabkielis de Balixt «Kazani tatar nyelvtanulmanyok». Fasc. III. 
Pestini, 1877. 



XLVII 



etc, in (lialecto vero kazanica haec permutatio commiinitei 
obvenit, e. ii,. kiik ((caelum», sdjdiicc, iil — -, ?/.:: etc. VAmbery ali 
in cilc transmiitavit, at in ((pater noster» cumanico codicis 
Venetiani hoc loco item allcy scriptum est : koctii allcv icrda, 
cf. kazanicum alaj. VAmbery vocem oknoiiczne in cknicmizui 
transmutavit, at codex cumanicus hoc loco dtnidckimizni habet, 
cf. formam turcicam or. otmdk, mongolicam odmdk. Formam 
mcnc meznc VAmbery in o^iinemizni alteravit, at mihi haec mu- 
tatio perquam temeraria videtur, formamqne mene potius cum 
osmanico y<:7/c? ((malum» comparare mallem (cf. hungaricum fcne 
(( truculentum» etc.) Vocem pithiitdr, quam VAmbery a textu 
plane exclusit, cum ^^aj ^^aj (( perfecte» , ((plene» comparandam 
existimo. De ultimis textus vocibus, quae manifesto eulogiam 
continent, VAmbery duas contrarias opiniones protulit i. voces 

szcn borszony igyi ten^^ere cum sen bar scn — ize 

tengri transcripsit, id est ((quia tu es dominus deus», 

voces vero boka csalli bocson vel botson sibi prorsus ignotas esse 
dicit 2. eas simul cum praecedentibus conclusioni orationis 
dominicae secundum Matthaeum <(quia tuum est regnum » etc. 
respondentes dicit. Hae duae opiniones se invicem tollunt, 
voces enim notae in eulogia orationis cumanicae a conclusione 
Matthaei plane differunt, ignotae vero, si vere ignotae fuerint, 
ad nihilum recederent. 

Boka csalli, botson vel bocson mihi turcico orientali i^^L^ ^y^ 
^jMj ^bjj respondere videtur, id est (( potens, (improborum) per- 
cussor et fortis es», cf. locum psalmi : ((quia, quem tu percussisti, 
persequuntur etc. ' Cum hac conclusione optime 8 v. psal. XXIV. 

convenit : ((Jehova robustimus et potentissimus ; 

Jehova potentissimus bellator», in textu originali : — — 

r\tpxh^ "1135 nin^ nn^i nv. n^T 

Itaque totam conclusionem in hunc modum vertendam 
existimo : « tu es potentissimus punitor, robustissimus dominus 
Deus», — hae voces sane conclusioni orationis secundum 

^ 69, V. 27. 



XLVIII 



Matthaeum minime consentaneae sunt. Ecclesiae protestantes, 
uti notum est, orationem dominicam secundum Matthaeum 
recitare solent, scilicet cum vocibus: «quia tuum est regnum, 
et potentia, et gloria, in saecula. Amen»' concludunt, quam- 
obrem VAmbery orationem post tempus reformatorum a quodam 
missionario protestanti in linguam cumanicam conversam dicit. 
At, uti vidimus, voces citatae cum conclusione secundum 
Matthaeu:m minime conveniunt, ideoque tota sequela, quam ex 
consensu duorum textuum reapse non existenti Vambery deduxit, 
ad nihikim recedit, quin etiam hoc consensu posito equidem seque- 
lam praedictam talem existimo, ac siquis ex conclusione orationis 
Tungusorum ochockicorum secundum evangelium Matth.ei : 
TaMH XfiHHH 6HmHH i],apcTBO etc. suspicaretur eos protestantes esse. 
«Pater noster» kazanicum in catechismo ab anno 1868 cum 
vocabuhs Sincke patsalik etc, terminatur, sed hoc nihil impcdit, 
quominus ea Turcarum kazanicorum pars, quae christianismum 
adepta est, ecclesiae orientah graecae annexa sit. Quasdam 
orationis voces Vambery optime interpretatur i. scntldssdn 
«sanctificetur» ex hungarico adjectivo szent «sanctum» deriva- 
tum dicit, sed hic annoto, octo exemplaria a Jerney pubhcata 
formam szen exhibere et suffixum : hi scriptum esse, verborum 
enim denominativorum turcicorum suffixum la, Id et non las, 
Ids sonat, quod ultimum tunc tantum usurpatur, quum actio 
reciproca significatur, e. g. dostlasniak «conjungere amicitias», 
— cagataicum jakalasniak « se invicem per cohum corripere » 
etc. 2. dozilnsen Vambery apposite cum verbo turcico orientah 
tiiznidk «ordinare» comparat et hic annoto, in voce cumanica 
o loco //■ cagataici sciiptum esse 3. kiiklon vero, quod in quarto, 
quinto et octavo exemplario doctissimi Jerney koklon scriptum 
reperitur, turcico or. kdnoiil conparat, (juod proprie voluntatem 
signihcabat, — etiam hic permutationem vocahum o et ii obser- 
vamus 4. nitziegen prof. Vambery recte cum turcico or. nicdkini 
conparavit, cf. ^ ^ySi^} apud Pavet de Courteille, nezikkini 

^ Cap. 6. V. 13. 



XLIX 



codicis Vcnetiani : nczikJcini koctd allcy ierda «sicut in caelo, ita 
etiam in terra 5. ;'6'r pronunciationi krimicae, nogaicae, kaza- 
nicae, baskiricae, kirgizicae ger, gir respondet ; codex Venetianus 
hoc loco ier habet 6. kilngdn secundum opinionem VAmbery 
perperam loco kiinon scriptum est ; equidem formam kilngon per 
erroneam repetitionem monosyllabi kiin, giin ab adverbio (bit) 
giin ortam existimo, quamobrem in secunda ejus parte gon^ 
kazanice kon et non kon vel kiln scriptum est. Codex cumanus 
hoc loco bngnn habet 7. // «abducere» VAmbery pro ^?/ scriptum 
existimat 8. neszeni apposite cum turcico ni^thn comparat, quod 
a nigdkiniy nigdkkini abbreviatum est g. jer niez «remittimus» 
VAmbery gerniiz legit et hoc verbum cum osmanico gaidirniak 
«persvadere», «reconciliare» comparat, equidem mallem formam 
jerniez cum turcico oy. jaj-, kazanico ycy- conferre 10. otgvauian, 
algya nian secundum VAmbery al ganian legendum est^ al enim in 
sermone turcico orientaH fraudem significat, ganian vero cum tur- 
cico jaman «malum» convenit. Assimikitio litterarum nasalium 
cum sequentibus dentahbus t, d, qualem in forma algya nianna (n) 
videmus, etiam in dialecto kazanica perquam usitata est, e. g. 
annan loco andan «inde», «illinc». In dialectis nogaica et bas- 
kirica eadem assimilatio obvenit, cf. exemplum a VAmbery 
citatum garkinnin loco garkindin «a consanguineo». 

Postquam correctiones clarissimi Hnguarum orientaHum 
professoris Pestinensis in praecedentibus soHcite examinavimus, 
earum auxiHo et ope exemplarii Kun-Szen-Miklosiensis totum 
textum in hunc modum emendandum proponimus : 

Bezem atamiz kim sen kiikta.. 

Senlasiin sen adinij 



')=> 



Doziinsun sen kcingliing nigakkim gerda akaj kiikta. 
Bezem otmakemezne ber bezga biiton biiton bu g()n. 
Al bezem menamezne nigam bezdii jajirmiz bezga citrii 

gelganga. 
Ikma beznc al gamanga. 

CODEX CUMANICUS, d 



Kutkor bezne al gamanna(n). 

Sen bar sen : boka cali^k), bot(au) ige tengri. Ammen. 

Possessivum «nomen tuum» , «voluntas tua» in hac oratione 
per praepositionem pronominis separati sequenti substantivo 
cum suffixo possessivo conjuncto exprimitur, eadem dicendi 
ratio emphatica in Hngua hungarica perquam saepe usitatur et 
in hac re constructio hungarica antiquam cumanicam alterasse 
mihi persvasum est, in oratione enim codicis Venetiani loco 
sen adingy sen kdnglting possessiva senig (sening) atig (ating), 
senig (sening) tilemegin (hanleehing) obveniunt. «Pater noster» 
Cumanicum in pagina 126 codicis Venetiani ita scriptum legitur : 

Atamis kim kocta sen. 

Algiszle bulsun senig atig. 

kelsin senig hanlechin. 

bulsii senig tilemegin nezikkim kocta alley ierda. 

kundegi otmackimisni bisga bugun bergih 

Dage iazuclarmisne bisga bozzatkiL necik bis bozattirbis 
bisgit iaman etchenlerga. 

Dage iecnik sinamakina bisni kuurmagiL 

Bassa barce iamandan bisni kuthargiL Ame. 

Forma ditlsun loco cagataici bo/sun plane cum pronuncia- 
tione kazanica bul- convenit, jam ex his duobus orationis textibus 
quisque pronunciationis cumanicae cum kazanica perfectam 
quod ad vocales concordiam facile perspicere potest. Etiam in 
dialecto bosniaca loco vocalis interdum u pronunciatur. ' 

In annotationibus manuscriptis notarii cumanici Gabrielis 
Terbolcs sequcntes salutationes repertae sunt : 

1 . Zubet kJiaron 

2. Haj majdon alfekor 

3. Tenzade khinade 

4. Istinivili tengite kelibe 

quae etiam in protocollo Kun-Szen-Miklosiensi in hunc modum 
scriptae occurunt : 

' Blau : Bosnibch-turkischc Sprachdenkmaler. Pag. 21. 



LI 



Salutationes. 

La obcthe7'on ! alahajdom! Alafekor ! tenzene ! J^enade^ scini- 
vico tengctc Jiclebele. 

Has ultimas salutationes Jerney aliquantum diverse scriptas 
publicavit : Laobethrom ! Alahajdon ! Alafckor! Tenzene! Kenade ! 
Iszcinivico ! Tengelebele ! 

Voces praedictae etiam in manuscripto quodam Danielis 
CoRNiDES ita scriptae legi possunt : 

Laobetherom ! Alahaidom ! Alafel^or ! Tenzcne ! Kenadc ! Sci- 
nivisco tenorele helebele^ 

Haec ultima iectio a priori parum tantum differt. Versio 
hungarica salutationibus collectionis Gabrielis Terbolcs appo- 
sita diserte demonstrat, eas dialogum brevissimum salute accepta 
et reddita continere. Prima questio hujus dialogi Tenzene kenadc 
esse videtur, id est tinc scn mi kcnding «quomodo vales tu ?» Aman 
tinc turtungizmu enim in lingua turcica orientali «quomodo vales?» 
significat, kending yqvo tu quidem significat. Interlocutor questioni 
praedictae cum laobethrom, id est ^^sy^ y^\ v^ «optime valeo» 
respondet, quam laetam responsionem quaesitor cum exclamatione 
Alahha Jiamdan, AlaJiJia silkrdn accepit gratias Deo actas ita 
continuans: istdnib bild tcngridcn tilcrbcn «cum desiderio (sakitem 
tuam) a Deo exposco». S protractum copista facilHme cumy^con- 
fundere potuit et ita effectum est, ut loco siikrdn exemplaria 
wo^Xx-d^fckor exhibeant. Voces arabi^cae in liis salutationibus admi- 
rationem minime efficiunt, optime enim doctissimus Blau obser- 
vavit, Hnguam arabicam et persicam, plus quam Hnguae occidenta- 
les, indolem idiomatis cumanici afifecisse. Quum in Htteris summi 
pontificis Honorii IV. ad regem Ladislaum Hungariae de anno 
1287 scriptis legimus, regem cum ipsis Saracenis conversari et 
hunc Htterarum locum cum sequentibus de eodem rege Ladislao 
vocibus Thuroczii : «cumanice et non cathoHce conversabatur»^ 



^ Tom. III. Part. II. pag. 94. Fragmenta aliquot Diplomatum et Aetorum 
pubiicorum. Pag. 117. Inter Mss. Musei Nation. Hung. V. apud Jernky. Tom. I. 
Pag. 295 — 296, 

^ Chronica Hungarorum. Pars II. cap. 80. 

d* 



comparamiis, Ciimanos in litteris Honorii Saracenos denomi- 
natos esse facile perspicimus, nomen vero Saracenorum in 
litteris pontificum ejus temporis sequtores religionis islamicae 
significare optime novimus. Doctrinam Corani apud Bulgaros, 
Chazaros, Cumanos propagatam fuisse multis et gravibus testi- 
moniis confirmatur. Voces arabicae ad cultum pertinentes in 
codice cumano Venetiano haud ita rarae sunt, e. g. Jiaziz 'yi\^, 
kiirban «sacrificium « , aval «initum)> etc. Nomina mensium 
Januarii et Novembris in codice Venetiano : safar ay et knrban 
baran ay (sic!), praecipue nomen ultimum doctrinam Corani 
apud Cumanos propagatam fuisse manifesto conprobant, ^S^ 
enim Muhammedanorum solemne festum est. Plan-Carpinus vero 
ac AscELLiNUS diserte dicunt, eos in terra Bissermorum populum 
cumanice loquentem, religionique saracenae addictum visitasse.' 
CoRNiDES in collectione rariorum annotationum aliam quoque 
salutationem manuscriptam possessit, quae super mensam dice- 
batur, sciHcet : 

Mikaniaz knnsennicnden szenakori kikenieniezne^ 
id est : 

KJianiuiiz kiin sen mcndan ! siina kor ikindkoncznc 
«Domine noster ! contentus esto nobiscum et da (nobis) 
panem nostrum.» Mikaniaz a forma Klianiniiz per transpositonem 
ortum esse vidctur, — quod ad verbum kiin vel kon^ cf. formam 
factitivam cagataicam JL/cv^Jo^ (kdndiirnidk) formamcjue dUjb^ 
«contentus esse » apud Pavet de Courteille, — verbum sun 
«offerre» significat, cf. cagataicum ^^l+j^ (sonniak), kazanicum 
snn-, quod ad formam suna kiir, cf. formas imperativi turcicas 
yyf3y^^ yfS^^yy^^^y^ « cs » , « cstc » , propiTe « videas, ut sis», «videatis, 
ut sitis». Secundum doctissimum Bohtlingk fortasse in formis 
imperativi jakuticis bisar, bisaring idem kor latitat.^ F^orma 
kikcme (nieznc) manifesto pro iknidk «panis» scripta est et haec 

^ Fejer Cod. Dipl. Tom. IV. i. pag. 426. 

^ Tudomanyos Gyiijtemeny. 1833. Tom. X. pag. 91. V. apud Jernev \. c. 
Tom. I. pag^. 296. 

3 Jakutische Grammiitik, 303. 



LIII 

forma kazanico ikiucik ad littcram respondct. Etiam in liac 
brevi salutatione pronunciationem kazanicam observamus, scilicet 
e pro /, /7 pro o scriptum est. 

Nomina propria et f^eo^rapliica antiquiora Cumanoruni 
Hungariae quantum ea ex diplomatibus, conscriptionibus, cliro- 
nicis et scriptoribus historicis novimus, magnam partem tur- 
cicae originis sunt. Ipsum nomen Kuthen celeberrimi ducis 
Cumanorum cum vcrbo chivaico kiitmdk, kazanico kot- « pasto- 
rem agere» connexum est, pastor enim in antiquis temporibus 
et ducem et regem significabat. Nomen Arbuz cum cagataico 
arhaiuak, arbatuiak «consiHari» convenit {arbagci « consiliator, » 
ex quo per formam intermediam a7'hav , arhau (hphtongo au 
tandem in o, u contracto forma c?;'<^?/-facile oriri potuit). Turtul, 
nomen nobilissimi Cumani, cujus memoria in nomine loci Tortcl 
faln adhuc viget, cum antiquo hungarico turnl, cagataico turgul 
«falco, » mongoHco tnrlak «corvus» convenire videtur. Nomen 
loci Altak szdlldsa, hodie AtokJidza cum cagataico aldag «dolus 
malus» convenit. Baych scdlldsa, quod «descensus» dicitur, quod 
ad primam compositionis partcm cum hatik kazanico «terrenum 
palustre, » «profundum» idem esse quis non videt. Nomina 
Keldech, Kuchmeg, Iteg, Tescench, Byter, Isok, quae omnia 
clarissimus Stephanus GyArfAs in secundo volumine egregii 
operis sui «A Jasz-kunok tortenete» inscripti retuHt, sane tur- 
cice sonant. In diplomate de anno 1347 arcliivi Comitum 
ZicHY : nomen gentis Cumanorum cJicrtau memoratur, quod 
nomen etiamnum sub forma Cscrtdu viget et cum cagataico 
(^Ljwj^s. «abyssus, » «vorago» idem esse videtur : «No,s comes 
KuMCHEG, capitaneus Comanorum gencrationis CJicrtau.^^' In 
hoc ipso diplomate Kumcheg ita loquitur : «ex permissione 
Churchy fihi nostri — — — annuimus et concessimus, duode- 
cim comanos filtreas domus habentes, videHcet Paulum dictum 
Chyta, fiHum Manthula, Thomam et Nicolaum fiHos ejusdem 
Manthula, Mesther fihum Nicolai, Bolden fihum Jamulo, 

' n. Tom. pag. 268 — 9. 



LIV 



Kystre filium Japza, Tastra filiiim eiusdem Japza, 

Beke filium Althabarz. — — • — — — » Nomen Manthula ■ 
fortasse ex arabico JtX-co «praestantior ligni agallochi species» 
depromptum est, cf. formam persicam xJtXAxi. In diplomate reginae 

Elisabethae de anno 1367, die 28 Aprilis capitaneus Karla ! 

nominatur : — — — — — « Sub capitaneatu Johannis fiHi ' 

Stephani fiHi Karla capitanei Comanorum nostrorum genera- •< 

cionis Chertan constitutis, speciaHter Choba, Umul, Olaka, j 

Bese&c» In diplomate quodam de anno 1325 nomina trium i 

nobiHum Jazygum famulorumque unius eorundem memorantur : ; 

«Jazones circa Chabam (hodie : PiHs Csaba) commorantes : ' 

Chatharch, Zudak, Byk et famulum eiusdem Karachinum 

i 

ac Chywach — — — — ,» cf. vocem ^agataicam ^^U^- In 
diplomate regis Stephani V. de anno 1266 nobiHs quidam cuma- 
nus «comes Parabuch » nominatur, cf. chiv. dig' «princeps». In ■ 
antiquissimo diplomate archivi districtuum Jazygum et Cuma- | 
norum, quod diploma anno 1323 rex Carolus I. dedit, sequentia | 
nomina Jazygum conscripta reperiuntur : « Jazones fideles nostri : 
Larzan fiHus ZoKAN, Iwachan fiHus TuRDUH, Jacobus filius 1 
Keskene, Chareth fiHus Ambultan, Demetrius fib Gubul, ■ 
Stephanus Beegzan, PauHis fiHus Mokzun, Andreas fih Chakan^ 
Zakaran et Georgius filius eiusdem, Demetrius fiHus Keyan, ' 
Stephanus fihus Kurman. Hurz, Arpan, Andreas fihus Zuagan, ; 
Zaduk fiL Kalhen, Georgius fil. Magar, Petrus fiHus Chamaz.» ; 
FiHi in hac nomenclatura jam nominibus christianis appeHati j 
sunt, at nomina patrum excepto Magar, quod cum Magyar ! 
idem esse videtur, prorsus indolem Hnguarum turcicarum redo- 
lent. In conscriptione possessionum cumanicaHum sedium Mysc, 
Kyszalaas , Layos , Szabadzallaas de anno 1557 locus Karah \ 
«nigrum» et praedium Thazlaar, (n^xlLj «lapides») memorantur, ! 
quae nomina turcicae originis esse dubium non est. In nomen- 
ckitura Cumanorum majorum sedis Koolbaaz anno 1572 con- 
scripta' haec quoque duo nomina locorum memorata reperiuntur: j 

' «Summarius extractus Possessionum, colonorum, censuum, Muneralium, et ; 
aliorum proventuum, pertinentiarum, Arcium Agriensis, et Zarwaskew, ac Jazigum, 



LV 



Nagithurgon et KystJniigon, in c|uil)us tliurgon a radice verbi 
turcici tur derivatum stationem, hun<<aricum szdllds si^^nificat. 
— Reges Hungariae seculo XIII. interpretes linguae cumanicae 
habuisse vel saltem servitio eorum interdum usos fuisse ex 
diplomate sequenti capituli Strigoniensis satis superque elucet : 
« Gregorius prcpositus et Capitulum Ecclesiae Strigon. omnibus 
xpi. fidehbuSj praesentes litteras inspecturis salutem in domino, 
Ad universorum noticiam tenore presencium volumus pervenire. 
Quod cum domina Maria Illustris Regina Ungariae, nobis per 
suas litteras precepisset, ut unum ex nobis, cum comite Rubyno, 
VilHco Strigonensi, homine suo mittere deberemus, cuius testimonio 
idem comes Rubynus terram ipsius domine Regine, A^yrvocatam, 
quam Mortumis et Georgio interpretibus Kelduchyni cumani, eadem 
domina Regina in praefatis suis litteris se contuHsse scribebat, 
perambularet et statueret hominibus memoratis» etc. Datum 
per manus magistri Sixti, Scolastici Strigon. Anno domini. 
M°. CC°. LX". octavo.' — Nomen montis Kaska dagJi in regione 
cumanica prope mare Azovium, quem montem Abulfcda J-ajsxII 
v_.AJua)( nominat, doctissimus Blau in dissertazione «de Cumanis» 
optime cum glossa cumanica vocabularii Venetiani chcscha, 
cagataice \JL^^ «breve» comparat, in territorio enim linguae 
cumanicae quaqua incedimus, ubique eandem indolem hujus 
linguae turcicam conspicimus. 

V, 

Nomen Scytharum jam antiquissimis temporibus collectivum 
fuisse et hoc ipsum nomen populos quoque turanicos a regi- 
onibus oHm hyperboreis dictis usque ad territoria populorum 

Cumanorum maiorum et minorum, oppidique Nagy-Zeghed, unius integri anni 1570. 
Et eorundem proventuum limitata taxatio. Per Egregios Petrum Faygelium, Consili- 
arium Camerae Scepusiensis, Joannem Freydenreich, Magistrum Lustrationum, ac 
Joannem Swkan, Sacrae Caesareae Regiaeque Maiestatis Commissarios, Anno Domini 
1572. conscriptus." V. apud JERNEY 1. c. Tom. II. pap. ^'jT). 

' Hoc diploma membraceum de anno 1268 in archivo capituli Strigoniensis con- 
servatur (priv. Lad. 29. Fasc. i. Nro. 2.). V. Monumenta EccL Strigoniensis ed. 
FERDINA.NDUS Knauz, Strigonii, 1874. Tomus i. pag. 561. 



LVl 



stirpis iranicae diffusos significasse constat inter omnes. In 
epopoea Persarum icoUieLi inscripta memoria antiquissimorum et 
perquam sanojuineorum bellorum frentis iranicae cum turanica 
adhuc viget. Strabo in 3 cap. libri VII geographiae auctoritate 
Epliori usus non solum Sauromatas a Scythis distinguit, sed 
ipsos Scythas indole et moribus inter se multum differre dicit: 

" Eipoftoq o iv rff ztZ('i.f)Z7j avj z^q laToplaq, Eopcortr^ o i7Tcypa(po[iiv7j ^:l^X(p, 
TtsoiodsOtrac: t/^v E'Jp(u7TY^'> !'-^'/J'' —^■'^'^(uv i7i\ ziltt u>qa\v slvac t(o<^ r£ (/).).(o</ 
Zx>jtl(ov xa\ T(ov la>jpoitaT(ov Touq ^couq avouolo>jq' Touq luv yap sival y(jJ.t7:n>)A 
(ortTt x(i\ dvii p(07:o(paytiv, Touq (Tz xa\ t(ov a?.).(ov ^(ixov a^iiyeadac. x. t. )..^ 

Herodotus vero Hnguas scythicas haudquaquam ejusdem 
indoHs esse dicit, ita e. g. Gelonorum linguam a Budinorum 
clare distinguit et hoc loco sane linguam Gelonorum non 
graecam, sed scythicam intellexit, nam linguam graecam a 
Budinorum idiomate distinguere minime opus fuit, " — aHo 
loco Hnguam sauromaticam ab aHorum Scytharum Hnguis 
(Hversam esse tradit.^ Strabo diserte ait, Graecos nomen col- 
lcctivum Scytharum propter rerum ethnographicarum ignorantiam 
falso usurpasse, quippe antiqui Graeci varietatem populorum 
septemtrionis ethnologicam non satis perspicientes omnes eos 
populos nomine Scytharum appellabant : 

(pyjp\ yap xaTo. t/jv t(ov (j.()yf).i(ov ' ED.yjorj (w^av, (oansp Ta 7Tf)()-^ jdoppav 
fiipyj za yvojpciw. kv\ ov^rw.Tc ^x'')(Uj.q ix('i.).o'jv rj v(w.('jd(xq, (oq Oarjpoq, — — — 

, vc'' iv ovon.a t(ov xa(f ixaaTfJ i(^v(ov 

TaTTonivojv fjca Trjv ayvocfjv, o'jt(o to. ptarj i.ppcv(j 7Z('i.VTfj .\\(Uo7it(jv xfjXtcaBfjc Tf). 

7rp(jq (OXSfJ.V(p. fW.pTUpSC (jk TO. TOca>)TfJ^ 

Justimis Pompcji Trogi epitomator Scythas ipsis Aegyptiis 
anti(|uiores dicit : « Scytharum gens antiquissima semper habita ; 
quamquam inter Scythas et Aegyptios diu contentio de generis 
vetustate fuerit, » « His igitur argumentis superatiis Aegyptiis, 

^ Strabonis Geoirraphica. Recognovit AuGUSTUS Meinekr. Lipsiae, 1853. Vol. 
il. Pag. 415. 

^ Lib. IV. cap. 108. 

3 L. c. cap. 117. 

•♦ Lib. I. cap. II. §. 2y. Editio Teubneriana, recognovit A. Meinxke. Vol. I. 
pag. 43 (Lipsiae, 1853). 



IVlI 



antiquiorcs semper Scythae visi»' et chronop^raphi christiani 
antic|uissiniarn epociiani regni Scytharum in Asia Ixu>it(Ti).6q 
nominant. Nomine collectivo Scytharum etiam diversas gentes 
turcicas contineri c nube testimoniorum elucet. Massagetas, 
Alanos, Sacas, Parthos, quos anticjui communiter Scythas nomi- 
nabant, scriptores recentiores graeci diserte Turcas dicunt, sic 
Theophanus Byzantinus Massagetas, quos Persae sua Hngua 
Kermicliiones dicunt , Turcas esse non dubitantcr asserit. ^ 
Alanos a Massagetis ortos fuisse Ammianus Marcellinus disertc 
dicit : «Alani ex montium adpellatione cognominati ». Sacae, 
quos Strabo simul cum Massagetis memorat,^ oHm intcr Oxum 
et Jaxartem easdem regiones habitabant, quas per omne tempus 
populos turcicos occupatas tenuisse notum est. Parthos, de 
quibus paulo infra uberius disseremus, doctus praelatus GalHae 
GuiARDUs de Lauduno initio secuH XIII. cum Turcis ejus tem- 
poris in indole populari optime convenire dicit : 

«Nam modos qui Turci, vetere sunt nomine Parthi.»^ 
Hoc loco observo, in nornine coHectivo regum Parthorum 
arsak (apud scriptorcs romanos arsac-cs) et in nomine ethnico 
Massagetarum (Mas-sag) nomen antiquum Sacariim (apud graecos 
Idxa^ procul dubio inclusum csse. Vox sak, saka cum voce 
turcica orientaH ^Lw «prudens,» «inteHigens,» «sanus» eadem 
esse videtur. — Nomina geographica regionis a Ponto Euxino 
usque ad mare hyrcanicum apud antiquos scriptores magnam 
partejn auxiHo Hnguarum turcicarum sufficienter expHcari pos- 
sunt at(jue quacdam nomina in turcicis tantum Hnguis eam 
significationem habent, quam eis scriptores anticjui attribuunt, 
itae. g. Temerinda, Karbaluk, Graucasus, Silyn &c. Plinius in 
VII capitulo libri VI «NaturaHs Historiae» originalem significa- 
tionem nominis Temerinda (aL ecHt. Temarunda) « maris matrem» 



» Lib. IL cap. L 

2 In Photii Bibliothcca, 1824, in 8. Pat,'-. 26. a. 

3 Lib. XI. cap. 8. 

4 Du Ch[';sme Fr. Historiac Francorum Scriptorcs. Lut. Parisiorum, 1641. 
Tom. IV. pag. 889. V. Jerney libro c. Tom. II. Pag. 164. 



LVIII 



dicit : «Tanain ipsum Scythae Silyn (al. eclit. Sinum), vocant, i 

Maeotin : Temerinda, quod significat « matrem maris. » Sic et | 

DiONYSius Maeotin iizzioa -6)^to'j vocat. Primam partem vocis ! 

compositae cum turcico tiugis, tcngiz^ hungarico tenge}' optime i 

convenire persvasum habeo atque in forma hujus vocis terncr j 

(pro tcngcj-) antiquum exemplum permutationis soni ^' cum r \ 

in Hnguis turcicis, praecipue in cuvasica multum usitatae \ 
conspici potest. In forma turcica orientaH kozeng «fenestra» 
sibilans .:: ancipiti dentah r verbi kdrmdk respondet et hanc 

ipsam permutationem videmus in forma factitiva verbi kdrmdk : j 

kostdnndk « monstrare, » cf. jacuticum eocttop juxta KorocryH etc. ; 

Etiam hoc annoto, in forma tcmer a Plinio tradita hanc ipsam j 

permutationem vocahum e et i occurrere , quae in dialectis i 

turcicis prope Maeotin et postea usum obtinuit. Plinius falso | 

pro n, m scripsit. Nomen Silyn turcico orientaH ^-si^*" respondet, i 

quod «lucidum,» «splendens,» «Hmpidum» significat. Scythae J 
etiam Jaxartem «SiHs» nominabant (hodie v-v**' vel v-y*' lj>4>.) Idem 
Plinius Scythas montem Caucasum sua Hngua Graucasiim (aL 

edit. Croucasim, quod mihi quidem meHus videtur) nominasse ' 

dicit : «Scythae ipsi Persas, Chorsaros : et Caucasum montem, , 
Gi-aiicasum^ hoc est, nive candidum.» ' Kar in Hnguis turcicis 
«nivem» et okar «altum» dicit, quod ultimum in formis ^?^^^?;^, 

uig. okan^ cag. ogan «ens supremum,» «deum maximum» signi- i 

ficat. Nomen Graucasus a Plinio traditum e turcico kar aukas \ 

(aiikar) «altitudo nive candida» compositum esse haud ita \ 

incredibile est, sibilans enim formae Graukas facile in ancipitem I 
dentalem r transmutari potuit (cf. exempla paulo superius 

ahata et uiguricum tormdk, tiirmdk (in glossario VAmbery") cum I 

cag. tozmdky £ag. okar, altum <zwm oguz «tumidum,» «crassum.») ; 
In nomine turcico Kaucasi Kafdagh syHaba kaf cum kau 

plane convenit, dagh vero idem significat, quod antiquum aukas, ' 

aiikar (okar). Doctissimus H. Kiepert in geographia orbis I 



' Lib. VL cap. XVIL 

^ Uigurische Sprachmonumente. Innsbruk 1870. 



I.IX 



terrarum antiqiiis noti, cujus primam partem nuper edidit 
(Berolini, 1877), cpiasdam montis Caucasi valles jam anti- 
quissimis temporibus a populis turanicae originis inhabitatas 
fuisse asserens etymologiae nostrae nominis Caucasi a Plinio 
traditi validum suppetit fulcimen. Antiquissimus vero Arme- 
niorum historicus, cujus Hber sub nomine AgathanCxEli notus 
est , ab Armeniorum rege Teridate (n. anno 237) ait auxiho 
quorundam populorum Caucaseorum , quos diserte Hunnos 
nominat, Persas bello devictos esse. Scythae Maeotin etiam 
Karpaluk (apud Tzetzem, Chih VIII. 773) nominabant, quod 
nomen in hngua eorum piscinam significabat^ cf. turcicum balik 
«piscis». Non solum nomina geographica Scytharum praedicta, 
sed etiam nomenclatura deorum scythica , quam pater histo- 
riarum Herodotus memoriae prodidit , talis est , ut quisquis 
hnguarum turcicarum peritus indolem hujus nomenclaturae tur- 
cicam ilhco perspiciat, Herodotus enim ait, Scythas Vestam 
Tabiti, Jovem Papaeos, Gaeam Apia, Venerem Uraniam Artim- 
PASA, Neptunum Thamimasadas nominasse. ' Origenes haec 
ipsa nomina in suo hbro contra Celsum rursum perhibens 
Apohinem Gongosur nominat, pro quo Herodotus loco citato 
Oitosyros habet. "^ Forma (^ongos evidenter cum turcico oiincs 
«sol» convenit, Thamimasadas vero, pro quo Origenes : Thagi- 
MASAD scripsit , quod ad primam ejus partem , cum turcico 
fcngis, tijigis idem esse videtur (Thamimasadas fortasse idem 
valet, quod turcicum tcngising atasi «pater maris, » cum quo 
nomine etiam Temerinda praedictum in prima parte convenit), 
— Artimpasa plane idem est, quod turcicum erdcni pasa omnium 
virtutum quasi caput. Tabiti xmVx «adoratam» (deam) significare 
videtur et nomen summi dei Papacos cum turcico baba «avus,» 
babu', baja «senex,» — uigurico bajat, ^agataico bijat «deus» 
optime convenit. Etiam in hngua hungarica Deus interdum 



' Lib. IV. cap. 50. 
^ Lib. IV. caput 59. 



LX 



«senex» nuncupatur, v. locutionem : drcg Istcji ^ et in ipso 
nomine Jsten «Deus» prima Syllaba is fortasse «antiquum,» 
«aeternum» significat, cf. vocem os «avus,» «priscus». Antiqui 
igitur Turcae Deum ut ens supremum Okau, aiikan, ut patrem 
generis humani anticjuissimum bajat et uti ex nomine Papaci 
discimus haba invocaverunt. Hoc brevi excursu etymologico 
peracto ad enarrationem historicam redeamus, 

Herodotus a dextra fluminis Tanais supra terram Budino- 
rum Thyssaf^etis vicinos Jyrkas ((|uod mihi scribentis errore ex 
priscino T')(r/ju ortum esse videtur, nam b'tterae 7' et / inter se 
facilHme permutari possunt) habitare dicit.'' Plinius vero inter 
diversas gentes circa Maeotin prope Tussagetas (al. edit. Thussa- 

getae) Turcas (ab edit. Tyrcae) quoque memorat : « — 

Tussagetae, Turcae, usque ad soHtudines saltuosis convalHbus 
asperas : ultra (juas Arimphaei, qui ad Riphaeos pertinent mon- 
tes».^ Nomen popuH V-Wr/.', quos Herodotus (IV. 22) nomades 
venatorios fuisse et inter Volgam et Ural habitasse dicit, cum 
turcico juriik «viator» idem esse Kiepert conjecit («Lehrbuch 
der alten Geographie,» H. Halfte, pag. 342). Nomen Turcarum, 
uti jam vidimus , apud scriptores byzantios tandem sensum 
coHectivum nactum est et hoc ipsum nomen etiam apud 
scriptores orientales haud ita raro ut coHectivum usurpatur, 
sic Saadia nomen manifesto coHectivum ni^inn per "jin Sk 
interpretatur nomen(|ue Turcarum jam in Talmude (tract. 
Jebamoth) loco 7'^<^'v?';';;/^7 legi potest : 'p'"inn'D «domus (famiHa) 
Turcarum,» ad quam vocem Paulus Cassel recte anno- 
tavit, hoc loco nomen citatum nomini ons, id est Persiae 
opponitur, quae oppositio cum perquam nota Trani cum Anirano 
vel Turano optime convenit. '^ Nomen Togarma cum nomine 



' V. Cl. Pauli HunfalVV «Mag-yarorszag Ethncigrapluaja». Pestini, 1878. 
Pag. 241. 

^ Lib. IV. cap. XXII. 

3 Lib. VI. cap. \il. 

■* Der Chazarische Konig-sbrief aus dem X. Jalirlnindert. Berlin, 1877. Pag. 
88—89. 



LXT 



iJvJidem esse MordtmanNus recte admonuit. Tn. D'Oksza et alii 

iii nomine persico Turan item nomen Turcarum latitare dicunt. " 

Sc/;is cddin in loco sequenti vocem cLj procul dubio sensu 

collectivo adhibet : icJljuJf^ cLaJI ^-o ^^iX)y^ C^ \^\'i ^UIJI L^ 

«Bulgari dicunt se inter Turcas' et Slavos habitare».^ 

Nomen Sacarum Herodoto docente Persae itidem ac collec- 

tivum usurpabant ; lUfiaat nu.vza.q, zooq, ^-Audaq xaliwjat laxag.. ^ Alil 

scriptores byzantii et orientales diversos populos turcicos nomine 

Hunnorum appellabant, sic Procopius in Hbro «de bello Gothico» 

Massagetas Hunnos dicit : «Massagetas, sive, ut jam vocant 

Hunnos»,'* Evagrius in historia eccles. « Hunni, oHm Massage- 

tae,» etc. Theophylactus Simocatta Persarum vicinos (Parthos) 

a niultis Turcas appellatos ab aliis Hunnos orientis nuncupari 

dicit et aHo loco operis expresse ait, Hunnos orientem Boream 

versus incolentes a Persis Turcas nominatos fuisse. Procopius 

popuHim Bulgarorum constanter Hunnos nominabat. Nomen 

Hunnorum sensu coUectivo etiam apud Orientales invaluit, ita 

e. g. historiarum scriptor persicus Mirchond Avaros, Kazaros, 

Uzos et Bissenos stirpis hunnicae quatuor ramos nominat atque 

scriptores syriaci a temporibus Cyrillonae ^ usque ad Barhe- 

BRAEUM nomine IIunoje diversos populos turcicae et mongoHcae 

originis denominabant. Jidem popuH turcicae originis etiam 

Ugori, Uguri, Juguri nominantur. Antiquissimum nominis Ugor 

vestigium fortasse apud Strabonem reperitur, celeberrimus enim 

geographus in nomenclatura gentium regiones inter Tanaim et 

Istrum incolentium populum quendam Jazygibus vicinum Urgos 

nominat : rj ol 'jnscfrxetjii^^yj naaa ycof>o. too Xz'/t)i\^Toc, iieTa^u BofiuaiJivouq, 

xa\" lavf/ou npcoTYj ii.v> iaTVJ rj tmv rsTMw if//^nca, ZTzecTO. o'c 7'upsyiTac (lortasse 

Tussagetae Plinii) i/.ed'' ou-s ol 'A/C^^-es' Iap}mTac xac o'c Uaailecot Ityo- 



lO. 



' Histoire de L'Empire Ottoman. Constantinople, 1871. Tom I. Pag. i( 
^ Memoires de TAcademie de St. Petersbourg. VI. Serie, tom. I. pag. 550. 
3 Lib. VII. cap. 64. 
■* Lib. II. cap. I. 

5 Z. (1. U. M. G. Tom. XXVII. Pag. 383—591. Bickkll, dic Gedichte des 
Cyroi,lanus etc. 



LXII 



//.rvof X(u O-jrtyot, To u.h> Tzlio'^ '^onddsg, o?Jyo: ds yewpyeag in;f/.3?,o'jasyoc.^ 

Si vero nomen Tiiregetarum cum nomine Tussagetarum Plinii 
idem esset, quod non dubito, Urgos quoque cum turcis Plinii 
unum eundemque populum significare firmiter crediderim. JoR- 
DANis nomen Hunnorum etUgurorum ita conjunxit, ut ii apud 
eum in loco sequenti nomine composito Hunugurorum nuncu- 
pentur: «Hunugori autem hinc sunt noti, quia ab ipsis pellium 
murinarum venit commercium», " quamobrem «pellis» in lingua 
rabbinica S31S' ''31K dicta esse mihi videtur,^ nomen enim Hunno- 
rum in idiomate syriaco interdum sub forma Unoje apparet. 

Theophylactus Simocatta Uaros, id est Avaros et Chunos 
uno eodemqe nomine Ugoros dicit."* Nomen Khagani, quod 
supremum ducem apud Avaros significabat, nomina minorum 
dignitatum tndun et jiLguy (cf. verbum turcicum ;jUjy», quod 
non solum «tenere», «possidere», sed etiam «regnare» signifi- 
cat), ipsum celeberrimi Khagani nomen proprium Bajan (cf. 
cagataicum ^Ls «dives», «princeps»), denominatio sacerdotum 
Avarorum a Theophylacto tradita^: bokolabra, cujus formae 
primam partem doctissimus P. Hunfalvy cum voce turcica 
^yi comparavit,^ Avaros gentem turcicam fuisse diserte com- 
probant. At non sokim Hunni, Avari, Cumani, sed etiam ahae 
tribus turcicae terram Desti Kipcak inhabitantes apud occi- 
dentales uno vocabulo Ugori denominati fuerunt. Jam doctus 
Olivieri, qui diplomata ct hbros reconditos historiae Januen- 
sis indefesse scrutatus est, annotavit: «hngva ugaresca o uga- 
rica era forse Tidioma tartaro degh oigurs (sic !) molto simile 
al Turco».'' In chplomatibus Eliae et Iharcassii, originahs ho- 
rum tractatum lingua «ogarescha» dicitur, at in aho tractatu 
de anno 1387, cum sex tantum annis post datum Eliae con- 

' Lib. VIL cap. 3. 17. 

^ JORDANIS hisce vocibus addidil ; «quos tantorum virorum formidavit audacia» 

3 Vide Elias sub radice "l^HD in Tisbi et passim. 

4 Lib. VII. 8. 

5 Lib. I. 8. 

^ Magyarorszag Ethnographiaja. Pag. 152. 

7 Histoire et Memoires de rinstitut Royal de France, classe d'Histoire et lit- 
terature ancienne. Tom. III. Pag. 117. 



LXIII 



scripto haec eadem lingua jam non «ogarescha •>, sed «hngua 
tartarica» denominatur: «et praesentis instrumenti de hngua 
tartarica») etc' Non solum Januenses, sed etiam ahi scriptores 
occidentales Turcas Tauricae et chanati Desti Kipcak «Ugores» 
nominabant. Nomen Ugor cum nomine Turcarum eponymo 
Oghuz idem esse videtur, historiarum enim scriptor persicus 
Resideddin simul cum tribu «Oghuz» sequentes tribus: Kip- 
cak,- Kangh (cf. trium tribuum bissenicarum nomen KyVNGAR), 
Karlik, Kalagi, Agac-Eri et Uigur nemorat. In hisce formis 
ejusdem nominis: ogor, ugor et oghuz permutationis sibilantis 
cum r alterum antiquum exemplum conspicimus, cf. nomen a 
Plinio traditum Temerinda nomenque Neptuni scythicum 
Thamimasadas. Tribum" Oghuz Russi interdum Polow-zi no- 
minabant, Polow-zi vero Cumanos significare constat inter om- 
nes, Cumanos autem Theophylactus \. c. simul cum Avaris 
Ugoros nominat; his praemissis sequitur nomen Ugor et Oghuz 
ejusdem originis fuisse. Chalcondylas Oghuzorum duos prin- 
cipes Duzalpes et fiHum ejus Oghuzalpes cum Byzantinis 
behum gessisse dicit. Tribus Oghuz postea «Turkornanorum» 
chcta est, at ramus quidam tribus Jomut Turkomanorum 
Ogurcali et non Oguzcali dicitur.^ De origine autem Turco- 
manorum H. Kiepert L c. pag. 58 haud dubitanter asserit, 
eos Daharum, Massagetarum, Parnorum progeniem esse. Ipsum 
nomen Ogur «secundam fortunam», «bonum omen» significat. 
Cumanos Theophylactus uti jam vidimus, Ugoros, Ibn 
Foslan et ahi scriptores orientales et occidentales Turcas, 
Georgius Cedrenus Scythas nominat : rh tClv ()i)^o)vi>ho<i)'iyoq,ni 
■/.(u o^jzot l/.'ji)txw /.. r. A."* Plinius inter gentes, quae regiones a mari 



' V. nostram dissertationem «Adalekok Krim tortenetehez» ((cadditamenta ad 
historiam Krimiae»). Budapest, 1873. Pag. 32 — 33. 

2 Histoire de TEmpire Ottoman par Th. D'ok,sza. Tom. L Pag-. 11 (in anno- 
tatione). 

3 Cagataische Sprachstudien etc. von Hkrmann Vamhkry. Leipzig, 1867. 
Pag. 22T,. 

^ IL S82 editio Bonnensis. 



LXIV 



Caspio orientem versus sitas incolunt, Commanos et Jatios me- i 

morat' ac prope portas Caucasiae castellum quoddam « Cu- . 
mania») noniinat : «Ab iis sunt portae Caucasiae, magno errore. 

a multis Caspiae dictae, ingens naturae opus montibus inter- | 

ruptis repente, ubi fores obditae serratis trabibus, subter me- i 

dias amne diri odoris fiuente, citraque in rupe castello (quod \ 

vocatur Cuinanid) communito ad arcendas transitu gentes innu- j 

meras : ibi loci terrarum orbe portis discluso, ex adverso ma- • 

xime Harmastis (al. edit. Hermasti) oppidi Iberum»' (al. edit. ; 

Hiberum). Claudius Ptolemaeus (138 — 180 p. Ch. n.) jam ' 

Cumanos prope Maeotin, inter Basternos et Roxolanos habitare i 
dicit." Cornides ad hunc locum in litteris cit. ad Georgium 

Pray annotavit : «Praecipuus Codex Ms. Graecus Ptolemaei \ 

membranaceus, e BibHotheca Matthiae Corvini Regis in Augus- 1 

tam translatus, qui inter Codices graecos Mstos Historiae pro- \ 

fanae Numero i-mus est, quemque dedita opera inspexi, diserte 1 

habet : /ovi/of. » Idem Ptolemaeus Udos (= Uzos) ad inferiorem I 
Volgam habitare dicit. Cumanos longe prope mare Caspium 
in antiqua Parthia habitasse jam inde consequitur, quod Persae 
mare Caspium et yc y:^ vel sji >^j appellabant^ quod nomen 

etiam apud Turcas invaluit. Flumen Kuma, quod a Caucaso j 
oritur et in mare Caspium influit, nomen suum itidem a Cu- 

manis cepit. Kumam antiqui cUdon» nominabant. — In libro \ 

«Gihannuma» inscripto oppidum Cumanorum ,^.f^ memo- 1 

ratur, c|uam formam nominis per negHgentiam scribarum a \ 

^l^ [^yjyjS) «laetitia», «faustum nuncium», «dehciae» corrup- j 

tam crediderim : ^-aji-^ sOwSsol^ y^ ^b ^\^Lls sOwJ «^>-s «-LtLoxl J-«^ | 
^3w4Jl ,,_>jwSXj v*-5^ l<V^*^"' t^ ^ ^'^)^ ) <S "' r*^ '/p-^^y*' stXJNLo LX-i-cLoxl 
tXjtXjpo ^l ^^LjU" ^^Lcy ^^} ^lXjciaJ (jU-oL^i"^ ji )y-***5 )y-^*^ r^ '-^;' 
.^tXLI F^RAHN recte admonuit loco yijU» : yijLa. legendum esse, 

id est Jaik, quod flumen Ptolemaeus Daix scripsit.'* Cumani ; 

' Lib. VI. cap. XVI. - 

I 

^ Lib. IIT. cap. 5. §. 19. ; 

i V. Kr,APRO!H. «Notice de la mer Caspienne». Memoires relatifs a TAsie. : 

Tom. III. Pag. 2^2. 1 
■t Lib. VI. cap. 14. §.2. 



LXV 



igitiir non prorsus more nomadum vitam egerunt, sed uti ex 
verbis citatis intelleximus, principes eorum oppidum (|uoque 
regium habuere, quod post devastationem Mongolorum Nogai 
tandem restauraverunt. Usque ad finem IX seculi Cumani re- 
gionem inter Chazaros et Bissenos occupatam tenebant, tunc 
autem simul cum Chazaris in terram Bissenorum irruentes eos 
antiquis mansionibus depulerunt, sed nonnulli Bissenorum Con- 
STANTiNO docente tandem in patriam reduces cum Uzis, id est 
Cumanis, amicitias conjunxerunt, attamen et postea — ad tem- 
pus saltem — inter se aliquantum diversi manserunt : /-(u rolg ?.syo- 
nivotq OoCocs auvwxYjao.v y.a\ Ifi/pc ~o>j vuv elaiv iv arjzocq s^ovreq TOiauva yvco- 
pca[ia.Ta loaTe dta^topl^sadai auTdlq xac voecadac Tcveq Te ijaa.v, ') ReHgio 

Muhammedanica, quae in regnum Bulgariae jam seculo IX 
et postea in Chazariam quoque penetravit, etiam apud Cuma- 
nos propagata fuit, eam Cumanorum religionem scriptores 
ecclesiastici latini posteriores «ritum tartaricum» nomina- 
bant, ita e. g. Joannes diaconus Kiikulloiensis : «Hic etiam 
gentem Chomanorum, ritui Tartarico involutam — ad fidem 
Cathohcam converti procuravit (scihcet Ludovicus I. rex Hun- 
gariae) » ^ etc. Kazvini in cosmographia^ annotat, Ghuzos sui 
temporis christianos esse; in hac re celeberrimus cosmogra- 
phus manifesto erravit, attamen nonnullos Cumanos id tem- 
poris ad fidem christianam conversos fuisse, haud ita incredi- 
bile est. Kazvini post terram Ghuzorum regionem Kimak no- 
minatam descripsit, quod nomen loco Kumak scriptum esse 
persvasum habeo, inter vocales enim i et u pronunciationis tur- 
cicae parum tantum interest. Kazvini ait, incolas hujus regionis 
scripturam propriam habere et Ghuzos monti sacro hujus ter- 
rae Menkur nominato cultum tribuere. Vox menkur mihi ex 
duobos vocibus mcngii et ur composita videtur, quarum prima 
«aeternum», secunda «dominum» significat, cf. adjectivum 
cumanicum codicis Venetiani mengu, e. g. pag. 144 cod. mengii 

' De administratione. Pag. i66, 167 ed. Bonnensis. 

^ V. Jerney 1. c. Tom. I. Pag. 59. 

^ Ed. Wu.si ENEEI.D. Gottingae, anno 1848. 

CODEX CUMANtCUS. € 



LXVI 



jlllar «innumerabiles anni», «aeternitas» et vocem ur, quod 
non solum in linfj^ua hungarica, sed etiam in lingua bulgarica 
«dominum» significat, v. «bellum Troianum» medio seculo 
XIV conscriptum. ' Fortasse in nomine Scytharum «Sakaurak», 
cjui regem Parthorum senio confectum Sinatroklcni regem suum 
elegerunt, urak itidem dominum significat/ Cumanos posteri- 
ores artis scribendi gnaros fuisse Bohuslavus Balbini diserte 
dicit : «Superest hodieque aliqua barbarorum memoria non pro- 
cul Evanczicio et Oslovanensi Coenobio, insigne templum Chri- 
stianorum, in (juo plurima Cumanorum sepulchra et saxa litteris 
illoriiiu incisa spcctantur, quibus saxis totum fere TempH solum 
stratum est, ut ipse vidi.»^ Ceterum hanc Bohuslavi narra- 
tionem ego quidem vix veram esse putaverim. Cumani isti sub 
tempus Belae IV. regis Hungariae anno 1253 in Moraviam 
irrumpentes eam devastaverunt et a scriptoribus chronichorum 
bohemis «Latrunculi et Antiambulones nuncupantur.'* Seculo 
XI Cumani jam ad Danubium quoque pervenerunt et ab eo 
tempore crebris incursionibus non solum principem Kijewen- 
sem et imperium byzantinum, sed Hungariam quoque mole- 
stabant. Johannes Scylitzes tribum Uzorum in imperium byzan- 
tinum incursiones ab anno 1064 fecisse dicit. Celeberrimus 
Turcarum princeps Alp Arslan in pugnis saepissime valenti 
Uzorum auxiho usus est, ita unus eorum dux Ansiz Ibn Abik 
imperio principis Turcarum Palaestinam subjecit. Edrisi totam 
Cumaniam longe lateque patentem sui temporis &ajUjJ( nominavit, 
Rabbi Petachja vero Cumaniam non hoc nomine, sed "ilp ap- 
pellat. mp prb in litteratura rabbinica linguam arabicam sig- 
nificabat, sic vocabulum a"n't2nx Aben Esra scribit esse notum 
Tlp JTC^J:,- □"'^'ip autem Tartaros sensu collectivo denominat. 
Cumanos cum Avaris conjunctissimos fuisse jam nomen Cher- 

^ MiKLOsicu «Uie Slavischen Elemente im Magyarischen». Viennae, 1871. 
Pag. 60. 

^ LuCL\NU.s «de vita longaeva» cap. 15. 

3 Epitome Historica rerum Bohemicarum. Pragae, 1677. Pag. 267. 

■♦ Jerxey 1. c. Tom. IL Pag. 107. 

5 JOHAXNis BuXTORFii Le.xicon etc. denuo edidit et annotatis au.xit Beknar- 
DUS FisCHERUS. Lipsiae, 1875. 



LXVII 



MiCHioN tliserte comprobat, de quo nomine Thp:ophanes anno- 
tat, Persas eo Turcas denominasse,' at vox cJicrni inde ortum 
esse videtur, quod Persae falsa etymologia delusi nomen Ava- 
rorum Uar «locum munitum, prohibitum», id est ^ys^ interpretati 
sunt, ^nLj enim in lingua persica fossam, locum munitum signi- 
ficat.^ Theophilactus, uti jam vidimus, Ugororum duos ramos 
Uar et chun nominavit et Theophanes eosdem conjunctim a 
Persis chcrmichion appellatos esse asserit. Avaros igitur cum 
Cumanis arctissimo affinitatis vinculo conjunctos fuisse firmiter 
credo. Avaros Ptolomaeus Parnos vel Aparnos denominat et 
eos prope Hyrcaniam ait habitasse, at in illa regione jam ab 
antiquissimis temporibus Parthos habitasse constat. Strabo Apar- 
nos Dahas esse dicit : zoix^ o ow iv afitaze/ia eianXiovz: to hV/.nTtcov 
7iihi.)'oq, 7za()or/,o~rj~<j.'i vo[mdaq Jaaq o'c v^v nfjoaayofituouac zoui inovoii.a^oii.i- 
vouq Ilafjvouq- AHo loco idcm Strabo refert, unam partem Daha- 
rum a ceteris ultra Maeotin habitantibus secessisse et nomen 
Parnorum nactam esse additque hanc traditionem non omnium 

consensum merere : (I)aa\ di zouq l/afjuovq Jaaq ntzavdaraq zhac ix Twv 
unift Tr<q MauoTidoq Jaojv, ouq Eavdlooq rj Ilafjtouq '/.a.louar/ ou ndvu (f o)ii.old- 
yrjTo.t Jd.aq s.iva.t Tivaq tcov UTzifj TVjq MatcoTtdoq IxudcL'/^ 

Cum hac traditione de origine Parnorum optime convenit 
JusTiNi relatio de origine Parthorum : «Parthi, penes quos, velut 
(Hvisione urbis cum Romanis facta, nunc Orientis imperium est, 
Scytharum exules fuere. Hoc etiam ipsorum vocabulo mani- 
festatur : nam Scythico sermone Parthi exules dicuntur».* Ver- 
bum turcicum baruiak proprie «abire» significabat; tjuamobrem 
nomen Parthorum ex hoc verbo derivatum opinor, forma enim 
bardi «is, qui a suis secessit» facile significationem exuHs acci- 
pere potuit. In forma Parn-os d post consonam r in n per- 

' In Photji Bibliotheca. Berolini, 1824. Pag. 26. 

^ Cf. hung^aricum 7'dr «castellum», vdros «oppidum», cf. etiam in dialccto osma- 
nica (j*'5)'5 «suburbium». 

3 Lib. XL capp. 7. 9. 

4 JisTiNl Historiarum Philippicarum c.\ rRdCO PoMPEjo exccrptarum lil). 
XLL cap. L 



LXVIII 



mutatiim est. Parnos igitur cum Parthis eosdem esse jam 
ex verbis praecedentibus elucet, duae enim relationes in no- 
minibus et in ipso facto optime concordant. Dahae Plinio do- 
cente cum Parthis easdem leges et consvetudines habebant : 
«Multitudo populorum innumerata, et quae cum Parthis ex 
aequo degat. Celeberrimi eorum Sacae, Massagetae, Dahae» 
etc." De nomine Daharum {Jdat, Jaat) id tantum adjicio, hoc 
nomen Cunningham cum zendico dahyu «depopulator» inter- 
pretari,' G. Rawlinson vero Dahas proximos Parthorum affines 
opinari.^ Ex iis, quae supra diximus, id cjuoque sequitur, Cu- 
manos cum Parthis conjunctissimos fuisse, quam arctissimam 
affinitatem Georgius Rawlinson Hbro citato hisce vocibus con- 
firmat; «we must view the Parthians as the congeners of the 
. . . . Comans». Doctissimns Blau Cumanos non solum Par- 
thorum afhnes dicit, sed haec duo nomina eandem gentem tur- 
cicam signilicare non dubitanter existimat. Ex antiquo nomine 
Parthwa, Parthava secundum pronunciationem iranicam formam 
Pahlav oriri necesse fuit et nomen Cumanorum apud Russos 
PoLOWzi simul cum formis germanicis val, fal ad hanc formam 
iranicam reducendum est. Antiqua lingua Pahlav apud Persas 
proprie Arsacidarum linguam parthicam significabat,* sed tem- 
porum decursu Persae falsa etymologia delusi sub hac deno- 
minatione antiquissimorum heroum et regum persicorum Hnguam 
intellexerunt, vox enim ^l^, in Hngua persica «fortem», (j^^-^J 
vero «heroem» significat. Linguam PcJilcvi nominatam, quam 
Haug antiquitus dialectum semiticam fuisse dicit et quae, 
qualem nunc novimus, non prorsus turcica est, immo in sua 
elementa : persica et turcica facile dissolvi potest, Blau hngua 
Parthorum turcica affectam fuisse quibusdam exempHs demon- 
stravit, nonnuHae enim glossae turcicae imperio Parthorum adhuc 
vigente in dialectos antiquiores persicas irrepserunt, unde etiam 

' Lib. VL Cap. XVI L 

^ Archaeological Survey of India (Simlae, 1871). Toni. II. Pag. 47. 

3 The sixth great oriental Monarchy. Londini. 1873. 

* Oppert in Journ. As. 185 1, Fevr. pag. 279. 



LXIX 



in dialectos aramaicas penetrabant, tales fj^lossae siint : i^v^ 
turcicum or. &j'vA4.^ «pirum»,- aramaeum DII^K vel DTn5 «fuJif^O)) 
turcice kontni, — "11X20, parthicum nhuoo^ — p^riDD «pulvinar» 
turcicum or. bastuvnk, — talmudicum p^^S> ^''p^ns «calcei lanei» 
persicum (^♦xoIj, cf. turcicum basiuak^ — T^itO «orbis, cHscus» 
persicum iy^.kx.), turcicum or. taoar, jacuticum /aTi, turcicum occ 
Hyj^sxxlo, — "IIDDJ^, turcicum or. asL' Non solum jjjlossac prae- 
dictae, sed etiam concordantia narrationis «G6sht-i Fryano» 
pehlevicae cum quodam textu kir^^izico a Radloff edito, quam 
concordantiam Reinholdus Kohler in summa perfectam esse 
demonstravit'' (Kirgizos H. Kiepert Sacarum progeniem dicit), 
ipsaque natura et indoles linguae persicae, quae in quibusdam 
rebus indoli Hnguarum turcicarum maxime congruens est, Per- 
sas cum Turcis, imprimis cum Parthis insigne ac longum ha- 
buisse commercium evidenter comprobant. Scriptores persici 
Parthos docente Vullers ^5^^ nominabant, quod nomen in 
lingua persica Turcas designare notissimum est. 

NonnulH scriptores occidentales Cumanos plane Parthos 
nominabant et uti jam nunc post supra dicta asserrere pos- 
sumus, haud immerito. Radevicus de Cumanis ita scripsit : 
«cjuo viso Poloni de tam improviso malo percussi, et vehementer 
exterriti, cum jam nihil praeter exitium sui, et destructionem 
terrae superesse viderent, quamvis auxiHo vicinarum gentium, 
Ruthenorum videHcet Parthorum, Pruschorum et Pomerano- 
rum maximum coHegissent exercitum, in sola fuga spem vitae 
constituunt. ' Locum precedentem et ea, quae sequuntur, vir 
insignis eruditionis J. Jerney in dissertatione «Parthia» inscripta, 
quam volumini II. operis « Keleti utazas» («itinerariiim orien- 
tale») adjunxit, jam anno 1851 pubHcavit. Vincentius Kadlubko 
scriptor historiarum polonus ("{• 1223) in sequentibus Cumaniam 
Poloniae vicinam Parthiam Cumanosque Parthos nominat : «Isto- 
rum (Polonorum) vero hinc usque Parthiam, isthinc usque 

' Z. d. M. G. Tom. XXIII. Pag-. 268—273. 

^ Z. d. I). M. G. Tom. XXIX. Pag-. 633—636. 

3 Mlraiorii Scriptores rerum Italicarum. Mediulani, iol. Tom. IV. Pag. 712. 



Ungariam, illinc usque Carinthiam crevit accessio. « Item « Rur- 

sus Sbigneo muliebriter illacr^-mante Parthi Poloniae fines popu- 

lantur, quos trans flumina tandem consequitur Boleslaus, et 

hostes passim fundens, captivos suos ense redimunt, et Praedones 

in praedae praedam convertit. » Item «Verum ille Parthico 

plus quam Parthus fugam eligit potius et Marii exemplo in 

Mazoviae carectis delitescit. » Porro «Adest namque Dux Bel- 

ziae Vseuoldus cum Principibus Laodomiriensium praecipuis, 

cum electis Tibianorum turmis, cum Parthorum milHbus urbis 

subsidio.w Denique « Romanus (Dux HaHciae) Duci Leszkoni 

obnixe supplicat, eum perpetuo ut famulatu sibi obHget, ut ejus 

obsequio cunctis Ruthenorum Principibus ac Parthorum per 

ipsum partibus imperaret.» ' Anonymus Saxo de Russis et 

Cumanis a MongoHs anno 1222 devictis in hunc modum scripsit : 

« Temporibus istius Imperatoris quidam exercitus de Asya exiens, 

qui juxta fluvium, qui Than appehatur, habitabant, invaserunt 

Parthos, quibus Rutheni auxiHum ferebant. commiseruntque cum 

Thataris praeHum, et victi sunt. Conciderunt itaque de Rutenis et 

Parthis ad centum miHia hominum.»' In chronicis Hvoniensibus 

de eodem facto ita refertur: «1221. Eodem anno fuerunt Tartari 

in Terra Valvorum paganorum, qui Parti a quibusdam dicuntur. 

— Et pugnaverunt Tartari cum eis, et debeharunt omnes in 

ore gladii, et aHi fugerunt ad Ruthenos petentes auxiHum ab 

eis. » ^ Teophanes Byzantinus, uti vicHmus, Avaros et Cumanos 

loco citato Massagetas nominavit, genus Massagetarum vero ab 

antiquis scriptoribus, ita e. g. ab Ammiano Marcellino saepe- 

numero cum Parthis adeo confunditur, ut unum ab altero vix 

cHstingui possit. Parthos vicissim nonnuHi scriptores expresse 

Hunnos dicunt atque apud eos Hunnorum nomen proprie Cuma- 

nos significat, Nicephorus Gregoras enim (Hserte dicit : ^/ywof 

ok o'jToi /.at x6im\/o'. i/.(i.}j)'jv7o.'' Hunnos, uti jam \icHmus, scriptores 

^ Dllgossi Hist. Polon. Lipsiae, 1712. Tom. IL Pag. 604. 675, 682, 787. 814. 
■* MKNCKENn Scriptoies rerum Germanicarum. Lipsiae, 1730. Tom. IIL Pag. 123. 
i Gruberi Origines Livoniae. Francofurti, 1740. Pag. 150. 
■» Hist. Byz. Lib. I. Pag. 36. (ed. Bonnensis). 



LXXT 



orientales et byzantini Turcas dicunt, ita Theophanes, ' Theo- 
PHYLACTus " et alii. — Gentes turcicae ab anticjua Partliia usque 
ad Pontum Euxinum contagione Hn^uiaruni, nioruni et diversa- 
rum institutionum gentes vicinas iranicae orisj^inis per lon- 
(^issimum tempus haud parum afficiebant, ita e. i^. vocabulum 
parthicum karta et kei-ta Blau docente in omnibns iis rcf^ionibus 
(solum vel in compositione) nomenclaturae geographicae inser- 
viebat, quas regiones a Caucaso usque ad Oxum sitas gentes 
turcicae originis oHm occupatas tenebant, hoc autem vocabukmT, 
uti AsiNius QuADRATUs auuotavit, in Hngua Partorum urbem 
significabat : to o iau rfj nafnluo.Uov (pMvfi . . . Tiohq. Hoc idem voca- 
bulum etiam in quibusdam nominibus geographicis persicis, e. 
g. Darabgird, Walashgird obvenit. Paulo ante vidimus Par- 
thorum cum Persis commercium et nunc de vestigiis liujus con- 
tagionis in antiquam linguam Armenorum pauca tantum produ- 
cemus. Mordtmannus in dissertatione « Entzifferung und Erklarung 
der armenischen KeiHnschriften von Van und der Umgebung» ^ 
de formula perquam usitata Anaidinini usvasini annotavit, for- 
man Anaidini vel potius Anaidinin in genitivo positam esse et 
in lioc exemplo eadem turanica contagio conspici potest, quam 
jam in versione BibH'ae a Mesrop confecta et in scriptis anti- 
quissimorum historiographorum Armeniae Mosis Chorenensis, 
Eghisae et aHorum vidimus. Mordtmannus genitivum praedictum 
apposite cum suffixo genitivi turcici viUju vcl ^y comparandum 
opinatur et nomen summae divinitatis Armeniorum Anait e dua- 
bus vocibus an et ai compositum esse dicit, quarum prima cum 
notissimo nomine divinitatis turanicae an, secunda yero cum 
voce turcica ^^1 «luna» convenit. 



' 0'jvvrj[, ou; zat 'IVjupx.ou; Xi^cVJ Eto')^a[i.c7. Item Ojvvot, ou; ■/.a\ Toupxou; xTKjvMkii^i tol; tjA- 
Ao"!; YV(opi[i.(LT£pov. Lib. i. Pag. 378. Item Pag. 47. (ed. Bonnensis). 

^ 'IVov Oovvfjjv Toiyapouv T'ov 7;pb; -o) p&pp* "'1? ^w cdJ; Toup/iou; s'.Jfo; llspaat; aiioxaXav. 
Pag. 124. editionis Bonnensis. 

3 Z. d. I). M. G. Tom. XXVI. Pag. 470, 471, 493. 



VI. 

In semiticorum populorum litteris genealogia insignem 
(jbtinuit locum. Assyri, Arabes et Hebraei genealogiae alte re- 
petendae curam solicitissime semper egerunt. Quare scriptores 
hebraeos posteriores Chazarorum et aliarum tribuum turcicarum 
iis affinium genealogiam conscripsisse non est, quod miremur. 
Peregrinator hebraeus secuH IX. Eldad ha Dani in libro de 
decem tribubus israehticis genealogica quoque scripsit, sed 
relatio ejus solummodo abbreviata superest. Josephus ben 
GoRiON in libro ei attributo' (p"'"!'!^ |3 ^P^"" "l^P) sequentes dicit 
esse filios Togarmae : 

inT ^pm-L:! sr2:m n:bm di:,tSki ir::£i nnD dhx: mns^'^ nrs dh n)2"i:in 
h^: D^:in Dm Dmx:r Ss ms^is rm^\ pssiD D^rn n':'^ bs pb^Di narxi inn 
/Din )iapir\ SrsT^ ^"rc^ir^ hv D^:in "^r^iisi n:bDi n::is "[x ^dx sin bn'n nn: 

Nomen Di:^'''?^ Harkavy optime in Dl^xSbi^ correxit, hoc 
enim nomen etiam a Constantino Porphyrogeneta simul cum 
Chazaria et terra Bissenorum memoratur : ajicoxtazac dk /j nar^cwxx}a 

ix iu\/ 0'jZiaq xax Xa^apiaq uooi rjiizpwj 7ii\/zt, ix (Tz. AhvAaq r^ntpoi^j i^ x. r. X.'^ 

Nomen s^^D^n- uti Harkavy ad hanc vocem recte admonuit, pro 
T:nD scriptum esse videtur. Burugundos Agathias cum Hun- 
norum aliis tribubus, cum Kutriguris, Utiguris (Kuturgur, 
Uturgur) conjunctos memorat et eos expresse dicit tribum 
quandam Bulgarorum fuisse : «hi omnes .... et Hunni vocita- 
bantur, seorsum tamen et per generationes .... partim Cotri- 
guri appellantur, partim Ultizuri, partim Burgundi, partim 
alias» etc. («De bello Gothorum et aliis peregrinis historiis. » 
Lib. IV. secundum versionem Christophori.) Nomen nD sane 
pro n: scriptum reperitur, copista enim hujus loci ansulam g 
paulum protendens ejus formam facile in b transmutare potuit. 
Rex autem Chazarorum Josephus in Htteris ad R. Chasdai 
sequentes dicit esse X filios Togayuiae: 



^ J. FCr.ST Bibliotheca Judaica. Lipsiae. 1863. Tom. II. Pasj-. iii — 112. 

^ «Testimonia scriptorum hebraeorum de Chazaris.» Petropoli, 1874. Pag. 48. 



I.XXIII 



I. 


n:is 


(IJgn) 


2. 


nTD 


(L)ursu) 


3 


T1S 


(Avari) 


4 


pix 


(Hunni) 


5 


brn 


(Basilii) 


6 


Knn 


(Tarniach) 


7 


nD 


(Cliazari) 


8 


m:ii 


(Zagora) 


9 


ni^^D 


(Bulgari) 


lO 


• T1SD 


(Sabiri) ' 



Harkavy pro pix rectius n^li^ legendum existimat , at 
Paulus Cassel quidem hanc diversam lectionem non accipit. 
Ego vero sub nomine Hunnorum hujus nomenclaturae expresse 
Cumanos intellectos fuisse firmiter credo, qui enim quaeso 
Hunni X secuh simul cum Avaris, Bissenis, Bulgaris memorati 
esse possunt, nisi Cumani fuerunt ? Nomen TTD doct. Cassel 
cum BaalXttot Strabonis comparat, quos vetusta quaedam versio 
latina perperam regios interpretatur ; ecce locus Strabonis : 

Heif ooq oV Id^uyeq ^^apadrac xai o\ UaalXecoc Xsy6ii.B'yoc xo) O^jpyoc" x. r. l. 

De his Basileis Theophanes a Casselio citatus in hunc 
modum scripsit : idya idvoq rtZv Xa^dpcov drco roo iworiftou cidfhtjq Ihp- 
CcXraqTrjqTrpMT^qyapfmTcaq.^ Barhebraeus in chronicis nomen ''s':'XD1D 
habet.'* Gens XJ^nn cum Tdpcav Constantini chazaricae originis 
eadem esse videtur. Sabiros Procopius diserte Hunnos appellat. 
^^Xsb^tO nomenclaturae Josephi ben Gorion doct. Casselius appo- 
site cum themate bissenico TdXna.T comparavit (liopoTdXaaT, TdX- 
naT). — Kazvini in cosmographia Guzos simul cum Kimak, 
Bissenis, Kirgizis, Kadikis, Chazaris, Baskiris, Gekelis, Tataris 
Tagazguzis nominat, eorumque omnium terram breviter de- 
scripsit. Gekelos cum tribu Bulgarorum J.iA*/f comparaverim. 



' Der Chazarische Konigsbrief etc. von dr. Paulus Cassel. Berolini, 1877. 
Pag. 71. 

^ Lib. VI. cap. IL 17. (editio Teubneriana). 

3 Chronographia i. 547. 

4 Cassel, pag. 92. 



LXXIV 



quos Ibn Dasta simiil cum "^^y-^y? et ^^y-? nominat. De Tagaz- 
guzis id tantum admoneo, eos doctissimus Frahn Tunguzos 
fuisse opinatus est. Scriptores persici et turcici morem x\rabum 
in hac re sequti item ad genealogias ethnologicas conscriben- 
das animum adhibuerunt, ita Mirchond, Resideddin, Abiilghdzitis 
et alii. Resideddin septem principales tribus turcicas enume- 
ravit I. Oghuzos, quos postea Turcomanos nominabant, 2. Kip- 
cakenses 3. Kalagienses 4. KarHkos 5. Kanklienses 6. Agac Eri 
7. Uiguros. Cumanos hoc loco nomine Oghuzorum nominatos 
fuisse persvasum habeo, quid enim aliud nomen ghuz scriptorum 
orientalium esse potest, quam forma abbreviata antiquissimi 
nominis Oghiiz, quo nomine geographi et historici Arabum et 
Persarum olim potentissimi generis Parthorum descendentes 
appellabant. Ipsum vero nomen oghiiz cum altera hujus nominis 
forma ogu?- idem oHm fuisse jam diximus. Nomen Kangli uti 
vidimus, nobiHssimorum trium tribuum Bissenorum nomen erat 
et quod ad Karlikos pertinet, eos etiam Kazwini in cosmographia 
nominavit. Ex hisce genealogiis, quae sane pro stricte ethnologicis 
minime hal)endae sunt et in quibus etiam ad geographiam, 
nimirum ad geographicas auctorum genealogiarum notiones 
respectus semper habendus est, manifesto apparet, Cumanos 
quarum gentium turcicarum proximos affines et vicinos existi- 
matos fuisse, ex iis porro genealogiis et hoc videre possumus, 
Cumanos et tunc ad Volgam habitasse, quum Bisseni Molda- 
viam, Bulgari Moesiam jam occupatam tenebant, Josippon 

enim diserte dicit : "^riiiai -i:bm n::is "jx Si:k sih bn^n nn: Sir D';in am 

"^m X^lp::! bn;n ^TC^V^ h'; D':in« Haec ipsa reLatio in textu arabico 
a KuNiK edito ita sonat : ' (y*-^) v*Uf^ J^' y^ ^5-^ (jy-^^ [*-S-*^5 
(osmanice ^y^) ^<^ yS^^ O^y''^ JW^* ^j-t^ vjy-^-^- y*^^^ o'^*"^?*^'^ 
Avaros etCumanos quando a stirpe communi secessise non liquet. 
Avaros sub nomine Parnorum jam Strabo, Cumanosque Plinius 
diserte memorant. In nomine regionis Scythiae Hunnivar, in 
quam regionem exiguum exercitus Ellak residuum tanquam ad 
asylum confugit, fortasse eadem nominum H^in et Uar con- 

' Harkavy 1. c. pag. 74. 



LXXV 



junctio inest, (]uam in forma \'arhun, KJicrjuicJiiou \i(limus. 
JoRDANis cle n(omine prae(lict(^ in hunc modum scripsit : (resi- 
duum exercitus Hunnorum) «eas partes Scythiae peteret, quas 
Danapri amnis fiuenta praetermeant, quae lingua sua Hnnnivar 
appellant.» Cumani diu regionem litoralem fluminis Jaik inha- 
bitantes illic oppidum (juoque habebant a principibus eorum 
inhabitatum, (|uod oppidum auctore libri ((gihannuma» admonente 
Seving nominatum fuit. Kazvini senes apud populum terrae 
Kimak deorum honore affectos esse dicit et de Ghuzis id quoque 
memoriae prodidit, doctrinam christianam apud eos propagatam 
fuisse, sed uti videtur, hoc primum conversionis tentamen 
optato effectu caruit. Jam vidimus, doctrinam Corani in Cuma- 
niam penetrasse et minime dubitamus, religionem Muhamme- 
danicam, quae in Cumania non solum propagata est, sed etiam 
in hoc solo radicem sumsit, in animis Cumanorum quaedam 
mitioris educationis semina sparsisse. Cumanos etiam cum Persis 
diutinum ct varium habuisse commercium constat, in lingua enim 
cumanica codicis Venetiani non ita paucas conspicimus voces, 
quarum origo persica in dubium vocari minime potest, ita e. g. 
miJiir «affectus» v^ «amor», ^^y^ <(amicus» etc, — pag. 145. 
cod. dider : koanalim didcringd «gloriemur in vultu tuo», cf. jd^j^ 
«vultus», — in eadem pagina gan «mundus», cf. ij'-^, — baJia 
«pretium», cf. L^j, — pn.g. 148. git «vox» : bu gulardenulam 
«iis vocibus dictis», cf. (^y^ ^a$ «locjui», quod tamen voc. 
etiam cumanicum esse potest. Etiam in columna vocabularii 
cumanica haud ita paucae glossae persicae originis leguntur. 
Tempore potentissimi Turcarum principis Dizabul Avari 
Cumanique ab eo devicti et subjugati animosae dppositionis 
crudeles poenas expenderunt. Dizabul in hocce bello hostem 
usque ad Volgam persecutus regionem Avarorum Cumanorum- 
que ubique ferro et igni devastavit. Progressu temporis Uar- 
chonitae tandem a durissimo jugo liberati ex antiquis mansio- 
niljus emigrantes usque ad Danubium penetraverunt et in 
antiqua Pannonia potentissimum Hunnorum regnum saltem ad 
exiguum temporis restauraverunt. Cumanorum, uti mihi videtur. 



LXXVI 



maxima pars in antiqua patria remanens, tandem maxime exop- 
tatae libertatis potita est. Aliae tribus Ghuzorum a Cumanis 
separatae in antiquis terris Massagetarum, ad septemtrionem 
regionis Gag more nomadum vitam egerunt, quarum celeber- 
rimus geographus Belchi expresse sub nomine Guzzorum 
mentionem fecit. Cumani, quos scriptores graeci Uzos appel- 
labant", dominium suum jam seculo X a flumine Ural usque ad 
Volgam protenderunt. Statu eorum tiorente vitam per artes 
commerciumque excoluerunt et forsam jam hoc ipso tempore 
scribendi quoque ars apud eos introducta fuit. Haec Cuma- 
norum propria scriptura certo ea fuit, quae «uigurica» dicitur. 
Januenses de quibusdam diplomatibus diserte annotant, ea 
de Hngua cumanica in linguam latinam conversa fuisse et de 
his ipsis diplomatibus id quoque tradunt ea in «httera 
ugaricha», scripta esse. Hoc nomen «Httera ugaricha», uti 
in additamentis ad historiam Crimeae demonstrare con- 
stitui, nihil ahud significat, quam eam ipsam scripturam 
uiguricam, quam etiam chagani Desti Kipcsak evidenter a 
Cumanis adoptaverunt. Hanc ipsam scripturam Julianus ex 
ordine Praedicatorum «htteras paganas» appcllat, quas eodem 
JuLiANO teste Cumanus quidam paganus non sohmi legit, sed 
etiam interpretatus est: « Nos autem cum transivimus per 
Cumaniam paganum quendam invenimus, qui nobis eas est 
interpretatus« . Cumani secuh X cum Chazaris crebras et per- 
quam cruentas habuerunt pugnas, iique incursiones in territo- 
rium chazaricum teste Masudi semper hiemi fecerunt, quum 
Volgam congelatam transgredi facile fuit. Anno 1044 Cedreno 
docente Bisssenos et paulo post principem Russorum quendam 
ex improviso irruentes tandem anno 1065 per terram Bisse- 
norum usque ad Danubium pervenerunt, unde etiam in impe- 
rium byzantinum impetum fecerunt. Haec tamen expeditio 
Cumanis male successit, maxima enim pars exercitus eorum 
lue pestifera interiit, nihilominus ahus Cumanorum exercitus 

' lidem Cumani, quos scriptores orientales arabici et persici Guz, Guzz vel 
Gizz nominant, a scriptoribus graecis byzantinis «Uzi" appellantur. 



LXXVII 



jani anno 1067 cum duobus tantum annis post jacturam factam 
magnum ducem Kijevensem oppugnans eum suosque in fugam 
vertit. De prima harum duarum incursionum hic amplius ali- 
quantum disseremus. Turma Uzorum 600,000 hominum (quem 
numerum Graecorum timor invenisse videtur) anno 1065 muli- 
eres, pueros, pecus et omnia utensiha secum auferens scaphis 
Danubium transgressa in Bulgariam byzantinam irruit. Illo tem- 
pore duces Basilios Apokapios et Nikephoros Botoniates 
custodiam castelloram graecorum ad Danubium tenebant, quos 
Uzi post victoriam captivos fecerunt. Tunc demum una pars 
victorum in provincia Bulgarorum considere voluit, altera vero 
Balcanum montem transgressa totum imperium ferro et igni 
devastans Graeciam usque venit. ConstantinopoH de regno 
desperaverunt, quia adversario valentissimo resistere impossi- 
bile videbatur. Nonnullorum consilium erat, ut incolae urbis 
amplissimae eam derelinquentes in Asia minori novam sibi 
quaererent patriam, aHi imperatorem palam et pubHce vitupe- 
raverunt, cujus culpa exercitus periit, totique imperio exitium 
affertur. Autumno Constantinus Dukas solum 150 mihtibus 
comitatus prope oppidum Choerobachi (quod situm erat ad 
meridiem versus ab urbe HadrianopoH) castra posuit. Tunc 
temporis in castris innotuit, Uzos partim gladio Bissenorum et 
Bulgarorum, partim Hie pestiferaconsumtos esse et duces eorum 
trans Danubium aufugisse, duos vero duces Graecorum captivos 
tandem Hbertatem recuperasse. ' AHquot decenniis transcursis 
Cumani victoriosi denuo ad Danubium pervenerunt et anno 
1071 per Transsilvaniam septemtrionalem in planitiem quoque 
Biharensem penetraverunt.^ 

Cumanos praeda graves rex Solomon assecutus est, eosque 
Hcet a superiori loco pugnarent, ad internecionem delevit. Trien- 
nio post Bulgari et Bisseni quum idem tentassent, eundem 

' Vid. «Byzantinische Geschichten» von AUG. Fr. Gfrorer, herauso-., erjranzt 
und fortgesetzt von I)r. J. B. Weiss, Gratiae 1877. Toni. III. pa.t,^ 668—669. 

^ V. hanc succintam historiam incursionum Cumanorum apud doct. RoESLERU.M 
«Romanische Studien». Pag. 329 — 330. 



LXXVIII 



exitum habueriint. Paulo post Cumani denuo in Transilvaniam 
se effuderunt, ferro atque igni longe lateque omnia depopulati 
sunt, sed eos rex Ladislaus devicit. Ab eo tempore magna 
Cumanorum pars Bissenis devictis Moidaviam terrasque ei 
adjacentes usque ad invasionem Mongolorum occupatas tenebat. 
In quibusdam nominibus geographicis Moldaviae Bissenorum 
memoria adhuc viget, ita pagus quidam Moldaviae Beznoasza, 
ahus pagus Bezest nominatur (nomen Besenyo etiam in Tran- 
sihania occurrit). Cumani, Hungarorum vicini e Moldavia, quam 
seculo XIII. et XIV. expresse «Cumaniam» nuncupabant, 
saepissime in Transilvaniam, Hungariam et in imperium byzan- 
tinum irruentes locos cultos et inhabitatos devastabant. Dynastia 
bulgarica Assenidarum Cumanos sibi associans eorum ope adjuta 
anno 1186 regnum bulgaricum restauravit et in sequentibus 
quoque belhs contra Byzantinos Cumani semper magnam par- 
tem habebant. De propagata ad Cumanos hoc tempore fide 
christiana celeberrimus Pray in hunc modum scripsit : «Prima, 
inquit — omnium propagatae apud Cumanos in Moldavia Reh- 
gionis Christianae vestigia in Chronico Belgico reperio in haec 
verba ad annum MCCXX. In Hiinmria Maoistcr Robertus 
Vesprimicnsis ^ Vir bonns, et rcligiosus in Leodiensi Dioecesi natns, 
factus fiierat ArcJiiepiscopus Strigoniensis : cui cruce signato, et in 
procinctu itineris constituto occurrit filius Principis de Comania, et 
ait : Domine baptisa me cum duodecim istis, ct Pater meus veniet 
ad te ultra silvas in tali loco cum duobus millibus virorum, qui 
omnes desiderant de manu tua baptisari : quo facto abiit Archiepis- 
copus ultra silvas in occursum patris illius, et ibi baptisati sunt, 
Deo dante, quindccim millia Jiominum (Pistor. script. rer. Germ. 
Tom. III. pag. 242). Sed haec aut occupata sunt, aut in 
Roberto Archiepiscopo error cubat, qui id temporis nondum ad 
Strigoniensem Cathedram ex Vesprimiensi traductus erat. Rur- 
sus ad annum MCCXXVIII. (apud Odoricum Raynaldum), 
conver ionis memoria in eadem Gente occurrit, adjecto etiam 
Episcopo , cui Theodorico nomen fuerit , quique omnium 
fortasse primus genti Cumanorum datus Episcopus sit, ut 



LXXIX 



liabet Albericus Monachus trium fontium : AirJiicpiscopns in- 
(|uit, RoBERTUs Strigoniensis de Htinoar-ia, novuiii fecil Epis- 
copuiii in Comania Theodoricum nomine ( ad an. 1228. p. 
527). Quo fit, ut mihi nullo negotio persvadeam Episcopatum 
Cumanorum , a Roberto Strigoniensi erectum, qui ante octo 
annos Gentis principem, dum Vesprimensis Episcopus erat, ac 
profectionem in terram Sanctam moliretur, cum quindecim mil- 
Hbus sacro fonte abluerat. Quamdiu autem hic Episcopatus 
duraverit, arduum est decernere. Ab Theodorico iterum Epis- 
copus Cumanorum, sed anonymus comparet in Htteris Gregorii 
IX. ad Belam IV. anno MCCXXXV. Perusio VII. Calendas 
Decembris datis (ex regest. Gregorii IX. Epist 282.) ; (juibus 
Regi nunciat, se ex insigni laborum fructu, qucm Frater Paulus 
Hungarus, et Hyacinthus Odrovansius, uterque ex Sancti Domi- 
nici famiha apud Cumanos fecissent, permotum esse, ut genti 
Episcopum daret, rogare se itaque Regem, ut Episcopo Eccle- 
siam Cathedralem erigi curaret, dotaretque fundis, ex quibus 
dignitatem cum honore tueretur. Qua in re an Rex morem 
Pontifici gesserit, non constat, quamvis contrarium magis veri- 
simile appareat, cum ad annum MCCLXXIII. Thomam Cuma- 
norum Episcopum in Hungaria egisse comperiam ex Htteris 
quibus Capitulo Strigoniensi significat, se inter Cives Strigoni- 
enses, et ejusdem Civitatis Archiepiscopum pacem ex Regis 
mandato confecisse. (Litterarum hoc initium est : Reverendis in 
Christo Patridus, et Dominis Capituli Strigoniensis Thomas Cumano- 
rum Jiumilis Minister &c.) Abhinc tametsi per intervaHa crebrae in 
Moldaviam profectiones a viris sacris susceptae rehgionis causa 
fuerint, tamen nuHum qui stalariam operam isthic navasset, 
Episcopum invenio. Ex quilnis conjicio, et Episcopos Cuma- 
norum ut pHirimum Regionarios, et Episcopatum hunc a Milko- 
viensi omnino distinctum fuisse. » ' Simul cum Cumanis et 
multos Bissenos fidem christianam amplexos esse minime dubitari 
potest, Bisseni enim a Cumanis devicti sensimque cum iis in 

' Speciincn Hierarch. Hung. Pag. 413, 417. 



LXXX 



iiniim corpiis conflati evidenter se etiam in rebus religiosis ad ' 

volimtatem victorum conformabant. Josephus Benko, vir multa- : 

rum iitterarum, in puncto episcopatus Milkoviensis sententiae cl. j 

Pray neutiquam adhaeret episcopatumque Cumanorum cum ' 

Milkoviensi eundem esse adfirmat, cujus rei validissimum argu- 

mentum in sequenti tenore litterarum Theodorici, episcopi Mil- j 

koviensis ad decanos Siculorum contentum esse dicit : «Theodo- i 

Ricus quid vobisofficit nominis mutatio, eadem manente 

Episcopatus erga vestram Nationem ratione et virtute ? Nonne in ; 

Ecclesia Christi D. lupum et agnum una pasci convenit ? Quidni i 

etiam Siculum cum Comano, et Olahoque ( Valachoque ) r Res- 

picitne Deus Personam ? acceptos habet e quavis natione, qui i 

eum timent et operantur justitiae ; et e diversitate gentium i 

hnguarumque, in unitatem Fidei suos congregat. Audite Aposto- j 

lum dicentem, non esse Graecum, vel Judaeum, non Barbarum, I 

vel Scytham. » Hunc litterarum tenorem Benko sequentibus \ 

I 

vocibus commentatus est : «Hanc litterarum partem, quae pro- ' 

fecto debet nobis auro contra esse chara, inter scripta Jos. i 

Teutschii Saxonis Coronensis , quem « Transilvaniae »> meae 

Tom. H. p. 527, laudavi, repertam, utinam ahquis cum ceteris \ 

membris manifestaret : ita forsan conspiceremus ex integris htteris > 

ahquam Cumanorum Episcopatus lucem. Ego quidem incassum , 

usque ad hanc diem quaquaversum perscrutatus sum. Quod ad ' 

hanc vero particulam adtinet, obtinui hac inscriptione : Literae ! 

Theodorici Episcopi ad Decanos Zekelios. Dubium non est, per | 

Zekelios hujus hbrarii Saxonis, intelhgendos esse Siculos, quo 

nomine hodieque a Saxonibus vocantur ; immo Siculus ipsimet \ 

Siculo SzEKELY, autiqua scriptione Zekel, scribitur, nominatur- I 

que. Theodoricum autem fuisse eundem Cumanorum Praesulem, ' 

cujus not. 2. a. mentio facta est, ipsa verba htterarum arguunt. \ 

Si quid proinde conjectura adsec]uor ;^aegre ferebant Sicuh, ' 

Episcopatui Milkoviensi pro ipsis condito, a Cumanis nomen 1 

inditum esse : oderant enim illam gentem, nimirum, quae multa : 

hostiha adversus Siculos, Hungarosqe, saepius patraverat. Viden- * 

tur porro eaedem htterae innuere, Cumanos hos, utut prima I 



LXXXI 

origine Hunnicos homines, a Siculorum lino;ua et cognatione 
jam tum defecisse.»' Cumanos posterius a fide christiana 
saepissime defecisse e nonnullis litteris et buUis pontifi- 
cum comperimus, ita ex litteris Bonifacii IX. et aUorum. 
Thuroczi in chronicis Hungarorum de re Ladislao diserte 
dicit; «Cumanice, et non Catholice conversabatur». — Mongoli 
Bela IV. in Hungaria regnante densissimi locustarum examinis 
instar superatis Riphais montibus Cumanorum, Alanorum et 
Russorum regiones Moldaviam versus quotidianis vexabant incur- 
sionibus, nimirum anno 1235 regionem inter Volgam et Cu- 
mam, ab anno 1237 terras principum russorum devastabant. 
Cumanorum una pars e Taurica ad Russos, altera ad impera- 
torem byzantinum refugit, ahi vero se ad fratres Moldaviam 
et Valachiam inhabitantes receperunt. Cumanorum Moldaviae 
princeps, Kuthen nomine, simul cum suis a rege Hungarorum 
in Hungariam receptus sedes ei et suis assignatas occupavit, 
sed RoGERO docente antequam simul cum gente sua in novam 
patriam transmigrasset, solus venit ut Hnguam regni edisceret. 
Frater Julianus de ordine praedicatorum Baskiriam, id 
est Dentiam chronicorum hungaricorum" (quam regionem Ibn 
Dasta «Moggarije» et ipse Julianus « magnam Hungariam» 
nominabat) peragrans anno 1237 ^^^ progressu dominii Mongo- 
lorum comperit ac redux in patriam Htteras ducis mongoHci ad 
regem Hungariae sibi commissas huic tradidit. Has Htteras 
primum Hber baro Hormayr-Hortenburg ^ et cum aHquot 
annis posterius Jerney pubHcavit. Ecce tenor Htterarum : « Ego 
chayn nuncius regis celesti cui dedit potentiam super terram 
subicientes mihi se exaHare et deprimere adversantes. Miror 
de te Hungarorum regule, quod, cum ad te miserim tricesima 
vice legatos, quare ad me nuUum remittitis ex eisdem, sed nec 
nuntios tuos nec Hteras mihi mittis. Scio (|uod rex es dives et 
potens, et multos habes sub te miHtes solusque gubernas ma- 

' «Milkoviax. Viennae, MDCCLXXXL Toni. I. Pas,^ 115, 116, 117. 
' V. cl. Pauli Hunfalvy «Magyarorszag Etnographiaja». Pag. 285, 286. 
3 Die goldcne Chronik von Hohenschwangau der Burg der Wcllen, der Hohen- 
stauffen und der Scheyren». Monachi, 1842. Pars. U, Pag. 68. 69. 

CODEX CUMANKUS. J 



LXXXII 



,2;num regnum. Ideoque te mihi difficulter subicis sponte tua. 
Melius tamen tibi esset et salubrius, si te subiceres mihi sponte. 
Intellexi insuper quod Cumanos servos nostros sub tua protec- 
tione suscepisti, unde mando tibi, quod eos de cetero apud te 
non teneas et me adversarium non habeas propter ipsos. Faci- 
lius enim est Cumanis evadere quam tibi, quia ilU sine domibus 
cum tentoriis ambulantes possunt forsitan evadere. Tu autem 
in domibus habitans habes castra et civitates, quomodo effugies 
manus meas?» Bela IV. rex Hungariae, uti etiam ex Htteris 
imperatoris Frederici II ad regem Angliae scire possumus, 
per nuncios Mongolorum ahquoties rogatus erat, «ut si suam 
vitam cuperet et suoruin, per suam et regni sui deditionem, 
eorum gratiam festinius praeveniret. » ' Julianus de Htteris ducis 
Mongolorum haec quoque memoriae prodidit : « Misit ergo 
legatos (dux Mongolorum) ad regem Hungariorum, qui venientes 
per terras ducis de Sudal et hteras regi Hungariorum missas 
dux ille recepit ab eis et legatos ipsos cum sociis mihi deputatis 
etiam vidi. Predictas Hteras a Noe duce de Sudal mihi datas 
ad regem Hungariorum deportavi. Litere autem scripte sunt 
Hteris paganis et Hngva tartarica. Unde rex qui eas possint 
legere multos invenit, sed intelHgentes non invenit. Nos autem 
cum transivimus per Cumaniam (evidenter per Bessarabiam et 
Moldaviam) paganum quendam invenimus qui nobis eas est 
interpretatus. Hec sunt autem que Htere continent etc» Ex 
vocibus «Unde rex qui eas possint legere muHos invenit» facile 
comperimus, inter Cumanos haud ita paucos fuisse, qui scri- 
pturam uiguricam (Mhtteras paganas») legebant. Post discessum 
Mongolorum a regno Hungariae rex Bela velut ex ingenti 
naufragio civium reHquias coHegit, terrasque desertas et deva- 
statas cultoribus assignavit et Cumanis quoque, quos per totam 
Hungariam dispersos invenit , sedem fixit eosque ad fidem 
christianam amplexandam compuHt. Attamen Cumani neque sub 

' AIathaei Paris «Historia Major.>. Parisiis, 1645. Pag. 496. V. Jerney dis- 
sertationem de hoc argumento in annalibus academiac scientiarum hungaricae (Budae, 
1846. Tom. VII. Pag. 118, 119). 



LXXXIII 



tempus Ladislai III christianismo sincere addicti erant et 
habitationem in domibiis solo fixis christiano more aegerrime 
ferebant. Cumani Hun,ij^ariam inhabitantes sensim sensimque 
cum Hungaris in unum corpus coalescebant temporumque pro- 
f^ressu et usum idiomatis vernaculi amittebant. Sigismundo re- 
f]jnante Hnguam cumanicam adhuc usitatam fuisse ex sequenti 
regis mandato scimus : «Jubente abquando Sigismundo impe- 
ratore, secedere pauUilum omnes, qui cumanum nescirent. » 
Magna Cumanorum pars, (|uae Moldaviam et Valachiam inha- 
l)itabat, tandem Valachorum religionem, Hnguam, mores assum- 
sit et hodie quoque quaedam famiHae valachae non sohim in 
Valachia, sed in ipsa Transsilvania, e. g. in Comitatu Zaran- 
diensi «Koman» nuncupantur. Cumanorum memoria in nomi- 
nibus quorumdam locorum Moldaviae adhuc viget, ita vaHis 
quaedam «Koman», et tres pagi Komanest nominantur. Duo 
pagi in ea Transsilvaniae parte, quae terra Fogaras dicitur 
itidem Koman (superius et inferius) nominantur. Et Uzorum no- 
men in Hungaria haud sane extinctum est, in cod. enim dipL 
per Georgium Fejer edito his formis memoratur: Uzacns prin- 
cipaHs Cumanorum 1279, V, 2, 509 (Vzacus)^ — Us nobb. de 
1412, X, 5, 268, — Uz viUanus de Dorogh 1223, III? i, 428, — 
no. viri 1299, VI, 2, 220, — Uz pater de Uza 1299, VI, 2, 220. 
Uzlar, terra ultra Danubium prope Budam 1259, IV, 2, 448, — 
Uzfalu et Uzfalva (Vzfalu) 1301, VI, 2, 305, — UzaJidzhcgyc, 
locus ad Budam, 1212, III, i, 119. Cf. etiam 11. loci Uzon in 
terra Siculorum (viUa Uzilu v. registrum decimarum, pag. 667 
et passim). Ultimus Cumanorum Hungariae, (|ui Hnguae verna- 
culae quandam notionem etsi perquam defectuosam habuisse 
fertur, idem Stephanus Varro (f 1771) fuit, cujus jam in 
primo capitulo prolegomenorum mentionem fecimus. 

Jazyges Cumanorum sagittarii nominabantur, sagitta enim 
in dialectis turcicis jai vel jci nominatur, jalci vero sagittarium 
signiftcat, cum (pia voce hungaricum //', ijdsz jilane convenit. 
Scriptores Hungarorum latini formam originariam cumaniram 
jaici, \)\. jaicilar tandem iii «jassonem, jassones» corruperunt, 



LXXXIV 



qiiam transmutationem formae doctissimiis Hunfalvy apposite 
ciim formis e respondentibus hungaricis ope suffixi io derivatis 
Jiodii-noo^io et joic-hagio comparavit (hungarice hadmigy^ j^^^^Sy)- 
Forma nominis Jasso nonnullos viros doctos, inprimis Ranzanum 
itahanum in hunc errorem induxit, ut Jassones pro descenden- 
tihus antiquorum Jazygum Metanastarum haberent, Jassones 
enim posteriores eas terras incolebant, quas oHm Jazyges occu- 
patas tenebant. Scriba quidam germanicus regis Sigismundi 
clarissimo Hunfalvy docente \ocem. jaici, ijdsz, jdsz sagittarium 
significare comperiens in quibusdam diplomatibus loco Jassonum 
Phihstaeos scripsit, germanice enim sagitta : pfcH (in antiqua 
hngua germanica phil) sonat, quam ipsam vocem etiam in 
nomine bibhco Phihstaeorum inesse opinatus est. Hujus erroris 
uheriorem sequelam in anticjua versione hungarica veteris testa- 
menti conspicimus, ubi PJiilistaci hungarice diserte Jdszok nomi- 
nantur. Jazygum Moldaviae cumanicorum memoria in nomine prin- 
cipahs urlus hujus terrae y^-^jrjr::/, ^wm^^sxa&Jdszvdros et hodie viget. 

Nomen Palovcz eandem gentem significare, quam Cuma- 
norum nomen, nihil est dubii. Eadem enim facta, quae scrip- 
tores russici et polonici de Pokjwczis, byzantini et chronica 
hungarica de Cumanis referunt. In Hungaria ambo nomina, 
scihcet Palocz et Knn simul apparent, quae duplex denominatio 
unius et ejusdem gentis, uti Hunfalvy optime observavit, 
Cumanorum per duam diversam regionem diversoque tempore 
ingressum in Hungariam demonstrat. Ingressus Paloczorum per 
Russiam et Poloniam, scihcet per Carpatos septemtrionales', 
secundum omnem probabihtatem sub tempus Colomani incepit, 
qui anno 1104 filiam principis Kiewensis Svatopluk in matri- 
monium chixit, ex c]uo matrimonio inter Hungariam et princi- 
patum Kiewensem frecjuens et varium rerum pubhcarum com- 
mercium ortum est. ' 

Parva (juaedam pars Cumanorum, quae a Mongolis ad 
imperium byzantinum refugit, in cohortibus chversarum regio- 
num dispersa sensim sensimc|ue evanuit, de qua re Nicephorus 

' V. Cl. Hlni-alvy «Magyarorszag Ethnographiaja». Pag. 363. 



LXXXV^ 



Gkegoras in hunc modiim scripsit ot (Cum;ini) xat t)jV (io.pzXnv /jn 
dvij7i6(7TO~o\) tfodov iy.~Xo.yivTei^7c7jv afjzt i~idr>o.i('>vzo)v Ex'jf^)i7)v (Mong^olorum), 
Eyvco(To.v (^eiv eaoTouq neTo.v('i.(TTO.o, ixe~.t)ev ~otetv. o'j yfio ev ilrttatv o/xo^ 7.P'^i~ 
(TToXq. f>'jr>cv: To dv^taTO.(TiUiX YjV, dXXfj. ~(').vTO. 'jrteTZT/jyzt x(u TKjkefS xo.t et^vr^, xrj.t 
()txYjV daTa.y'Jcov coq iv dlcovt t^epivcf aoveTp^t^ovTo re xfJt icpdetpovTO. of^ev 0.710- 
yvovTeq xa\ ouTot rbv Tzpbq roljq l'x'jf)(jq TroX.etjiov, (jtcpi^^epfjtq d.vT dlX-qq ayeotfj.q 
x('i.p(prjq ■Ken'kTjpcoi.ev(J.tq twj^ laTftov (Ite^rjaav (j.pfj yuvot-t Te Xfj.) Tixvotq. xfj.\ o'j 
fuxpov Ttvfj yptjvov fj.vd. tvjv SpfixrjV Ttlfj.vcoi.evoc 7tept7jeafj.v, d.7to'.xuj.v ^-fjTojvTeq, 
dpii-OTTouafJV ifJUToIq, yijh.ij.deq ou fte''o'jq tcov dixfj, fj.l).d. 7tf>\v fJOTooq xfj.zfj.XJjatj.t 
Trjv 7tl('j.vrjV, 6 iSaatleijqlcoc^i.vvTjq dcofiedtq fieyo.)o7tpe7tiat xfjl oettcoaeatv fj.llfjtq 
icpiXxeTfxc xai ' Pcoiiaixoijq xa\ fj.ozoijq iyxaTfj.rtXiyet aTpfj.Te>j'i.fJ.ai ycopo.q fj.X).otq 
dXXaq dtavetimiievoq etq xa.Totxyja:v, rotq filv xfJTd. dpaxrjV xa\ l\laxedovi'o.v, Totq 
(f iv\4aca x(j.Td Ma.iavdpov xa\ (Ppjuycav." In genealogia nobilis cuma- 
nici SuRGiAN expresse dicitur, avum ejus ad impcratorem byzan- 
tinum refugisse Cumanorum(|ue nonnulli etiam paulo post expu- 
gnationem Constantinopolis (anno 1453) memorantur, de quibus 
refertur, eos stipendia sua a sexaginta annis insoluta a Muham- 
MEUO II requisisse. Jam Alexius Comnenus cohortem Uzorum 
in suo servitio habuisse optime scimus, cujus imperatoris fiHa 
Anna, uti jam diximus, Uzorum Hnguam cum Bissenorum ean- 
dem esse asseruit, in qua re cam historiarum scriptor byzan- 
tinus Glycas et ahi confirmant. Cedrenus (opp. II. pag. 695) 
cohortis Uzorum quendam ducem Tame nominat, qui tandem 
ab exercitu byzantino deficiens ad Turcas confugit. Quum 
Joannes Plan Carpinus in oriente iter faceret, Cumanorum 
mansiones se usque ad flumen Jaik distendebant, at paulo post 
in eadem regione Guilielmus de Rubruck ubique Tartaros 
invenit. De Bissenis jam Plan Carpinus annotavit, eos'cumanice 
loqui. Rubruquis in descriptione itineris per Cumaniam tauri- 
cam facti de Cumanorum miseria ac desperatione MongoHs in 
Tauricam irruentibus quedam memoratu digna conscripsit, 
ita e. g. Cumanos ad Htora maris confugientes fame adeo 
vexatos fuisse dicit, ut tandem se ipsos cadaveribus alerent. 
Plan Carpinus id quocjue affirmat, «apud Jugures esse fontem 

' Lib. I. Pa;,'-. 36, ^y (editio Bonncnsis). V. apud RoESLERUM 1. c. Pa.sr. 333—334- 



LXXXTI 



et radicem idiomatis Turrici ct Comanici.»' Cumanos et in 
Taurica oppida habuisse diserte dicit celeberrimus Arabum 
geographus Edrisi, ubi de urbe Galita (Jalta) expresse observat 
eam in terra Cumanorum esse. Edrisi praeter eam et aUas 
Cumanorum urbes memorat, sciHcet Matlnka (Lo-yJf ayOUi" 
«Cumania alba. » Thuroczi Moldaviam «Cumaniam nigram» 
nominabat), quae urbs secundum Lelewel in re^ione A/o/onioc 
Osero prope MeHtopol extitit, A^cy {^^) prope Hmitem Cumaniae 
versus principatum Kievensem, Kyrkcr secundum etymologiam 
Abulfedae j ijjvi", Kirah, Narus, Nuslii, Kiniov, quorum nominum 
quartum Kirah cum voce turcica orientaH ^f^ «margo» «Hmes» 
optime convenit. Kiniov fortasse ex chiabus vocibus king^ ^^^^^S 
et oj compositum est « larga domus» vel «spatiosum tentorium». 
In vocabulario cum. Venetiano «oppidumD, « urbem » duaeglossae 
significant, sciHcet saar arabicae originis et clicnt^ vox genuine 
turcica. — Eam regionem Cumanorum, quae hodie « Molocsna» 
dicitur, geographi itaHani per longum tempus «Cumaniam» 
nominabant, sic Petrus ^^esconte de Janua et aHi. Martinez 
de Messina in charta hujus regionis de anno 1570 nomen 
Conianja inscripsit.'' Nomen vero «Cumania» in iHis chartis his 
formis conscriptum rcperitur : Comania, Chumania, Cumanya, 
Comanja. Fra Pascal de Victoria anno 1337 in antiquam urbem 
Serai ad ripam Volgae, uti ipsc ait, Hnguae turcicae ediscen- 
dae causa ad Cumanos contcn(Ht et iHic per unum annum 
integrum stucHis Hnguae quam maxime operam navabat.^ Igitur 
Hngua cumanica tunc nondum exstincta erat, immo uti vicHmus, 
unus missionariorum occidentaHum suam notitiam sermonis tur- 
cici praecipue Cumanis debuit. Cumani Moldaviae pagani vcl 
potius Muhammcchmi, uti Ivoeslerus apposite admonuit, quin 
etiam anno 1410 memorantur. Bonfinius vero diserte dicit, 
Cumanos nondum Christianos sub tempus regis Matthiae in 
Hungariam venisse atcjue sponte fide christiana initiatos esse : 

' Fejkk «A kunuk eredete», pag. 54. 

^ V. Jerxev «Keleti utazds». Tom. IJ. Pag. 56. 

3 \. RoESLER (.Die Aralseefragen. Pag. 70. 



«Ultra Axiaccm fluvium Pcucini, Carpiaui, l^jastarnac sunt, et 

Chuni, qui natali solo ejecti in Ungariam venerunt, et a Divo 

Matthia Danubii insulam impetrarunt. Pauco post tempore 

sponte se orthodoxa fide nostra initiarunt ». ' Johannes Szegedi 

anno 1706, Timon vero anno 1730 referunt, quosdam sacer- 

dotes missionarios e Tirnavia in Besserabiam iter fecisse, ut 

Cumanos hanc terram inliabitantes relii^ioni imbuant christianae. 

Hoc rerum statu (Latum codicis Venetiani mccciii nihil est, 

quod admirationem obtincat, tunc enim f^ens Cumanorum 

linguaque vernacula non sokim in ea Tauricae parte, quam 

geographi itahani Cumaniam nominabant, sed ctiam in regione 

litorah fluminis Volgae ct occidentem versus in Moldavia, Bess- 

arabia et in Hungaria adhuc vigebat, mercatoresque id tem- 

poris itahani, si in vastissima regione Pontocaspica commer- 

cium face.re voluerunt, hnguam cumanicam scire omnino necesse 

habebant. 

VH. 

De iis hnguis, quae cumanicae antiquo et mcdio aevo pro- 

ximo cognationis gradu conjunctae fuerunt, vix quidquam scire 

possumus. De antiqua hngua Massagetarum, Sacarum, Daharum, 

Alanorum nihil fere novimus, quin etiam nomen Daharum et 

pars prima nominis Massagetarum iis a popuhs iranicae ori- 

ginis indita esse videntur, cf. formam iranicam nia «regio», 

glossam antiquam armenicam luanc «incolae». Attamcn hngua 

Kirgizorum et Turkomanorum a Sacarum et Daharum hnguis 

orta, quantumvis in quibusdam rebus ab iis (hffcrat, defectum 

antitjuorum harum hnguarum monumentorum (juochimmodo sup- 

pleri potest. Parthorum (juoque hngua ex ista etatc% cpium ea 

potentissima gens adhuc in flore esset, praeter quacdam nomina 

propria nobis paucissimis tantum glossis conservata est. Lingua 

Avarorum cumanicae conjuctissima, excepta hac una voce : 

hokolabra «sacerdos», itidcm in nominif)us tantum j)ropriis et 

dignitatum superest. E Bulgarorum hngua, cxcej^^tis nominibus 

h)Corum, personarum et (hgnitatum, forte hacc sohi vox \Sy^ 

' Dec. 1. Lib. I. 



Lxxxvin 



«deus» perdurabat (nc> ^jXj' K^xh XjlXj.).' Chazarica quoque 
lingua, si excipias nomina geographica, propria et dignitatum, 
paucissimis tantum glossis monumentis Tauricae sepulcralibus 
charactere hebraico incisis interitui gentis oHm florentissimae 
superstes evasit (e. g. pto3, cf. turcicum ^y^ «domina» etc). 
De Bissenorum Hngua praeter nomina quaedam personarum id 
tantum novimus, quod Constantinus de nominibus thematum 
eorum et quorumdam locorum memoriae prodidit.^ Ammianus 
Marcellinus in loco sequenti Uzos a Cumanis separatim 
memorabat : « Dumque ad Chionit^as et Eusenos haec scripta 
mittuntur» etc, at hujus quoque differentiae, quae secundum 
omnem probabiHtatem, si omnino extitit, tantum in pronunci- 
atione consistebat, nuHum habemus indicem. Nec Hnguam 
Kiimiikorum orientalem Caucasi provinciam flumine Terek, 
Tschetschna majori et Daghestan definitam inhabitantium notam 
habemus. Nomen Kiiiuuk cum nomine «Hunk» scriptorum 
armeniorum comparari potest, quo nomine Moses de Chorene 
et aHi Hunnos appeHabant. In hac regione Kiimiikorum nom. 
geographica etiamnum turcica sunt, e. g. Torgaul, Akssai etc 
( = ,^Lu (^f). Lingua igitur cumanica primo loco cum dialectis 
ab ea derivatis, deinde cum sorellarum fiHabus Hnguis turcicis 
et hodie usitatis comparanda est. Doct. Blau hisce studiis cum 
descriptione linguae Bosniacorum turcicae^ dialectorumque pro- 
vinciae MariopoHtanae novos et perquam pretiosos aperuit fon- 
tes. Dialectum Kazanicam in multis rebus cumanicae perquam 
similem esse jam diximus, Kazani enim non inmerito de se ipsis 
antiquorum Bulgarorum progeniem esse praedicant. Cassel 
autem Hnguam cumanicam nogaicae assimilabat: «In der Bi- 
bHothek des Franz Petrarka is ein lateinisch-persisch-cumani- 
sches Lexicon gefunden worden, das Klaproth herausgegeben 
und zum Theil alphabetisch zum Theil sachHch geordnet ist. 
Es sind so viel ich mit den Wortern der Nogayer vergHchen 

' V. apud ROESLERUM «Romanische Studien». Pa.<j;-. 251, 252. 

^ «De administ. imperio.» Cap. 37. 

3 «Bosnisch-turkische Sprachdenkmaler». I.ipsiae, 1868. 



LXXXIX 



li.ibc, die meisten dieselhen. >» Praecipuum tamen fontem noti- 
onis linf^aiae cumanicae is ipse codex Venetianus continet, quem 
nunc primum ex intei^ro in hoc volumine luci publicae damus. 
Hic autem codex non tantum dialectum linguarum turcicarum 
insignem, sed etiam monumentum harum hnguarum vetustate 
commendatum continet. Viri docti principio hujus secuh pro 
antiquissimo hnguae turcicae orientahs monumento opera cele- 
berrimi poetae Mm Ali Sir, defuncti anno 1500, habebant, at 
circa annum 1829 codex quidam insignis bibhothecae imperi- 
ahs Viennensis persicus apud philologos innotuit, in quo 156 
disticha turcice scripta (in centesimo primae partis capitulo) 
leguntur, quae iUius hbri auctor Alacddin Scicli Siiltan Veled 
operi «Dubab-name» inscripto inseruit. Celeberrimus Hammer- 
PuRGSTALLius codiccm praedictum circiter ante 500 annos con- 
scriptum esse dicit, datum igitur distichorum versibus Mir Ali 
Sir prope cum ducentis annis antiquius habendum est. Primus 
textus selgukienis editor in praefatione admonuit' distichorum 
hnguam pure turcicam et omni elemento arabico exemtam esse, 
at Mauritius Wickerhauser, quum trigintaseptem annis 
postea textum denuo examinasset, in eo septuaginta glossas 
arabicas invenit, ex quibus syi quatordecies, i^is- (l9-^) novies, 
j*jj (yMj) octies, i^U> (ueUv) septies, Lo<3 quater occurrunt.^ Codex 
Venetianus anno 1303 conscriptus tituh:» antiquitatis hos (juoque 
versus superat ! Timuris diploma cL Vambery docente anno 
1397, «Bachtiarname» vero anno 1432, «Miragname» autem 
anno 1442 conscripta sunt^ et quidem charactere uigurico, nec 
igitur uHum ex iis aetatem codicis cumanici adaequat. At hber 
«Kudatku Bihk» inscriptus, quem cL Vamb^ry eximia cum 
sollicitudine edidit, transcripsit et in hnguam germanicam vertit, 
ipsum codicem cumanicum titulo antiquitatis longe praecelht, 
is enim cum 234 annis ante datum 1303 conscriptus est.'* Hic 
id unum annoto, neque hnguam «Kudatku Bihk>» uiguricam 

' «Jahrbiicher der Literatur». Viennae, 1829. (apud Geroliuum). 
^ Z. d. D. m. G. Tom. XX. fasc. IV. Pag. 574, 575. 

3 «Uigurische Sprachmonumente»» (1870). Pag. 8. 

4 L. c. Pag. 2j, 28. 



xc 



elementis arabo-persicis exemtam esse, VAmbery enim in calce 
editionis suae 112 exoticas colleojit voces, quae partim arabicae 
sunt originis, partim persicae. — J^-m Robertus Roeslerius 
in appendice operis « Romanische Studien» quaedam vocabularii 
linguae cumanicae specimina dedit, ' cui quum autumno anni 
1873 Graetiae agerem, copias meas secundae quoque codicis 
Venetiani partis communicabam, quibus inspectis vir doctus 
mihiquc amicissimus maximopere laetatus est. Doctissimus Blau 
in dissertationc «de gente et lingua Cumanorum» grammaticam 
hujus dialecti breviter quidem, sed more suo praeclare adum- 
bravit.'' Etiam nos in sequentibus hac ipsa adumbratione tex- 
tuumque ope adjuti grammaticam codicis Venetiani paucorum- 
que monumentorum hnguae cumanicae . in Hungaria descri- 
bendam brevi voluimus. 

Annotationes phonoh)gicae : i. Scriptores textuum sonum 
a ab d, et hoc ultimum ab c solhcite distinguunt, e. g. icrdd^ 
ciktd^ sdii «tu», cf. jacuticum dn etc. et ad hanc vocalem 
designancLam signo quodam htterae « Graecorum simihimo, sed 
a diversis scriptoribus ahquantum chverse formato utebantur. 
Hoc ipsum signum etiam in glossis germanicis occurrit, e. g. 
di z'ddii'kcil etc. Gemminatio htterae a longitudinem vocahs 
significat, e. g. saa «tibi», cf. altaicum et selgukiense sa. Scrip- 
tor vocabularii sonum d per a vel c designat, e. g. csitmaga, 
souanucn etc. et rarissime tantum scripturam d adhibet ita 
e. g. in forma nczic cJii csiti(n)gassd «si audis», at annotatores 
vocabularii gcimanici vocalem d sohicite denotant, e. g, pag, 
codicis 59 crtd cakta etc. In secunda codicis parte pronomen 
primae et secundae personae interdum d scribitur, ita pag. 149 
)ndn ct sdji passim. Vocahs a in pronunciatione cumanica ple- 
rumque immutabihs est, quod idem cL Blau docente etiam in 
hngua bosniaca obvenit. 

2, Vocahs c in radice et in suffixis pridem plerum(|ue 
i sonabat, ideoque cumanico c in dialectis cagataicis saepis- 

^ Z. d. D. M. G. Tom. XXIX. Pag-. 576-580. 



XCI 



siiiK' / rcsj^ondct, e. «^. cki «duo») ca^'. //'/, osm;iniciini //v, — 
curnanicimi cl «)iopulus»>, catj;, //, osm. // «alii», — cum. clclik 
«pax», cag. //, — cum. crcyiruicn juxta crikfnu, cao-. irik- 
}iidk etc, — cum cindi, osm. i)ndi^ — cum cnc in pag. codi- 
cis 142, ca<^. ino «tranquillum», «securum», — cum. crir (pag. 
142 et passim), cag. inir «est», — cum. cdik «fuimus», cag. 
idik, osm. idik, — cum bcrgil «da» cag. biro^il, — cum. yctmac^ 
Q.7\.^. jitmdk, — verbum auxiliare ddcnocz «eratis» pro idingiz 
(pag. 129 codicis), dddni pro idini, cf. formas kazanicas cjc 
ejcn, cjcni «erat», «eras», «eram», — cskc pag. 130, cf. cag. 
iski, kazanicum iskc etc. Vocalis / et in dialectis cagataicis 
et in dialecto osmanica haud ita raro in c permutata est, e. g. 
cum. ct, cag. ct, osm. ct «caro» quod in dialecto Kazanica //, 
in lingua autem jacutica dt sonat, in 1. jacutica enim interdum 
vocales d et / inter se permutantur, e. g. dgin, igin «varium»,' 
— cag. dcjnidk vel dcnidk juxta dimdk, osm. dcmdk, jac. did7i, 
did, kaz. di — etc. In dialectis turcicis Sibiriae meridionalis 
et Gungariae vocalis c omnino desideratur duabus dialectis 
exceptis, utpote i. dialecto Taranci, 2. Koibalica et Kacinzica, 
in quarum prima, vocalis a per subsequentem vocalem / in c 
emollitur, c. g. cti «equus» loco ati, in altera vero syllabae 
primae vocalis d in c permutatur, e, g. tcmir.' In dialecto 
Kazanica vocales c et / inter se permutatae reperiuntur, e. g. 
cs «opus» k)Co cag. is, — cc «pars interior», cagataice /r, vicis- 
simque it, — ir «vir» loco cag. ct, — rr ctc. In Hngua textuum 
cumanicorum Flungariae eandem permutationem vocalium c et 
/ observamus, quam in dialecto Kazanica, e. g. bczcm «noster», — 
dtmdkoncznc «j^anem nostrum», — bcznc «nos» etc. — In lingua 
Kasgarica loco cag. c plerum(|uc / pronunciatur. — 

3. Scriptores codicis cumanici communitcr vocalem / ab 
/ non distinguunt, e. g. iglading «flevisti», id est 'iglading, — 
inangai (pag. 143 codicis) «credant», id est 'inangai, — it 
«canis», cag. /7, jac. //, — icipturscn «bibisti», kaz. cc-, cag. 

' V. Cl. BoHiLiNGlc «Ueber die Sprache der jakuten». Pag. 34 glossarii. 

^ Radloff «die Sprachen der Turi<. Stamme Siid-Sibiriens» etc. Tom. 1. Pag. XIX. 



XCII 



ickii, «potus», jac. isdbin «bibu» etc. Sed nonniinquam et in 
codicis prima parte (in vocabulario) et in secunda vocalis 
/ per e denotata reperitur, e. g. jarle «pauper», — kickcrip 
sen « clamavisti», — algisic «sanctum», — aziiilc «utile». 
HiNDOGLu in vocabulario osmanico-gallico vocalem i constanter 
per r designat e. g. yai-alc «saucius», — yare «dimidium» etc. et 
annotat «e, sans accent, est une voyelle qui tient le milieu 
entre c et /, au lieu de \ y de Meninski» etc' Haec ipsa vocalis 
/ in dialecto sorica prope uti i: sonat. Scriptores codicis cuma- 
nici vocalem / modo per y, modo per y notabant, e. g, kyssilcr 
«viri», «homines», Vocalis / in lingua cumanica liaud ita raro 
cum u permutata reperitur, e. g, tusi «femella» loco cag. ^^-ijo, 
osm. ^5-^.^, — konus «argentum» juxta konis occurrit, e cont- 
rario in glossa cumanica johsil «pauper» vocalis / loco cag. u 
scripta est ( J«A»Jfo)r . Vocalis n suffixi consequenti gutturali in v 
emoUita etiam in o permutari potest, e. g. satov, — buzov (pag, 
139 cod.), quac formae pridem safik, buzik, sonabant (satik, 
satuk, satuv (in 1. kazanica satiu), satoz). Exemplum permuta- 
tionis vocalis a cum / jam vidimus, iglading enim cag. aglaniak 
respondet. — Vocalis / bosniaca nonnunquam pariter atque in 
codice cumanico per c denotatur, e. g. hatcr, arabice >Ai?l-^ vel 
yki^ (apud Blau vi^Li») etc. Vocalis / etiam in 1. bosniaca inter- 
dum in u et o permutata est, e. g. takuiu, osmanice takini 
«manipulus», — sator, osmanice cadir, hung. sdtor.' 

4. Vocahs o in prima codicis parte saepissime ab o non est 
distincta ; secunda codicis pars etiam in hoc puncto primae multo 
praestat, scriptores enim hujus partis vocalem o ab per tres 
modos distinguunt: i. per Hneam transversam, quae litteram o ex 
obHquo scindit 2. per Hneolam Htterae o superscriptam, haec 
denotatio praecipue in uHimis codicis paginis videri potest 
3. per ou, e. g. souncac «os», cagataice songdk. Scriptor voca- 
bularii modorum praedictorum primum tantum usurpabat, e. g. 
sduarnien «amo», si^uarscni (sic !) «amas», attamen idem scriptoi 

' Dictionnare Turc-Francais. Viennae, 1838. 

^ «Bosnisch-tiirkische Sprachdenkmaler». Pag. 20. 



XCIII 



tertiam personam hujus verbi sottarol, id est soitar ol scripsit. 
Ipsa vocalis o interdum per oit denotatur, e. (^. toulit «plenum». 
ca^. toluky tolu, kazanice tul'i, — in prima codicis parte chitnra- 
dan touoa (n) «spurius», cf. caj^. togjna, togkan etc. {^Ja^yi «nasci» 
apud Pavet de Courteille), kazanice tu-, titt-. 

Vocales o et o in codice cumanico haud ita raro pro u et 
it reperiuntur, e. ^. soitnclit loco cagataici siljitns^iiluk, — bori 
«hipus», cag. hiiri etc, — satov, bitzov loco satuv, bttzuv (satuk, 
buzuk), — osta. «magister» loco usta. Eandem permutationem 
vocahum etiam in dialecto Kazanica videmus, e. g. tot- «tenere», 
— to3 «sal», — kot «salus», cagataice tittniak, — tus, — kitt 
etc. In (halecto Kasgarica vocalis it et tunc clare pronunciatur, 
quum in aliis dialectis turc. orientalibus in vocalem o permu- 
tatur. In glossa bosniaca coi^da «gladius» vocalis o ex originali 
2t orta esse videtur, cf. osmanicum s*^^^'' hungaricum kard. 

5. Vocalem it ab ii scriptores codicis Venetiani rarissime 
(hstinguunt, distinctio autem in hunc modum efficitur, ut lit- 
terae it lineam transversam adjiceant, quae eam ex obliquo 
scindit, e. g. ciiydurunicn, ciiydurduni, ciiyditr «ardo», «arsi», 
«arde»' Quum vero scriptor dubius fuisset utrum vocalis o an 
ii scribenda esset, super litteram it minusculum adscribebat, 
e. g. uzitn loco cagataici iiciin, kazanice ocdn, osmanice icin, 
jacutice isin. Germanicum zv non solum in germanicis glossis, 
sed etiam in quibusdam formis turcicis usurpatur vocalis ii ab 
n distinguendae causa, e. g. daw (pag. 40), — kowsap «desi- 
derans» (pag. 140 codicis). Vocalis it et ii in lingua cumanica 
perquam saepe occurrunt pro o et o aliarum dialectorum, e. g. 
itn «sonus» loco cag. on., — sttzitl juxta sozulitrnicn, cf. cag. 
soziilmdk, — iizdi loco cag. ozdi (pag. 143. codicis), — jtoraia 
dn\ cf. cag. okrainak, — titz «pulvis» loco cag. toz, — bulsun 
«sit» loco cag. bolsun, — bogitz «guttur» loco cag. bogoz, — 
itgialurnien «verecundor» (p^ig. 57), cf. turc. or. ojalniak, ojat- 
mak, — itlcb ( = uleb) «moriens», cagataice c>/;;irt'7c'. Eandem per- 

^ In vocabulario sub liUera c. 



XCIV 



miitationem videmus in dialecto kazanica, e. g. on «far» loco 
cag. tin^ — osta pariter atque in 1. cumanica loco cag. iLsta; 
e contrario un «decem» loco on aliarum dialectorum, — nl 
«ille, illa, illud» loco cag. ol etc. In lingua cjuoque Turkoma- 
norum vocalis u pro o aliarum dialectorum perquam saepe occur- 
rit, e. g. bul «es» pro bol etc. In sermone bosniaco Blau 
docente vocales o et o haud ita raro cum il et il permutantur, 
e. g. ngu «ulula» pro dgil aliarum dialectorum, vocalis vero o 
cum u in versu cadentiam facit, ita soz cum jiiz etc. 

Vocalium harmonia etiam in Hngaa cumanica summa lex 
erat, at haec lex ob saepe inconstantem et inperfectam deno- 
tationem vocaHum, praecipue in • prima codicis parte non sem- 
per apparet, immo in vocabulario saepissime latet, e. g. birga 
«simul», ■ — yctniac, cf. cdig. jitnidk, — tcrclap «velociter» etc. 

Etiam in 1. cumanica vocalis suffixi interdum ad vocalem 
radicis conformatur, quam assimilationem in dialecto Kazanica 
et in aHis quoque dialectis conspicimus. 

Vocales breves interdum elisae esse videntur vel saltem 
non denotantur, e. g. ajp «peccatum», cf. osmanicum ajip, 
arabice ^^ ; in forma verbi tiisriip (pag. 138) ipsa suffixi voca- 
Hs eHsa est, cf. formam factitivam cag. tdsilrnidk «dejicere». 
Haec eHsio etiam in dialecto kazanica haud ita raro occurrit, 
e. g. tosrd pro tosord, — brdii pro berdii «ahquis», — borno 
«nasus ejus» pro borono etc. 

De consonis haec pauca admoneo : I. consonae gatturales 
Hnguae cumanicae per sequentes Htteras notantur i. k 2. cJi 
3. gJi 4. c 5, g 6. Ji 7. signo quodam Htterae Graecorum o sub- 
versae perquam simiH, quo nasaHs explosiva ng significatur. 
Consona kaf Turcarum in secunda codicis parte plerumqe per 
k et c denotatur, e. g. Jcai^oviniiz «praemium nostrum» (pag. 
145), — kacan «cjuum etc, eademque consona in vocabulario 
saepe etiam per c signiiicatur, e. g. pag. 17 coarnicn, coyduui 
etc, cf. cag. ^jU-jy;, — cuyrug «cauda», cf. ^^■^jJ^', — taniucka 
«ad inferna». Haec ipsa consona etiam per r// et <;// designatur, 
e. g. ticJwiac (in pag. 43) juxta tictini «phintavi», — kacJuna, 



xcv 



cf. l+JjUs, — jocJi pro jok^ — Qlialjran loco ka/oan (paf;. 75) — 
yaaoh «maxilla». Consona k nonnunc|uam in ^ cmollitur, 
e. g. in quibusdam suffixis, in fine syllabae et inter cluas 
vocales, e. g. tamaging «guttur tuum» juxta tamak, — tas 
bolniaoa (pag. 138) «ad perditionem», quae littera ^ tan- 
dcminy emolli potest, y autem facile eliditur, e. g. kuurinak, 
quae forma per formam kjijiirmak a kugurmak orta est, cf. 
cagataicum i^^-^^i' «pellere», «persequi». A' nonnunquam in cli, 
et Ji permutatur e. g. cJiatun, Jiatun «domina», cf. osm. i^^^' 
(kadtn), cag. ij^''-^, — Ji^n «rex», «princeps», cag. ^j^l^, — 
bulaJi «fons» (pag. 141), cf. cag. bulag idem, — cibuJi, — jariJi 
(pag. 148). Permutatio Jc finalis in Ji in textibus cumanicis 
saepe occurrit. Forma yomsaJi jam in vocabulario legi potest, 
sed hanc quoque formam scriptor quidam secundae codicis 
partis annotavit. K interdum in fme vocis apocopatur, e. g. 
tamu (pag. 144) «inferna», cf. cag. ^y^- — Consona cJ in 
vocabulario plerumque per c 7\.\A cJi denotatur, e. g. congul «cor», 
cf. osm. cV^^ — crca «masculum», — coc «caeruleum», — cJioz 
«oculus,» ^5" (KlaprotJius \yi scripsit!), — cJictcJiil «recede». In 
glossa ycag vocabularii loco Jc, g scriptum reperitur, cf. c)L.^:>! 
iceg. In secunda codicis parte J plerumque per /' transcribitur, 
e. g. Jcop «multum», — cgilik «bonitas», — kok «caelum» etc. 
Interdum etiam in ipsis textibus J per cJl redcUtur, e. g. ctcJicn- 
lcrgc «facientibus». d inter duas vocales in ^'' emoUitur, ^' autem 
in quibusdam glossis in j emollitum tandem prorsus evanescit, 
e. g. miiz (pag. 143) «cornu», quae forma per formam inter- 
mediam miljiiz a miiguz orta est. — Littera <;>', uti jam.vidimus, 
ex ^ et iJ orta est atque secundum hanc dupHcem originem 
modo durius modo lenius pronuncianda est, cjuam dupHcem 
pronunciationem scriptores codicis cum. interdum ita denotant, 
ut htteram c per gJi, lenem consonam > per g significent, sed 
multo saepius hanc totam distinctionem plane omittunt. G non- 
nun(|uam in Ji permutatur, e. g. saJia «tibi» h)co sajiga, c|ua 
consona tandem ehsa duae vocales a unam longam effecerunt 
(saa — sa). — Consona -v modo per k, modo per gJi designatur, 



XCVI 



,. ^ , ^ r- X - ' r*^^ 

Consona Arabum Persarumque 3 in voce L^ etiam per ch sig- 
nificatur (bacha). — K et g inter duas vocales, uti jam anno- 
tavimus, haud ita raro eliduntur, alioqui illae consonae in 2c 
emollescunt, e. g. aurlagil pro agirlagil «sanctifica», cf. formam 
avurlagil (pag. 132.) Elisio in hisce exemplis observatur : 
imirniak «parere», «generare», e. g. in dictione : ki tinir ata 
tengri «quam (scibcet « sanctam Virginem») generat pater Deus» 
(pag. 140 codicis), cf. verbum turcicum or. i^Ui^y» «nasci», — 
kuiirinak «pellere», cf. verbum turcicum or. \,^^y'', — ouht 
«fiHus ejus» (pag- 148) pro oguli, — tuusning (pag. 150) 
«ortus» in genitivo. In fine vero vocis vel syllabae radicalis 
hae consonae saepissime in u emollescunt, quod vicissim ob 
vocalem praecedem in v durescit, e. g. satov, — bu30v, — 
acuving (pag. 139), cf. cag. agik, agig^ — javdurding (pag. 
142), — bavursak in eadem pagina «intestina» pro bagirsak 
(v, ^Lwwjilj apud Pavet de Courteille). Scriptores secundae 
codicis partis semivocalem v per signum quoddam Htterae w 
germanicae aliquantum simile denotabant. Consona k in 1. cuma- 
nica pariter atque in multis aHis dialectis turcicis interdum in cli 
(^) induruit ; k et g etiam in omnibus dialectis turcicis in semi- 
vocalem v et j emoUescere possunt, ita e. g. in 1. cagataica 002 
«cibus quidam lacteus», cf. formam oguz^ ■ — attl «tentorium», 
«curia» cf. agil^ cf. etiam altaicum aildap in versu sequenti : 
Kara atty kanga aildap jilriib-idi «ad Kara Attukan venit hos- 
pes»,' — in L jacutica ojiin «perendie», quod Bdhtlingk auctore 
ex o «ista» et kiin «dies» compositum est, k enim inter duas 
vocales in j moHitum cst. In dialecto Kazanica forma agrigimiz 
« passio nostra>^, «dolor noster» in aui7'iubiz permutata est, cf. 
formam cumanicam aitrlagil pro agirlagil. Bosniacum quoque 
d Blau docente interdum in v ety emoHescit, e g. kjilve «tinea», 
cf. ^^5^ persicae originis, — diijiln «nuptiae» cf. ^^5^0.'' Consona 



' Radloff O. c. Tom. L Pag. 50 
= Blau. L. c. Pag. 31, 12. 



XCVII 



k, vel g (c), quae syllabam radicalem vel vocem ipsam termi- 

nat, in dialecto cumanica saepissime in n emollita est, quod u, 

uti jam annotavimus, ob praecedentem vocalem tandem in v 

induruit, e. g. praeter formas suprascriptas yVzz^/z «pingue», — 

javdiirding «donavisti», — ovsadi «assimilatum es», cf. cag. 

,^LoLco»jl et uiguricum oksak, icksak (in glossario prof. Vambery) 

«simile» — kriv (pag. 151) «introitus», etc. K et g finale 

etiam in dialectis ^agataicis saepe in u vel o permutantur e. g. 

jirau «cantor» — jahm «iiamma», cf. formam kaz. jalkin^ — 

jasao «lex»), «statutum», cf. formam jasak, — sao «sanum», cf. 

sag. In formis kiraic, jao juxta kiragu, jagi consona g inter duas 

vocales plane evanuit. In dialecto Kazanica k et g finale per- 

quam saepe in u emoUescunt, e. g. sau, «sanum», — tati «mons». 

— jaic «hostis» et in fine nominum agentis et actionis, e. g. 
caklau «consideratio, » — karan «aspectus,» — kileilce «advena», 

— katiu etc. In forma kirij «margo» k finale in j emol- 
litum est. 

In prima codicis parte, uti jam annotavimus, consona k in 
haud ita paucis glossis per cJi denotabatur, e. g. charachus^ 
id est jiy> s*ij, — chaxan ((jM), — chasnc, quam formam Blau 
minus recte chasuch scripsit' (Klaprothus hanc formam ita scrip- 
tam edidit, qualem nos in codice Ven. conspeximus), id est 
(^J-wU, — sachal (JULo), — ayach (^t-jj), in dialecto Mariupoli- 
tana aytay, sed haec ipsa vox in Hnea subsequenti in htt. g 
desinit : ayag uxi. In diaL Mariupohtana consona k fere semper 

ut h pronunciari solet, e. g. yo.Ycimy(j.n ((•UUjU), Xorjfmv (jM, — in 
dialecto Kazanica et bosniaca haec aspiratio raro tantum obve- 
nit. In secunda codicis parte k sine uho aspirationis signo 
occurrit. — J in vocabulario interdum per c, vel ci transcri- 
bitur, e. g. ciuruba, id est Uwgi^ (keliruha), — canian, id est 
kemun, hungarice kemeny(niag) etc. Hic quassus consonae k 
etiam in \. bosniaca obvenit. 



' Blau «Uber Volksthuin uud Sprache cU-r Kumanen» (Z. d. D. m. G. Tom. 
XXIX. Pag. 569, 570). 

CODEX CUMANrCUS. J?" 



XCVIII 



Sonus jtg in codice Venetiano diverse denotatur i. aut per 
signiim quoddam litterae o graecorum inversae simile aut per for- 
mam it, cujus linea ulterior inferne paulum prolungata est, quae 
duplex denotatio saepissime usurpatur 2. per litteram n, e. g. 
in dictione tamagin beslcgil « nutri guttur tuum » pro tamgiJicr 
beslegil 3. per ng^ sic in salutatione angellica : seningbile «tecum» 
4. per^^solum, e. g. aglai-im «intelligo» \)ro anglarim. Interdum 
n finale etiam tunc cum gutturali pronunciatur, (juum in aliis 
dialectis haec pronunciatio in usu non sit, e. g, ong «dextera» 
pro on aliarum dialectorum, — quod ad formam cumanicam, 
cf. kasgaricum ong. 

Denique de consonas // et -^ id tantum admoneo, consonam 
// in secunda codicis parte pro /• non solum in fine vocis, sed 
etiam in ipsa voce occurrere, e. g. coJiraJi (pag. 145) «fons», 
«scaturigo», — aJia «fluens», etc. In olnlnJi «mortalis», — bol- 
duJi cdi «factus est», — cibuJi «virga», — jazuJi peccatum» Ji 
pro /' finali scriptum est. Vox tamuJ^: et tamuJi et tamu scriptum 
reperitur. — Consona -^- non solum per cJi, sed etiam per gJi 
denotatur, e. g. nogJiut pro <:jy^^ etc. Aspiratae ^ et a inter duas 
vocales perquam facile eliduntur, e. g. /aan pro iu..s\.j «brassica», 
sed etiam lagJian occurrit, — saar pro y^ «urbs». 

De dentalibus pauca tantum adjicio. Tenuis in 1. cumanica 
pariter atque in dialectis cagataicis plerumque incolumis mansit, 
media vero interdum in sibilantem ;:• permutabatur, e. g. azam 
pro adam «homo», cf. kazanicum /st'/ pro /^/t7, kazak -p^o kadajz 
«ckivus» etc. In glossa dac loco tenuis mediam conspicimus, cf. 
^Lj. Loco azam et asam scriptum reperitur. In pag. 143 obs. for- 
mam toredi «generavit», quae pro toretdi scripta reperitur, hic 
forse scriptor denotationcm consonae / per negligentiam omisit. 

Ex ordine labiahum Httera f exceptis glossis arabicis et 
persicis frustra desideratur ; in secunda codicis parte littera 
f in glossa persicae originis frista, fristiJar adest. Glossa 
jiJ «elephas» in vocabulario tantum occurrit. Consona p 
quoque in exoticis tantum glossis apparet , . e. g. bap- 
tisma etc, Littera b in forma Jiaybat (pag. 148) inserta 



XCIX 



apparet, cf. bosniacum Jicibct pro hcjct «status», «essentia», 
«forma externa rei» etc. arabicae originis (v. formas arabicas 

jlLAse, o^.*.Aie). Ceterum Jiayhat fortasse ar. iUAiC est. Semivocahs 
V jam supra mentio nem fecimus. 

Consona m interdum in codice Venetiano in n debilitata 
reperitur, cf. bosniacum tanian pro (•Uj etc. 

Consonae quassatae c et g peculiaribus signis notantur, 
nempe prima signo Graecorum c, altera autem sic^no Graecorum 
<T perquam simili. Haec duae consonae ex quassu gutturalium 
et dentalium ortae sunt, e. g. cctik loco catik^ cf. katmak, — 
suffixum cc juxta tek, dek, — suffixum ci juxta ki, — cirmarmen 
«torquere», cf. 6ag. kirmdk «nodus» etc. Interdum loco / ; / 
scriptum reperitur e. g. kosanc «desiderium» pro kdsdno- et vice 
versa. Consona c praeter signum descriptum per diversos desig- 
natur modos i. per s, e. g. bizac pro btcak «culter» 2. per c, 
e. g. in secunda codicis parte cctik pro catik «cinctus» 3. per 
cz, e. g. in vocabulario kiczi congulu bile «humiliter» 4. per s, 
e. g. as pro ac «esuriens» 5. per z, e. g. nezc pro ncce, — 
uzmak pro ticmak «paradisus» 6. per zc, e. g. tizcarmen «volo 
in altum» pro ucarmen (pag. 56 vocabularii). Consona ^^ in 
vocabulario praeter duos modos praedictos etiam per ;'7, j (i) 
et gz denotatur, e. g. in sequentibus formis a Blau adductis : 

gigar, id est y^ «jecur», — cJioligian, id est ^ls3J.3^i:> «galanga», 
— giemis «fructus», (hungarice gyilmolcs) pro ui:uj4.>o ; — jim, 
id est >M^, — mariand, id est ^^^y^, quam glossam Blau post 
Klaprothum minus recte marjan scripsit («corahum»), — jotcani 
pro («j'^- In formis numerorum ordinahum biirungi, ecJiinzi 
suffixum ^s- per gi et zi denotatum reperitur ; in textibus 
Mariupohtanis hoc suffixum per rC significatur, v. formas a Blau 
adductas //.TY-^ivrC/, ^^fvrCf' etc. In glossa vocabularii tagz «corona», 
id est J^ g per gz transcriptum est. In dialecto bosniaca Blau 
docente -^ interdum per c) denotatur, e. g. [jX^ pro ^^-^ 
«fragum», — hoc idem c in (juibusdam vocilnis ^ scribitur, 
e. g. c;^^ pro o^ «campus»; ^ porro et in / permutatum 



reperitur, e. ^. sator, cf. hiin^aricum sdtor. Consona ^ in pro- 
nunciatione bosniaca interdum tj sonat, e. g. ^^^^ pro ^j^L^, 

idem -^ etiam in j emollitur, e. g. tanjir «discus» pro s^-sUJ", 
cf. hungaricum tdnycr. 

Consona j praeter htteram j in codice Venetiano per y 
et / denotatur, e. g. aianirnicn, — ayandini, cf. cag. ajamak 
«parcere» etc. — iazdini pro jazdini «peccavi«, «erravi». y inter 
duas vocales facile ehditur, e. g. sounclii pro sdjilnclil juxta 
soiiir. Haec ehsio etiam in L bosniaca saepissime obvenit. 
J interdum cum g permutatum rcperitur, e. g. gikilmak pro 
jikilmak «delabi», — gillan pro ,j^^j, — giltrin pro (vJs«^-L, — 
gicrar juxta yicrar, — in media voce cJiiign pro ^yj etc. In 
dialecto nogaica haec eadem permutatio usitatissima est, e. g. 
in versibus nogaicis a Vambery pubhcatis stXjLXjJ e^Xla» <:>Si=>. 
et paulo infra *X5C.^ «cor meum» pro i*^)^.-' In dialecto 
Mariupohtana j haud ita raro cum ^ permutatum reperitur, 
hoc ipsum g in textibus a Blau examinatis per y notatum 
est, e. g. (j.yi-)(i. pro l^j etc. 

In glossa terc juxta tez «cito» r cum z permutatum repe- 
ritur. 

Tres consonae sibilantes i, / 2. .y 3. ^ in codice cumanico 
Venetiano perquam diverse notantur. Sibilans / i. per sch 2. 
per z 3. per i"-? 4. per sz 5. per jr 6. per zz denotatur, e. g. 
taliscJiirmen^ nruscJiirmen, kirliscJiirmcn «htigo», — tnscJicidcr 
pro tilsdrldr; etizcrmen «adjuvo», cf. etisldmdk, — kyziler ; tis- 
sisluJilarmen, cf. ijii->j-> «dens», — kyssiler, cf. ^5-**'-^; algiszle \)ro 
algisli ; karindas pro karindas, — jaksi; buzzatkit pro bosatJzil. 
Blau sonum / cumanicum interdum et charactere cJi designatum 
esse dicit, e. g. in glossa cJiaJiar pro y^^ at haec vox in columna 
cumanica saar scribitur, glossaque gJiacJiar, quam KLArKOTHUS 
minus recte cJiacJiar et Blau: cJiaJiar scripsit, in parte persica 
occurrit. Haec maxima inconsequentia sonum / denotandi prae- 
cipue in vocabuhaio occurrit manifestoque comprobat^ quam 

' Nyelvt. Ko^^lemenyck. Tom. IL Fasciculus L Pag. 120. 



CI 



molestam comperit desi^nationem hnjns consonae scriptor 
vocabularii italianus' Scriptores autem secundae codicis partis 
irermanici consonam / idiomati suo familiarem sine uUa diffi- 
cultate vel per s simplex, vel per sr/i denotabant. Consonam s 
plerumque per ^' simi^lex scriptam reperimus, at interdum haec 
sibilans i. inter duas vocales geminatur, e. g. arassinda^ — • 
essirgagil etc. 2. cum 5 permutatur. — Sonus ,c i. per z 2. 
per X 3. per s denotatur, e. g. siz «sine», oz «ipse»; juxiini, 
id est (•^Sj^. ; sosin pro sozin etc. — Consona .v in glossa 2ix 
«sensus» per x scripta reperitur. Inconsequentiam ortogra- 
phiae auctoris vocabularii nihil demonstrat mehus, quam unius 
et ejusdem vocis in diversis conjugationis dechnationisque formis 
multiplex designatio, e. g. 

azarmen « comedo » 
assa « comede » 
as «cibus», — 
aianirmcn «parco» 
ayandim «peperci», — 
cigharmcn « exeo » 
zigtum « exivi » , — 
coparurmcn « aedefico » 
cobardum «aedeficavi» etc. 

In secunda codicis parte hanc designationis sonorum fluctua- 
tionem multo minus conspicimus. — Super quasdam gk)ssas 
vocabularii aha manus, nimirum unus scriptorum secundae 
codicis partis nonnuhas suprascri sit transcriptiones variantes, 
ita e. g. super formam gici^ar Htteram //, — super formam 
acirmach syllabam ga^ — super formam bisiUurmen htteram z, 
super formam yarasirmen item z etc. 



' In vocibus italianis «scibile», «sciolto» etc. vocalis / praecedentem sonum 
emoUit. 



CII 



Annotationes morpheologicae. 
I. De Pronominibus. 
Pron. separata. Pron. suffixa. 



I. Pers. 



Sing. 



Plur 



Nom. inen (et mdn scriptum) 

Gen. mcning 

Dat. manga (maa, ma) 

Acc. mcni (menj) 

Abl. menddn 

Nom. biz 
Gen. bizing 
Dat. biz^d 
Acc. bizni 
Abl. bizddn 



im, im 



miz, miz 



Cl. Blau loco biz : miz scripsit, Klaprothus recte biz 
habet [bix scriptum). 



II. Pers. 
Sinsf. 



Plur. 



Nom. sen (san) 

Gen. scning 

Dat. sanga (saJia vel saa) 

Acc. seni 

AbL senddn 

Nom. siz 
Gen. sizing 
Dat. sizgd 
Acc. sizni (siznj) 
Abl . sizddn 



ing, tng 



'inglz, ingiz 



Vocativus pronominum personahum interjectione aj (ay) 
praemissa formatur, ita aj sen ! — aj siz ! (turcice I, (^l) 



III. Pers. 



Sing. 



Nom. ol 

Gen. aning 

Dat. angar vel aar 

Acc. ani 

AbL andan 



i, i, isi, tsi 



CIII 



Plur, 



Nom. anlar idem, quod supra 

Gen. anlarninz 

Dat. anlarga 

Acc. anlar^ii (anlarnj) 

Abl. anlardan 



Blau post Klaprothum loco ol minus recte al scripsit. 
Quod ad dativum anoar, cf. respondentem formam uiguricam 
anggar, quae forma etiam in dialecto kazanica (anar) et in 
aliis quoque dialectis usurpatur. 

Pronomina possessiva separata sequcntia sunt : nicnini 
«meum», hizini (bizin) «nostrum», e. or. hisini gicJiovga « in 
nostrum templum » (pag. I2i), — scning (scnin) «tuum », .sVir/;/^'- 
«vestrum», — aning «suum», anlarning, pro quibus possessivis 
saepe etiam oz usurpatur, e. g. oz 7idzik hoyungni (pag. 149) 
«tuum purissimum corpus.» 

Pronomen demonstrativum. 

Sing. Plur. 

Nom. hn Nom. hular 

Gen. vmning Gen. hularning 

Dat. mungar Dat. bularga 

Acc. niuni Acc. bnla^^ni 

Abl. niundan Abl. hulardan. 

«Ipsemet», «ipsimet» ol og/i, anlar ogli dicitur, cf. cag. 
(^■jl in hac dictione : ' jvJtX-U^' <:j:iiui.^ "^^s (^jl ^5^'*^^^)^ fcjrmas- 
que Kazanicas 2iluk, suluk «idem, eadem, idem». « Ipse, a, ud«, 
«egomet, tute, ipse» in 1. cumanica plerumque kcnini, kcning, 
kensi dicitur^ e. g. kin kcnsi cin tcngri «qui ipse verus Deus 
est» (pag. 159 codicis), pro quo etiam oz et oz oz usurpatur 
(ita e. g. pag. 145). 

Pronomina relativa et interrogativa. Kim, Kin «quis», 

' «Babernameh», 17. V. in glossario Pave T DE CouRTElLE. 



CIV 



«qui»; chaysi «qualis» [inunca «talis»); chaym, quod mihi pro 
chaju '&(zx'\^X\m\ esse videtur, item «quis» significat ; nc «quid»; 
ndmdgd «quidquid», cf. azerbaiganicum «-L»j ; nesa «quantum»; 
ndk «quare», cf. Kazanicum nik; nccik «quomodo», cf, Kaza- 
nicum nicck ; kacan «quum»; chayda «ubi», etc. 





II. 


De 


n o m i n e. 








Decl 


inatio 






Sing. 










Plur. 


Nom. at 








Nom. 


atlar 


Gen. atning 








Gen. 


atlarning 


Dat. atga 








Dat. 


atlarga 


Acc. atni 








Acc. 


atlarni 


Abl. atdan 








Abl. 


atlardan 



Postpositiones usitatissimae linguae cumanicae pariter atque 
in aliis dialectis turcicis sequentes sunt: da (dd), — dan (ddn), 
dan (ddn) nlani «ab», — dcin cv\m dat., — bila, — ucnn, 
uzun, — ca, za, — six, siz. — dcy (e. g. anning dey), dck, lcy 
(pag. 143), lcyin (in eadem pagina), kibi «sicut», de qua ultima 
postpositione in parte codicis grammaticali haec scripta repe- 
riuntur: « No q ista dicco. Kibi. addita alicui noini denotat 
alique similitudine» etc." 

Nomina cum suffixis possessivis praedita in casu accusa- 
tivi interdum hujus casus signo destituta apparent, e. g. tania- 
ging beslegil «guttur tuum nutri » etc. Suffixum possessivum in 
genitivo interdum per neghgentiam scriptoris omissum est, ita 
e. g. zejti^t agacga pro zeytin agacinga^ cf. ,^Lcf ^y^S etc, in 
sequenti vero exemplo ordo genitivi inversus esse videtur : ^r/V 
je7'i arilarning (pag. 142) pro arila7'ning jeri. — Quaedam 
aftixa nominaha in L cumanica usum obtinuerunt, quae in ahis 
dialectis obsoleta evaserunt, e. g. daci in formis jendaci «vic- 
tor», — tuu7'daci «parens», — /'z^/^^^V^mwzV «Hberator noster» 

' In pag. 127 Codicis. 



cv 



(pag. 138), in (|iio ultimo cxcmplo non daci, scd «f^ir// scriptum 
reperitur, cf. verbum H\<^. ^UxUjyj «salvare»); ^iJi (cik) in glossa 
tangla^cik «admiratio», cf. verbum cag. ^Uf^LXiU ; interdum loco 
rak 7'ah scriptum est, sic in glossa colirak «scaturigo», cf. ver- 
bum (5ag. ^Ui^=^. Usus suffixi c'i (ci) et iik (lik) in parte 
codicis grammaticali hoc modo describitur: No q ista dicco ci 
addita alicui noini fac nom maisfle illius rei qua significat illud 
nom cui addit' sic v'bigtia dtmdk e panis s (sed) otmdkci e ille 
q' facit pane cckm (osmanice »^f^ e panus sed cckmci e q facit 
panu et sic de similibs», — « No q ista dicco. lic. addita 
noini cocto (concreto) facit illud absttu sicut v'bi gtia eigi est 
bonu s (sed) cgilic e boitas. Kara e nigru s karalic e nig'^to. 
bir e unus s birlic e unitas. kdnii e iustus s konulic e iustitia 
et sic de sigis (singulis) r(vel) aliqtm poit' (ponitur). /;/^. ut /zV 
(pag. 127.) 

De Adjectivo. 

Gradus comparativus suffixo rak (rdk), superlativus vero 
per diversos modos designatur, nimirum per geminationem vocis, 
per praepositionem quarumdam vocularum, e. g. kob, as7'u ad- 
jectivorumque, e. g. ulu «magnum», denique per ipsum dictionis 
contextum. Doct. Blau terminationem quorumdam adverbiorum 
cumanicorum lap cum syllaba corroborrativa '-J^ comparat, quae 
Vambery docente in dialecto azerbaiganica gradus superlativi 
designandi causa adjectivis praeponitur, e. g. lap jachci «opti- 
mus» (cf. syllabam corroborativam superlativi hungarici leg, 
e. g. leg jobb «optimus»), at inter cum. et az. syllabam A?/ jam 
primo obtutu hanc differentiam conspicimus, primaiii semper 
postpositam occurrere, secundam autem praeponi. Usum adverbii 
jalga7ilap formae ogrilam (pro ogrilan)^ cop coura «circum» et 
alia adverbia hujus generis optime illustrant, quae maniiesto 
formam participiorum prae se ferunt, igitur et jalganlap oHm 
non erat ahud, quam forma verbi denominativi jalganlap par- 
ticipiahs; in secunda codicis parte pag. 145 haec dictio legitur : 
jarilgap 7nedet etti «misericordia motus auxilium attulit», haec 



CVI 



quoque forma jarilgap, quae evidenter pro jarligap scripta est, 
sane pro gerundio verbi ^UIjlJ^Ls habenda est. 

Forma diminutivi adjectivorum per suihxMm gina fieri solet. 
In parte codicis grammaticali de formatione gradus comp. et 
superlativi linguae cumanicae sequentia dicuntur : «No q ista 
dicto n/f. T dico rcc. posposita noi poitiuo facit copertu (com- 
parativum) sicut hic kai-a e niger. s. cararac. e nigrior. katti e 
durus, s kattirac e durior. tuz e rectus s. tuzrec e rectior qu 
aut (quum autem) debeat adi. rac. vl rcc. n (non) e regula 
firma)). Ex hisce ultimis vocibus clare patet, scriptorem hujus 
adumbrationis grammaticahs legem harmoniae vocahum in hnguis 
turcicis prorsus ignorasse! No q ista dicto asru facit suplatim 
tam i (in) noibs qua i vbis pponedo ea. sic. v. gtia kara. e 
nigru. s asrn kara est nigerimu. et tatli e dulce s asru tatli e 
dulcissimu » etc. (in pag. codicis 127.) 

De Verbo. 

Ecce paradigma verbi ^Lo^LCil ((intelhgere», uti id in parte 
codicis grammaticah apparet:' 

Praesens (aoristus) . 

Sing. inteUigo anglainnen 

intelhgis anglarsen 

intehigit anglar 

PL inteUigimus anglarbiz 

inteUigitis anglarsiz (sis) 

inteUigunt angla^-lar. 

Imperfectum. 

Sing. inteUigebam anglar dciini (dddni) 

inteUigebas anglar dding 

inteUigebat anglar ddi (ddy) 



In pag. Codicis 129. 



CVII 



Pl. intelligebamus 
inteliigebatis 
intelligebant 



ainjlar ddik 

anglar ddingiz (ddengezy 

anglar ddildr (ddylar). 



Perfectum. 



Sing. intellexi 



intellexisti 
intellexit 



a7tglad'im 
anglading 
angladi (y) 



Pl. intelleximus 

intellexitis (sic !) 
intellexerunt 



angladlk (yk) 

angladhigiz 

anorladilar. 



Plusquamperfectum . 

Sing. intellexeram 
intellexeras 
intellexerat 



ano^lamis edim 
anHamis edinz 
anglantis cdi (y) 



Pl. intellexeramus 
intellexeratis 
intellexerant 



anglamis cdik 
anzlcimis cdinnz 
anglamts cdildr (lar). 



Futurum. 

Sing. intelligam 
intelliges 
intelliget 



anglagaymen 

anglagaysen 

anglagay 



Pl. intelligemus 
intelligetis 
intelligent 



anglagaybiz 
anglagaysiz (sis) 
anglagaylar (eyler). 



^ In scribendi ratione codicis iidani, ddengez hanc eandem vocalium c et /per- 
mutationem vidimus, quae in formis respondentibus kazanicis ejein ejen, eje etc. 
occurrit. 



CVIII 



Imperativus. 
intellige 
intelligat 
intelligamiis 
intelligite 
intelligant 
intelligito 
intelligitote 



angla 

anglasun 

anglalwi (uni ) vel anglaVik (tik) 

anglangiz 

anglasunlar (Idry 

anglagaysen 

anglagaysi^ (sis) 



Optativus. 



Sing. intelligerem 



intelligeres 
intelligeret 



anglagay edim 
anglagay eding 
anglagay edi (y) 



Pl. intelligeremus 
intelligeretis 
intelligrerent 



anglagay cdik 

anglagay edingiz (edengez) 

anglagay edildr (ediler ) 



Perfectum Opt. 

Sing. intellexissem 
intellexisses 

intellexisset 



anglamis bolgay edim 
anglamis bolgay eding 
anglaniis bolgay edi (edy) 



Pl. intellexissemus 
intellexissetis 
intellexissent 



anglamis bolgay edik 

anglamis bolgay edingiz (edengez) 

anglamis bolgaylar 



Cohortativus. 
Sing. intelligam 
intelligas 
intelligat 



anglaim 
anglagil 
anglasun 



^ Scriptorem adumbrationis gramm. codicis Venetiani quam parum le^em har- 
moniae vocalium in lini^ruis turcicis comperisse, scribendi ratio bolgeyler, aiigla- 
suiildr satis superque demonstrat. 



CIX 



Pl. intelligamus 
intelligatis 
intelligant 



anglalini (eni) vel anglaluig ( eng) 
anglangiz (gez) 
anglasunlar (sdnley, sic !) 



In hacce conjugatione aglalhig pro aglaiik scriptum est. 

Conditionalis. 
Sing. intelligem anglasani cdi 

anglasang (sen) edi 



intelliges 
intelliget 



a7izleisa edi 



Pl. intelligemus 
intelligetis 

intelligent 



anglasah edik 

anglasangiz (edi desideratur, et 

suffixum sengiz scriptum est) 
anHasalar cdi. 



In prima persona pluralis, uti videmus, verbum auxiliare 
edi cum suffixo personali praeditum apparet (cdik). 

Perfectum cond. 

Sing. intellexerim angladini ese 

intellexeris anHadinf!; ese 

intellexerit angladi (y) ese 



Pl. intellexerimus 
intellexeritis 
intellexerint 

Futurum Cond. 
Sing. intellexero 
intellexeris 
intellexerit 



angladik (dnc) ese 
angladingiz (dungiis) ese 



anHadilar ese. 



anglar bolsam 
anglar bolsang (n) 
anglar bolsa 



Pl. intellexerimus 
intellexeritis 
intellexerint 



anHar bolsak 

anglar bolsangiz (gez) 

anglar bolsalar (ler).'' 



' Syllabae, quae in parenthesi sunt, originaleni codicis orto^raphiam exhibent. 



cx 



Gerundium «intelligendo» angla}' egec. 

Infinitivus «intelligere » anglamaga. 

Scriptor hujus paradigmatis in parte codicis secunda ad 
finem sui exempli annotat : «secdu ista dclinacoem potes d'clina'e 
oem d'clinacoem (omnem declinationem ». ' 



Conjugatio negativa. 



Praesens. 



Sing. non intelligo 
non intelligis 
non intelligit 



anglanian 

anglaniasen 

anglanias 



Pl. non intelligimus 
non intelligitis 
non intelligunt 



anglaniasbiz 
anglaniassiz (sis) 
anglaniaslar (ler). 



Imperfectum. 

Sing. anglamasedini (deni) Pl. anglaniascdik 

anglanias eding anglarnasedingiz (dengez)'' 

anglarnas cdi (edy) anglaniaslar cdi (edy). 



Perfectum. 

Sins^. anzlamadini Pl. an<rlamadik 

anglamading (dyng) anglamadingiz 

anglamadi (y) anglaniadilar. 

Imperativus : anglamagil. 

In secunda codicis parte non solum aoristus, sed etiam 
praesens definitum occurrit (aoristum Vambery praesens inde- 
tinitum nominabat), ita e. g. 

alia tnnir «ascendit» pag. 145 codicis, 
hiiza dur « destruit » super eandem paginam, 

^ Pag. 130. codicis. 

^ In formis edem, edengez permutationem vocalium e et / in lingua cumanica 
liucusque jam saepe annotatam videmus. 



CXI 



seni fapubfur heni sile «te adoravit amatque» pag. 137. In 
forma pl. keluyorlcr or. / in j emollitum apparet, cf. os. Jsy.fJS'. 

In lingLia osmanica, Kazanica et in aliis tjuocjue dialectis 
turcicis verba in r desinentia aoristum perquam saepe suffixo 
i'r, ir, lir, iir formant, nempe in lingua osmanica polysyllaba 
in r et s desinentia et cjuaedam monosyllaba in r et / terminata 
aoristum non suffixo ar, dr^ sed iir (iir), ir [ir) informant, 
e. g. goriir «vidit», — olur «est», — verir «dat». In 1. Kazanica 
vero pariter atque in d. cagataicis omne monosyllabum, quod 
in r vel / desinit, aoristum i vel c format, e. g. alir «sumit», 
— harir «it», — bircr «dat» etc. In dialecto autem cumanica 
verba et mononsyllaba et polysyllaba in litteram r desinentia 
in aoristo primae personae sing. n. haud ita raro suffixo ?/, ii, 
iy i formata apparent, e. g. 

barunien « vado » , 

kiiydiiriimen «accendo» in vocabulario, 

batirrimen item in vocabulario, 

bisturumen in pagina ^'i^ codicis (in vocabularu^), 

otunzcha berumen «mutuor», 

buyurumen pag. 41 (in vocabulario), 

berumcn «do» super eandem paginam, 

berumcn pag. 43. 

bitirrimen «perficio», ultima vox sub littera p, 

chaytarumen «reddo» pag. 45., 

chondarumen «complano» pag. 46, cf. cag. dUj'!^'8cXj^5^ 

amanat berumen «commendo» pag. 47., 

olturumen «sedeo» pag. 50, 

tapcurumen «sputo» pag. 51., 

ayrumen «separo» in eadem pagina, 

salam berumcn «saluto» pag. 52., 

turumen «sto» pag. S2)-i 

sechirumcn «salto» in eadem pagina, 

chatisturumen pag. 54., 

tec turumen «taceo» pag. 55., — tanucluc bertimen «testi- 
ficor» in eadem pagina, — oscurumen ibidem. 



CXII 



harn7nen «vado» pag. 56., 

uyag ttLriinien «vigilo» pag. 57., 

coiirunien «volvo» pag, 58. 

In formis alunnen «siimo», — kalurnicn «remaneo», in 
forma bilurmen «scio» pag. 49., et aliis quoque formis in / et 
r desinentibus tota terminatio ir (ir), — u.r (ilr) apparet. In 
secunda et tertia persona haec eadem verba suffixo ur (iir)^ 
ir (ir) formantur, e. g. turur etc. Forma chorarnien «video» 
in codice Venetiano semel tantum ita scripta reperitur (in d. 
osmanica quoque ^sy^goriirini). Monosyllaba in / desinentia aoris- 
tum haud ita raro suffixo ar, dr (er) efficiunt, e. g. tilarmen 
«volo», — chularmcn «rideo», cf. osmanicum giildrim, — yulannen 
« redimo » etc. In polysyllaborum aoristo terminatio ur {ilr)^ ir 
[ir) praevalet, e. g. uyanurmen «resurgo», — inanirmen 
«credo» pag. 148., — jugunur «inchnat se » cf. osmanicum ojre- 
nir «discit» etc. 

Forma imperfecti contracta, e. g. isitirdim^ isitirding juxta 
isitir edem in codice cumano passim occurrit. 

Perfectum indefinitivum in syllabam ;;/// (w//) desiniens 
in codice cumanico saepenumero legi potest, e. g. jarlilarga 
andan bahmis «inde ad miseros adspexit» pag. 137., — jaril- 
gamakga jwpz imis, id est jopci imis «amare eos dignatus est ». 
Prof. Vambery de hac perfecti forma annotat, eam in dialectis 
tantum occidentahbus usurpari sola dialecto chivaica excepta, 
— at in L uigurica barmis erdim ut forma plusquamperfecti 
ab ipso VAmbery allegatur, quae forma in « Kudatku Bihc» 
saepissime occurrit, e. g. negii ter isitkil agun kezmis er basinda 
kecilrmis koziin kormis er.^ Hanc formam etTurkomani saepe usur- 
pant. In hngua jacutica itidem nomen praet. in bit desinens usu 
tritum est, e. g. bu suruk bdrt kusagannik tilbdstanimit «hoc scrip- 
tum pessime exphcatum est».^ Haec ipsa forma in dialecto kaza- 
nica significatum substantivi assumsit, e. g. tormis «vita» etc. 

^ «Uigrische Sprachmonumentt'». Innsbruck, 1870. Pag. 134, ver. 14. 

2 CI. BoHTLlNGKH «reber die Sprache der Jakuten». Petropoli. 1848. Pag. 

yt^- §-, 738. 



CXIII 



Forma aoristi in dialecto quoque cumanica futuro desip^- 
nando saepissime inservit, praeter eam etiam forma conjunctivi 
futurum effecit, e. «(. soJIgayscn «gaudebis» pag. 142., pro sdv- 
/nov/sr/i, — /(wi^vy «gaudebunt» pag. 143, in hoc exemplo tertia 
persona singularis pluralem significat (cf. sapii pro saptilar pag. 
143). Futurum linguae uiguricae itidem perquam saepe eadem 
forma conjunctivi denotatur, e. g. senino- at'/ng etkiin jirak barka 
but,'^ etc. 

Formae imperativi et conjunctivi saepissime inter se con- 
funduntur, quod etiam in aliis dialectis turcicis obvenit. 

Conjugatio periphrastica in dialecto cumanica perquam 
trita est, sic forma ba/'ip tnr/tr, bcrip t//r/ir etc. pro perfecto 
simpHci saepissime occurrit, — formae verbi cum bolniak com- 
positae, e. g. cJicscJia csitniis bolgaycdini item saepe usurpantur. 

Infinitivus sub dupiici forma apparet, sciHcet, i. in niak, 
mdk 2. in maga, mdgd disinit. 

Participium suffixo Jcan (can), ga/i formatur, sed interdum 
altera quoque participii forma in a (d), an (dn), in desinens 
obvenit, e. g. cr iazuJmi bilniain boiicndi «vir peccatum igno- 
rans natus est» pag. 145 codicis, javdu/'a «pkivian producens» 
pag. 144. 

Gerundium suffixo ip (ip) formatur. In forma susaptur/cp 
«sitiens» forma gerundii bis apparet. 

Forma barganda ^ «dum itur, » e. g. tuturganda «dum 
tenetur» pag. 143. 

Ea quoque gerundii forma in secunda codicis parte saepe 
occurrit , quae suffixo gac, gdc formatur, e. g. egec «quum 
est. » 

Forma passivi per suffixum / efficitur, e. g. berelipturur 
«datum est» pag. 145., — yengilrnac «victum esse» pag. 56. 
Verbum autem «posse» per compositionem participii verbi prin- 
cipaUs cum auxiliari bilmdk «scire» exprimitur, e. g. ajtc b/ld/ng 
«dicere potuisti» pag. 142. Denique forma verbi factitiva 

' «Kudatku liilik». Pag. 134. vcrsus 12. 

CODBX CUMANICUS. « 



CXIV 



sequentibiis suffixis formatur: i. chir (diir), e. g. javdurding 
«donavisti »> pag. 140. 2 ir. (ir) e. g. /^?//;?//;/^ «gustare fecisti» 
pag. 140. 3. kir, kir e. g. jetkirgil « pervenire fac » pag. 141. 
4. guz, gilz e. g. olturguzdi «sedere fecit» ibidem. 

De Adverbiis. 

Adverbium alaj, ali (in «pater noster» Kunszent Miklo- 
siensi) ex radice pronominali an et particula comparationis laj 
(Idj) conflatum est, cf. adverbia Kazanica alaj, bitaj\ sulaj, 
susilaj «ita», «sic». — Terminatio nonnullorum adverbiorum 
cJicle., quam terminationem Blau minus recte chelle scripsit 
(Klaproth recte cJicle habet), optime cum postpositione caga- 
taica s^ilaj convenit, e. g. berc cJiele «firmiter». 

Annotationes ad syntaxim pertinentes. 

Scriptores codicis extranei conjunctionem relativam contra 
usum linguarum turcicarum perquam saepe tunc quoque usur- 
pabant, quum ea in dictione turcica solicite evitanda esset, 
ita e. g. in secunda codicis parte CJiristusne kacan tuurdung 
scriptum reperitur, pro quo in d. cagataica cJiristosni tugdirgac, 
in d. kazanica CJiristosni tiudirgac diizQwAvim sit. Ceterum etiam 
in codice cumanico pronomen rel. et conjunctio relativa saepe 
evitata et per alios modos suppleta sunt, e. g. bilinmaganni bil- 
dirdi «notum fecit, quod ignotum fuit», — erni^ig juzun Jiec 
kormagan etc. «quae nunquam virum noverat». Conjuctio y^^^^> 
ut in dictionibus sequentibus per constructionem formae verbi 
indicativae cum gerundio dep «dicens» vel imperativo conjunctae 
suppleta est.- kiz anadan dep toredi «dicentes (CJiristum) a 
matre virgine natum esse», — tengri seni soyurgadi duluma(!) 
bo! dep anasi « Deus tibi favit dicens sis Jilio meo mater (pag. 
151.). Etiam ordo verborum in hoc codice haud ita raro inver- 
sus est, e. g. mengii tinc konusing eri jeri arilarjting pro ari- 
larning jeri pag. 142. 



cxv 



Annotationes de glossario. 
In prima et in secunda codicis parte nonnuUas conspexi- 
mus glossas linj^uae cumanicae, quas in dictionariis a nobis 
consultis vel omnino non vel saltem alia forma, alio significatu 
invenimus, ita e. g. vocem erdenglik « virginitas» (pa^^. 141 
codicis) tantum in hoc codice legimus. Verbum kopsamak in 
vocabulariis turcicis orientalibus «aliquem ironice laudare» sig- 
nificat, at in codice cumx. kopsamak nihil ironiae habet. Uc 
«avis» sub hac forma solum in glossario cum. (pag. 142) 
apparet, cf. kasgaricum uckan, cag. ucar. AHas glossas cuma- 
nicas tantum in vocabulario uigurico a cL VAmbery conscripto 
invenimus, e. g. mudus «simplex» (pag. 142), cf. uiguricum 
munduz, montu, quod proprie hominem simphcem significabat ; 
koseng « desiderium » a radice verbi uigurici kosdmdk^ kosumdk 
«desiderare» derivatum est, cf. mongoHcum /vitW «desiderium ; » 
koanmaga «gloriari» (pag. 142), cf. uiguricum kebinmdk, kevin- 
mdk. — Quaedam glossae cumanicae manifesto e lingua mongo- 
hca transumtae sunt, e. g. olbcklig «abundantia» (pag. 140), cf. 
mongohcum clbck, olbck idem, amarak «amicus» etc. — Voces 
arabicae in codice cumanico haud ita paucae occurrunt, e. g. 
aval, — ayna «festum,» — Jiaziz, — haybatli, — tamam etc. — 
Ahquot voces ad cultum christianum pertinentes ex hnguis latina 
et graeca in d. cumanicam irrepserunt, e. g. altar «altare» — 
katolik\ — klisca «ecclesia», — baptisma (pag. 148.). Vox mirron 
«crisma» pag. 141 graecum Mjpov est. Vox samola «pix» evi- 
denter e hngua russica transumta est, de voce autem /<?/ « fur- 
nus» vehementer dubito, an eam quoque russicae originis dicam, 
/>//, pe6 enim in d. kazanica, bosniaca, bulgarica furnum sig- 
nificat, cf. hungaricum pcst in dialecto vSiculorum Transilvaniae 
et nomen urbis Pestini, hungarice Pest (nomina urbium Becs, 
Pecs «Vienna», « Quinqueecclesiae» fortasse ex eadem voce per- 
formata sunt). De glossis cum. persicae originis, e. g. miJir 
«amor», dider «vultus» jam chximus, nunc autem pauca dc 
elementis persicis in calendario cumanico adjiciemus. Hebdo- 

ti* 



mas in d. ciimanica gaftci vel jeti nominatiir, quorum nominum 
primum pers. «JCasc alterumque numerus turcicus jcti ((septem» 
est (cf. hungaricum hct i. septem 2. hebdomas), dies autem heb- 
domadis in hunc modum denominantur: 
dominica: jc sanbc, 

d. Lunae: tit sanbe, 

d. Martis: sc sanbe, 

d. Mercurii: caar sanbe 

d. Jovis: pansanbe 

d. Veneris: ayna 

d. Sabbati: sabat cun, 
haec eadem nomina etiam in columna persica ita scripta repe- 
riuntur. Nomina mensium cumanica sequentia sunt : 

Januarius: safar ay^ 

Februarius: soiuiz ay, 

Martius: ylias ay, 

Aprihs: tob ay, 

Majus: songusax ay 

Junius: cils ay^ 

JuHus: orta cux ay 

Augustus: soncJiitx ay 

September: clics ay 

October: orta cJies ay 

November: citrban baran ay^ 

December: asnc ay. 
Annorum haec partitio in quator divisiones et medii unius- 
cujusque mensis denominatio « medium ver% « media aestas»; 
«medius autumnus», «media hyems» non solum in L mongolica, 
sed etiam in L tibetana occurrit, primus vero et ultimus harum 
divisionum mensis «primum ver», «ultimum vcr», — «prima 
aestas», « ultima aestas » et sic porro ilenominantur, ita etiam in 
sermone tibetano primus harum divisionum mensis 7'a-va^ medius 
brino^-va, ultimus fac"ung nominatur. Doctissimus Blau momen- 
claturam mensium cumanicam solo nomine Decembris asuc ay 
excepto optime in hunc modum exphcavit: 



CXVII 



yiias ay «Martiusi) ;^f \L) iX.'(, 

iob ay ((Aprilis», cf. Jj!!^(by>" ((ventus vernus)), 

songusax ay ((Mcijus)) ^ vLj ^^*^, 



cns ay <(Junius)) ^f \^ 

orta cux ay ((Julius» (^f v^ b\jf, 

sonchitx ay ((Aufyustus» (^f \^^ dlj^, 



f//<"5' (7/)' <( September» ;^f (ji-AJj, 
^r^? r//<"-s- c7j)' ((October» (^f u^-s' b\jf, 
curban ba7'an ay «November», e sacrificiis Muhamme- 
danorum ita dictus. 



asuc ay <(December», pro qiio Klaprothus: (7/("<f <7)' habet ; 
asuc mihi turcicum orientale ^^j ((victualia» esse videtur, 
nempe mensis, in quo victualia congregata esse debent, 

safar ay ((Januarius» ^cf v^, 

sounz ay <(Februarius» ^ ^y^-, id est (( ultimus anni 
mensis». 

VIII. 

In media glossarii columna voces persicae continentur 
latinis cumanicisque respondentes, Initio glossarii verbum per- 
sicum scnudan ((audire» per diversa tempora et modos conju- 
gatum reperitur. De transcriptione sonorum Hnguae persicae in 
prima codicis parte haec pauca observanda sunt : i. gJi pro f// 
scriptum reperitur, e. g. gJion «sanguis» pro cJion. Ceterum ^ 
etiam per c et in glossa diiJcosi juxta dilgJiosi et dilcJiosi per /' 
transcribitur. Transcriptio ejusdem soni per cJi saepe occurrit. 
2. cs pro / scriptum est, e. g. garuiics «calidum» pro garmis, 
— balacs pro yi.)Lj 3. ci pro r, e. g. cicsm «oculus», id est [vA=- 
4. j vel ccJt pro /, e. g. jouani ^^jf;^, — cJiaaccJi pro •^^^y^- 
^ etiam per zz et / transcribitur, e. g. zzucJuina, — iumb 5. ^\s- 
vel ^- pro / e. g. andissa »cogitatio» 6. / pro z, e. g. cami «terra» 



CXVIII 



pro ^j-^S- - etiam per ^^jt transcribitiir, e. g. viussa «ocrea» pro 
vntza. 7. /' pro //, e. g. rak «via» pro sf^ (pag. 56 codicis) 

8. gh pro // e. g, medeghcm «do» pro «medehem» (pag. 55) 

9. littera // interdum eliditur, e. g. medaem «do». Aspirata 
quoque fortior ^ interdum prorsus non denotatur, e. g. abar 
i. e. Y^. \o. X pro £:^ e. g. /^rw mexanein, v. verbum ijt^V+J' 
II. littera v interdum praecedenti nasali fulciendae inservit, 
e. g. lambs pro /^???i' 12. 2V saepe per ^^^ denotatur, e. g. d^^^c?. 



Paradigma verbi j^^a^ : 

Praesens. 

Pl, mesnam 
mesnoy mesnoit 

mesnoet mes7ioe7it 



Sing. jnesnoeju 



Sinsf, mesindem 

o 

mesinidi 
mesi^tid 



Imperfectum. 



Pl, mesinidim 
rjtesinidit 
mesiriident. 



Prima hujus formae vocaHs / quasi deleta est, 

Perfectum. 
Sing. sinidem (sifiide) Pl. siiiidiin 



sinidi 
sinid 



sinidit 
sinident. 



Plusquamperfectum . 

Sing:. sinadabudem Pl. sinadabudim 

sinadabudi sinadabudit 

sinadabud sinadabudent. 



Sing. bisnoern 



bisnoy 
bisnoet 



Futurum. 

Pl. besnoim (besnoym) 
bes7toit (bes7ioyt) 
bes7ioe7it. 



CXIX 

Imperativus. 

bisno 

besnoiteni (besnoyteni ) 

besnoat. 

Optativus. 

Sing. ysalla mesinidem Pl. ysalla mesinidim 

ysalla mesinidi ysalla mesinidit 

ysalla mesinid. ysalla mesinident. 

Prima hujus formae vocalis / similiter atque in imperfecto 
indicativi quasi deleta est. 

Perfectum et plusquamperfectum Optativi. 
Sing. ysalla sinadabudim (sic !) Pl. ysalla sinadab^idim 

ysalla sinadabiidi ysalla sinadabndj (sic !) 

ysalla sinadabud ysalla sinadabud (sic 1) 

Futurum Optativi. 

Sing. ysalla bes7toem Pl. ysalla besnoim (besnoym) 

ysalla besnoi (besnoy) ysalla besnoit (besnoyt) 

ysalla besnoet ysalla besnoent. 

Subjunctivus modus. 
Sing. zonchi mesnidem Pl. zonchi mesnidim 

zonchi mesnidi zonchi mesnidit 

zonchi mesnid zonchi mesnident. 

Perfectum Subjunctivi. 
Sing. zoncki sinidem Pl. zonchi sinidirn 

zonchi sinidi zonchi sinidit 

zoncJii sinid zonchi sinident. 

Prima hujus formae vocaHs / in codice prorsus deleta est. 

Inf. sanadae (sic!). 
Part. praesens. sanoenda. 
Part. Futuri. ghoet sinidam (sic!). 



cxx 



Formae verbi simplices interdum cum causalibus promiscue 
occurrunt, e. g. niciiinhancm, imp. bcinnib. 

In codice cumanico \^enetiano praeter voces cumanicas, 
persicas et latinas, praecipue in secunda ejus parte haud ita 
paucae germanicae quoque glossae occurrunt, quae a missio- 
nariis germanicis conscriptae constantem dialecti franconicae 
(Mittcldciitsch) orthographiam offerunt, ita in his glossis vocalis 
i intcrdum respondct c aliarum dialectorum e. g. ich zviylchc 
loco icJi luclkc, iy vero pro ci apparet, e. g. icJi riysc «ich reise» 
etc, ui autem loco iji scriptum reperitur, e. g. sprni loco sprin, 
— niich vrnyst loco vrinsct. Consona z saepe pro s scripta est, 
z vero interdum per rr denotatum apparet, e. g. cziuirn «filum». 

Partem codicis nostri germanicam doct. Carolus Julius 
ScHROERUS, professor Viennensis, mihi roganti perhumaniter inter- 
pretatus est, eaque soUcite perlecta non solum dialectum, cujus 
indolem glossae germanicae exhibent, sed ipsam hujus dialecti 
regionem ope glossae ticf, quae glossa in secunda codicis parte 
obvenit, optime determinare potuit. Dialectus ea est, quae 
«media germanica» vocatur, at glossa praedicta in ea commu- 
niter non usurpatur, in vasto enim hujus dialecti territorio 
canis femina plerumque sub forma zaiikc apparet, ita in Trans- 
silvania apud Saxones, in Scepusio (Zips), in Silesia, in 
Borussia autem occidentaH haec forma zak, Luxiburgi zacp, 
Confluentiae zanbcl, zatz, sed Aquisgrani jam : ticf, Bonae 
teff' sonat, quae forma cum tcff' inferioris Germaniae, hoUan- 
dico tccf plane convenit. Quum lingua codicis germanica ea 
sit, quae in medio Germaniae h:)quitur, (juae etiam Aquisgrani 
et Bonae dominatur, (juum porro forma ticf et tcf tantum- 
modo Aquisgrani et Bonae in illa dialecto occurrat, patria 
scriptorum glossarum codicis germanicarum inter Aquisgranum 
et Bonam quaerenda est. Doct. Schroerus de hac re ita ad me 
scripsit : « Regio ubi dialectus glossarum germanicarum hujus 
codicis invenitur sine dubio in medio Germaniae (Mitteldeutsch- 
land) quaerenda est. Pronomen personale cr forma hc (interdum 
ha ) occurrit. Vocales / et c inter se commutantur, e. g. wcdir 



CXXI 



loco zvidcr ctc. Ita etiam in syllahis secundariis, e. jj^. ver, -en-, 
cr : i loco c occurrit. Loco ou linojuae germanicae aevi medii 
(mittelhochdeutsch) saepe oy leij^itur : Jioypt, loypJicr ( ^loufer); 
loco /;/ (hodierna linfyiia cu) autem uy : IniicJicf, JcuylccJit , tuycJie 
etc, Initio vocis etiam interdum z loco >? reperitur : zamcmnigc> 
zeczt sicJi, zelocrctc (scJQ-cractc ). IHud uy, Jii loco hocHerni C2t plane 
cum orthoc^raphia hollandica congruit, ita etiam z loco s, quod 
etiam apud Saxones Transilvaniae et Scepusii in Hungaria in 
eorum scriptis aevi medii invenitur». 

Glossae latinae non soKim in prima codicis parte, sed 
etiam in secunda occurrunt, in qua haud ita raro versio inter- 
HneaHs latina, eaque saepissime interrupta eas tantum voces 
cumanicas interpretatur, quas scriptores hujus cotHcis partis 
apud tirones Hnguae cumanicae pro parum notis vel plane 
ignotis existimabant. Jam Klaprothus annotavit in Hngua latina 
codicis nostri tales quoque voces mediae et infimae latinitatis 
occurrere, quae neque apud Du Cangium, neque apud Dief- 
FENBACHUM lcgi possuut : Lc latiu meme de cet ouvrage est 
curieux, et on y trouve plusieurs mots peu connus, qui pour- 
raient former un petit supplement a Ducange, et qu'on par- 
vient a expHquer a Taide du persan et du coman (jui se trou- 
vent a cote. L'ortographe de Tauteur est ritaHcnne».' Denotatio 
consonae jr per x^ e. g. in vocibus «praepoxui», — «raxorij», 
— «vixus», — «eHmoxina», — «quaxi», — «inquixicio», — 
«divixio», — «evaxio» etc. ortographiae Venetianae maxime 
congrua apparet, sed ex hac re minime consequitur, scriptorem 
vocabularii Venetum fuisse, haec eadem enim scribendi ratio 
etiam apud Januenses per id tempus et posterius quocjue occur- 
rebat, in quorum scriptis z et x saepe loco s scripta reperi- 
untur, e. g. Luzerna, pro pedemontano Luserna, cjuod in Tos- 
cana Lucerna sonat. AHocjui in haud ita paucis exempHs ipsum 
X per .s\s- vel s denotatum reperitur, cjuod apud scriptores Ve- 
netianos haud(}ua(|uam in usu erat, e. g. intelessi», — «resu- 

■ Memoires relatifs a TAsie. Tomus 111. Pag. 121. 



CXXII 



ressi,» — «adiunssi», — «depinssi», — «dussi,» — «infinsi» 
etc. Nonnullae voces partis latinae quod ad ortographiam vel 
quod ad formam ipsam sane indolem dialecti Venetianae redo- 
lent, e. g. «endego» loco «indigo», — «tenagie», — «chibebe», — 
«latonum» hodie quoque «laton» loco «ottone», — - «merzaius», 
— «caramella», — «turta», sed aHquot horum vocabulorum 
etiam in dialectis septemtrionaHbus itaHcis occurrunt, e. g. 
«laton», quod Mediolani «loton» sonat. ' E contrario aHa 
vocabula eaque sane multa indolem dialectorum septemtrionaH 
occidentaHum, respective dialecti Januensis clare manifestant, 
e. g. «gragnora», in quo vocabulo originale / inter duas voca- 
les r evasit, — «sivoro» in qua forma eadem permutatio obve- 
nit, — «carubius», — «turcheyse» etc. Scribendi ratio ac 
formae maximae vocabulorum lat. partis scriptorem glossarii 
latini Januensem fuisse evidenter comprobant, quae res etiam 
eo corroboratur, quod antiquissimus codicis possessor Antonius 
de FiNALE erat, cujus famiHa ex Liguria orta Januae per lon- 
gum tempus diversa munera administrabat et vulgo De Finar 
vel De Finario nominata fuit, ex qua famiHa, uti mihi cl. 
CoRNELius De Simoni communicavit, unus nomine Andreas 
seculo XIV Januae munere notarii («notaro e CanceHiere dei 
Banchi (H Mutuo») functus erat. In pag. 156 codicis hoc nomen 
in forma originaH occurrit : «Iste Hber est de Ant. de Finale», 
locus enim, ex quo nobiHs famiHa De Finar originem sumsit, 
Finale nuncupatur (in Liguria). Pro causa nostra et hoc argu- 
mentum adduci potest, quod anno 1303, quum Toktai in Kip6ak 
et Gazan in Persia regnarent, in his regicnibus Januenses et 
non Venetiani commercium habebant, nec celeberrimus Paulus 
Venetus (Marcus) anno 1294 Chersonesum tauricam peragrans 
inter mercatores occidentales sympatriotarum mentionem fecit. 
De orthographia latina haec pauca adnotanda sunt : i. / 
saepissime per j)' denotatur. e. g. «circuytus» 2. c saepissime 
loco / scriptum reperitur, e. g, «inquixicio», — «nupcie» 3.^, 

' V. doct. Adolfhi MussAFIAE «Beitrag zur Kunde der norditalienischen 
Mundarten im XV. Jahrhunderte» (Viennae, 1873). Pag. ^]^. 



CXXIIl 



iiti vidimus, saepissime pro .v scriptum est, quam denotationem 
unus annotatorum germanicorum haud ita raro cum .v supra- 
scripto emendavit 4. ss vel jt interdum loco x legi potest 5. r 
loco / saepe occurrit, e. g. «fragellum», — « indecrinabile « 6. 
/i interdum omissum est, alia vice tunc quoque adhibetur, quum 
adhiberi non deberet, e. g. «hodoro», — «honero» 7. c loco o 
scriptum reperitur, e. g. «retunde» 8. loco 7/ in quibusdam 
glossis legi potest, e. p. «fondo», — «fondamentum », cf. «autono» 
in vocabulario itaHco Viennensi Seculi xv, de quo doct. Mus- 
SAFiA 1. c. quaedam disseruit g. 7i interdum elisum est, e. g. 
«demostratio» 10. inter consonas w;^ interdum / insertum 
apparet, e. g. «sompnio» pag. 50, — «columpna», cf. formam 
imperativi «combia» in vocabulario italico r. bibliothecae Mo- 
nacensis numero 362 signato. Forma «combiato» etiam in dia- 
lecto Toscanica usurpatur' 11, consona 7t interdum sequentis 
consonae fulciendae causa inserta apparet, e. g. «denpingo», — 
«infingo», «infinsi», aHa vice haec eadem consona redupHca- 
tionem supplet, e. g. «rendo», «rendidi,» «rende». In dialectis 
itaHcis septemtrionaHbus n praecipue sequenti consona 5 inse- 
ritur, e. g. «minzuol» 12. in voc. «monimentum» / loco n scrip- 
tum est 13. £ loco r, e. g. pag. 55 «torze» pro «torce», c]uod 
formae imp. latinae «torque» respondet 14. etiam in hoc co- 
cHce ^2i saepissime per c denotabatur, e. g. «condam», — 
«cotidianum» 15. ae, oe per e denotatur, e. g. «ceHum» pro 
«caelum», — «fetz» pro «foetet» (pag. 61). — Quaedam verbi 
formae ex falsa analogia ortae sunt, e. g. «momordidi», — 
«acendidi», — «ascendicH», — «ardidi», — «abscondicH», — 
« descendidi », — «espendicH», — «estendidi», — radidi, — «ofen- 
didi», quae formae omnes manifesto ad analogiam «dedi» factae 
sunt. Perfectum «adiuvavi» ad analogiam «amavi» conjugatum 
est. In formis verbi cum praepositionibus conjunctis unius Ht- 
terae dupHcatio saepe desideratur, e. g. «acendo», — «adisco», — 
« aporto » . 

' V. apud MussAFiAM 1. c. 



CXXIV 



Formae activae verbi saepenumero pro deponentibus appa- 
rent, e. g. «mutuo» loco «mutuor», — «obsculo», «obsculavi». 
«obscula», — «letare», — «famulare», in dictione : «homo 
letae cum h deo famulae, — «recordo», — «sequere», — 
«nasco», «nasci», «nascere», — «confitere», — «loquere», 

— «hodoro», — «obhvisco», «obhvi.sci», «obhvisce», — 
«utere», — « verecundavj ». Primam quorundam verborum syl- 
labam scriptor ahquam usu tritam praepositionem existimabat, 
e. g. «obsculo». «Substineo» loco «sustineo» scriptum est. 
Prima verbi « pendo » syllaba ctiam in pracsenti et imperativo 
reduphcata est («pependo», «pepende»). — Neutrum in sin- 
gulari saepe in n desinit, e. g. «pecatun» etc. et haud ita raro 
genus neutrum pro mascuhno apparet, e. g. «saltun» loco «sal- 
tus», — Glossas latinas, quac in vocabulariis Du Cangii et 
DiEFFENBACHi desidcrantur ex toto codice congestas in fine 
operis vocabulariis hnguarum cumanicae, persicae et germa- 
nicae ultimo loco adjunximus. 

IX. 

Scriptor vocabularii et scriptores secundae codicis partis ad 
quosdam sonos cumanicos et persicos denotandos pecuhares hte- 
rarum iormas adhibebant, quas in capitulo VIII. descripsimus. 
Orthographia primae codicis partis perquam inconstans est, ita 
sonus quidam in una eademque conjugatione interdum diverse 
denotatus reperitur et in quibusdam exemphs unus annotatorum 
isti inconstantiae ita medetur, ut super htteram (interdum 
expunctam vel cancehatam) sono exotico magis congruentem 
htteram, vel sahem eam htteram adscribat, (piae in aliis quo- 
que ihius conjugationis formis apparet, e. g. «aperio» azniine, 
in quo exemplr) annotator consonam ^ recte per r denotavit, — • 

— yasirtnnc^ in quo exemplo annotator sonum / per z transcipsit, 
ut / ab JT bene distinguat, v. etiam ^jLoj^Lj, — hosaturuicn 
etc. Annotator interdum et orthographiam latinam correxit, 
e. g. pag. 2 1 «especto» et in quibusdam formis originale ^ hnea 



cxxv 



verticali adjecta in /' transmutavit, e. g. pag. lo sokannen, in 
aliis vero formis litteras omissas addidit, e. g. esitca^nien, esit- 
ka^^sen et sic porro pcr totam conjugationem. Siiper formam 
acir^hacJi annotator syllabam ^^a adscripsit, et interdum totam glos- 
sam scriptoris vocabularii expungens eam denuo adscripsit, inter- 
dum vero super litteram c scriptoris Ji annotavit, e. g. gicrar, — 
yi(/'rar. Scriptor textus pag. 143 codicis negligenter toredi scripsit 
pro toretdi « generavit » . Alia quoque hujus generis menda in hac 
secunda codicis parte reperiri possunt, e, g. seng «tuum») in 
oratione dominica loco sening etc. Denotationem reduphcationis 
scriptor vocabularii saepe plane neglexit, aha autem vice eam 
contra regulam adhibet, e. g. esittigler loco esitingler, hic idem 
error etiam in latina codicis parte obvenit, e. g. pag. 53 «stetti», 
— pag. 57 «ussus fuj». Annotator in exemplo sequenti agisihile 
«ore» pag. 124 vocem auis in agis transmutavit, sed sine uha 
necessitate, forma enim vulgaris aits sonat, cf. kazanicum aic'i3 
«os». Scriptores codicis non solum vocabula latina, sed etiam 
cumanica et persica abbreviant, et ad abbreviaturas designandas 
diversis mochs utuntur, nimirum i. sighs quibusdam, quae 
sigla vel supra vel infra hneam apposita sunt 2. prolongatione 
quarundam htterarum pecuhari 3. contractione duarum littera- 
rum in unam. In parte codicis cumanica signum abbreviationis 
plurimam litteram n supplet, sed praeter eam ahae quoqiie 
htterae abbreviantur, e. g. k, r, sic htt. k in vocabulo Jzdruli 
pro kdj^iiJzli (pag. 142) etc. Suffixum dur formae verbi causahs 
pag. 138 signo quodam 8 perquam simih denotatum est. In 
editione nostra plerumque duo abbreviationis sigla usurpantur, 
unum ad omissionem cujusdam htterae, alterum ad contractio- 
nem totius formae denotandam, saepe tamen haec cKio signa 
typographi permutaverunt, primumque tunc quoque adhibebant, 
quum in copia manuscripta ad omissionem r denotandam nos 
ad scripturani cochcis conformantes ' scripsimus. — In cokimna 
latina primae codicis partis vocabula cumanica saepe male 
exphcantur atque in ipsa secunda codicis parte versio inter- 
hneahs latina interdum textui cumanico minime respondet. 



CXXVI 



immo interpres pag. 141 verbiim sozlemegen « non est locutiis» 
per «locutus» interpretatus est! Quaedam litterae in scriptura 
codicis nonnunquam inter se adeo similant, quod vix una 
ab altera distingui possit, ita e. g. ^ et ^*, — k et b. 

Primam codicis partem quinque diversae manus conscrip- 
serunt. Eum, qui maximum codicis partem conscripsit, scrip- 
torem codicis nuncupamus ; illum Italum Januensem fuisse, non 
solum scriptura, sed etiam orthographia arguit. Haec manus 
litteras largas rotundasque scripsit, quae facilhme legi possunt, 

— sonum V semper per it, consonam vero k plerumque per c 
denotavit. Manus secunda charactere diformi, longo et saepe 
angusto, atramento nigro scripsit, vocalem a ab d sohcite 
distinxit eamque per htteram a denotabat, — consonam v sem- 
per V designavit, e. g. «vl» id est «vel», pro qua conjunctione 
interdum formam abbreviatam / scripsit. Manus tertia atramento 
non semper aequahter nigro htteras aequabiles, angustas et 
formae acutae scripsit consonamque v semper per v, interdum 
vero ipsam vocalem n per v transcripsit, e. g. pag. 14 «condvco», 

— vocalem a a, c ansula deorsum protracta designabat, — in 
fine vero vocal)uh consonam /' plerumque /' et non c scripsit, 
e. g. iarlclik «paupertas«, — yiuusak pag. 60., — / autem in 
quibusdam exemphs per scJi notabat, e. g. tabiiscJii^nncn. Quarta 
manus primum in pag. 26 obvenit, eaque htteras minusculas, et 
satis aequales atramento pahido scripsit, vocalem a secundum 
scripturam itahcam et vocalem c saepe non prorsus clauso, u 
vero w scribebat, e. g. pag. 40 daw pro daauc scriptoris itahci. 
Haec eadem manus k in fine vocabuh per /- et qu in vocabulo 
«quotidianum I) per c notabat (« cotidianum » pag. 60 codicis). 
Ouinta manus pag. 21 sequentem dictionem scripsit : 

kyni niaoa bcrsa niendagar bcrayni. 
kyni )}iaga bermassa niendagar bcrnian. 

Scriptura hujus manus nitida est characterque ejus satis rotun- 
dus. Haec manus a cl scripsit. Secunda, tertia et quarta scrip- 
tura supradicta ctiam ni sccunda codicis parte apparet, easque 



CXXVII 



scripturas jam hac causa scriptoribus germanicis attribuendas 
esse nihil dubito. Scriptura et orthographia itidem illos tres 
scriptores germanos fuisse manifesto comprobat. De scriptura 
quintae manus dubius sum, an eam scriptori cuidam italico 
attribuam, character enim ejus multum itaHco similat, at haec 
eadem scriptura etiam in secunda codicis parte adesse videtur, 
cujus secundae sectionis maximam partem scriptores germanici, 
nimirum missionarii e Germania orti conscripserunt. Menda 
orthographica primae codicis partis interdum ipse scriptor voca- 
bularii, aha vice unus annotatorum germanicorum (sccunda, 
tertia, quarta manus) correxit. Correctiones sequentes sunt i.s 
saepe in 2 correctum est, e. g. ezittirmen 2. corrector haud ita 
raro jt in x correxit, e. g. pag. 21 «especto» et hic annotatum 
esse volo, jam scriptorem vocabularii htteram s et x in qui- 
busdam exempHs promiscue scripsisse 3. corrector Htteram a 
interdum in d emendavit 4. httera o interdum in o transmutata 
est 5. haud ita raro ex u i factum est 6. interdum Httera ehsa 
annotata est, sic in quibusdam exempHs consona r 7. corrector 
pag. 13 Htt y in g permutavit (gicJirar loco yicrar, id est yr»')> 
quae voluta correctio revera corruptio evasit 8. Htteram c cor- 
rector interdum in k transmutavit, e. g. pag. 10 sokarnien, quae 
forma ex originaH socarnien ope Hneolae verticaHs Htterae c 
adjunctae facta est g. annotator interdum formam vulgarem, 
abbreviatam in formam antiquiorem plenioremque mutavit, e. g. 
a^is loco aiiis pag. 124. 

Etiam in secunda codicis parte, quam uti jam diximus, 
magnam partem missionarii fidei christianae germanici con- 
scripserunt, diversae scripturae apparent, nimirum i. scriptura 
aequaHs et maximam partem sine ulla gravi difficultatc legi- 
bihs, (juam scriptor partim atramento nigro, partim coloris (Hhiti 
conscripsit 2. scriptura deformis, interdum vix legibiHs 3. for- 
tasse autographum Pftrarch/e 4. manus cujusdam scriptoris 
itahci 5. scriptura (H'fficulter legibiHs, in qua scriptura aenig- 
mata conscripta reperiuntur 6. pag. 120 us(jue ad orationem 
dominicam scriptura satis nitida, quam scriptor germanicus 



CXXVIII 



atramento nigro conscripsit 7. oratio dominica, quam prima 
manus secundae codicis partis scripsit 8. annotationes gram- 
maticales usque ad pag. 137 manus parum exercitata con- 
scripsit 9. orationes ad sanctam Virginem, quae scriptura haud 
ita mala conscriptae sunt 10. scriptura minuscula 11. scriptura 
Antonii de Finale 12. scriptura deformis et passim vix legi- 
bilis 13. scriptura legibilior, fortasse prima manus 14. denique 
scriptura passim vix legibilis unius scriptorum germanicorum. 
Hoc demum annotatum volo, in prima codicis parte multa 
vocabula cum c vel cli incipiunt, quae in secunda parte litt. ini- 
tialem k habent. / initiale in prima parte per y transcribitur, 
in secunda autem codicis partey apparet. Denique in prima codi- 
cis parte httera /, praesertim initio vocabuh, raro occurrit, in 
secunda parte e contrario saepissime scripta est. 

In prima codicis parte vocabula cum htt. a incipientia a 
pag. I. usque ad pag. g. leguntur, 



vocabula 1 
vocalnila 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabnla l 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
vocabula 1 
reperiuntur. 



itt. h pag. g. 

itt. c a pag. 10. usque ad pag. 17. 

itt. d a pag. 17. usque ad pag. 21. 

itt. e a pag. 21. usque ad pag. 24. 

itt. / a pag. 24. usque ad pag. 27. 

itt. g a pag. 27. usque ad pag. 28. 

itt. k pag. 28. 

itt. j a pag. 2g. usque ad pag. 32. 

itt. / pag. 32. 

itt. 111 a pag. 32. usque ad pag. 35. 

itt. ;/ a pag. 35. usque ad pag. 38. 

itt. a pag. 38. usque ad pag. 40. 

itt. / a pag. 40. usque ad pag. 44. 

itt. q pag. 44. 

itt. r a pag. 45. usque ad pag. 4g. 

itt. .v a pag. 49. us^jue ad pag. 54. 

itt. / a pag. 54. usque ad pag. 56. 

itt. V a pag. 56. usque ad pag. 59 conscripta 



i 

T 

J 



CXXIX 



Adverbia a pag. 59. codicis usque ad pag. 67., declinatio 
vero pronominum et nominum pag. subsequentibus usque ad 
pag. 70 continentur. 

Ulterior vocabularii tenor pag. sequentibus usque ad pag. 
iio. legi potest, cum qua pagina totum vocabularium cuma- 
nicum a Klaprotho editum terminatur. 

Secunda codicis pars, quam nunc primum luci publicae 
damus, cum pag. iii incipit et cum pag. 164 terminatur. 
Ecce prima et ultima paginarum hujus secundae partis 
vocabula: 

pag. III. scskenirme — kous^ 

pag. 112. tertia Hnea textus calamo scripti, quae legibilis 
est «del dolce loco ove lo» — «cum spiritu tuo», 

pag. 113. it tiradir — erdem ars, 

pag. 114. caman — ultimum secundae columnae vocabulum 
jargunze. 

pag. 115. jf^^^^gu jararmc — cyn agelc. 

pag. 116. jirtilding — virnuft, infra hoc vocabulum imago 
psittaci videri potest, juxta quam haec dictio latina legitur : 
«vio pinde ac discto». 

pag. 117. post quaedam vocabula latina calami probandi 
causa scripta fortasse ipsum autographum Petrarch/e : « None 
al mio parer» etc. legitur — tizinggis cokunggis (haec pagina 
inferne lacerata est, quam ob causam vocabula citata ultima 
sunt, quae legi possunt), 

pag. 118. post quaedam vocabula calami probandi causa 
adscripta corhaa(?n) cuprak — trege (voc. germanicum), 

pag. iig. tap tap tamyzik (aenigmata) — kara ulah dir, 

pag. 120. (...) ir ucu (continuatio aenigmatum) — ol bazar^ 

pag. 121. jugungis oglanlar — bir ave mar (id est btr Ave 
Maria), 

pag. 122. Are lucas ayar — aning uSu. 

pag. 123. geldik ol cJianga teizmaga — tugenmes - : • boreh 
(fortasse glossa ^ag. '^^^), 

pag. 124. Christus alay ayti — iazzinmassen, 



CODEX CUMANICUS. 



pag. 125. viat turscn bir kyziga — kopden kcmizzildi, 
pag. 126. aning ucun bugn — ihc xpc Amcn^ 
pag. 127. «No q ista dicco. lary> etc. — «et sic de alijs», 
pag. 128. «No q ista dicco. sisy> etc. — ^dalis ordo 

rcqrif. », 

pag. 129. inteligo anglann — anglasal(ar), 

pag. 130. futu''^ anglarbolsan — in columna sinistra «hiems 

kyz,» in columna dextra nvei' jaz,» 

pag. 131. in columna sinistra «aper kaban», in columna 

dextra «accidia» — in columna sinistra «gulosus boguzgur,y> in 

columna dextra kayma kerckimiz da ^Uru kclgil, 

pag. 132. in columna sinistra tcngrinj sovgil, in columna 

dextra «differetia» — in col. sinistra v^murraclik^ ide», in col. 

dextra altinda vl jargul(.-an), 
pag. 133. «a Aleluia», 
pag. 134. nihil habet scripti, 
pag. 135. item, 
pag. 136. «ave iehu xpe» etc. — figurae quarundam Ht- 

terarum codicis, 

pag. 137. avc ucmakning kabagi — olumdd usutmadi, 
pag. 138. ave Maria kim bisgd tiruh tuvrup sc — erksis kildi, 
pag. 139. avc icsscning cibugi — bahdp jarilgadi, 
pag. 140. auc saa kT acikting — ata tcngri et inferius «inpor- 

tunus ungestmne )) , 

pag. 141. jollaringni ol bavladi — mirromisni xpcni ave, 
pag. 142. avc ko^^uli sc sion scdan cihti — apostolcrgd 

bild'ding, 

pag. 143. avc scn kiz — bizgd tcydi, 

pag. 144. avc eminc icri — senden, 

pag. 145. ilis sducimiz bolsun — Mdiadan, inferius aha 

manus glossas sequentes annotavit : tcngrisi toprak bay cr kok 

ari bakil ouluna bcyinc 



' Fortasse a nomine actionis arabico auij*^ derivatum et per neghgentiam scrip- 
toris in formam suprascriptam corruptum. 



CXXXI 



pag. 146. Arilarning kitsanci — iariloagil Amen, 

pag. 147. Amen. 

haninng alanlari cikssin — mengulnckd am 

aitgancd secudii dictu ( ) gani hildirdi nescita fecit scita, 

pag. 148. Inanirmcn barcaga erkli bir ata iengrigd — Amin, 

pag. 149. saginsamen bahasiz kanini — kim hacka minmdgd 
uyalmading 

pag. 150. d tattli beygindm — (rb)dk mdnggu tovgo bolus 
kim barali. Amen. 

pag. 151. «hec z umnus a Solis ortus (sic!) h' est nonen 
(sic !) » — Kertu Cristus.^ 

pag. 152. dno no ht eg" minq 

pag. 153- 154- 155- inscriptae sunt, 

pag. 156. autographum Antonii de Finale continet, 

pag. 157. borlendi germinavit — tanglancik admirabihs, 

pag. 158. inscripta est, 

pag. 159. bir erkli iarfgancli tengri — tcngri bisni uj-ctti, 

pag. 160. in columna sinistra surat ymago, in columna 
dextra cindifme icJi kniype, 

pag. 161. in col. sinistra aya. ddr tdmir., in col. dextra 
usahci pditor, 

pag. 162. in col. sinistra jen ( . . ) rifue (glossa germanica). 
corrigo, in col. dextra jakurarmc icli span de., 

pag. 163. in col. sinistra telbuga. eyn leyt seyl, in col. dextra 
caridi gescJieute. 

pag. 164. in col. sinistra icJcor. en brucJigurtcl, in col. dextra 
boksmen(.-)et. enziyte vleys — in coL dextra siriJi, en merder. 



CONSPECTUS CODICIS. 

I. Vocabularium })er alphabetum pag. i — 58. 
II. Adverbia pag. 59 — 67. 

III. DecHnatio pronominum et nominum pag. 68 — 70. 

IV. Vocabularium per ordinem notionum correlativarum, 
cujus inscriptiones sequentes sunt : 



CXXXII 



1. Noia rer que ptinet Deo et ad suiendii ey 

2. Hec sut elemeta 

3. Hec sut compsiones 3 

4. Hec sut tempora \ 

5. Sentimenta quinque 

6. Qualitates tempor « 

7. Res contrarie 

8. Qualitates rer | 

9. No^a rer que communit inueniunl I 

10. Noia arciu et que ptinet eis j 

11. Hec continet de spetiaio et spetiaia ' 

12. Faber et feraius i 

13. Pelipaius | 

14. Sartoius i 

15. Calegaius i 



16. Magr asie 



17. Barbeius 

18. Scriba 

(Sub hac inscriptione alia quoque vocabula, quae ad 1 

ofticium scribae minime pertinent, conscripta reperiuntur) i 

19. Nobilitates hoiiim et mulier I 

20. Mercimonia que pertinet ad mcatore ! 

21. Noia lapiduu precioxor • • 

22. Hec sut menbra hoium et muHer 

23. De paretatu hois [ 

24. Conplementa hoium ' 
2^. Defecta hoinum 

26. Res q ptinet ad bellii ! 

27. Res oblite necesale p domo 

28. Res q pertinet ad vestes 

29. Res q pertinet ad domu 

30. Res q pertinet ad axmixiu hois I 

31. Res q ptinet equo j 

32. Res quae ptinet ad letu 

^^. Res quae pertmet ad mesam | 



CXXXIII 



34. Res q ptinet ad cochina 

35. Noia arbor et fruc (....) 

36. Noia erbar 
■^'] . NoTa bestiaru 

38. Noia vermiu 

39. No'a volucru 

40. Victualia quae nascunt. 

Hoc alterum vocabularium cum pag. iio terminatur. 

V. Vocabularium cumanico-germanicum pag. iii. 
VI. Fragmenta poeseos italicae pag. 112. 
VII. Spicilegium brevissimarum dictionum cumanico-ger- 

manicarum pag. 113. 
VIII. Idem pag. 114. 115. (pag. 115 etiam quaedam voca- 
bula latina occurrunt) 
IX. Quaedam dictiones et vocabula cumanico-germanica 

et cumanico-latina pag. 116. 
X. I. Fragmentum poeseos italicae 2. textus brevis cuma- 
nicus, in quo lector ad praecepta fidei observanda 
admonetur 3. vocabularium in duas columnas partitum 
pag. 117. 
XI. Nonnulla vocabula cum. quorum unum latine, alterum 
germanice explicatum est pag. 118. 
XII. Aenigmata cumanica pag. 119. 120. 

XIII. Textus cum. de poenitentia pag. 121. 

XIV. I. Pericope evangelii secundum Lucam cumanica 
(cap. II) 2. de Sto Stephano 3. textus de sanctis- 
simo nomine Christi cum. 4. textus cum. «in die 
epiphaniae» pag. 122. 

XV. I. Continuatio textus praecedentis 2. exegesis prae- 
cepti Jesu Christi «de amore erga Deum» cumanice 
pag. 123. 
XVI. textus cumanicus de peccatore et de poenitente, in 
quo quidam loci e scriptis S. Hyeronymi et Ambrosii 
citantur pag. 124. 
XVII. Continuatio textus praecedentis, in quo quidam loci 



CXXXIV 



XVIII. 
XIX. 

XX. 

XXI. 

XXII. 



XXIII. 

XXIV. 

XXV. 

XXVI. 



XXVII. 
XXVIII. 

XXIX. 

XXX. 

XXXI. 

XXXII. 

XXXIII. 

XXXIV. 

XXXV. 

XXXVI. 

XXXVII. 



e scriptis S. Augsutini, Ambrosii et alioriim de con- 

fessione peccatorum et poenitentia citantur pag. 125. 

I. Meditationes de passione Jesu Christi 2. oratio 

dominica pag. 126. 

Adumbratio grammaticae linguae cumanicae latine 

pag. 127. 128. 

Paradigma verbi cumanici anglamak pag. 129. 130. 

Vocabularium cumanico-latinum in duas columnas 

partitum pag. 131. 

I. Decalogus 2. enumeratio septem peccatorum capi- 

talium cumanice et latine 3. in columna dextra quae- 

dam dictiones et vocabula cumanica cum interpreta- 

tione latina pag. 132. 

Aleluia pag. 133. 

pag. 134. 135 inscripta sunt. 

I. Ave iehu xpe benedictissime creator et salvator 

(bis) 2. quaedam litterae huic codici propriaepag. 136. 

Salutationes, orationes et eulogiae ad cultum Jesu 

Christi et sanctae Virginis pertinentes pag. 137. 138. 

139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 

Confessio fidei pag. 148. 

Hymnus de passione Jesu Christi cum siglis musicis 

pag. 149. 

Hymnus alter de passione pag. 150. 

Hymnus «a Solis ortus» pag. 151. 

Qaaedam vocabula latina pag. 152. 

Pag. 153. 154. 155. inscriptae sunt. 

Autographum Antonii de Finale pag. 156. 

Vocabula quaedam cumanica et latina pag. 157. 

pag. 158 inscripta est. 

Textus de incarnatione Jesu Christi pag. 159. 

Vocabularium cumanico-latinum et cumanico-germa- 

nicum pag. 160. 161. 162. 163. 164. in duas colum- 

nas partitum. 



CODEX CUMANICUS. 



MCCCIII die XI luly. 

In noie dnj Nri ihu yri et Bte Vigis Marie Mats eius et omium 
Scorum et Scarum dei Amen. 

Ad honorem dei et Bli lohis euangelijle. 

In hoc libro cotientur prsicum et comaicum p alfabetum : 
Hec sunt Veba et noia de lita. A. 



audio 


mesnoem 


eziturmen 


audis 


mesnoy 


esitursen 


audit 


mesnoet 


esitur 


Et pr 






audimus 


mesnam 


esiturbis 


auditis 


mesnoyt 


esitursis 


audiut 


mesnoent 


esiturlar 



f^teito impfcto 
audiebam mesin(.)dem 

audiebas mesinidi 

audiebat mesinid 



esituredim 
esitureding 
esituredi 



Et pr 
audiebamus 
audiebatis 
audiebant 



mesinidim 

mesinidit 

mesinident' 



esitureduc 

esituredingis 

esiturlaredj 



' Vocis iiieMnide})! post // sequens vocalis / erasa est. 
^ Prima hujus formae vocalis i quasi deleta est. 

CODEX CUMANICUS. 



pfeito pfcto 



audiui 


sinide (sic!)' 


esitum 


audiuisti 


sinidi 


esiting 


audiuit 


sinid 


esitti 


Et pr 






audiuimus 


sinidim 


esittic 


audiuistis 


sinidit 


esittingis 


audiuerut 


sinident 


esitilar 


(Praeteri)to 


plusqpfcto 




(au)diueram 


sinadabudem 


esituredi (sic!) 


(au)diueras 


sinadabudi 


esitturedi (sic !) 


audiuerat 


sinadabud 


esittedi (sic !) 


Et pr 






audiueramus 


sinadabudim 


esiticedi 


audiueratis 


sinadabudit 


esitungusedi 


audiuerat 


sinadabudent 


esitularedi 


Eiituro 






audiam 


bisnoem 


esitca^men 


audies 


besnoy 


esitka^^sen 


audiet 


besnoet 


esitkay 


Et pr 






audiemus 


besnoym 


esitka^bis'' 


audietis 


besnoyt 


esitkaysis 


(a)udient 


besnoent 


esitkaylar 


(I) mpato m 




(a)udi 


bisno 


esit 



^ In forma im?dr pro sinidem scriptor glossarii omisit signum abbreviationis 
annotare. 

2 In prima et secunda persona temporis futuri in singulari et in prima pluralis 
V supra syllabam ka, uti videtur, emendandi causa appositum est, cf. formas optativi 
linguae turcicae or. hargajmen, hargajsin etc, in quibus vocalis a in diphthongum 
ai amplifiicata est, cujus demum i finalc in scmivocalem J induruil (ajj. 



(aii)diate 
(a)udiant 

Optato 
audirem 
audires 
audiret 

Et fr 
audiremus 
audiretis 
audirent 



besnoytem 
besnoat 

;;/ Jitin 

ysalla mes(i)nide 
y mes(i)nidi 
y mes(i)nid' 

y mesinidim 
y mesinidit 
y mesinident 



^terito pfcto et plsqpfcto 



audiuisse 
audiuisses 

audiuisset 



y sinadabudim (sic !) 
y sinadabudi 



y sinadabud 



Et pr utina 
audiuissemus y 
audiuissetis y 

audiuisset y 



sinadabudem (sic !) 
sinadabudj (sic !) 
sinadabud (sic !) 



Futuro 


utina 


audiam 


y besnoem 


audias 


y besnoy 


audiat 


y besnoet 


Et pr 




audiamus 


y besnoym 


audiatis 


y besnoyt 


audiant 


y besnoent 



esitinj^lar 

esitsin 

chescha esitkaedim 
c esitkaedin 
c esitkaedj 

c esitkaedic 
c esitkaedingis 
c esitkaylaredj 

c esitmisbolgayedim 
c esitkaeding vl 

ezitmizbolg(aye)di(ng) ' 
c esitmisbolgayedi 

c esitmis bolgayedic 
c esitmis bolgaedingis 
c esitmis bolgaedj ylar- 

c esitchaymen 
c esitchaysen 
c esitchay 

c esitchaybis 
c esitchaysis 
c esitcha(y)lar'* 



' Prima hujus formae vocalis / quasi deleta est. 

^ «Vel ez2fmizbo/g'fayeJdi(ngJ" jam alia manus, quam secundam nuncupamus, 
charactere gothico deformi annolavit. 

^ ,,y/ar'' eadem secunda manu annotatum est. 
^ y postea additum est. 



Subiucto ni cum 



audire 

audires 

audiret 

Et pr ctim 
audiremus 
audiretis 
audirent 

pteito pjcto 
audiueim 
audiuis 
audiuit 

(E)t pr cum 
audiuimus 
audiuitis 
audiuermt 



zonchi mesnide 
z mesnidi 
z mesnid 

z mesnidim 

z mensidit 

z mes(.)nident' 

z s(.)nidem 
z s(.)nidi 
z s(.)nid^ 

z sinidim 
z sinidit 
z sinident 



esittimessa 

nezic chi esiti(n)gassa 

n chi esitese 

n chi esitic 
n chi esitingis 
n chi esittilar 

essittimersa 
essitingersa 
esitiersa 

esitticersa 
esitingersa (sic ?) 
esittilarersa 



ptito plsqpfcto 
audiuissem 
audiuisses 
audiuisset 

Et pr 
audiuissemus 
audiuissetis 
audiuissent 

Futuro cum 
audiuero 
audiueis 
audiuit 

^ In forma mes ( .) nident scripturae originalis inter litteras ;^ et ^ vocalis i 
adfuit, cujus adhuc vestigium videri potest. 

2 Prima singularis praeteriti pcrfecti vocalis / deleta est Revisor quidem 
primae partis luijus codicis in quibusdam formis vocalem radicalem erasit. 



Et pr cum 
audiuimus 
audiueitis 
audiuint 

Infinito m 
audire 

Gerudia 
audiendum 

Supina 
auditum 

Nfom' 
audiens 
auditurus 



sanadae 



sanoenda 
gho^t sinidam 



esatima^a yzitmaga' 



esattan (sic !) 
esitmaga cuyga 



(am)o^ 
(a)mas 
(a)mat 



ptito pfdo 



amaui 

amauisti 

amauit 



Ivipato ni 
(a)ma 



dost medarem 
dost medari 
dost medaret 

dastem 



dostdar 



souarmen 
souarsem (sic !) 
souarol (sic !)"* 

soudum 



sougil 



^ Sic in cod. orig-inali. In forma infinitivi persici sanadae (pro jMtX-<«bAAw) vocalis | 
e terminationis per ae denotata est. | 

^ ,,Ntom" pro «nominativo modo» scriptum esse videtur. Grammatici graeci e j 
contrario modos verbi propter eorum similitudinem cum casibus nnminis h(y'K' qhz, 
nuncupabant, cf. denominationem y.Xtat; ovo[j.a-(ov. 

3 Pag. s codicis cum verbo «amo» incipit. •; 

4 Id est souar o/ «ille amat» cum pronomine 3. p. postposito. In formis sovdr- j 
7nen, soviirsem vocalis '6 per (j denotata est. \ 



Nto 



amicus 


dost 


amor 


dosti 


accipio 


mestanem 


accepi 


stadem 


accipe 


bistan 



souus 
soumac 

alurmen 

aldum 

algil 



acendo lumen var mecunem 
acendidi (sic !) var cherdem 
acende var cun 



yandurumen 

yandurdum 

yandir' 



adisco 
adidici 
adisce 

ascendo 

ascendidi 
ascende 



adisco miamoxem 

amoghtem 

biamus 



ballameroem 

balla raftem 
balla buro 



adiuuo yari medehem 

adiuuaui (sic!) yari dadem 

adiuua yari bide 

adiutorium yari z zani^ 

(ardo) mesozanem 

ardidi (sic !) sozanidem 

arde besuzan 



ourann"men 
ouandum (sic !) 
ourangiP 

agenurmen gmanirmen 

ul minermen 
agendum 
agen 

boluzurmen 
boluztum 
bolus 
bolusmac 

ciiydurumen 

ciiydurdum 

ciiydur'* 



^ Propter lituram unius lineolae characteris Ji haec littera characteris / similis 
facta est. 

^ Cf. formam kazanicam bjrdn-. 

3 Fortasse corruptum ex inf. persico ^jtXAjK«-u; (forma factitiva toj ^d^\yM 
"ardere»). 

4 Revisor quidam formam originalem litterae >i in v correxit. Hic // per %i 
denotatum est. 



albergo liospito' orhana cabul mecu- 



nem 



albergaui hospitaui g cabul cherdem 
alberga hospita ti^ cabul cun 

ospicium 



conaclarmen vl con- 

durumen^ 
conaclardum 
conacla 



absoluo 


teursemayem 


bosaturmen 


absolui 


tnsaydem 


bosatim 


absolue 


besau 


bosat 


absolutio 


becsais 


bosatmac 


abscondo 


panaham mecunem 


yasirumen 


abscondidi (sic!) 


panacha cherdem 


yasirdun 


absconde 


' pan(a)cha cun 


yasir 


absconsio 


panaham 


yasirmac^ 


(a)bscosalia 






(a)pareo 


peda mesouem 


corunurmen 


(a)paruy 


peda surmeden 


corundum 


(a)pare 


peda sau"^ 


corungil 


(a)paricio 


peda 


corunmac 


adiungo 


merasanem 


yetarmen 


adiunssi 


rasanidem 


yethim 


adiunge 


berasam 


yetchil 


aperio 


va mecunem 


azarmen 


aperui 


va cherdem 


azarme aztim 


aperi 


va cun 


aztin azchiP 



' «Hospito» tertia manus nitido charactere gothico addidit. 
^ itVel condurumen» etiam tertia manus adscripsit. 

3 Z revisor suprascripsit. 

4 Id est : yi^ fiXAJ, |**-»i («^ '<X^> r»tXiA« 'tX.AJ. 

5 Litteram c per t denotatam revisor suprascripsit. Mihi ita videtur, revisoreni 
glossarii non Italum, sed unum e.v scriptoribiis hujus codicis germanicis, fortassc 
eundem esse, cujus scripturam tertiam manum nuncupavimus. 



aporto 

aportaui 
aporta 

abrachio 

abrachiaui 

abrachia 

alargo 

alargaui 

alarga 

aleno 

alenaui 

alena 



abasso 

abassaui 

abassa 



miauarem 

auurdem 

biauar 

bachana megirem 
bachana' griften 
bachanar gir 

dour mecunem 
dour cherdem 
dour cum 

nafas mecunem 
nafas cherdem 
nafas cun 



fru mecunem 
fru cherdem 
fru buchun 



chelturmen 
chelturdum 
cheltur 

cuzarmen amplector 
cuztun amplexatus sum 
cuzchul amplecte ^ 

iragirmen 
bosattim 
jarat et 

custunurmen suspiro 
custundum suspiraui 
custungil suspira 
custunmac suspirio^ 

asat etermen libero 

asat ettim Hberaui 

asat et libera 

asat kisi liber homo'* 



aro terram 

araui 

ara 



^aml mebirem 
^aml bridem 
^ami^ bir 



saban surarmen 
saban surdum 
saban sur 



aquno 

aquixiui 

aquire 



macsap mecunem 
maschap cherdem 
maschap cun 



cas^anirmen 
cax^andim 
cax^ngil ^ 



' Per negligentiam scriptoris signum abbreviationis super a omissum est. 
'^ «Amplector» etc. tertia manus atramento nigro adscripsit. 
3 «Suspiroii etc. tertia manus atramento nigro annotavit . 

•* «Libero» etc. postea annotatum est ( asat ~ persicum '^KI, verbum periphra- 
sticum azad ettnek «liberare» etiam in lingua turcica occidentali adest.) 
5 Hic z per c denotatur. 
^ g revisor suprascripsit. 



admissio 
admito 
admissi 
admitere 

armo me 
armaui me 
arma te 
anuco' 

accuso 
accusaui 
accusa 
accusatio 

admoneo 

admonuj 
admone 
admonitio 
armamentum 

adiuino 



selech mepusem 
selech pusidem 
selech pus 

gamazi mecunem 
gamazi cherdem 
gamazi cun 
gamazi 

paand medehen 

paand daden 
paand bide 
paand ul mesourat 
selech 

ram mecunem 



adiuinaui 


ram cherden 


adiuina 


ram cun 


incantatrix 




atedior 


eregirmen 


atediatus fui 


eriktim" 



ydis 

ydimen (sic !) 
ydim 
ymaga (sic!) 

sagetlanurmen 
sagetlandum 
sagetlangil 
sc)un(^larmen 

zagarmen 
zagatim^ 
zackil 
zacmach 

ouraturmen sagindire- 

men 
ouratum sagindum 
ourat sagingil 
ouratimac saganmac^ 
saget memoria'* 

kamhk etermen 
ranzihc etarmen 
ranzihc ettin 
ranzihc ethil 
kam katun kisi dir^ 



^ «Anuco» etc. secunda manus annotavit. Forma anuco ex «annuncio» abbre- 
viata giossam cumanicam optime interpretatur (sviincldrnien = ^uoL^pfikXo). kaza- 
nicum enim sojdnce graecum EuaYyEXio'/ significat («donum pro laeto praeconio»). 

^ Secunda vocalis a manu revisoris quasi deleta est. 

3 «Sagindiremen» etc. tertia manus annotavit. 

■* «Memoria» secunda manus annotavit. 

5 «Incantatrix kam katun» tertia manu adscriptam est. 

^ Formae verbi turcici ere_i;-/rwen, criktini per neg-ligentiam scriptoris in secunda 
columna annotatae reperiuntur. 



aquiesco 
aquieui 



unarmen 
undim ' 



Hcc sunt ]^crba ct noia dc lita. B/ 

bibo miausauen (sic!) yzarmen 

bibi ausamitem (sic!) iztum 

bibe biasam iz 



bulio 


meiussen 


caynaturmen 


buliui 


jussiden 


caynatim 


buli 




caynatur 


ballo 


rags mesanem 


beyrmen plaudo 


ballauj 


rags messadem 


beyrdim plausi 


balla 


rags mexan 


beygil plaude^ 


ballum 


ragsi 


koron hostende'* 


balneo aliquid 


tarmecunem 


us etarmen vl iuunurmen 


balneaui 


tarcherden 


us ettim vlmen iuundim 


balnea 


tar cun 


us et vT iuunguP 


balneum 


garmauoa 


yssi su 


blasmo 


nafrin mecunem 


cagirmen. in theutonico 
scappin'' 


blasmaui 


nafrin cherden 


cagidim 


blasma 


nafrin cun 


cagigil 


blasmu 


nafrin 


cachimac 


blasfemio 


drusma mecunem 


sokarmen 


blasfemaui 


dusma cherden 


soctum 



' «Aquiesco» etc. secunda manus annotavit. 
'^ Littera E cum pag. 9 incipit. 

3 flPlaudo» ect. tertia manus annotavit. 

4 Koron, in lingua turcica occidentali chora (graecorum /opo;), hic falso 
inip. «hostende» explicatur. «Ostende» in dialecto kazanica kiirscit sonat. 

5 «Vel iuunurmen» etc. tertia manus annotavit. 

^ «In theutonico» etc. secunda manus addidit. Quod ad formam scappin, 
germ. med. ae. sclienipiii, Handricum schiinpfeti. 



per 



blasfema 
blasfemia 



dusma cun 
dusma 



sochul 
socmac 



Hcc sut Vcrba ct noia dc lita. C. 



concordo 


sazgai 


mecunem 


yarasirmen 


concordaui 


sazgaT 


cherden 


yarastim 


concorda 


sazgai 


bucun 


yarastirgil 


concordia 


sazgai 




yarasmac 


crepo 


a 

metch 


em 


yarilurmen 


crepaui 


trasidem 


yarildum 


crepa 


betra 




yarelgiP 


crepatura 


sighastan 


yarihnac 


crido 


baneg 


mezanem 


chezchirirmen (sic!) 


cridaui 


baneg 


zamdem 


chezchirdun 


crida 


bezan 




chezchir 


cridus 


baneg 




chezchirmac 


casso 


carap 


mecunem 


buxarmen destruo 


cassaui 


carap 


cherdem 


buxdum destruxi 


cassa 


carap 


cun 


busgil destrue 


comedo 


mecorem 


z 

asarmen 


comedi 


chordem 


asardun 


comede 


bocor 


(sic!) 


assa 


cibus 


buchurani 


as 


custodio 


nigaa 


mecunem 


saclarmen 


custodiui 


nigaa 


cherdem 


saclardum (sic!) 


custodi 


nigaa 


cun 


sacla 


custodia 


nigaa 




saclamac 



' Littera C cum pag. lo incipit. 

^ Litterani z revisor suprascripsit, isque ex originali forma vocalis ii i fecit. 
3 In hac forma correctionis vestigium jam primo obtutu observatur. Hanc for- 
mam et imperativum yarastirgil praecedentis columnae tertia manus anifotavit. 
■* In suffixo hujus formae loco syllabae ir vocaHs tantum / scribenda erat. 



caueo 
cauuj 
caue 

cado 

cecidi 

cade 



dour mebassem 
dour budem 
dour bas 

mecosten 
costaden' 
beyf 



saclanurmen > 

saclandum 

saclan 

tuzarmen ul gikilurmen 
tustum ul gikildum 
tus ul gigiP 
slese. lube let(e)^ 



curro 


medauen 


yugururmen 


cucurri 


dauidem 


yugurdum 


curre 


bedao 


yugur 


cursus 


dauan 


yugurmac 


canto 


surut megoem 


yrlarmen 


cantaui 


surut gufen 


yrladim 


canta 


surut bugo 


yrlagil 


cantus 


surut 


yr 


clauo 


bakilit mecunem 


yusxaclarmen 


clauaui 


bakilit cherdem 


yuxacladum 


claua 


bakilit cun 


yuxacla 


clauatura 


cofle 


yusxac 


clauis 


kilit 


azchuz 


cinglo 


mebandem 


ayltartarmen^ 


cinglaui 


bastem 


ayltartum 


cinge 






cingulum 


custuband 


ayl ul colan 



' Klaprothus h. 1. bene annotavit : «L'auteur parait avoir confondu cado et 
caedo, car ^jJCwj signifie "tuer» en persan.n Memoires relatifs a TAsie. T. III, 

P- 13.V 

2 In formis gikilurme?i et gikildum tertia manus ex originali g k fecit. 

3 Doctissimus O. Blau vocabula slese, luhe, lete (uti videtur, a secunda mani 
annotata), quae Klapr. signo interrogationis notavit, cum russico CJI't3a.U JIHJI,U .16X11 
contulit (\'. Zeitschrift d. D. M. G. Vol. XXIX, pag. 570). \ 

4 Secundam hujus formae litteram r tertia manus addidit. . ] 



M 



consolo 


dilkosi medebm (sic 


!) congul azarmen 


consolaui 


dilkosi dadem 


congul azatim 


consola 


dilkosi bide 


congul az 


consolatio 


paand dilghosi 


congul azmac 


consulo 


paand medehem 


chengas berumen 


consuli 


paand dadem 


chengas berdum 


consili(a) da 


paand bide 


chengas ber' 


con(silium) 


paand 


chengas 


conpleo 


tamam mecunem 


tamam etarmen 


conpleui 


tamam cherdem 


tamam ettim 


conple 


tamam cun 


tamam etkil 


conplementum 


tamam 


tamam 


coquo 


mepaxem 


biluturmen^ 


coqui 


pohten 


bisurdum 


coque 


bepoh 


bisur 


coquus 


motbahi 


bagerzi (sic !) ^ 


coquina 


muthagh 


as bisurgan eu 


cesso 




tigilurmen 


cessaui 




tigildum 


cessa 




tigil^ 


condepno pena 


jurum mecunem 


jurumlarmen 


condepnaui 


jurum cherdem 


jurumladum 


condepna 


jurum cun 


jurumla 


condepnatio 


jurum 


jurum^ 



' Cf. kazanicum kihds ifi/idk, kifids «consilium», kihdscc econsiliator". 

' Revisor litteram .v lineola horizontali ut erroneam signavit et loco ejus super 
lineam z scripsit. Eadem manus primum u in formis bisuiur/itc/i, hisurdu//i, histtr 
in / transmutavit. 

3 Pro -jSVJ^-Cio. Bakirci in dialectis turcicis «fabrum caldarium» significat. 

■♦ «Tigilurmen» etc. tertia manus adscripsit. 

5 Cf. vocem arabicam ^j^ (giir/it) «peccatum», quae etiam in lingua turcica 
occidentali usurpator. Klapr. pers. et cumanicum Juru/ii parum recte e.x forma 
arabica ^4^.>^ derivavit. 



calceo 


mussa 


mepussen 


etic cheyarmen 


calceaui 


mussa 


pussiden 


etic cheydun 


calcea 


mussa 


bepus 


etic chey 


calceamentum 


mussa 




etic 


capio 


megiren 


tutarmen 


cepi 


griften 




tutum 


cape 


begir 




tut 


captus 


andissa 


I 


tutchum 


cogito 


miandissen 


sagenurmen 


cogitaui 


andissi 


den 


sagendum 


cogita 


biandis 




sagengil 


cogitatio 


andissa 




sagenz 


cresco 


auxum 


mesoen 


ulgayirmen 


creui 


auxum 


sudem 


ulgaydum 


cresce 


auxum 


bas 


ulgaygil 


canbio res 


dacsur 


mecunem 


aUsirmen (?) yest mi- 
naylu (? mincaylu) 


canbiaui 


dacsur 


cherdem 


alistum 


canbia 


dacsur 


cun 


aUschil mineyse^ 


canbium 


dacsur 




alisturmac 


circundo 


gri''^ meroem 


zourayururmen 


circundaui 


gird raftem 


zoura yururdum 


circunda 


gird buro' 


zoura iurgil 


circuytus 


gird 




zoura 



^ Vox andissa (auiojol), quae in sequenti columna locum obtinet, per negli- 
gentiam scriptoris jam hic et quidem loco vocis \Lci^ annotata reperitur. 

^ «Minaylu ( ■■ nuiicaylu ), mineyse» fortasse secunda manus annotavit. Littera 
a formae minaylu formam v. habet, quamobrem pro ligatura ca arbilrari potest. 
Klapr. has formas ab eo falso ininexy/a, minesse scriptas cum glossis russicis 
meniaou et menai contulit. Yest in lingua russica verbum substantivum designat. 

^ i^viii) f^Y in lingua persica ucircumire» et non Mcircumdare» significat. 
In forma grird meroeiii secundum ;- ipse scriptor glossarii emendandi causa addidit. 
adverbium enim "circum» in lingua persica gird sonat. 



15 



culpa 




guna 


culpabilis 




guna kar 


credo 




bauarmecunem 


credidi 




bauarcherdem 


crede 




bauar cun 


credencia 




bauar cherdan 


credens 






confitor ( 


sic!) 


atref mecunem 


confessus 


fui 


atref cherdem 


confitere 


(sic!) 


atref cun 


confessio 




atref 


cognosco 




mesnasen 


cognoui 




sinachtem 


cognosce 




besinas 


cognosimentum 


sinach 



yaxuc 
yaxuclamis 

jnanurmen 

jnandum 

jnangil 

jnanmac 

jnangaan 

gicrar berurmen (sic !) 
gicrar berdum 
yicrar bergil 
ycrar gichrar berdi' 

tanirmen 
tanidum 
tanigil 
tanimac 



no cura gan 

contritio cordis pesmaydil 



coperio 
copersi 
coperi 
coperta 

conduco 
conduxi 



mepussem 
pusiden 
bepus 
pusidenj 



zan 

congul acirmach' 

yaparmen 
yaptim 
yapchil 
yapchiz^ 

usattirmen 
usattim* 



^ «Gichrari) juxta formain ycrar tertia manus annotavit. Litteram h in formis 
gichrar et yichrar revisor suprascripsit. Cf. v. arab. )'>-s'. 

^ Prima manus agirmach scripsit, ex quo tertia manus g in c transformando 
et super lineam syllabam ga annotando acirgamach fecit, cf. verbum turc. or. 

■3 Hujus formae littera initiaiis y a sequentibus parvo intervallo separata est. 
■* «Conducoi) etc. tertia manus scripsit. Cf. verbum turcicum or. uzafniak 
«comitarii), «mitterei». 



castigo 

castigaui 

castiga 



adab medehem 
adab dadem 
adab bide 



oguturmen 

oguttum 

ogutchil 



no contrasto 
contrastaui 
contrasta 
contrastum 



barch mecunem 
barch cherden 
barch cun 
barch 



souascurmen 



in via ambulo' 

camino 

caminaui 

camina 
via' caminum 



batta meroem 
batta raftem 
batta buro 
rach 



meroe jolga jururmen 
raftem jolga jurdum 
jolga jur 
jol 



conforto 
confortaui 
conforta 
confortun 



dilchosi medehem 

dilchosi dadem 

dilchosi dar 
dilchosi 



conquisto' 
conquistaui 
conquista 
conquistum 



calefacio 
calefactus sum 
calefac 
caHdus 



gra mecunem'* 



garmies (sic!) 



issmurmen 



issiHc 



^ «In via ambulo» tertia manus annotavit. 

^ «Via» eadem tertia manu annotatum est. 

3 In glossario I)u Cange forma «conquesto» allegatur. 

^ Id est r»y>. Littera r post vocalem a scribenda erat. 



17 



cerno 

cerniuj (sic !) 
cerne 

consuo 
consuj 
consue 
custura 



meguxinem 

guziden 

beguxin 



medoxem 
docthem 
bedos 
dars 



tanlarmen 

tanladum 

tanla 

ticharmen 
tictim 
tichil 
tichmac 



confido 
confidi 
confide 
fides 



umet medarem 
umet dastem 
umet dar 
buuai 



isanurmen 
izzandum 
izzangil 
isanmac ' 



culo umum 

culaui 

cula 



mepalanem 
palandem 



susarmen ich sye 
suxdum ich sey^ 



conuyto 
conuitauj 
conuita 
conuiuium 



mechemanj mecunem ascaundarmen (sic !) 
mechemanj cherden toyga undadum 
mechemanj bucun toyga unda 
mechemanj toy 



concupisco 

creator 
creatura 



afi-idigar 
afrida 



claudo portam mebandem 



sohlanirmen 

yaratchan 
yaratmac 

esich(ni) japarmen'* 



^ Revisor super litteram s formarum isanurmen et isanmac z annotavit. Izzan- 
dum, tzzangil etiam tertia manus adscripsit. Bmiat pro bavari scriptum est, cf. 

;,W. 

^ Revisor germanicus fortasse missionarius ille, qui in secunda hujus codicis 
sectione textuum cumanicorum magnam partcm conscripsit et cujus scripturam tertiam 
manum nuncupavimus, formas verbi germanici ish sye, ich sey addidit. 

3 «(^oncupisco» etc. secunda manus annotavit. 

•» Syllaba iii deleta est. 



CODEX CUMANICUb. 



clausi 

colige claude' 

coligo 

colesi (sic!) 
colige 

cauda 
co'lum 
co^^tum 

celo 

celaui 

celare 

congrego 
congregaui 



color varbe boyiow 
conuenit iomucti jildi 



bastem 
bebad 

metinem (sic!) 

cinidem 

becin 



dumb 
gerdan 
muba (sic!) 



esichni japtim 
esichni jap 

zoplarmen 

zopladum 

zopla 

cuyrug 
boyn 

bisirmis^ 

batirrimen 

batirdim 

batirmaga'* 

yiarmen jomdarimen 
iydim jomdardim^ 

iycharmen ich velle 
iychte vellete*^ 



Hec sut Verba et noia de lita. D/ 

do medaem berumen 

dedi dadem berdum 

da bide ber 



^ «Claude» tertia manus loco «colige» addidit. 

^ Scriptor pro litt. c negligenter t scripsit. 

3 E forma hisurmis revisor bisinnis fecit. 

^ uCelo» etc. tertia manus annotavit. In forma batirrinien littera r ante suffi- 
xum / (pro originali ir') reduplicata est, consona enim sequentis suffixi formae cau- 
sativae non plane evanuit, sed vocali suae anteposita cum praecedendi r coaluit. 

s «Congrego» etc. tertia manus scripsit. 

^ «Color» etc. secunda manus spatii vacui implendi causa adscripsit. Glossae 
germanicae varbe, ich velte (=ich falle), vellete, — character gothicus scripturae 
atque designatio semivocalis v per zv manifesto demonstrant, hunc quoque scriptorem 
germanum fuisse. 

7 Littera D cum pag. 17 incipii. 



19 



dono 


mebacsem 


bageslarmen 


donauj 


babsidem 


bagesladum 


dona 


babes 


bagesla 


donum 


bacs 


bages 


doceo 


miamozanem 


ouratu'men 


docui 


amozanidem 


ouratum 


doce 


biamuzan 


ourat 


doctor 


bilisman' 


osta 


dimito 


meelem 


coarmen 


dimisi 


hostem 


coydum 


dimitte 


heeV 


coygil 


dimitens 


mehelenda 


coygan chisi 


dormio 


mechospem 


uiurmen 


dormitauj 


choftem 


uyurdum 


dormiens 






dormi 


bechosp^ 


uyugil 


decet 


laech est 


yarasur 


decuit 


laech sud 


yarasti 


doleo 


dart medarem 


agrurmen 


dolui 


dart dadem 


agerdum (sic !) 


dolor 


dart 


agremac 


discarigo 


barra frumiarem 


yuctusururmen 



discarigaui 



barra fru auurdem^ yuctusurdum 



' Cf. verbum turc. bilmdk «scire». 

^ In hac conjugatione praesens, imperativus et perfectum a duabus diversis 

radicibus formata sunt (i. ^McXjjAiO 2. ^^w!C«*JC) . 
> 

3 



4 Cf. verbum turcicum or. ^__^„4-}vif. 

5 Secundum rectam Klai^rothi observationem : bar-ra fru miarem «en per- 
san bar, fardeau ; !* ra particule de Taccusatif ; fernii, eii bas ; avurden, porter, 
placer». — Cum yuctusururmcn Klapr. falso ^^»«cLLj'»,Js tiJjJ comparavit. Cf. turc. or. 



JLo 



)^^. 



discariga 
honus (sic !) 

descendo z er meroem 

descendidi (sic !) z er raftem 
descende z er buro 



enarmen 
endun 



engil 



duco 


mebarem 


elturmen 




dussi 


burdem 


elttim 




duc 


bebar 


eltchil 




diuido 


bacs mecunem 


ulasurmen 




diuixi 


bacs cherdem 


ulastum 




diuide 


bacs cun 


ulaschil 




diuixio 


faena 


ulasmac 




diminuo 


cham mecunem 


esiturmen (sic 


!) 


diminuj 


cham cherden 


ecsittim 




diminue 


cham cun 


ecsit 




minus 


cham 


ecsuc 




desligo 


mecusaem 


sesarmen 




desligaui 


cusidem 


sestum 




desliga 


becsau 


seschil 




dico 


megoen 


ayturmen 




dissi 


guften 


aytun 




dic 


bago' 


ayt 




duro 


batha mepayem 


toxarmen 




duraui 


batha^ paydem 


toxdun 




dura 


bepay 


toxgiP 





^ Doctissimus Vullers in 6i. j. grammaticae linguae persicae cum dialectis 
antiquioribus persicis et lingua sanscrita comparatae annotat : <(T")enique lit. O 

respondens antiquiori p, b interdum prorsus abiicitur e. g «j imp. verbi 

^^»JCflj etc» 

^ «Batha» fortasse per lapsum calami pro hacha (UL)) scriptum est. Si autem 
glossator hatha scribere voluit, haec vox UJ «quousque'! significaret. 

3 Cf. turcicum or. tozindk, uiguricum turmdk, hung. tiirni. 



destineo 
destinuy 
destine 
deuentus 

despliceo 

displicuj 

displacimentum 

despero 

desperaui 
despera te 
desperatus 
desperatio 

defendo 

defendidi (sic !) 
defende te 
defensio 

denpingo (sic !) 

depinssi 

depinge 

depictum 

ymago 

desidero 
desiderauj 



megn"em 
griftem 



begitani 



tiarmen 
tyidum 

tyimac 



beumet mesauem tinimdam cherarmen 

(sic !) 
beumet suden tinimdam cheztim 



beumet suda 
beumedi 

pusti mecunem 
pusti cherdem 
pusti cun 
pusti 

nacs mecunem 

nacs cherdem 

nacs cun 

nacs 

surac (sic !) ^ 

zanddid mecunem 
zandid cherdem 



tinimdan chezmac 
tinimdan" chezmac 

karisurmen uf abrarmen 
karisitim ul abradum 
karis ul abra 
karismac uT abramac 

nacs larmen 
nacs ladum 
nacs la^ 
nacs 
ziray 

cusanurmen 
cusandum 



^ Haec forma in linea paenultima et ultima in ii , in duabus vero lineis supe- 
rioribus in ni desinit. 

■" Formae nacslariuen, nacsladiiiii . iiacsla disjunctim scriptae reperiuntur, nimi- 
rum suffixum denominativum la cum terminatione pronominali a praecedenti nacs 
separate scriptum est. 

3 Etiam hic, uti videtur, c ne^ligenter pro / scriptum est, stiret enim in lin^ua 

turcica occidentali imaginem significat (cf. arabicum Ss«-oj . 



desidera 
desiderium 



zandid 
zandid 



cusamac 



debeo dare 
debui 
debitum 
debitor 



cardarem bernalurmen bernelimen^ 

cardabudem bernalu boldum ] 

-i 

card borz ! 

cardar borzli ; 



decipio 
decepi 
decipe 
decepto' 



fusos mecunem 
fusos cherdem 
fusos cun 
fusos 



aldarmen 
aldadum 
alda 
aldamac 



dispolio 



jama mecanen 



sozuhirmen vl cuc^ulur- 
men^ 



dispohaui 


jama candem 


sozuldum 


dispoha 


jama becan 


suzul 


diues 


maaldar 


bay 


dmitia 


maal 


bayhc 


dubito 


metarsen 


yazanurmen 


dubitaui 


tarsidem 


yazandum 


dubita 


betars 


yazam 


dubium 


metarsanj 


yazamac* 



' "Bernelimen» secunda manus adscripsit. 

- Id est «deceptio», i^yj^ enim «jocum», cum. vero a/da/nac proprie «decep- 
tionem» significat. 

3 »\'el cuculurmen» tertia manus annotavit. 

•♦ Hoc loco signum abbreviationis consonam ;? supplet. Quod ad iovmaLm jaza?z/nac 
pertinet, cf. turcicum or. (^•CjL) «scindere» (apud Pavet de Courteille), (^)L), 
*J>L> «meta». Dubitator enim non solum in linguis indo-europaeis, sed etiam in 
semiticis et turanicis «inter duas res haerens», «divisus», «divisi animi homo» nuncu- 

patur, ut in hebraico P]j;p "dubitator» a P|yp «dividere^ in arabico L^^Li idem ; 
in hungarico «ketelkedo». Permutatio sibilantis cum liquida /■ in linguis turcicae ori- 



2i 



delacero 
delacerauj 
delacera 
delaceratura 



medrien 
deriden 
bedrin 
trak 



girtarmen 
girttum 
girtchil 
girtmac' 



disputo 
disputaui 



tabuschirmen 
tabuschtim ' 



kym ma^a bersa mendao^ar beraym. 
kym maga bermassa mendagar berman^ 



Hec siit ]^e7'ba et noia de lita. E/ 



emo 


mecherem 


emi 


chiridem 


eme 


becher 


emptio 


chiridanj 


especto" 


sabur mec 


espectaui 


sabur chei 


especta 


sabur cun 



satum alurmen 
satum adum (sic !) 
satum algil 
satum almac 

cuyarmen 

cuydum 

cuygil 



ginis perquam nota est, e. g. dLojjj «videre», ^^^JAjm^ «monstrare», in jacutico 

kirgitfar «filiae», kis «filia» etc. 

' Pro ^L»J'yAJ, cf. turcicum or. i^X^^j^ «ruptura». 

^ «Disputo» etc. tertia manus annotavit. In formis tahuschirmoi , tahuschtim 

transcriptio litterae s per scli observanda est. 

3 Haec dictio, quam anterioribus plane diversa manus adscripsit, rectius ita 
scribenda erat : 

,,ki7n maga bersd i?ie>idd aga7' bermdn 
kif?i maga her?ndssd f)iendd agar her/ndn". 

«Ei, qui mihi d^it, ego quoque do, — ei qui mihi non dat, ego quoque 
non do». 

4 Littera E cum pag. 21 incipit. 

5 Litteram / scriptor omisit. 
^ Revisor x suprascriptit. 



24 



equito 


uar mesinem 


atlanurmen 


equitaui 


uar nisidem 


atlandum 


equitta 


uar mesin' 


atlan 


extingo lumen 


mecusen 


sondururmen 


estinsi 


custen 


sondurdum 


estinge 


bechusc 


sondur 


esio foris 


berun meroen 


cigharmen 


esiui 


berun raften 


zigtum 


exi 


berun buro 


zigchil 


estra 


berun 


tastin^ 


estraho 


bedra auurden 


zigarurmen (sic!) 


extrassi 


bedra casiden 


zigardun 


extrahe 


bedra uar 


zigargiP 


examino 


miasmayen 


tanlasurmen 


examinaui 


asmidem 


tanlastin 


examina 


beasmay 


tanlas'^ 


edifico 


amarat mecunem 


coparurmen (sic !) 


edificaui 


amarat cherden 


cobardun 


edifica 


amarat cun 


cobar 


edificium 


amarat 


cobarmac^ 


euado 


mezium mesouem 


cutulurmen 


euaxi 


mezium suden 


cutuldum 



^ Klapr. recte observavit, va?- pro Syjj scriptum esse ()'vw «eques», ,^J«-w 
«equitatio»). 

^ Klapr. formam tasfin cum turcico SwwUo comparavit, sed rectius cum 

comparanda est. In hac conjugatione transcriptio r cum c alterne fungitur. 
3 Hic sonus c per z denotatur. 

•» Cf. turcicum or. ^^Lx)AjLj" «discernere». Klapr. falso formam ^i^^i^ «ten- 
tare» addu.xit. 

5 In tribus lineis inferioribus labialis ienis vicem fortis fungitur. 



25 



euade 


mezium bas 


cutulgil 


euaxLis 


mezium sudan 


cutulmis 


euaxio 


mezium 


cutulmac 


espedio 


kalas 


mosouen (sic 


!) bosanurmen 


espeditus sum 


kalas 


suden 


bosandum 


espedias 


kalas 


bas 


bosan 


espedicio 


kalas 




bosanmac 


espendo' 


charoj 


mecunem 


charg etarmen 


espendidi (sic!) 


charg 


cherden 


charg ettin 


espende 


charg 


cun 


charg et 


espensa 


charg 






estendo 


oua mecunem 


yayarmen 


X estendidi 


oua c 


iierdem 


yaydum 


X estende^ 


oua cun 


yaygil 



ecusso (sic!) 
ecussaui (sic !) 
ecussa (sic!) 
ecusatio (sic!)- 
excutere 



choder mecunem 
choder cherdem 
choder cun 
choder 



armurmen 

arindum 

aringil 

arinmac 

arinmaga'* 



eligo 
elegi 
ehge 
electio 



mecuzmem 
guzanidem 
beguzam 
beguzanj 



congul izinda aiturm(en) 
congul izinda aytum 
congul da ayt 
congul izinda^ aitmac 



^ Scriptor «^lossarii niore Italorum litteram .v in s mollivit, attamen alia manus, 
ut opinor revisoris germanici, originalem sonum supra lineam adscripsit. 
-* Hic etiam revisor s in x emendauit. 

3 Pro «executio» etc. Loco «ecusatio» vox «excussio» scribenda erat. 
•* «PZxcutere arinmaga» tertia manus annotavit. 
5 Z vicem litt. c funsritur. 



26 



estimo 


bacha menehem 


bacha ururmen 


estimauj 


bacha naaden 


bacha urdun 




estima 


bacha cun 


bacha ur 




estimatio 


bacha 


bacha' 




emendo 


drust mecunem 


tusaturmen 




emendauj 


drust cherden 


tuxattum 




emenda 


drust cun 


tuxat 


: 


emendatio 


drust 


tux 




emendatum 


drust sudan 


tuxacmis (sic 


!)' 



Hec sut ]^erba ct noia lita. F.^ 



facio 




mecunem 


feci 




cherdem 


fac 




buchun 


factum 




cherda 


fio 




mesauen 


factus 


sum 


sudem 


factus 


fuj 


budem 



etarmen 

etim 

etchil 

us* 

bolurmen 
boldum 
boldum edi 



firmo 

firmauj 

firma 

firmamentum 



mucham mecunem berchiturmen vl berke- 

termen^ 
mucham cherden berchittun 
mucham cun berchitchil 

muchanj berch 



famesco 

famescis (sic!) 



gursna em 
gursna buden 



azturmen 
aztim 



' Pro l-^. In forma bacha litt. h per ch transcripta est. 

^ Pro tiixatniis. 

3 Littera F cum pag. 2.\ incipit. 

•* Klapr. (jiijf comparavit, sed potius turcicum or. yiji comparare debebat. 

5 (tVel berketermeni) secunda manus annotavit. 



famesce 


gursna bas 


az bol 


fames 


gursnaguj 


az' 


frigesco 


sard darem 


ussurmen^ 


frigesci 


sard dasten 


usidum 


frigus 


sard 


saoc 


filo 


rerassem (sic !) 


egirurmen vl jirmen (sic!) 


filauj 


residem 


egirdum jirdim 


fila 


heris 


egirgil jirgil-^ 


filum 


risman 


yp 


fugio 


megrizem 


chazarmen 


fugi 


griaden 


chaztum 


fuge 


begriz 


chazchil 


frango 


meschinem 


sindururmen 


fregi 


schistem 


sindurdum 


fracturo (sic !) 


heschin'* 


sindur 


fratura 


schistenj 


sindurmac 



fallo vl erro^ galat mesauem yangilurmen 

fefih erraui galat sudem yangildum 

falla (sic !) 

furo 
furauj 
fura 
furtus 



gallat 


yangilmac 


medusdem 


ogrularmen ogurlarmen 


dudiden 


ogrulardum 


bedusd 


ogrula 


dusdanj 


ogrulamac^ 



^ Etiam hic c per z transcriptum est. Quod ad formam persicam gursna eni 
attinet, Klapr. pro (♦' \k**j^ nescio quamobrem ^XaaujJ adduxit. 
^ Primam hujus formae litteram s alia manus adscripsit. 

3 i(Vel jirmen, jirdim, jirgil» tertia manus adscripsit. 

4 Cf. verbum ^^wiLwfcX^. 

5 '(Vel erro» tertia manus annotavit. 

^ Cf. turcicum or. ^x»J'x«-a.( ((furari», quod e nomine sy^^ «fortuna prospera» 
sufhxo la formatum est. Ogur/arinen tertia manus adscripsit. 



28 



flos 


gul 




zizac' 


fructus 


miua 




yemis 


fondo 


buniat 


mezanem 


buniat etarmen 


fondauj 


buniat 


xanidem 


buniat etis (sic !) 


fonda 


buniat 


cun 


buniat echil (sic !) 


fondamentum 


buniat 




buniat 


fortifico 


cauj mecunem 


berchiturmen 


fortificauj 


cauj cherdem 


berchittim 


fortifica 


cauj cun 


berchit 


forcia 


cohat u 


il codrat 


cun^ 


fortuna 


bachat 




rox vl orozung^ 


forma 


andaxa 




maana ul turlij'* 


modus^ 


maane 




maana 


fragellum (sic !) 


taxana 




urmach 


fumus 


duc 




tutum 


foramen 


solach 




tesich 


fe'rum 


ahin 




temir 


fons 


ziazim 


ab 


bollach' 


flumen 


zzuchana 


ochus^ 


fur 


dusdi 




ogri 



' Ktapr. ad hanc vocem annotavit : «Turc de Siberie, ii/Ls|\.:^», sed haec 
ipsa vox etiam in lingua turcica or. et occ. adest, v. dL^Vu^Sk^, \iXsi^^ et ejus derivata. 

^ In lins^ua uigurica ktinuf quoddam genus armorum designat (v. g-lossarium 
uig. professoris Vamf^erY, p. 224). Quod ad immutationem sensus verbi attinet, cf. 

G 

hebraicum ''^{n, quod secundum Geseniion probabiliter cum arabico v ^^"- ex eadem 
radice derivandum est. 

^ «Vel orozungi» secunda manus annotavit. In ILngua turcica or. haec vox 
duplicem formam habet, nimirum ordz et oraz fdrdz/ik «beatus, a, um»). 

4 Cf. turcicum or. fdr/i/k e\. turc. occ. turlii, dnrlii «genus», «species». Kl.APR. 

cumanicum turlij perperam cum arabico Vwb «forma» comparavit. 

5 (iModus» inter vocabula cum f incipientia ideo adductus est, ut voces similis 
significationis «forma» et «modus» conjunctim memorentur. 

^ «Ziazim ab, bollach» quarta manus charactere minusculo et rotundo annotavit. 
7 De zzuchana uchus (cf. 'ii?o;) idem. 



29 



frico 
fricaui 



kassirmen 
kassadim ' 



Hec siit Verba et noia de lita. G." 

gaudeo sadi mecunem 

gauissussun (sic !) sadi cherden 
sadi cun 



gaude 

gaudium 

gaudendo 



sadj 



gubernatio 




generatio 




genuflesso 




grauitas 




garbellus 




guarnimentum 




grato 


mecharem 


gratauj 


charidem 


grata 


bechar 


graytaroria 





souunurmen bieni(rmen) 
souundum biendi(m) 
souungil 
souunmac 

byenip biip schrekinv 
(?de)^ 



casirmen 

casidun 

casigil 



guera 



jank 



yage^ 



gusto 
gustauj 
gusta 
gustum 



mezasen 
zasiden 
bezas 
zasnis 



tatarmen 
tattin 
tatchil 
tatmac 



' «Kassirmen, kassadim» secunda vel tertia nianus adscripsit. 
^ Lit. G cum pag. 2"] incipit. 

3 «Bienirmcn, biendim, byenip» secunda vel tertia manus, hii;p schrekinv f ? de ) 
tertia manus annotavit. Schrekiu in dialecto franconica (md.) «salirei>, «tripudiare» 
significat. 

4 Cf. uiguricum Jaki/aniak <(hostilem esse», Jakici «bellig-erans», turcicuin ur. 
Jaghi «hostis». Klapr. formam yage haud recte e lingua persica depromtam dicit. 



30 



Konessu vivum arg-entum' 



Hec sut Verba et noia de lita. H. 



honoro 
honorauj 
honora 
honor 



chormat mecunem 
chormat cherden 
chormat cun 
chormat 



agerlarmen 
agerladum 
agerladum (sic !) 
ager 



honero (sic !) 

honerauj 

honera 

honus 



bar mecunem 
bar cherdem 
bar cun 
bar 



yuclarmen 
yucladun 
yucla 
yuc 



hodoro (sic !) 
hoderauj 
hodora 
hodoratus 



bouj merassem 
bouj casidem 
bouj bechas 
bouj 



yylarmen 
jyladum 
jylagil 
jylamac^ 



heredito 

hereditauj 
hredita (sic !) 
hreditatio (sic !) 



mirachori mecunem mulcrarmen 

mirachori cherden^ mulcradum 

mirachor mulcri (sic !) 

mirat mulclamac 



habeo 



medarem 



mendabar 



' "KonesbU, vivum argentum» tertia manus annotavit. Haec vox originem vocis 
hungaricae keneso optime explanat. In dialecto kazanica «argentum vivum» aeque 
atque in d. cumanica kiind sivi nominatur (i. e. «argenti aquan). 

- Pag. 28. codicis cum littera H incipit. 

3 Cf. turcicum or. ijla)iiak. In glossario a Klapr. edito, quod falsis scatet lectio- 
nibus, etiam hoc loco pro yylarmen, jyladum eic. ysa/armen, ys/adu/n, yslagii, ys/a- 
mac legitur. Formae memoratae ab editore cum turcico siberiaco \J^jij'yi^ comparantur. 

■* Klapr. rectc observat, hanc formam cum persico ^jk^jj x.i». c^f^^ con- 
sentire. 

^ In formis mu/crarmcn etc. r cum / permutatum est, cf. mu/c/amac. In lin- 
gua turcica occ. mu/ctar «possessorem» significat. 



31 



habuj 


dasten 


habeas 


dar 


humiHtas 


gap 


hospito 





tegdj 

saga bolsun 

youaslic 
condurimen' 



Hec sut Verba et noia de lita. I. 



Jeiuno 


agas mecunem 


baslarmen^ 




jeiunauj 


oroxa dasten 


oruz tutarmen 


tutum 


jeiuna 


oroxa bidar 


oruz tut 




jejunium 


oroxa 


oruz* 




incipio 


agas mecunem 


baslarmen 




incepi 


agas cherden 


basladum 




incipe 


agas cun 


baslagil 




principium 


agas 


bas 




inteligo 


paham mecunem 


anglarmen 




intelessi 


pacham cherdem 


angladum 




intehge 


paham cun 


anglagil 




intellectus 


paham' 


anglamac 




jubeo 


mafarmaem 


buiuramen 




jussi 


farmaden 


buiurdun 




jube 


befarma 


buiur 





jungo 



auxu menehen 



yetarmen 



' «Hospito, condurimen» secunda manus annotavit. 

^ Littera / cum pag. 29 incipit. 

^ Voces agas mecuneni, baslarnien per negligentiam scriptoris glossarii e linea 
superiori sequentis clausulae pro omissis oroxa niedehcni etc. huc translatae sunt. 

■♦ «Oroxa dasten, oroxa bidam etc. quarta manus adscripsit et revisor codicis 
formam tufamen, uti videtur, siTmoni cumanico peculiarem, in communem formam 
turcicam tutirmen cum intcntione emendandi, sed revera corrumpens permutavit. 

5 In editionc Klapk. pro paJiam falso pakam reperitur (cf. vocem arabicam 



32 



junsi 


auxu neaden 


yettim 


junge 


auxu cun 


yetchil 


induo 


mepussem 


cheyarmen 


induj 


pussiden 


cheydum 


indue 


bepus 


cheygil 


Vestimentum 


yama' 


ton ul oprac 


irasco (sic !) 


tira mesauem. 


opchalarmen 


irasci 


tira sudem 


opchaladun 


irasce 


tira bas 


opchala 


ira 


tira' 


opcha^ 


illumino 


nour medarem 


yarig etarmen 


lumen 


nour ul rosan 


yrig (sic !) 


infingo 


nenomayem (sic !) 


tartinurmen 


infinsi 


nemudem 


tartindum 


mfinge 


benomay 


tartingil 


inquiro 


meiurem 


ixdarmen 


inquixiui 


justen 


ixdardin (sic !) 


inquire 


beiur 


ixdagil 


inquixicio 


justrua 


ixdamac* 


interrogo 


mepursem 


sorarmen 


interrogauj 


pursidem 


sordum 


interroga 


bepurs 


sorgil 



' In hac forma / per y transcribitur, cf. XjoLs»-. 

^ Secundum Klapr. S^jo in lingua persica solum tristitiam significat, sed 
vo.x etiam «turbidum animi» denotat et hoc loco posterior significatio adducenda erat. 

3 Haec vox in lingua turcica or non uti Klapr. dicit upkii, sed opka sonat. 

"> Cf. turcicum or. ^iLoi'vjf. In editione Klapr. pro ixdarmcn falso forma 
idarmen adducitur. 



3.? 



interficio 


mecussen 


yara etarmen 


interfeci 


custem 


yara ettin 


interfac 


becust 


yara etchil' 


irrideo 


mehamden 


eliclarmen 


irrixi 


chandiden 


elicladum 


irride 


behand 


eliclagil 


irrixio 


tescharj 


eliclamac ^ 


iniquitas 






justicia 






imaginatio 






juramentum 






infamia 






inflo 


medamem 


sisarmen 


inflauj 


miamadem 


sistin 


infla 


beaman 


sistchil (sic !) 


inflatura 


damissa = 


sismac 


jaceo 


mecosten 


yaturmen 


jacuj 


costen 


yattum 


jace 


becost 


yatchil 


iudico 




jargularmen 


judicaui 




jarguladim tc 



//ec sut Verba et noia de lita. L. ^ 
lauo mesuiren juuarmen 



1 «Yara etarmen, ettin (ettim), etehili» projirie «vulnero, vulneravi, vulnera» 
significat, cf. turcicum occ. Jaralainak, kazanicum jarali «saucius». 

2 Cf. turcicum or. et uiguricum elikUitndk «apprehendere». 

3 Cf. ^Juycc> «flare» -»4> «halitus». 

4 In dialecto kazanica tin^ci judicem si.miiticat. l^adeni vo.x turii in lingua tur- 
cica orientali principem qua legislatorem, proprie lcgis custodem atque legem ipsam 
den(jtat. Cf. mongolicum toro, mang'uicum doro, hungaricum tdrviiny «lex». 

5 Pag. 2^2 cum littera / incipit. 

CODEX CUMANICUS. 3 



34 



laui 


susten 


juudun 


laua 


bsuir (sic I) 


ju' 


ludo 


bazi mecunem 


oynarmen 


lusi 


bazi cherdem 


oynardum (sic !) 


lude 


bazi cum (sic !) 


oynagil 


ludus 


bazi 


oyn'' 


lamentatio 


gillay 




labor 


xaamety 




lusinga 






lux 


nur 




lima 


soan 




laus 


doa^ 




loquor 


sochom megoem 


soslarmen 


locutus fui'* 


sochom guftem 


sosladum 


loquere (sic !) 


sohom bugo 


soslagil 


loquella 


sochom^ 


soslamac 


lac 






lectum 






libertas 






loguus (sic !) 







lanpauit 



barc xandast^ 



giltradi 



1 «Mesuiren» etc. usque ad formam ju quarta manus annotavit. 

2 Miror, KLAPROTHum ad interpretationem notissimi verbi ojnarnak non ex pro- 
pioribus dialectis, sed ex Siberia respondentem formam adduxisse. 

3 «Gillay» etc. quarta manus annotavit. Klapr. v. gillay cum xAj et 
xaamety cum o.4^j arabicae originis comparauit. Soan — ^LjC«-u/, Quod ad 
formam doa, Klapr. pro ea falso soa edidit, et hanc formam cum arabico 

si^ comparavit (doa = ^LcJ iuXoyia). 

4 «Fui» alia manus annotavit. 

5 ^iJ<V,w< uvox». 

6 In editione Klapr. falso barc atidast legitur. 



35 



lanpat 
lanpus (sic !) 



barc mezanet 
barc 



giltrar 
giltramac' 



Hec sut (sic!) Verha et noia de lita. M. ^ 

mitto mefristem yarmen 

missi fristaden yydun 



mitte 


befrist 


yygip 




missus 


frista 


elzi 




maneo 


menaanem 


tururmen 


vl cahi 


mansi 


mandem 


turdum caldim 


mane 


beman 


turgil calgiP 


mansio 


manxel 


yurt^ 




mutuo (sic!) 


digargQ mecunem 


alisurmen 




mutuauj 


digargQ cherden 


alistun 




mutua 


digargu cun 


techsir 


• 


mutuatio 


digargu^ 


alsturmac 


(sic !) ' 


morior 


memirem 


olarmen 




mortuus 


murden 


oldum 




mors 


marg 


olum 




manleuatio 









1 Cf. turcicum or. viLoA<o «splendere» apud Pavet de COURT. (mL^-Lo 
«splendidus». 

2 V. pag-. T^2 Codicis. 

3 Cf. turcicum or. C/LxJsLjo seu cJL/o»Lol «mandare» et uiguricum iJDiak 
«detrudere». 

4 «Vel calirmen, caldim, calgil» secunda manus annotavit. 

5 Vox late patens in dominio linguarum turcicae originis ^jyJ. Cf. mongoli- 
cum ger «domus», «habitatio», mang'uicum gtiruji «aula», «curia». 

6 [^y y^ri'^- Kr,Al'R. haud recte ^tS-Si^ scripsit. 

7 Cf. turcicum or. ^L^-iiwkAJf. Quod ad formam praecedentem tcclisir, cf. 
turcicum occ. dejistir idem (proprie tek-is-tir-miik), teng «aequilibrium». Klapr. 
quadam similitudine veri captus arabicum ^JuJui comparavit. 

3* 



36 



miror 


ayp medarem 


tanglarmen 


miratus fui 


ayp dastem 


tan^ladum 


mirun (sic!) 


ayp 




misculo 


miamissem 


caristururmen 


misculauj 


amictem 


bulgasturdum 


miscula 


biames 


caristur ul bul 


mastico 


mecinachem 


zaynarmen 


masticauj 


cianayden 


zaynadun 


mastica 


beciana 


zianagil (sic!)' 


masticum 


masdac 


sachex 


maturo 


merrasen 


bisturumen 


maturauj 


rasiden 


bisurtim 


mensuro 


mepaymanem 


olzarmen 


mensurauj 


paymuden 


olzttum 


mensura tu 


bepayma 


olzchil 


mensura 


paymana 


olza 


murus 






multiplicatio 






malicia 







mira 



mergo 
submersi 



batarmen 
battim 



medulla 



jilek 



mordo megaxen 

momordidi (sic!) gaxidem 



lishirmen 
tisladun 



I Cf. turcicum or. cajna>nak «masticarc", hungaricum csdmcsogni. 



n 



morde 
morsus 



begax 
gaxidenj 



tisla 
tislamac 



marcesco 
marccsa (sic!) 



onggarmen valwit' 
ongdim 



medico 
medicauj 
medica 
medicina 



teb medehem 
teb dadem 
teb bide 
teb 



ottalarmen 
ottaladum 
ottala 
ot^ 



melioro 

meliorauj 

meliora 



nektar mecunem 
nektar cherdem 
ncktar cun 



eygirac etarmen 
eygirac ettim 
eygirac et 



machino 

machinauj 

machina 

molendinum 

moHnarius 



baaxinu mechunem tergirman tartarim 



baaxinu cherden 
baaxinu cun 
axinu 
axagar ^ 



tegirman tartim 
tegirman tart 
tegirman 
tegirmanzi 



moveo 
mouj 
moue 
momentum 



meiunbanem 
janbanidem 
beiumb 
])eiubanj 



tepraturmen 
teprattin 
tepratchil 
tepratmac* 



monstro 



melmanem 



corgusurmen 



1 Cf. kazanicum /hii;'ar- «mutarii). Voces ((marcesco», ov^^garDJcn, or-lossam 
germanicam valioif (((marccscitn), formam umarcessa» (sic !) pro ((marcui» et forniam 
perfecti ongdim secunda manus annotavit. 

2 Cf. turcicum or. d>.l ((herba» et ((medicina». Sed eadem forma cy.l ctiam 
venenum sig^nificat. 

3 Uti Klapr. recte docuit : jl^LAAuf «(fabricator molarum», molilor enim 
in lingua persica ^jU Laia*/! sonat. 

4 Cf. turcicum or. iepriimii/f, ////v/wc//' ((in^redi», fcpi-iinniii/c ((in(|ui('tuni essc» 
et hun.t;. /ipcgni /opogni ((])L'tlibiis iiulsarc», /i')prc)i/<.-C(/ni ((inquietum essc", ((lurbari» 



38 



monstrauj nemuden 

monstra benmay 

demostratio (sic !) benmoyos' 



corguxdun 

corguxgil 

corg-uxmac 



mutuo (sic !) 
mutuauj 
mutua 
mutuum 



bachard medehem 
bachard daden 
bachard bide 
bachard 



otunzcha berumen 
otunzcha berdun 
otunzcha ber 
otunz 



mons 
montanea 



cho 
chouistan 



tage 
tagellar' 



mmo 
minaui 



ianirmen ich drowe 
ianadim^ 



Hec sitt (sic!) Vcrba et noia de lita. N/ 



nauigo 


dar dria meroem 


tengisda yururmen 


nauigaui 


dar dria raften 


tengisda yurdum 


nauiga 


dar dria buro 


tengisda yurugil 


nauigans 


dar dria meroam 


tengisda yurugan 


nolo 


ne mecoem^ 


tilaman 


noluj 


ne costem 


tilamadum 


nole 


mechoy 


tillemagil^ 



1 Secundum Klapr. (ji.,5LM.J «per demonstrationem, demonstrative». 

2 Voces cho, iage etc. quarta manus annotavit. Forma fagel a communi turcico 
tag fdagj suffixo il formatum est, sicut jacuticum itegel, hung. Jiifcl ofides», — 
azerbajg' anicum kotel «mons». 

3 ya7iiri)ie7i, ia?iadii)i tertia et glossam germ. ich drowe secunda manus an- 
notavit. 

4 V. pag. 36 Codicis. 

5 Id est tie ))iecoste))i. 

6 «Tillemagil» pro tildmdgil (cf. turcicum or. tild))idk «desiderarc») quarta 
manus cum parvis, rotundis et cursivis characteribus arfnotavit. 



39 



noua 


abar 


habar 


nupcie (sic!) 


araosi 


asen 


nutro 


meparuarem 


bestlarmen 


nutrui 


paruaridem 


bestladum 


nutri 


bepaurar 


bestlagil 


nutrimentum 


paruarda 


bestlamac 

sening sosini bestlermen 
non curo verba tua 


nego in aqua 


kak mesauem 


bogulurmen 


negaui' 


kak sudem 


boguldum 


negatio 


kak^ 


bogulmac 



bogulurmen flecto curuo 



nego debitum 


kaata mecunem 


tanarmen 


negauj 


kaata cherden 


tandum 


nega 


kaata cun 


tangil 


numero 


mesmarem 


sanarmen 


numerauj 


smurden 


sanadum 


numera 


besmar 


sanagil 


numerus 


simar 


san^ 


nato 


sanau mecunem 


yuxarmen 


natauj 


sanau cherdem 


yuxardum 


nata 


sanau cum 


yuxgil 


natator 


sanaubar'' 


yxganchisi (six: !) 



1 Fortasse ipse scriptor vocabularii loco duarum litterarum expunctarum sylla- 
bam ?// annotavit. 

2 Secundum Klapr. ex iVvC- contractum. 

3 Klapr. loco saj turcicum or. sa)i comparare debuisset. 

4 Klapr. pro ^LLwu ab eo cum sanau comparato sane formam oLLw 
adducere debuisset, cf. 55^'^'-**' «natator» , hic sanaubar (in editione Klapr. 
pessime y-*~^ • 

5 Klapr. et hanc formam male intellexit eam pro turcico ^jS\J\«-) ad- 



40 



nasco (sic 


!) 


mexaum xayden 


tuarmen ' togarmen 


nasci (sic 


!) 


mexaum xanden 


togdum 


nascere (sic !) 


mexaydem 


toggil 


natura 




tabiat 


togmac 


natus 




xayt 


tougam 


ningit 




bafre miaet 


kar yayar 


ninguit 




bafre amgmad (sic 


!) kar yagdi 


nix 




bafre 


kar 


gragnora 




toolu^ 


burzac 


nomino al 


ium 


ham medachem 


atagirmen 


nominauj 




nam dadem 


atagdim 


nomina 




nam bide 


attagil 


nomen 




nam 


at 


noceo 




xiam mecunem 


xian etarmen 


nocuj 




xian cherdem 


xian ettin 


noce 




xian cun 


izan et xian etchil ^ 



Hec siit Vei'ba et noia dc lita. O. ■* 



ordino 
ordinauj 
ordina 
ordinatio 



tartib m^ecunem 
tartib cherden 
tartib cun 
tartib 



jarastururmen 
jarastirdum 
jarastur 
jarasturmac^ 



hibitam esse opinans et non videns contractionem yxgnnchisi ex participio yxgini et 
nomine chisi constare (proprie «natans homo»). 

1 Formam tuarnien tertia manus annotavit. Tugarmen per formam tuvarincu 
demum in tuarnien contracta est. Cf. turc. or. togniak «nasci» et «apparere» ; togn/a 
in dialecto chanatus Ciiivae vernam significat (in 1. Inm.L;-. Ay>// «ovum parere», totclyo 
«ao-nus unius anni»). 

2 E.x turcico tolu, dolu depromtum. 

3 «Et .xian etchil» tertia manus annotavit. 

4 V. pag. 38 Codicis. 

5 Cf. turc. or. (iLov»Ji:^KL}. Ki,Ai'K. iiaud recte tarasfuruxnien etc. 
edidit. 



41 



()l)liiiisco (sic !) 
obliuisci (sic !) 
()l)liiiisce (sic !) 
oblitio 
oblitus 



Iramiis inociinem 

framus cherden 

framus cun 

framus 

fram cherdam 



unuturmen 
unuttum 
unutchil 
unutmac 
unutcham (sic !) 



oratio 
ornamentum 



obedio 

obedi 

obedias 



ochum mi sinoen 
ochum y siniden 
ochum bisnoyt ' 



obuio 

obuiauj 

obuia 



barabai meroen 
barabai raftem 
barabaT ^ buro 



yolugurmen 

yolugttun 

yolugchil 



ostendo 
ostensi (sic 
ostende 



mehnanem 

nimudem 

belmay 



corgusurmen 
corgxdum (sic 
corgux. 



obsculo (sic !) 
obsculauj (sic 
obscula (sic !) 
obsculum^ 



bosa medarem 
basa dadem 
basa bide 
basa 



oparmen 
optum 
opchil 
opmac 



ofendo 
ofendidj (sic !) 



tiragui mecunem 
tiraguj cherdem 



mecunem ** 
octundum 



1 «Ochum mi .sinoen» ctc. Cjuarta manus adscripsit. Klapr. hanc ibrniam 
ochuiit cum (vXs» comparavit. 

2 M est (^jjIo pro yJ'jJ «simul». 

3 Scriptor codicis obscu/a scripsit, sed revisor aut forte scriptor ipsc litteram a 
in u emedavit. 

4 «Mecunem» e clausura persica per negligentiam scriptoris in clausuram 
cumanicam loco ocfiiiiuriucn irrepsit. 



42 



ofende 
ofensio 



tiragui cun 
tiraguj 



octunguil (sic !) 
cotunmac (sic !) ' 



orino 


nixech mirixen 


sijermen 


orinauj 


nixech vechten 


sijdum 


orina tu 


nixech beris 


sijgil 


orina 


nixech 


szi^ 


ofero 






oferui 






ofer 






oferta 






otriamentum 


(sic !) 




oportet 


chaiat est 


cherac tur 


oportuit 


chaiat sud 


cherac edi 


opus 


chaiat^ 


ys^ 


optio 5 







Hec sut Vba et noia de lita P/ 



possum 

potuj 

potencia 



metuanem 
tuanisten ^' 
cudrat 



kuzun ietar (sic !) 
kuzun ietti (sic !) 
kuzun^ 



1 Obsen^a metathesim litt. oc in co. Cf. turcium or. cJLojVi^f. 

2 «Nixech mirixen, nixech vechten» etc. quarta manus adscripsit. 

3 Klapr. perperam haiaf edidit. Chaiat pro iXjU^i scriptum esse vide- 
tur, cujus imperfectum "CaawjLcw ,^^ ^- («r^ (^- ic^'^**^.^) sonat. 

4 Cf. turcicum or. jjiol seu \^y. Quod ad cherac, cf. turcicum or. C/fyAJ, 
mongolicum kerektei sou kcrektu, hung. kell. 

5 «Operatio». 

6 V. pag. 40 Codicis. 



7 Lexicon 



l*.sxt sLgj cjL^sJJaAajo v( 



»f«j' ita definit 



A c^jLb. *-jLj V. gramm. persicam doctissimi Vui,LERS, Gissae^iSjo. Pay. 152. 

^XilAJ (V=»-5J «potuin. 



Cf. turcicum or. --•^ e. 



43 



procurato 




• 


promissis (sic !) 






probatio 






pundus (sic !) 






purum 






parcitas 






sine p donu 






proibitio 


. 




proferta 






puncta 






peto 


metalaben 


colarmen 


petii 


talabidem 


coldum 


pete 


betalab 


colgil 


petitio 


talabidan 


colmac 


preparo 


mesaxen 


anuclarmen 


preparauj 


sachtem 


anucladum 


prepara 


bexax 


anuclagil 


preparatio 


sachtenj 


anuclamac 


porto 


mebarem 


elturmen 


portauj 


burden 


eltum 


portus 


limanj 


limen 


pependo (sic!) 


miaeouisen 


asarmen 


pependi 


asstu (sic !) 


astum 


pepende (sic !) 


aschil beauis 


aschil 

vl ylermen 

ildim 

ilgiP 


ploro 


magrien 


yglarmen 


plorauj 


griechtem 


ygladum 



I «Ve] ylermen, iltlim, ilgil» sccunda manus annotavit. 



44 



plora 


l^egrich 


yglagil 


ploratus 


bigri 


yglamac ' 


placeo 


raxi em 


yarasurmen 


placuj 


raxi buden 


yarastin 


place 


raxi 




placitun 


raxi 


yarasmis 


putreo 


mega dem'' 


sasirmen 


putrui 


gandidem 


sasidum 


precipio 


mefarmaen 


buyurumen 


precepj 


fardumen 


buyurdun 


precipe 


befarma 


buyurgil 


preceptun 


farmanj 


buyuruc 


perdimentum 






perdita 






pluit 


batram miaet 


yamgur yagar 


pluiuit 


batram anmad 


yamgur yagdi 


pluuia 


batram 


yamgur 


pasco bestias 


meciaranem 


as berumen 


pascui 


ciaraniden 


as berdum 


pasce 


beciaran 


bestla 3 


pungo 


mechalem 


sanzarmen 


punssi 


caliden 


sanztim 


punge 


bechal 


sanzchil 


puntura 


chaHdanj 


sanzmac "^ 



1 Cf. turc. ;^_^j^l «pl(irarei) (el ncm (^^Jx-l uti Ki.APR. scripsit^ 

2 Intcr littcras a ct d littcra ;/ decst. 

3 Cf. turcicum hcsla^iuik. Kiapr. pcrp(M-ani asherc/a (sic !) edidit. 

4 Cf. turcicum ^ t<vsl <>, 



45 



prepono 
prepoxuj 
prepone 
prepoxitum 



homo letae cum h deo famulae 



puto 
putauj 
puta 
pensamentum 



mepandarem 
pandastem 
bepand 
andissa 



sagenurmen 
sangedum (sic !^ 
sangengil (sic !) 
sagenmac ^ 



peniteo (sic !) 
penituj 
penitentia 
penite 



pesman en 
pesman budem 
pesmanj 
pesman bas 



pesman bolurmen 

pesman boldum 

pesman 

pesman bogil (sic !) 



planto 
plantauj 
planta 
plantatio 



dar zamin mexanem tarac ticarmen 
dar zamin sanidem terac tictim 
dar zami besam terac tich 

dar zami terac^ tichmac 



pertineo 

parens 

uT propinquus 



ches em 
ches auand 



chotumtur* 



percuteo 
percussi 
percute 



maxanem 

xandem 

bexam 



ururmen 

urdum 

ur 



1 Lector quidaiii hujus vocabularii aut fortc revisor ilie, cujus scripturam se- 
cundam manum nuncupavimus, in vocabulario nostro passim vocabula latina aut 
quasdam dictiones brevissimas inseruit. Haec dictio ita legenda est : ((homo letare 
cum homine Deo famularei), etiam hic formae activae (detare», ((famulare» [nn 
deponentibus (daetari», ((famulari» adhibentur. 

2 Cf. turcicum or. (i)U"^-;V^l-A« ((putare», ((memorare». 

3 Cf. turcicum or. C/fw^J' «palus», ((columna». 

4 Forte kodam hir. Koda in dialecto kazanica coniiKitrem denotat (cf. turcicum 
or. et hungaricum koniaj. 



perhibeo 


^um medaem 


tanucluc berun 


testamentum 






proicio 


miandaxen 


chemisurmen 


proieci 


andachtem 


chemistin 


proice 


biandas 


chemischil ' 


pecatun 


ghuna 


jaxoc 


pax 


isty 


elelic ^ 


pillus 


muy 


jon^ 


pauesco 


metarsen 


chorcharmen 


pauesci 


tarsiden 


chortun (sic!) 


pauesce 


betras 


chorchil (sic !) 


pauescio 


tars ul bin 


chormac (sic!) 


premiun 


jaxa 


charau^ 


pisco 


machi megirem 


baclurarmen (s 


piscauj 


machi griften 


balucladum 


pisca 


machi bigir 


balucra (sic!) 


piscis 


machi 


baluc 


pono 


menchem 


coyarmen 


possui 


neadem 


coydum 


pone 


benech 


coygil 



piscator 



nachi griftam (sic!) bulczi (sic!) 



I Cf. turcicum or. ^i"!.^^' «movere», ^■L+JjJyA^AJi «quatere» etc. 

'■^ Cf. turcicum or. // «pax», e. g". // mu siz proprie «est ne vobis pa.x», «quo- 
modo valetis ?» In forma cuinanica elelic similiter atque in dialecto kazanica litt. / 
radicalis cum e permutata est. 

3 Voces ghuna, isiy, i/iuy, jaxoc, elclic, Jou quarta manus adscripsit. 

4 Cf. turcicum or. p^^ seu ^vKLs «praeda» (apud P.A.VET de COUR- 
TEILLE «butin» etc). 

5 Scriptio defectiva pro halukci. 



pauper 
paupertas 



47 



daruis' 



jarle 
iarlelik 



perficio 
perfeci 



bitirrimen^ 

bitirdim 

bitirmak volbrenguge ^ 



Hec siit Verba et noia de lita Q. 



quiesco 


disais migiren 


tinglarmen 


quiesci 


disais grifft 


en 


tingladun 


quiesce 


disais bgir 


(sic !) 


tingla^ 


tranquilitas 


biasanj 




tinglamac 


quero 


metalabem 




yxdarmen 


quexiuj 


talabidem 




yxdadum 


quere 


betalab 




yxdagil 


quexitio 


talabidam 




yxdamac 


questio 


soal 




daaue 

ysdermen 

ysdedim 

ysdegil 

ysdemek 

daw^ 


quito 


raha mecunem 


taff etarmen 



1 «Daruis» quarta manus adscripsit. 

2 «Pauper, paupertas» etc. tertia manus annotavit. 

3 «Pro bitirinnen propter legem euphonicam linguae Cumanicae. 

4 Glossam germanicam volhrenguge tertia manus annotavit. Klapr. hanc vo- 
cem non intelligens loco ejus vel bregunge edidit. 

5 V. pag. 44. Codicis. 

6 Formas disais migiren, disais grifftcn etc. quarta manus annotavit. Quod 
ad formam turcicam tifzgla?nac pertinet, cf. turcicum or. ,pJ^ , i^^"-*^' «traii- 



quillum», — (^^^.«jijo «quiescere» apud Pavet de Courteille 
7 Has emendationes quarta manus adscripsit. 



^ •■ 



48 



quitauj 

quita 

quitatio 



raha cherden 
raha cun 
raha 



tafF etum (sic !) 
taff etchil 
taff' etmac 



Hec sunt verba et noia de lita R. 



rendo (sic !) 
rendidi (sic !) 
rende (sic !) 
rendea (sic !) 



oaspas medehem 
oaspas daden 
oaspas'' bide 



chaytarumen 

chaytardun 

chaytargil 



redimo 
redemj 
redime 
redempcio 



chalas mecunem 
chalas cherdem 
chalas cun 
chalasi 



yularmen 
yuldum 
yulgil 
yulmac ^ 



rehnquo 
rehnquj 
reHnque 
rehctus 



mehelem 
hestem 
behel 
estani bachi 



coyarmen 
coydum 
coygil 
coigan 



renuncio 

renunciauj 

renuncia 



chabar megoem 
chabar guften 
chabar bugo 



bexarmen 
bexdum 
bexgil ^ 



1 Vox taff arabicum daffun «charta» esse videtur, nisi tafs legenda sit. 

2 V. pag. 45 Codicis. 

3 Jam nnnnullas vidinius f(jrmas praesentis-futuri, in quibus tliema defectivum est, 
ea enim verba, quorum stirps in /■ desinit, secundum legem euphoniae in lin^^ua cuma- 
nica, in tempore praesentis-futun loco affixi pleni (ar, ir, ur, ar, ir ) soUun vocah 
performantur. Sed id quoque vidimus, haud ita pauca exempia in vocabularin 
nostro contra legem praedictam plene scripta ocurrere, e. g. churarnieii etc. 

4 Klapr. perperam formam ij'^''^ U^'5 comparavit, etenim oasJ)as codi- 
cis formae persicae iujiJ\Ij respondet. 

5 Cf, turcicum or. (^^-''jJ (apud Pavkt de CorRTElLLE). 

6 Cf. turcicum or. ii/Lo'o, e. g. *J^yj ivy^.<.^-^- 



49 



retribuo 
retribui 
retribue 
retribuere 



miamoxem 
amorxidem 
beamorx 
amorxidan 



earau l)erumen 
carau berdum 
carau bergil 
carauxi ' bermac 



rado 

radidi (sic 
rade 
raxorij 



metrasse (sic !' 
trasiden 
betras 
ustura ^ 



yulurmen 
yuludum 
yulugil 
yuluguz ^ 



riga 
rotundus 



rigatio 
rigamentum 



recupero 
recuperauj 
recupera 
recuperatio 



aspas mestanem 
aspas stadem 
aspas'* bistam 
jame 



cayra alurmen 
ceyiri aldum 
ceyiri algil 
ceyri ahnac 



retmeo 
retinui 
retine 



oapas megirem 
oapas griftem 
oapas ^ gir 



chendima tutarmen 
chenchma tutum (sic !) 
chendima tutchil 



retifico 
retificauj 
retifica 
rectus 
rector • 



drust mecunem 
drust cherdem 
drust cun 
drust 
saana 



chondarumen 

chondardum 

chondargil 

choiuj 

baskac 



I Id est karausiiii. 

~ Cf. S«Xw;*f. 

3 Cf. turciiuin or. ijVjt'." 

4 Cf. (j^.y •'i'»'ti'<j)i. V. verbum ^jOLa^u. 

5 Pro oaspas aul forte nnlissimum advcrhiinn [Ujj'.. 

CODEX (.UMANICUS. 



recedo 
recedi 
recede 



badar meroem 
badar raftem 
badar buro 



chetarmen 

chetum 

chetchil 



reuenio 
revenj 



ospas miaen cheri caytarmen 

ospas' anmadem cheri caytum 



resurgo a mortuis ax murdaha uar 

heste' 
resuressi ax murdaha uar 

sude^ 
resurge ax murdaha uar 

gehx 
resuressio ax murdaha uar 

ghesti 



tirildurmen (sic !) 



tirildum 



tirilgil 



tiril 



mac 



remoueo 


meiunbanem 




remouj 


jubidem 




remoue 


beiumban^ 




recordo (sic !) 


yar medehem 


upsunurmen (sic !) 


recordauj (sic 


) yar dadem 


upsundum 


recorda (sic !) 


yar bistan 


upsungil 


memoria 






rideo 


meghandem 


chularmen^ 


risi 


gandidem 


chuldum 


I Pro oaspas. 






2 ^tXXwf L 


i ^^yo y. 





4 Cf. 



^J^ f^ C)^^^ )f. 



tXAAA^. 



0<-v^ 



5 Cf. formam infrascriptam uucsunurnie7i. 

6 Hic ob causam liquidae formam chulurnien expectaverimus. In dialecto 
kazanica regula stricte observatur. Etiam in lingua turcica occ. ea verba, quorum 
stirps in r, l et 7i desinit, in forma praesentis-futuri (aoristi) pro maxima parte suf- 

fixo ir, ir performantur, e. g. »»,'(, \*^y^ etc. 



51 



ride 


beghan 


chulgil 


risus 


ghandida 


chultchum 


recomendo 


mesparem 


amanat berumen 


recomendauj 


spurden 


amanat berdun 


recomenda 


bespar 


amanat ber 


recomendatio 


amanat 


amanat 


recordor 




iiiicsunurmen 


recordatus fuj 




uucsundum' 


renego 






renegauj 






reuertor 


aspas miaem 


kayturmen 


reuersus fuj 


aspas amadem 


kaytum 


reuerte 


aspas 


kaytchil 


remaneo 


memanem 


kalurmen 


remansi 


mandem 


kaldum 


remane 


bemand 


kalgil 



regfes 



recipio 
recepi 
recipe 
regimentum 



mestanem 
standem 
bistam 
ghocum 



aldurmen (sic !) 

aldum 

algil 

yargu yarmac 



reuigilo 

reuigilauj 

reuiLdla 



akagh en 
akagh sudem 
akagh ^ bas 



uyanurmen 

uyandum 

uyangil 



I Formas iuicsuiuirincii, niicsuiidniii sccunda manus annotavit. Cf. vocer 
turcicam ok «intellectus». 

^ Cf. sli'!? 



52 



respondeo 


joap medehem 


joap berumen 


respondidj 


joap daden 


joap berdum 


responde 


joap bide 


joap bergil 


responsio 


joap 


joap^ 


respicio 


mebinem 


bagarmen 


respessi 


diden 


bagtin 


respice 


bibin 


baghchil 



rogauj 

roga 

rofifamen 



lauagaT mecunem 
lauagai cherdem 
lauagai cun 
lauagaT 



yalbarurmem (sic !) 
yalbardun (sic !) 
yalbargil 
yalbarmac ^ 



rego 
regi 
rege 



regimentum 



tutuprurmen (sic !) 
tutupturdun (sic !) 
tutupturgil 
yargu ^ yarmal 



repecio 
repeciaui 



lamarmen 
iamadim 



Hec sut Verba et noia de lita S. ^ 



socio 

sociauj 

socias 



scio 



SClUj 



medanem 
danisten 



bilurmen 
bildum 



1 Arabicum «^l*.^. 

2 Proprie |VLojL> (C-L'.' 

3 ^s^. «defensio» etc. V. Glossarium Pavet do Courteille. 
•» V. p. 49. Codicis. 



53 



scias 




Diign 


sensus 


achel 


ux 


sapienda 


achel 


achel 


sentencia 






sapiens 






sum 


em ul esten 


barmen 


lui 


buden 


bardun 


esto 


bas 


bol 


esencia 






soluo 


oua mecunem 


ghac(?) 


soluj 


oua cherdem 




solue 


oua buchun^ 




solutio 


oua 


ghac te 



signo 
signauj 
signa 
signum 



nisan mecunem 

nisan cherden 

nisan cun 
nisan 



nisan larmen 
nisan ladin 
nisan lagil 
nisan 



securitas 
seruicium 



sigilo 
sigilauj 
sigihi 
siirilun 



moghor meneliem 
moghor neaden 
moghor bene 
moghor 



moghor larmen 
moghor hidun 
moghor hi 
moghor "^ 



1 «Bilgil» secunda mamis annotavit. 

2 Fnrmae barDic», hardini liic ])i(i boliii-iuni , bd/iliiiii all<'gantur, c-f. turcicum 
bar, var vcrbum auxiliarc tcrliac pcrson.ac (in (iialcclc allaica vcrjjum Jiir — ((ire» 
sacpenumcro vicc v. auxiliari rungitur). 

3 Cf. ^C>^\y 

4 Cf. -.(?'" et non sJiJ, quod ultimum Kt..\1'R. comparavit. 



54 



sono 


mexanem 


sonauj 


xandem 


sona 


bexam 


soniim 


aouas 


sompnio 


ghaou mebinem 


sompniauj 


ghaou diden 


sompnia 


ghaou bibin 


sompnium 


ghaou^ 


sedeo 


mesinem 


secli 


nisisten 


sede 


bisin 


scabellum 


ghorsi'' 


supero 


coulum mecunem 


superauj 


coulun cherden 


supera 


coulun cun 


superflum (sic !) 


coulun 


sententia 




semino 


tokm madaxem 


seminauj 


tokm andagtem 


semina 


bechar 


semen 


tohm 


scribo 


menuisem 


scripsi 


nuisten 



calarmen 

chaldum 

calgil 

un' ul sax 



tus curarmen 
tus corgil (sic 
tus corgil 
tus 

olturumen 
olturdun 
oltur 
olturguz 

artarmen 
artin 
artchil 
artmac 



sa ok arzmen (sic!) 

sac^tun 

sazchil 

ourluc 

yaxarmen ul cisarmen^ 
cisdum 



1 In voce cumanica uji pariter atquo in dialecto kazanica pro vocali n alia- 
rum dialectorum vocalis u pronunciatur. 

2 Negligenter pro iiis kijrdiim. 

3 Cf. ^f»i^. g 

4 Cf. arabicum ^-w^, aramaeum biblicum SpniS I Daniel 5, 20). 

5 «Vel cisarmen» ipse scriptor glossarii annolavit. \'crbum cisnia/c in linguis 
turcicis propric «lineare)) significat. 



•55 



scribe 




benuis 


cisgil 


scriba 




car 


cismac 


scritura 




cat ul nuiscda 


1)etichzi ' ul 1 . . 


sputo 




^lis miaclaxem 


tupcurumen 


sputauj 




glis andagten 


tupcurdum 


sputa 




glis buchu 


tupcurgil 


sputun 




glis 


tupcurmac 


spuatiii 








saporo 




tam mestanem 


tatarmen 


saporauj 




tam stadem 


tattm 


sapora 




tam'' cun 


tatchil 


siceo (sic!) 


tasina em 


sonsarmen (sic !) 


sitiuj 




tasina buden 


sousadun 


sitis 




tasina gui 


sousamac 


sitiens 




tasina 


sousagan 


solatium 








sequor 




badunbal meroem 


artinca yururmen 


sequtus 


fui 


badumbal raftem 


artinca yurudum 


sequere 


(sic !) 


badQbal buro 


artinca yurugil 



substineo (sic!) 
substinuj (sic!) 
substine 



takiat mecunem 
takiat cherdem 
takiat cun 



toxarmen 
toxdum 
toxgil ^ 



sentio 
sentiuj 



aouas medarem 
aouas daden 



sexarmen 
sexdin 



1 «Cismac» ct bitichzi unum in altcrius loco scribcndum fuisset. 

2 Voccm tain Kr,APR. apposite cum arabico aJUC contulil. 

3 Cf. turcicum or. tuz///(i/c, hungaricum ti//-//i. 



56 



sentias 


aouas 




sentimentum 


aouas 


sesmac 


stringo 


tanc megirem 


chexarmen 


strinsi 


tanc daden 


chestum 


stringe 


tanc begir 


cheschil" 


separo 


bacs mecunem 


ayrumen 


separauj 


bacs cherdem 


ayrdun 


separa 


bacs^ cun 


ayrgii 


scrolo 


meausauem (sic !) 


silcarmen 


srolauj 


ausanidem 


silctum 


scrolla 


beaosan 


silcchiP 


siuoro 


safra mecanem 


sixgirurmen 


siuorauj 


safra xandem 


sixgirdum 


siuora 


safra 


sixgirgil 


siuorellum 


safra 


sixgurma 


sufero 


uar metauem 


toxarmen 


suferruj 


uar tauidem 


toxdun 


sufer 


bemita 


toxgil 


suferta 


bemitanj 


toxmac 


spremo 


mepalanem 


secharmen 


spremuj 


palanidem 


sechtun 


spreme 


bepalan 


sechil"* 



' Cf. turcicum or. k'is»iak. 

2 iii*^\j «sors)). 

:* ("f. formam turc. or. dU.XX»>.A*/ npud IVw Kr clc CorRr. qunc vox ctiam 
in (li.ilcctis occidcntalibus usurpatur. Ki.Ai'K. niiiius ri-ctc si7i)iiik «mundarc» 
c(jntulit. 

4 Cf. ^^4.iu-w «e.vprimcrc» in ylossario Pavrt de COURTKILLE. 



57 



siirgo 

suressi 

surgfe 



uar mehexen 
uar esten 
uar es 



lurarmen 

turdun ul choptum 

lurofil ul chopchil 



similo 

similauj 

simihit 



chomana mecunem oscarmen (sic !) ' 
chomana cherdem oscadim 
chomana mecunet oscar ul benxar 



saluto 
salutauj 
saiuta 
salutatio 



salam medahen 
salam daden 
salam bide 
salam 



salam berumen 
salam berdun 
salam bergil 
salam 



sto 

stetti (sic !) 

sta 



meystem 

istiden 

beyst 



turumen 

turdun 

tur 



salo 
sahiuj 
sala 
sal 



namak menehem 
namak neaden 
namak bene 
namak 



tus kirmen 
tus ladum 
tus lagil 
tus^ 



seruio 



seruiui 



serue 



ghedmec (sic !) me- chuUuc etarmen 

cunem 
ghedmec (sic!) chaer- chulluc etim 

dem (sic !) 
ghedmec^ (sic !) cun chulluc etchil 



salto 
saltauj 



megihem 
gheydem 



sechirumen 
sechirdun 



1 Transpositum ex ochsan/rrk nsimilarp», «blandiri», prnpric ((simularo». 

2 Fladpm regio, quae in partc srptemtrionnli Crimiae antca «Comania» appr 
lata fuit, nio\ ob causam saJinanim nonien Tdzla aicopit ( ^ l5^)5"^) • 

3 Negli^a^nter pro o«.x)tX.i>. seriptum. 



58 



salta 




beo^ih 




sechirgil 


saltun (sic !) 




jays 




sechirmac i 


subterro 




darghor 


menehem 


chomarmen 


subterrauj 




darojhor 


neadem 


chomdun 


subterra 




darghor 


bene 


chon'gil ' 


cimiterium 










monimentum 


(sic 


!) 






terra 










locus 










strictu ^ 











Hec sut Verba et uoia de lita. T. "* 



tango 
tetiei 



tange 



lambs mecunem 
lambs cherden 
lambs^ cun 



teyarmen 

teydum 

teygil ul tutchi] 



tiro 

tirauj 

tira 



mecasen 
cassiden 

beches 



tartarmen 

tartum 

tartchil 



tmgo 
tinssi 



rang mecunem 
rang cherden 



boyarmen 
boyadum 



4 Vocem sozim ipse g-lossarii scriptor annotavit. Sozindk in turco or. — «quatere». 
Cf. formas hung-aricas sze?'sze)n et szerszen «agilis, e» etc. Vox sozim cum turcico 
or. ijfy-w' , hungarico sereny ex eadem radice formata est, cf. etiam turcicum or. 
K^yKjjj «agile». 

2 Scriptor cum hneola superposita n in m emendavit. 

3 Haec voces vacui implendi causa posterius adscriptae sunt. «Strictuini) apud 
Du Cangiu.m «viam strictam», <imontium fauces», gallice detroit significat. 

4 V. pag. 54. 

5 iO<^r^ U***- j '" forma tanihs littera /; praeredcnti nasali fulciondae inser- 
vit, cf. |jii.AJy£ ,iOr^ ^^^- ^ • J- ^- VULLKKS gramin. 1. persicae (Ciissae, 1870), 
pag-. 45- 



59 



tinge 


rang cun 


tinlor 


rangi cherdan 


tinta 


rani( 


tremo 


melarxen 


tremaiij 


larxiclen 


trema 


belarx 


tremitus 


larx 


terremotus 


xami larx 


tempero vinum 


miamixem 


temperauj 


amigtem 


tempera 


bamix 


temperancia 


laxgai 


transeo 


megudarem 


transiuj 


gudestem 


transe 


begudar 



boyagil 

boyazi 

boya ul rang 

tifarmen ' • 

titradum 

titra 

titramac 

yer titramachi 

chatisturumen 
chatisturdum 
chatistur 
chatisturmac 

chezarmen 

cheztun 

chezchil 



tonat 
tonauit 
tronituu (sic 



crocar mecunet 
crocar cherd 
cocrar 



chocrar 

chocradi 

chocramac' 



tranquilHtas 

turpidum 

tepidun 



xist 



tim boldi ^ 
chorchusus "* 



1 Littera r revisor quidain annotavit. 

2 Cf. viLolj5»j (itonarei) apud Pavet de Courteille. 

3 Forma ///// turcico or. i^aaj, ^^' «quietum», «tranquillum», kazanico 
tlnic respondet. Klaproth. haud rectg^formam ljt> adduxit, quae in lingua tur- 
cica orientali, uti ex glossario P.WET de COURTEILLE video, intcrdum etiam «silen- 
tem» significat. 

4 «Tranquillitas» secunda manus, xisf, chorcluisits quarta manus annolavit. 
KlaPR. loco cJiorc/ntsiis {iS. turcicum or. '-3)^ «iiulrliritudoD et poslpositionem 
ww «sine») perpcr.-im monstrosum cJiorthiistis edidit. 



6o 



taceo 


tani mexanem 


tec turumen 


tacuj 


tam xadem 




tec turdun 


tace 


tam bexam 




tec' turgil 


torceo ul taxeo 


mefaben 




burarmen ^ 


torcuj 


bafiden 




burdun 


lorze 


befan 




burgil ' 


testifico 


gua medeghem 


tanucluc berumen 


testificauj 


gua darem 


(sic !) 


tanucluc berdum 


testifica 


gua bistan 




tanucluc bergil 


testis 


gua 




tanuc 


tuscio 


mesulfen 




oscurumen 


tusciuj 


sulfiden 




oscurdun 


tuscius 


b(. .)csuc 




oscurmac 



Hec siit Verba et noia de lita V/ 



vendo 


mefrossen 


vendidi 


froghten 


vende 


befros 


venditio 


froctanj 


volo 


mechoem 


voluj 


chostem 


vole 




voluntas 


chatir 



satarmen 

satin 

satchil 

satuc ul satmac 

tilarmen 
tiladum 
tilagil 
tilamac 



1 Cf. turcicum or. viJbt) «silens» apud P.A.VET de COURTEILLR. 

2 Pro bin-uiiicn. Tn forma latinae columnae respondenti «ta.\eo» loco deletne 
vocalis a revisor quidam vel fortasse ipse scriptor vocabularii c adscripsit. 

3 Cf. turcicum or. ^Los*J , hungaricum />/0v/'/. I'"(irm.im imperalivi biirgi/ 
secunda manus annotavit. 

4 V. pag. 56. Codicis. 



6i 



vado 


meroem 


barumen 


iuj 


raften 


bardun 


vade 


buro 


bargil 


via 


rak ' 


yol 


viaticus 


safar 


safar 


video 


mebinem 


chorarmen 


vidi 


diden 


chordun 


vide 


bibin 


chorgil 


vissus 


didanj 


chormac 


vinceo 


mebarem 


yengrmen (sic !) 


vinssi 


baarden 


yengdun 


vince 


bebar 


yengil (sic !) 


victoria 


nafarat 


yengmac 


vinctus 


gabun suda 


yengilmac ^ 


volo in altum 


meparem 


meghone uzcar 


volauj 


pandem 


uztum 


vola 


pepart (sic !) 


uzchil 


volueres 


mur 


cipziclar'* 


voco 


megonem 


undarmen 


vocauj 


ghonden 


undadum 


voca 


beghorj 


undagil 


vox 


auas 


un^ 


utor 


ghogaT mecunem 


tora oscarmen 


ussus fuj (sic !) 


ghogai cherdem 


tora tuttun 



2 lilL^X^LAj «vinccre», (i5l-4-ytaCyo (ivictum csse». 

3 In forma tizcarmen sonus c per zc denotatus est, cf. ^L4.2»«f «volare) 
_-»', -p-.l «cacumen», «finis» etc. 

4 Klapk. perperam cipzidar edidit. 
' In cagataicn nn. \w formis cumanicis cagataico n saepenumero u respondet. 



62 



utatur 
utere (sic !' 



ghogai con 



tora ocsat' 



vindicta 
vacuum 
venatio 



bos 



uv 



vomesco 
vomui 



cusarmen 
custim^ 



venio 



venj 



veniens 



miaen 

anmadem 

anmadam 



chelurmen 

cheldum 

chelsali'* 



verecundor sarmasar en 

verecundauj (sic !) sarmasar budem 

verecunde (sic !) garmasar sau (sic 

verecundia sarmasara 



ugialurmen 1 imenirmen 
ugfialdum 1 imendim^ 



ulgagil (sic 
ugat^ 



vigilo 

vigilauj 

vigila 



bedar en 
bedar budem 
bedar bas 



uyag turumen 
uyag turdum 
uyag tur ul . . 



voluo 
voluj 
volue 
voHa 



megardanem 
gardaniden 
begardan 
carch 



courumen 
couurdum 
courgil 
courmac^ ul te 



I Proprie «consvetudini vel legi conformatum esse». 

^ Glossas cumanicas bns, uv secunda manus charactei'e perquam deformi ad- 
scripsit. 

3 cCusarmen, custini" tertia manus adscripsit. 

4 Proprie «a quo venivit». 

5 «Vel imenirmen, vel imendim» secunda manus annotavit. Cf. turcicum or. 
hne/innik «erubescere». 

^ Cf. tur. or. oLjJ (ijjudor». Klapr. perporam jJ comparavit. 

7 Cf. turcicum nr. jjLo.vfcCs». 'fe prima syllaba verbi obsoleti fd//g- esse 



63 



valeo precinm 


mearxem 


teyarmen 


valuj 


arxiden 


teydun 


vale 


bearz 


teyar 


valimentum 


mearzanj 


tegmac 


videor 


diar em 


corunurmen 


vixus fuj 


diar buden 


corundun 


videtur mihi 


diar ba mae 


maga corunur 


vista 


rosani 


cormac 



virtus 



ungo 


memaalen 


unsi 


malidem 


unge 


bemal 


unguentum 




vivo 


mexiue 


vixi 


xuuden 


viue 


bexuj 


vita 


xendaganj 



surtarmen 

surtum 

surtchil 



tirilurmen 
tiyrildun 
tiirgil (sic !) 
tirilmac' 



veritas 



rasti 



cherti' 



videtur, ex cujus radice nomen substantivum turcicum or. tdngiil, othomanicum ti)igil, 
hungaricum tengely, mongolicum tengelge «axis» ortum est. Cf. verbum burjaticum 
tend- «insanire», teneg «demens» manguicum ten «axis», tengtci tangtci «titubans», 
hung. tdntorogni «titubare» etc. ; namque praeter similitudinem phoneticam volutationis 
notio omnibus his vocibus inest. Ultimae litterae formae cumanicae teng . . ob mar- 
ginis laciniam illegibiles factae sunt. 

^ Cf. CJL+Xj^iJjJ' «vivum esse». 

^ Cf. d.2^s^. 



64 



Karalic talamaris (sic!) ' 

d7is aue ma 

Ista sut actubia 



ad 


ba 


ante 


pes 


ab 


az 


aput 


pes 


alonge 


a^dour 


amare 


batalchi 


ad huc 


ohanux^ 


alioquin 


balonis digar 


aliquando 


barou bar 


aliquantulum 


andak 


admodo 


a5 inpes 


breviter 


xu 


bene 


nec 


benigne 


basirinj 


cito 


xu 


citra 


pes 


comuniter 


an 


com 


oa 


cuius est 


axanj ch e 



da 

enborun ul y'gari^ 

idan 

catinda 

yractim (sic !) 

azi turlu 

— # 

dagen ul anus* 

alay^ bohnassa 

birarda 

anzagina ul monzagin(a) 

emdidan ari^ 

terclap 

yacsi chele ul eygi 

ghes hess congul bila 

terc 

catinda 

orta chele 

birla bile' 

chiminin tur kimningtur^ 



^ Pag. 59- codicis cum vocabulo karalic incipit. Forma faJai)iaris negligenter 
pro voce latina medii aevi «calamaris» (cf. «calamaria theca») scripta est. 

Cf. cagataicum (^tV', '*^jcJ' «ante». Ad formam enborun, cf. wl ijjj^-J 



«multum ante». 



3 -^yS^y 

+ Adverbium persicum V%a5&. 

5 Cf. kazanicum alaj «sic», alaj bulsa-da «nihiluminus". 

^ Cf. kazanicum ari «porro», aiDiari «postea». 

7 Formam bile secunda manus adscripsit. 

^ Formam kimningtiir itidem secunda manus adscripsit 



05 



contra 

cras 

chotidie 



bara baT 
farda 
har rox 



circum gird dua gird 

condan (sic !) cadim 



otru' 

tangda 

conde conde. cotidianum 

kundegi^ 
cop coura^ 
emdidan cheri. erta cakta'' 



donec 


ta 


de 


anz 


dulciter 


basirini 


dubioxe 


batarsi 


diu 


omer dras der 


debihter 


balagai oua vayfi 


ecce 


anecha 


et 


ou 


ergo 


acum 


etiam 


labad 


estra 


berum 


foras 


beron 


false 


badrog; 



anginza^ 

dan 

tath chele ceuh^ 

chorcunz bila saarlap^ 

uxun chele. kopgadeyri^ 

ymisac chelle. yumsak^ 

muna 

tage 

cunchin ul basa. anig ucun'° 

basa 

tastin ul tascari 

tascari 

egri chele. jalganlap'^ 



' Cf. cagataicum jvJy «contra». 

^ «Cotidianum kundegii» quarta manus annotavit. 

3 Cf. cagataicum Lc.s«..SVJ«.Sk «corium, quod ornamenti causa scuticam cir- 
cumdat». 

■* «Erta cakta» quarta manus annotavit. 

5 Cf. kazanicum ahinca «eo usque», «tamdiuD. 

^ «Ceuh» quarta manus adscripsit. 

7 De saarlap idem, cf. kazanicum sarilan- «expallescere». 

^ De ko^gadeyri idem, cf. turc. or. *— '^J «multum». 

9 De yujnsak idem, cf. cagataicum ^^Jujiyi. 
'^ De anig ucun idem. 

" \)q jalganlap idem, cf. turcicum or. ^jLiJL} «mendosum», kazanicum 7'^/« 
«calumnia», Jalgan «(mendosuin», «mendacium», ja/ganna- «fallere». 

CODEX CUAJANICUS. S 



furtiue baduxdi ogrilam. ourum ul ourula' 

firmiter chauj ul sagt berc chele. berklep'' 

fortiter stabir ul pisiarbar cati chele katirap^ 

frequenter baxakeat cop curla 

forsan magar -, magar ul boxgai chT k(. .) 

fideliter badindal conu chelle vl conuhala'* 



graviter 
generahter 



pisat ul ousaguj ager chele 

barz tourada^ 



induas bracam 
tuam 



concekugni kijgil* 



homo 
hic 

honorifice 

heri 
hodie 

humihter 

h^ca 



mia 
oughormat 



dig 
im rox 

ba homuxi 

merc ul uanay 



chisi r azam^ 

monda 

ager sij bila auursibile^ 

1 horn (...)' 

tunacun 

buchun 

1 cum seruitio 

culuc birla kiczi congulu 

bile'° 
vay 



' Formas ournm ul oKruIa quarta manus annotavit, cf. turcicum or. ogri, 
ori (ifur». 

^ «Berclep» itidem quarta manus annotavit, cf. turcicum or. berginiiik «fortem 
esse». 

3 ]3e «katirap» idem, cf. turcicum or. katik «durum». 

+ «Vel conuhala» tertia manus adscripsit, • — hiilii fortasse arabico jJLa». re- 
spondet. 

5 Cf. turcicum or. (^)"-?, ^-t')^ «omne», — l\«j' 5s«J' vero legem, consvetu- 
dinem significat. 

^ Dictionem «induas bracam tuam» etc. secunda manus adscripsit. 

7 Dec^/j/l azaifi idem, cf. kazanicum dziini juxta iidiini. 

^ «Auiirsibile» fortasse tertia manus annotavit. 

9 «Vel horit (. . .)» secunda manus annotavit (pro hiirnief). 

"-"■ «Kiczi congulu bile» itidcm sccunda inanus annotavit. 



67 



intus 


anderum 


jzinda ul izchari 


ita 


are' 


euet ul alay" 

busat. r p horan(m)^ 


ideo 


barmia 


anig uzun" 


jam 


saat digar 


bir anza vl jmdi^ 


inde 


axan 


andan 


iterum 


barindigar 


ekinzi vl jana° 


in 


dar 


da ul ga 


intra 


darmie 


izchari i. m. ekinig katning 
harassinda inter^ 


integritas 


batamamj 


bitunluc birla 

bu kicze cm (?cim) 

k(c)r(y)f bulgac 

boldi' 


illuc 


ania 


anda 


iniuriosse 


ba iurm 


socus bila 


juxta 


pes 


chatinda 


inferius 


bazer 


tubinda 


libenter 


ac dil ghos 


ghos congul bila 


lunge 


dour 


yrac 



' (^J «sane», id est /^*->^ tc^- 

^ Cf. kazanicum (j/aj et cumanicum d// in oratione dominica in registris urbis 
Kun Szent Miklos conservata, quam formam Prof. Vambery in e//e emendandam 
proposuit, sed perperam. 

3 «Busat .r (?busat(u)r, fortasse />u saa/ /ur et ejus latinam interpretationem 
p horan(m)» (fortasse "per horam") secunda manus adscripsit. Ceterum compendium 
seribendi p fortasse per «praesentemi) expHcandum est. 

4 Loco a)i/}ig uzun (= itcuti). ' 

5 VI jmdi» secunda manus annotavit. 
^ De <i\x\ jana)> idem. 

o 

7 Glossae additionales i. m etc. se vicissim enucleant : «in medio)» e/e/ /ia/n/ng 
harass/nda «inter» (/^rt/= latus). 

^ Secunda manus juxta adverbium h//un/uc /nr/a dictionem bu k/cze etc. si 
quid video, antitheseos causa annotavit, lui/ga/? enim fastidiosum significat (hu k/cze 
c/m (?) c/iar/f bu/gac bo/d{/) «hic homo, qui depravatus, fastidiosus est». 



68 

largiter baktin iomadi jomart congul bila 

leuiter asan ul ouasabuchi jengul congul bila 

leuis sabuk jengul 



qs fet 




kim sasir' 


male 


bad 


yaman chele 


modo 


insaat 


emdi 


multum 


bisiar 


cop 


minus 


cam 


eksik ul essic^ 


mecum 


oama 


mening bila 


melius 


bectar ul nectar 


eigirac 


modicum 


andac 


ax 


modice 


andac tar 


axrac 


malicioxe 


oubedadj 


yaman congul bila 


melior 


necutar^ 


eygirac 


non 


na 


yoc 


nunc 


inscaat 


emdi 


nixi 


agarne 


yoc exa 


nichil 


hec 


hec nematage* 


nunquam 


gharghix^ 


harchis hergys^ 


nimis 


ghat pisiar 


artum ul cop 


nobiscum 


bama ul ouayina 


bixin bila 



^ Quidam annotator hujus vocabularii germanicus hoc loco «qs fet (quis foetet) 
kim sasim inseruit. Quod ad abbreviaturam /"^/^ attinet, cf. verbum «fetere» in glos- 
sario Diefenbachii, quod apud Du Cangiuum desideratur. 

^ Primum s protensum ansula brevissima et vix visibili praeditum similitudinem 
litterae f prae se fert, attamen pro s tenendum est. Consona gutturalis syllabae ck 
in forma annotata ess/c sequenti sibilanti simiHs facta est. 

3 Superius nectar scriptum, cf. ^^J-^J. 

4 ^^ematage, cf. cagataicum ^iU>^ (hec tiimd dagin). 

^ y5 yJO «ullo tempore», «unqum», seq. neg. «nunquam». Doct. VuLLERS 
apposite observat : y5 *JC etiam omissa negatione imprimis in sermone vulgari 
usurpari. 

" «Hergysi» secunda manus annotavit. In forma praecedenti vocalis e loco a 
e.xpuncti superscripta est. 



"mm 



69 



omne 


^har' 


chayma 


omnio 


albet^ 


agbet ul magat 


oneste 


oua chodgaT 


ghos ey bila 


oculte 


ba panaguj 


yaxirj 


plus 


au^uxj ul auxu 


artuc 


postea 


ojadaxam 


songra 


plane 


gasta 


acre ul archum 


primo 


auaHm 


emburun^ 


principaliter 


mayam 


mayan 


pauchum 


andak 


ax 


proprie 


ghaxa"* 


ghaxa 


prope 


naxdie 


yaoh^ 


procul 


dour 


yrah 


propter 


barayn 


ucun 


pro 


baxcuj 


ucun 


per 


ba 


ucun 


palam 


aschara 


ascara ul tuyana 


plene 


bapuj 


toulu chele 


plenius 


pur 


toulu' 


peius 


badtar 


yamanrak 


pessimus 


sabte bay 


andan yamanrac 


prestiter^ 


stab 


terchay 


purifice 


ba pachi 


artimac bila 



^ ^. Cum chayma cf. cagataicum C/aJxaJ) Lo (^la. 

^ ouJI. Cf. arabicum aLXj et &xA.Jt -avTa-aatv «prorsus», «omnino». 
3 «Enborun» pronunciatui kazanico baroti respondet ; u pro z^ et vice versa 
passim in hoc codice reperitur. 

^ X^Usfc. Cf. arabicum \.^yo^s>. «proprie", praesertim», in lingua persica 
£jof «praecipue», «inprimis». 



^ 



5 Cf. turcicum or. 



<j^r 



^ Cagataicum •Jjj' fo/u. In glossa cumanica fuutii vocalis u primae s^-llabae 
per ou transcripta legitur, et hoc ob eam causam effectum est. quia haec vocalis in 
glossa praedicta propemodum ut u pronunciabatur, cf. kazanicum tuH. 

7 «Prestit» scriptum est. 



personaHter 


ojhostenis 


boy bila 


preter 


jUSUXOU 


bascha 


quid 


ci 


ne 


quantum 


cand 


neza 


quando 


cha)' 


chazan 


quare 


asbaraici 


neuzun 


quia 


cera 


aninucum (sic !) 


quasj 


yaane 


yaane 


quis 


chist 


chaym ' 


quam 


chi 


dan 


quomodo 


chion 


necic 


qualis 


churanj 


chaysi 


retro 


aspas 


artinda 


recte 


badustrj 


coojrulac bila 


recie 


dam 


ag^ 


retunde" (sic !) 


bao;irdi 


courma ul coura 


super 


ouar 


ustun 


sane 


ouar tandrusti 


sagHc bila 


sine 


be 


bascha* 


salubriter 


oua kalas 


salamarHc birla^ 


simul 


bacha 


birga 


satis 


bisiar 


cop 


si 


agar 


egar 


superius 


bala 


ustunda 


suptus 


cer 


tubinda ul astmda 


sic 


anzunim 


aninchibi 


sicut 


and hionj 


necic 



^ «Chaym» mendose pro kaju scriptum esse videtur. 

^ *ft> persicum et ct turcicum «rete» significant, sed nescire me fateor, quare 
daiu et ag inter adverbia afferantur. Fortasse «recie» ad modum retis significat. 
3 Cf. «redondo» in vocabulario italico r. bibliothecae Monacensis. 
■♦ Id est cag. UL<^U «separate». 
5 «Salamarlic» falso pro salhnlik scriptum est. 



71 



set (sic!) 

sccum 

siificit 

siificienter 

scarse 

securiter 

statim 

sepe 

solunmodo 

similiter 

sapienter 

subtiliter 

secus 



3'lla 
ouau 
bax est 
batamamj 
bacamtai 
ba eminj 
ba lagaxa 
chama bare^ 
cam ou bes 
ghanchion 
oua achel 
oua latifi 
nasdic 



bassa ul ylla' 

anin bila 

yetar 

yetmac bila 

chexganip^ 

eminHc bila 

emdi 

tec tec^* 

yalguxol 

ocsasib 

ux bila 

inccalap 

yaoh ^ 



tunc 

tarde 

tamen 

tantum 

tempestiue 

tecum 

tahter 

taHs 



dar an oaght 
der 

asbarayan 
candan 
baanda hai 
oua tu 
bainmaane 
falan 



andaoh" 

che6 

alayesa^ 

munza 

erta 

senin bila 

alayoh 

moninchibi^ ul falam (sic!) 



^ Id est Sil. 

^ Cf. koibalo-karaoasicum keziik «paucum». 

3 Id est SvU x+iC. In glossis codicis persicis et cumanicis 5 interdum per 
ch denotatur. 

•♦ Klapr. sec sec (1^-^ L?"^) edidit, sed initialis monosyllabi mihi / esse 
videtur, cf. uiguricum tijk «multum» (apud Vamp.ery). 

5 Klapr. yach edidit et hanc formam cum iUwi.i>.o comparavit, at codex yaoh 



habet. 



Id est ^vJ fcV.jf, cf. caj^ataicum iVjf, quod saepe vocabulo praecedenti 



ccrroborando inservit. 

7 Cf. Kazanicum alaj liulsa da. 
^ In dialecto kazanica mundij. 



72 



vere 


ba rasti 


ubi 


cuia 


unde 


axcuia 


utinam 


ysala 


ultra 


asania 


vel 


ya 


valde 


saht 


velociter 


stab 


versus 


bayt 



chertlap' 

cha3'da 

chaydam (sic !) 

chescha 

youac 

ya 

cop 

terclap 

ortu. vl jare^ 



Ista sut noia et pnoia 



nto ego 

gto mei 
dto michi 
ac me 
ablto ame 



man 

azanj man 
baman 
mara 
ac man 



men 

ning^ 
mendan 
manga 
menj 
medan (sic !) 



nto nos 3^ma 

gto nostri azanj 3'ma 

dto nobis bayma 

ac nos 3'mara 

ablto anobis ac^^ma 



Et plr 



bix 

bixdan sing'^ 

bixga 

bixni 

bixdam (sic !) 



nto tu 



tu 



sen 



^ In ling^ua jakutica et in dialecto koibalo-karagasica kirfis «verum», cf. osma- 
nicum gercek idem. 

^ «VI jare» secunda manus annotavit. (^jLj proprie «dimidium» significat, et 
in hoc vocabulo notionis eandem permutationem videmus, quam in hungarico yif/f' 
«versus» cum fel «dimidium» comparato. 

3 Syllabam ning loco terminationis ablativi dan e.xpunctae secunda manus 
adscripsit. 

4 Etiam syllabam si)ig secunda manus adscripsit. 



c(to tui 


a^ani tu 


sendan ning' 


dio tibi 


batu 


sanga 


ac te 


tura 


seni 


vcto te 


ya tu 


ay sen 


ablto ate 


2.6 tu 


sendan^ 


nfo vos 


ysma 


six 

ing^ 


gto vestrum 


a^anj suma 


sixga 


dto vobis 


ba suma 


sixga 


ac vos 


sumara 


sixnj 


vcto o vos 


ya suma 


ay six 


ablto avobis - 


ac ysma 


sixdam (sic !) 


nto meus, a, um 


acanima 


menim 


acuxato meum 


acanj mara 


menimni 


nfo ille 


in ul ou ul ysan^ 


ol 


gto illius 


azanj ou 


aning 


dFo illi 


ba an 


angar 1 aar^ 


ac illum 


anra oura isanra 


ani 


ablto ab illo 


ax an 


andan 



Bt plr 



nFo illi 
gto illorum 
dto illis 
acto illos 
ablto ab illis 



ysen (sic !) 
a^anj isan 
ba ysan 
ysanra 
ac ysanra 



anlar 

anlarning 

anlarga 

anlarnj 

anlardan 



^ De ning idem annotandum est. 

2 Etiam sendiin secunda manus adscripsit. 

i Syllabam ing loco ga e.xpuncti eadem secunda manus scripsit. 

4 Id est ^jjI vel «f, quod quidem revera est prononien tertiae personae. 
^^^--i^jj , quod hic sub sing. allegatur, est pluralis tertiae personae. 

5 Hanc ultimam formam secunda manus adscripsit (cf. kaz. anga-r). 



74 



nto iste 




in' 




bu 


gto istius 




azanj 


in 


muninori (sic!) 


clto isti 




ba in 




muno^ar 


ac istum 




ira (sic!)^ 


muni 


ablto ab 


isto 


ac in 




mundan 


nto isti 




inan 




bular 


^to istoru 


im 


azanj 


inan 


bularning 


dto istis 




ba ynan 


bular^a 


ac istos 




inara 


(sic!)^ 


bularnj 


ablto ab 


istis 


ac ynan 


bulardan 


nto noster 


azanj 


yna 


bixin 


ac nostrum 


azanj 


ymara 


bixdin (sic !) * 


nto tuus 




azanj 


tu 


senin (sic !) 


ac tuum 




azanj 


tura 


seningnj 


nfo suus 




azanj 


ou 


aning^ 


ac suum 




azanj 


oura 


aningnj 


nto ipse 


met 


ou mix 


anlar ogh 


ac ipsum 


met 


ouramis^ 


anlarnj ogh^ 



nto alius digar 

dic indeclinabile 



oxga 



^ Demonstrativa duo sunt, unum propinqui ^^vj', alterum remoti ^jl (V. VUL- 
LERS gramm. lingvae persicae p. 202). 



2 Pro fwb*, cf. fwXJ «me« 

3 Pro fjjLof, 



('r') 



■» Bixdui pro bixdan scriptum formam ablativi desig-nat et hic per negligen- 
tiam scriptoris loco hizinini annotatum est. 

5 E. g. a7iing jemisi «fructus suus» pag. \.\~ cod., cf. formam gen. aning. 
^ VULLERS in sua gramrn. pronominis refle.xivi tres enumerat formas i. t^j^ 

2. ^jLi».-i>. s. (ji'»S. ]. ^wAXio»^, e. g. OA-*io fx^AXio.^ «se ipsum interfecit». 
Forma ou inix fortasse pro yxj «f scripta est, conjunctio enim persica yxj <>etiam», 
«item» cum turcico ok eandem habet significationem, cf. uiguricum ok «item», «etiam» 
et formas kazanicas n/nk, niiniik «ipsemet», «egomet». 

7 Scriptor parum apposite loco singularis formas pluralis adscripsit. 



75 



nto ahj 


digaran 


indeclinabile' 




nto nomen 


nam 


ac nomcn 


namra 


nto nomina 


namaba 


ac nomina 


namachara 


nto pronomen 


Lahab 


ac pronomina 


lahabra 


nto pronomen 


lahabha 


ac pronomina 


lahabhara 


nto magnus 


buxurg 


ac magnum 


buxurgra 


nto magnj 


buxurgan 


ac magnos 


buxurganra 


nto paruus 


chozac 


ac paruum 


chozacra 


nto paruj 


chozachan 


ac paruos 


chozchanra 


nto bonus 


nek 


nto boni 


nekent^ 



oxgalar 



at 
atnj 
atlar 
atlarnj 

lahab 

lahabra (sic!)' 
lachlabar (sic !) 
lahablarnj 

oulu^ 
oulunj 
ouhilar 
oulularnj 

chici"* 
chicinj 
chizilar 
chizilarnj 

yacsi ul eygcr (sic !) 
yacsiLar ul eygilar 



nto malus 



bad 



3'aman 



' Nescire me fateor, quare scriptor hanc formam indeclinabilem dixerit. 
2 Scriptor vocabularii formam persicam laliahra neffli.iifenter in coiumnam cuma- 
nicam transcripsit. 

i Communiter ///// scriptum, v. codicis pag. 122, 149, 151 etc, interdum tamen 

forma olii apparet. 

4 Cf. cagataicum kicik, hung. kicsi. 

5 Doct. VULLERS iu lexico persico-latino etyniologico tormam plurahs ^jLXaj 

affert. 



76 



ac malum 
nto mali 
ac malos 



badra 
badent' 
badrar (sic !) 



yamannj 
yamanlar 



nto omnis 
ac omne* 
nto omnes 
ac omnes 



ghama^ 
ghamara 
har amaram^ 



tegma ul barza 
tegmanj 
tegmanlarnj ^ 



nto solus 
ac solum 
nto soli 
ac solos 
ab solis 



tanaha 
tanahara 
tanaharam 
tanahara 
az tanaha 



yalgux 

yalguxnj 

yalguxlar 

yalguxlarnj 

yalguxlardam (sic!) 



nto leuis 

nto leuj (sic !) 



sabuc 
sabuc (sic !) 



yungul 
yungular 



nto grauis 



sanguj 



ager 



indecrinabile (sic !) 
nFo talis falan 



fallan 



indeclinabile 
nto qualis 



cura' 



chaysi 



^ Apud VULLERS ^\lXi. 

^ Loco Is^ftXj 

4 In hac fornia aeque atque in verbo nfet» pag. 6i abbreviatura siglo consonae 
2 simillimo denotatur. 

5 (.Amaram» mendose pro ^jLXl»iC , irreg. ^jUX»iC scriptum esse videtur 
(v. J. A. VCLLERS gramm. 1. pers. pag. 212). 

^ Fortasse A^ taniaiu, timam «perfectum, totum, omne». 

7 Falso pro -(j^ srriptum, quod de personis et rebus adhibetur, sed, uti 
VuLLERS docet : «immutatum manet et a generis numerique discrimine ahenum est» 
(gramm. 1. pers. pag. 209). Klapr. hanc formam cum conj. \>ji\ contuHt, at 



n 



indeclinabile' 
nto alius 
nto alij 



digar 
digaran 



oxga 
oxgalar 



Et Nota q omia Nta (rnominata) de psico i plri faciiit in an 
et de chomanicho in lar verbi gra 



nto paruus 
nto paruj 



cho^ac 
chocacra 



chici 
chidinj 



Noia rer que ptinet Deo et ad suiendu ey- 



deus 


ghoda* 


tengri 


mater dey 


mariam caton 


marian chaton 


angelus 


frista 


frista 


propheeta 


paynganbar 


peygambar 


santus 




are. algesh.^ 


crux 


ghac 


ghac 


presbiter 


chasis 


bapas 


lex 


dinj 


to(u)ra (sic!)' 


spes 


omad 


usanmac ul omad^ 


auxilium 


yari 


yari 


elimoxina 


sadaha^ 


sadaga^ 



interpretatio latina aeque atque orthographia formae comparationein dictam prorsus 
recusat. 

' Denominationi «indeclinabile» exempla infra allata contradicunt. 

^ Formae chocacra, chicinj loco nominativi pluralis minus apte in accusativo 
sing. sunt positae. 

^ V. pag. 70 cod. 

^» Id est fjc=> s. (^Ii\i>. 

5 Are, algesli tertia manus annotavit. Ad vocem are, cf. uiguricum arik 
«purum» etc. (v. Va.mbery glossarium uig.). 

° Secunda manus ti delevit, o hneola transversa signavit et a finale in ii trans- 
mutavit, cf. formam kaz. iiird «judex» et cag. tdrd «lex». 

7 Secunda manus vocalcs originahs orthographiae o et a in et ii transmutavit. 

^ K formae oJ5<Xo per h transcriptum est. 
9 Corrector Httcram o in g prolongavit. 



78 



misericordia 
pax 
caritas 
penitentia 



raghmat' 

hesti' 

dost y ghuda 

pesman acguna 



confessio 


ycrar 


santificatio 




festum 


eyd 


paradisus 


beist 


infernus 


tosak 


cellum (sic !) 


asman 


sol 


aftab 


luna 


nagh 


stella 


stara 



yarhgamac 

baxHc^ 

tengri soumacHgu 

yaxuctan pesman bol- 

mac 1 jasuc uzun juyc 

coturmeclic^ 
yasuc aytmac^ 
yrar bermac 
tolamac oro yalbarmac*' 
olu cun 
ucmac 
tamuc^ 
kok 
cuyas 
ay 
juldus^ 



Hec sut elei7ieta 



aer 

aqua 

terra 



ghawa 

ap 

xamin 



hawa ves^ salkon 

su 

yer 



formae 



"; 



per gh transcriptum est. 



c 

^ Id est ^-A^l. 

3 Cf. verbum cag. barisniak. 

. o 

4 \. jasuc iizun Juyc cutur})ieclic tertia manus annotavit. y<>j"ik gdfiiriiiiiklik 
= contritionem prae se ferre. 

5 Tertia manus annotavit. 
^ Itidem. «Oro» = oratio. 

7 Proprie «locus tenebrosus», cf. cag. tam «domus lapidibus constructa», cuva- 
sicum. taiiiik «vorago, infernus», — cag. tuiiilik «tenebrosum». V. Vambery lexicon 
etym. ling. turcicarum (Budapestini, 1877), pag. 171. 

^ Juldus secunda manus annotavit. 

9 Id est «ventus» Klapr. voc. salkon mongolicum dicit, at haec eadem 
forma eadem signiticatione etiam in dialectis cag., altaica et jakutica in usu est. 



79 



lirnis 



harais ' ot 

anhelitiis illius ul vox avasi' 



sanguis 


ghon 


flema 


balgan 


cholara (sic !) 


safra 


melanconia 


sauda 



Hec sut conpsiones 

kan 



balcham 

stomachus kursak- 
sari'^ 
sauda^ 



Hec sut tempora 



annus 


sal 


mensis 


may 


dies 


rox 


nox 


sau 


hora 


oaht 


punctus 


nocta 


matutinum 


sabagh ni soau 


prima. 


sest 



mane. arta 

giF 

ay 

cun 

cheza^ ul tun 

sagat^ ul ocht 

nocta 

tank erta 

as octi pma'° kun 



^ Klaproth. : afais legit et hanc formam cum (j*iJ'' «igriis» comparavit, equi- 

dem litterarum ductum in codice or. iterum atque iterum inspiciens post diligentem formae 
examinationem nihil dubito, quin eam harais legam, quae vox sane non ignem, sed 
tabulam significat, in qua Persae res, quae ad ignis cultum pertinent, collocabant. 

V. formam ^jjijj.J in lexico cl. VuLLERS. 
' Quarta manus annotavit. 

3 Itidem. 

4 Klapr. : saiii habet. 

5 Arab. ft3«.*w, 

^ Quarta manus annotavit. 

7 Aeque atque in dialectis kazanica, nogaica et kirgizica. 

^ Corrector vocalem a in ci transmutavit. 

9 Corrector g prope delevit. 

'' Id est «prima (sc. hora)». 



8o 



tertia 

nona 

vesperas 

completorium 

sero 

hodie 

heri 

cras 



mm rox 
namax digar 
acsan 

souagam* 
im rox 
dig 
farda 



tanda deul post cras pax farda 
birisi kun^ 



alba diey 

ebdomada 

lune 

martis 

mercuris 

jovis 

veneris 

sabato (sic !) 

domenicha (sic !) 

mensis 

kalendas 

januarius 

februarius 



soub kam^ 

gafta 

du sanbe 

se sambe 

caar sanbe 

pan sanbe 

adina 

sambe 

jec sanbe 

may 

safar 
rabiaual 



^ Quarta inanus annotavit. 



erta ul tang arte' tus 
echindu. chinda 
acsan 

cheza 

buchun bukun^ 
tunachun tunekun'* 
tangda ul tanda^ 
birisi kun. aHo die 

tang saraunda 

gafta ul jeti^ 

tu sanbe 

se sanbe 

caar sanbe 

pansanbe 

ayna 

sabat cun 

je sanbe (sic !) 

ay 

aybasi 

safar ay 

sounz ay^ 



2 Fortasse 



«tempus nocturnum». Klapkoth. vocem souagani lin. 



superiori juxta «completorium» collocavit. 

3 Buku/i quarta manus annotavit. 

■♦ Tufickun itidem. 

5 Tanda itidem. 

^ Tanda dcul birisi kuii quarta manus annotavit. Tanda deu/ = ijS^ '(.VajLj' 
«non die crastino, sed alio quodam die (birisi kiin)n. 



7 Id est ^jJwt-w «matutinuin tempus», «aurorai). 

^ «Vel jeiin quarta manus annotavit. Voc. Jcii duas habel significationes 
I. «septem», 2. «hebdomas», cf. etiam hung. he'i. 

9 Hoc nomen doct. Blau apposite ultimum anni menscm significare opinatus 

est (= (^l {J^y>jS) . 



8i 



martius 
aprilis 
madius (sic !) 

junius 

julius 

augustus 

september 

octuber (sic!) 

nouember 

december 



visus 

auditus 

gustus 

odoratus 

tactus 



raboi lagher ylias ay' 

gimediaual tob ay' 

regep gimediclachel songusax ay* 
(sic !) ' 



saabam^ 

ramadam 

saugal 

cil chaade 

dilghia 

mugara 



cus ay 
orta cux ay 
sonchitx ay'' 
ches ay 
orta ches ay 
curban baran ay'' 
asuc ay^ 



Sentimenta quinque 



rosanj 
sinidanj 
tamxay 
nafay (sic !) 
lamsay 



cormac 

esitmac 

tatmac 

yylamac'' 

tutmac 



mllm" 



Qualitatcs tempor 
terek glar sani 



' Blau optime annotavit : l)ie Kalendermonate im Kumanischen sind iiber- 
wiegend turanisch und gruppiren sich zu je drei nach Jahreszeiten, pag. 207 (ed. 
Kt.aprothi) : Martius, Ylias ay = ^^ \Lj LXJf Lenzanfang etc. Z. d. D. M. G. 
Tom. XXIX. pag. 573. * 

^ Blau voc. foh cutn tobalaiig «ventus vernaiis» comparavit. 

3 Id t'st «^^f ^^jLfja.. Klaprothus perperam oUi* scripsit. 






\^JM. 



Klaproth. : regep L^^h2b.\\ superioris lineae hoc loco scripsit. 
^ Id est ,cf \S LXJ..AU, 



^ 






7 Blau de hoc nomine admonuit : «so genannt von dem in den heiligen Monat 
der Muhamedaner fallenden Opferfeste» 1. c. 

^ Cf. formas cagataicas asiik, asuk «annona, victualia» ; itaque nomen asuc ay 
proprie Tiunc mensem significat, quo victualia domi congesta esse debent. 

'° Cf. cag. ij «odor», — ijldmdk «odorare». 

" Id est «millennium», gracce y '.X-.acrab;. Persicum ^Ji VuLLERS docente sensu 

CODEX CUMANICUS. ^ 



82 



oriens 




magrib 






cun tousin 


ocidens (sic 


!) 


maxith 


(sic !) ^ 


cun batisi 


tempus 




roxgar 






ouad 


serenum 




vas 






ayas 


clarum 




rosan 






yaregh 


nubiloxum 




abre 






bulud 


pluuiossum tempus 


raxigal 


b 


ara 


yamgurlu hawa 


(sic!) 












scurun 




tariguj ^ 






carangu 


nubes 




abre 






bulutlar 


pluuia 




barram 






yangur 


nix 




bafre rafi 


-e-^ 


char 


grando 












nebula 




abre 






touman'* 


prina 




piuskseu 


(sic!) 


cig 


rosata 
ventus 




xala 
bad 






cig^ 
yel 


scuritas 




tarichi 






charangu 


claritas 




rosanj 






yaret^ hawa 


tramontana 












meridies' 













myst. rerum humanarum derelictionem ad Deum solum contemplandum significat, 
cum. vero gilar sani e £i//ar sinni «iannoTum (completorum) epocha» corruptum esse 
videtur. 

' Scriptor duorum voc. ;;/i;_^r/(^ et WC7.1'//// (i. e. ^»_cin-tf) ununi neghgenter in alte- 
rius loco scripsit. 

^ Id est viLsvLi* «obscurum» vel potius ,_XjvLj" «obscuritas)». Klapr. taiiguj 
edidit. 

3 Forma annotata a recta voc. persici pronunciatione magis discrepat, quam 

expuncta, «nix» enim in sermone persico Oo sonat. 

4 Cag. /u/nan, kaz. tonian et tuinaii. 

5 Kaz. cig. In voc. respondenti pers. xaia (= ajK" «grando», — «ros, pruina») 

'\ per -v denotatum est. Voc. praecedens pers. proprie cXAio sonat. Klapr. vitiose 
piustrein edidit et hanc formam cum p»jJiLCwO contulit, at codex Ven. Jiiuskseu 
habet et vox allata : ^»«^1^0 scribitur per sin et non per sin. 

^ Cf. altaicum yrt:/'/, y^ /-//// «rl.uumM, 

7 Haec duo vocabula in columna pers. et cum. desiderantur. 



83 



estas 
yems 



tausta' 
ximisti 



yay 
ches 



Res contrarie 



par 


hamta 




gift^ 


dispar 


beamta 




tac 


equalis 


barabar 




tux 


tortus 


chaygh u 


il scaft 


burmix 


distortiis 


be(. .)at 




birchat 


sinples (sic!) 


jurta (sic 


!) = 


ecchi chaf* 


duplex 


ducta 




ecchi chat 


rotundus 


gird 




tegirma^ 


quadratus 


caargusa 


(sic!)' 


torchul'' 


integrus (sic !) 


drust 




butun 


fractus 


squista 




sinuc 


primus 


auelin 




burungi 


secundus 


duum 




echinzi 


rectus 


rubala 


, 


togru ul conu 


dulce 


sirin 




tatli 


acer 


talk 




aci 


amarus 


talk 




aci 


bruscus 


tars 




ehsi 



' (^UCwoLi". Klapr. falso ^ljLu;«U scripsit. 
^ viAA^ pers. originis, cf. osmanicum ci*^2»-. 

3 Fortasse vitiose pro LaXj scriptum. 

"* Scriptor duorum voc. hirchat et ecchi chat unum in alterius loco scripsit. 

5 Cf. cag. tckcrmci «rotunduin)), «rotunditas)). 
Ouiiyf X^s».^ cf. osm. Kuj^i «aiigulus». 

7 Osm. jJiuij.S'' '^')5'^- I^i-^PK.- comparandi causa formam JXjn.O attulit, 
eamque turcicam or. dicit, sed in hac re evidenter aberrat, forma enim ailata, quae 
in dictionariis turc. orientalibus desideratur, jam propter litteram initialem numeralis 
dort turc. or. esse nequit. Torchul cum. manifesto e.\ tbrt -\- kul (JjJ et non Jj ) 
confllatum est. 

'^ Cf. uiguricum /wnii, kii/u (v. prof. VAMiiiiKY «a torok-tatar ny. etym. szo- 
tara)) pag. 114). 

6- 



domesticus 

saluaticus 

benedictus 

maledictus 

rarus 

spissus 

pilossus 

rassus 

bozus 

maturus 

acerbus 

crudus 

cotus (sic !) 

nudus 

vestitus 

inflatus 



ghamus 

koy 

barchat 

maarum (sic !) 

cam 

saghte 

muin 

trasida 

kom 

pughta 

kom telchi^ 

gham 

pohta 

braana 

pusida 

amasida 



ykti^ 

cheyc^ 

algesli ul barachat 

chargesli 

seyraQ 

sech 

tuclu 

tucsus ul julumis 

gham 

bisi 

gham 

ciyg^ 

bisi 

jalannaz^ 

chebelmis^ 

sismis 



dno no hc'' 



desinflatus 

saporitus 

planus 



amah raft sisik chetchan 

belaset (sic!)° tatigU 

kanuar saya (sic !) '^ tux 



' Cf. kaz. jik «jugare». 

- Cf. kaz. kejek. , 

3 Tclchi quarta manus characttn-e minusculo annotavit. \ 

•» Cag. lXa^. ' 

5 Cf. cag. et kaz, jalcDigac. \ 

^ Cf. cag. kejyek «tegimen, penula», — altaicum kcbis «tegimen, vestis» (v. apud 

Vamhery 1. c. pag. 86). 

7 Haec vocabula : «domino nostro yesii Cliyistoi> lector quidam codicis an- , 

I 

notavit. : 

'^ Fortasse ultima consona t legenda est. Kalpr. hclasct edidit et hanc for- ■ 

mam apposite cum ojulj contulit. | 

'■> Fortasse in hac forma ultima consona r legenda est, r enim negligentius \ 

scriptum facile litterae / simile tit, \ id. form. persicam j^y^ \ KlapR. minus recte ; 



J«.4.i& scripsit. .SVtjiw =- iiLc.Lc «terra plana) 



85 



crispus 

atrapatus 

suspcnsus 

abasatus 

fisus 

crepatus 

similis 

pignus 

usura 

pars integra 

medietas 

tercium 

quartum et simile 

remanens 

superfluum 



gidatin 

gin^ 

var esta 

nisista 

scafta 

trahida 

muchabil 

grao 

xudixer 

bacs duust (sir 

nim bacs 

semin bacs 

^aaru bacs'' 

batchi^ 

xiada 



tarima' 
burusmis 
coturuhnis 
emdurmis 
ticma 

yarilgam (sic !) 
ocsas 1 usasi'' 
tutsac Iticnah^ 

(? titnah) 
astelan ul rebe 
butun ulus 
yarem 
uzunzi ulus 
tortuzi ulus 
ghalgan^ 
artchan ul artuc 



bonitas 
pulcritudo 
longitudo 
mensura longa 
pondus 



Qtialitatcs 


rer 




nekuj 






eygihc 


gubi 






eh chorc^ 


draxi 






uxunluc 


paymana 






uxun olca 


paymana 


gang 




ager 



^ Cf. kaz. bas fara- «pectere». Quod ad form. persicam gicfatin, cf. StX*s>- 

ar., Jk,x=> «capillus crispus» etiam in 1. pers. usitatum est. 

2 «Vel iisasi^i (cf. cag. oksasj secunda manus annotavit. 

3 «Vel ficnah f?fifnahji> itidem. Osm. fiifsafc «captivus». 

5 Vitiose scriptum pro bafi^i (ar. («^v) . 

^ Id est faifgan. Klapr. : cfiafgar edidit et comp. causa formam osm. (^JViJ 
adduxit. 

7 Scriptor primum pro ch vitiose eh scripsit, quem errorem illico animadvertens 
formam non continuavit, sed totum vocabulum iterum scripsit. Klapr. : eficfwre 
edidit. 



86 



sanitas 


tandrusti 


saglic 


macrnitudo 


buxurgi 


ululuc 


largitudo 


flachi 


chengHc 


infirmitas 


bimaT ul rangui' 


agermac ul sacsixlic 


mor (sic !) 


marc 


olum 


vita 


xendaganj 


tirilmac ul 3'as 


abbedo (sic !) 


spedi 


aghlic 


juuentus 


jouanj 


yeijtlic^ 


viridior 


sausi 


yassilic 


sapor 


tam 


tatmac ul tatig 


res 


cise^ 


nema'' 


malicia 


baddi 


yamanlic 


turpedo 


xisti 


corcsixlic 


curticia 


cuta}^ 


cheschalic^ 


marcedo 


laga? 


curumac 


senectas (sic !) 


piri 


charimac 


nigredo 


siay 


chararmac 


similitudo 


manenda 


oasamac 


bonus 


nec 


yacsi ul eygi 


malus 


bay (sic !) ^ 


yaman 


pulcer 


ghob 


chorclu 


turpis 


xist 


chorsux 


luncjus 


dras 


uxun 


curtus 


cota 


chescha 


trauersus 






infirmus 


ranoruir^ 


xagsix 



I I 
^ Id est (^jL^-o vel ,^s«-S\Jx, quae duo vocabula aegrotationem, morbum j 

significant. I 

2 Cf. turcomanicum /£'.^7/ «juvenis, heros», — cag. j/n^/, jeng/ «juvenis. 

^ 'y*-s>- «res, aliquid», — ^'yt^ «causa, ratio». j 

■* Cf. cag. &4J0. Klapr. falso ar. X4JLJ contulit. • 

5 Cf. kaz. kiska «curtum». i 

^ Cf. -i^ «macer», Klapr. falso (^5-^^ edidit. 



' Jo. 

^ Id est xaj^VJs «aegrotus, afflictus». 



ry 



«morbus, dolor. molestia». Klapr. 



87 



putridus 


gandida 




jymis' ul sassii 


juuenis 


jouan 




ygit 


senes 


pir 




abuscha ul ch; 


friscus 


taxa ul 


tor 


yas 


sichus 


■ ghosch 




churu 


balneatus 


tar 




us 


nitidus 


pac 




arri (sic !) ^ 


nouus 


nog^ 




yangi 


veterus (sic !) 


chogun 




eschi 


pinguis 


ferbe 




semix 


macer 


lagar 




areg 


grossus 


strao'' 




baxet^ ul yogan 


subtilis 


barik ul 


tanuc 


inccha 


grauis 


sangun 




ager 


leuis 


sabuc 




yungul 


dester 


rast 




ong 


sinister 


chaygh^ 




sol 


prestus 


tex 




terc^ ul tex^ 


lentus 


chakal 




kagal^ 


durus 


caouj 




chati 



minus recte sJu^rS\i« adduxit, quod Vullers docente molestia affectum, iratum 
significat. 

' yiw^^j proprie «comesum». 

^ Cf. altaicum a?-i/ «nitidum», cag. et uigur. arik. Klapr. falso ar. i^s^^ 
adduxit. 

4 Cf. t5j-Lw. 

5 Cf. cag. pesfek. Jogan = cag. jogtin. 

^ Cf. formam zendicam havya s. haoya, cujus loco in sermonc persico 4-^=^ 
usu venit. 

7 Cf. uig. ferk,- C3i^. firik. Klapr. voc. jacuticum fiirgiiu adduxit, sed hoc 
vocabulum a praecedentibus plane diversum ex lingua mongolica depromptum vide- 
tur, cf. mong. fiirgd. 

^ Cf. formas cag. ses, fez, fiz (v. Vambery in glossario etym.). 

9 Idem cum persico JlSoLj praecedentis columnae. 



tenerus (sic !) 


narm 




ymisat (sic !) 
(Pymisac)' 


calidus 


garm 




yssi 


frigidus 


gard (sic !) ^ 




saogh 


carus 


giram (sic !) 




chos^ 


vilis 


harxan 




u^ux 


turbidus 


lil 




bulgamis 


clarus 


roxa 




yaregh 


viuus 


xenda 




tiri 


mortuus 


murd 




olu 


ligatum 


basta 




balgamis (sic l)"* 


desligatum 


vas suda 




sesmis 


• 


Noia rer que 


communit 




inueniunt 




mondus (sic !) 


dunia alan 




jaghan (sic !) 


mare 


dria 




tengis 


montanea 


ko 




tag 


podius^ 


grioua 




oba' 


valis 


dara 




enis 


fossatus^ 


dula 




cugur 


fangun (sic !) ^ 


gil 




bal^uc 


caminum^ 


ragh 




yol 


via 


sang ra 




yol 



^ Cf. cag. junisak (primitive Jugu>n-sakJ. 
"^ Vitiose scriptum pro Jwwu. 

3 Cf. persicum ^J,ys>-. 

4 Pro baglamis. 

5 Id est «locus acclivus, campus inter montes». 

^ Cf. cag. oj «(vallis», «profunditas», koibalico-karagasicum ojak «angustia 
montium» (M. A. C.\STREn's Versuch einer Koib, und Karag. Sprachlehre etc. 
herausgegeben von A. Schiefner. St. Petersburg, 1857. pag. 85). 

7 Apud Du Cange icfossatum». Cum. cugur = cag. cukur «profundum». 

^ Apud Du Cange «fanga», vel «fangus». 

9 Italicum «cammino». 



lapis 


gerd hac sang 


tas 


puluis 


gasat gerd hac 


tos 


rumenta 


ghasat 


toprac 


arl)or 


dragt 


terac' 


fructus 


miouat 


gicmis 


erba 


alaf 


ot 


erbagium 


mroguxar 


otalamac (sic !) ^ 


montata 


pabala 


orlas^ 


valata 


sarseu 


enis 


prouintia 


oleat 


el 


contrata 


valeat 


teyra 


locus 


yaga 


yer 


ciuitas 


ghachar 


saar ul chent 


castrum 


kala 


kalaa 


casale 


de 


gala 


palacium 


saray 


saray 


domus 


ghana 


eu 


apotecha 


duchan 


chebit uT tugan'* 


ospicium 


manzelga 


chonaclic 


fondus (sic!) 


nogol 


tub 


pons 


pul 


chopru 


puteus 


ca 


chuyu^ 


boscus 


vexa ul mesa 


orman 


lignum 


cui' 


agac 


jardinus 


bacca 


bacca 


ortus 


bag ul borla 
busta 


bacca 


vinea 


saban bag 


bag ul borla^ 



^ Cf. Ttp£/. Mariupolitianum et terek in lingua Kumiikorum. 

2 Pro otlamak. 

3 Cf. cag:, drldmdk. ,, , . 

4 Cf. diicha7i praecedentis columnae et osm. diikian (ar. |^Ut>) . 

•'' Cf. cag. kuduk, osm. /mjii, hung. kiU. Kl.APR. falso chitgu edidit. 



Id est Lj 



r^yrr. y^ 



7 Vid. inferius. 



90 



canpus (sic !) 


yax dakil gala 


saban 


prato ' 


mogrupar^ 


yax 


platea 


mahala 


makala 


planura 


sakra 


maydan 


carubius^ 


cucia 


yol 


cabana 


kaadan 


alucuc* 


armarium 


dulab 


chugira^ 


candela 


mom ul pi 


cirac 


vinum 


serap 


cager sira bor 


marpius 


ciachuc 


cachuc 


foxinu 


ciacmac 


otluc 


esca 


puc 


chou 


sulfain' (sic !) 


chibrit 


chibrit 



Noia artiii et quc ptinet eis 



bancherius (sic !) 

balancie 

pondera 

cartulariuz 

calamarium 

calamus 

tabula 

tepetum 



saraf 

taraxu 

dran^ 

takouT^ 

duet 

kalam 

tacta busmai^" 

xilu 



saraf 

taraxu 

taslar 

bitik ul taftar- 

duat 

kalam 

sanar tacta 

choux 



^ Italicum «prato», cf. apud Du Cange «pratora». 

^ Klapr. hanc formam cum )^vCr^ contulit. Ad formam cum. cf. osm. Jaz 
«planities». 

3 Cf. apud Du C.A.NGE Mcarubium», «carubeus». 

4 Cf. turkomanicum alaga. 

5 Blau hanc formam cum ca.t^. kurja contulit. 

^ Cf. uig. bor, cag. et osm. boz-a, — hung. bor. 

7 Fortasse SjO, quod lingulam staterae vel ipsam stateram signiticat. 

^ Id est (V>yiJ'. 

9 Per. ar. «JCiJ «hber rationumn, «codex accepti et e.xpensi». 
'° Cf. ji»J jU^VJ) apud VuLl.ER.s. 



91 



pecunia 


sim' 






nagt ul acca 


scriba 


nuisenda 






bacsi^ ui biticci 


depitores (sic !) 


mara chi 


mebahet 


borclurlar (sic !) 


creditores 


baarat^ 








manuale 


daftar 






taftar 


atrementum 


murakab 






chara 


lapis auri 


sanguj * 






mahac (?) 


litera 


chat 






bitic 


papirun (sic !) 


chagat 






chageth 



J-/cc continet dc spctiaio et spctiaia 



spciarius 


(sic !) 


atar 






atar 


pignate 




dechan 






^omlac^ 


cucharo 




abluc ul 


sa 


kar 


sahar 


mel 




angiun 






bal 


piper 




filfil^ 






burc^^ 


piper longus 


ging 








gingalel 




gingibil 






gingibiP 


canella 




darzanj 






darcinj^ 


flos. c. 




gul dar^ini 




gul dar^inj 


endego'° 




nil 






nil 



aAm/ proprie «aro;-enturn«. Klapr. falso xir edidit. 

^ Hanc formam Klafk. apposite cum turc. or. ^miw.^j contulit. Baksi in lin- 
gua mongolica doctorem significat, cf. verbum daksi/akit <idocere», cf. etiam man- 
guicum baksi «doctor», «magister». 

3 Cf. xL, cyf^b. 

■* tXLw -f uj (i). 

5 Cf. cag. com «congeries», «acervus», — verbum cumla)nak «coacervare». 

^ Forma arab. vocabuli pers. JIaJu. 

^ Cf. cag. borc, hung. bors. 

^ Id est arab. (_>^/-S\j\ «zinziber» v. «zingiber», apud 1)U Cange «gingiber». 
9 Persice ^axs». xlt> (proprie «lignum sinense») «cinnamomum» v. «cinnamum», 
italice «cannella». 

^° Apud Du Cange «endegus», persice Jlaj. 



Q2 



encenso 




condroc 




condroc' 


^anofanj 




garanful 




garanfuP 


fusti.^ or. 










lacha 




luch 




ranf^^i lac (sic !) 


mastic 




masdac 




sachex"* 


cassia 




chear ysabar 


chear sanba^ 


dentes cl 


lcfanti 


danda y 


fil 


fil tisi 


bracile 




bacha 




bachan 


o^alla 










cera 




mum 




balaux 


alume 




saap 




acitas (sic !) 



grana 

cucharo chadi^ 

bonbeciii panba 

mana sirichisch 

titua tutia 

auri pimentum (sic !) xernec^ 

nuces. m. joosa 

maciis besbese'° 



magugh (sic !) 
sirichisch ul tar (. .) ' 
tutia 
xernec 



' Id est pers. jtX-i^s, graece /ovopo;, VULLERS docente <(mastiche vel resina 
quaedam vel arbor quaedam resinosa». 

^ Arab. jLaJyi', gr. zaj-jo-^jXXov «caryophyllus aromaticus». 

3 Apud Du Cange «fustum». 

■* Cf. bosniacum sakiz, de cujus voc. origine doct. Blau ita scripsit : «Merk- 
wiirdig ist, dass das tiirk. y L.a saky::., dem es an etymologischer Verwandtschaft 
im Turanischen zu fehlen scheint, seine Heimath an der Ostsee hat, wo es in der 
Form sackix fiir Harz im AUgemeinen z. B. im Altpreussischen \'ocabular (s. Pauli, 
preussische Studien in KuHX's Beitragen VH. 2 S. 184) vorkommt, so dass es scheint, 
der Name sei mit der Sache in ahnlicher Weise gewandert, wie das russ. CMO.ia 
als kumanischer Handelsartikel saniola erscheint» (V. Zeitschrift der I). M. G. Tom. 
XXIX, pag. 582). Forma "mastiche» in glossario DlEFENHACHll occurrit. 

'^ I. e. «cucharo candito». 

7 Terminatio propter laesuram marginis legi nequit. Kl. ^a^XJwJc conjecit. 

•^Ki\\ «arsenicum», nempe tlavum s. citrinum, quod pictores adl.ibent. 
9 Secundum Klapr. «nuces moschatae». 
'° SxUyj Vuller.s docente 1. nu.\ moschata, 2. cortex nucis, 3. flos nucis 



93 



spicus 
chibebe. d. 
chibebe. s. 
lignum aloe 
reubarbarum 
canfora 
borana (sic !) 
grana de. v. 
folium 
scamonia 
cardomonio 
card. s. 
muscatum 
cum f. 
muscatum 
sine f. 
safranum 
famuli 
erbe 
confeti 



sonbur 

chababa 

chababa 

eud 

rauand^ 

canfor 

tanachar* 

gorasanj -^ 



magmuda^ 



musc 



zafran ^ 

ghetmet cheran 
sauxi^ 
maaiun'° 



sonbul 

chababa 

chababa 

rauand dne^ 
canfor 

vacsis 



magmuda 



ypar ^ 



zafran 
oglanlar 
otlar 
maaiunlar 



moschatae, macis. Glossam praecedentem pers. : Joosd Klapr. optime ex fo sj^ 
decurtatam vel potius corruptam dicit. 

5 5 

J.AAAIU VULLERs docente hyacinthus, spica nardi, — (^ULwJ.aaa« locus hya- 
cinthis abundan.s. 

'■" Id est tXJv. Klai'R. tXJj) adduxit, sed hanc tormain Vur.rjCR.S non habet. 
Quod ad «rhabarbarum» (rlia-barbarum), v. quae ^{iiiiiiiaiiiis Marcc//inus de origine 
hujus nominis disputavit (XXII. 8. HuNl'"ALVy ((Magyarorszag Ethnogra]:)hiajai), p. i2i). 

i I. e. «domine!», quam vocem lector quidam vocabularii annotavil. 

■* Quarta manus annotavil, i. e. »UCo «boraxii. 

■'' ^jyj*oj5 VULLER.s docente genus lapidis, (juotl iu ^j^-A^jJ^^i'^ reperitur. 

^' Uti Klalk. bene explicavit SOe+:S\^. 

7 CaK-. vLof. 

J ••••• ^^ >^o t 

^ Id est ^LAcv "crocusi., cf. arab. wi.ol «Havus, croceus». 
9 I. e. syAA^; n viriditasi», «plantaeii. 

"' Uti KL\i'K. recte admonuit, arab. ^^^*x! pl. ^^yK:AjuQ «condituin subi- 
gendo coniectum», «electuarium.). italice «confettoi). 



94 



medicine 

mortalis" (sic !) 

piston (sic !) 

sedacius 

busore^ 

sacheti^ 

aqua rosa 

aloepaticu 

argentum Aiuum 

ambra 

cucharo rosato 

bocelli 

citoaia 



daruana ul daru 

aouan^ dasta 

haoua dasta 

ardixan ul carbil 

hoca 

chisa 

au gul 

sabor 

cibac 

chanabar 



ciurfiba'' 



otlar' ul daru 

touguc* 

touguc ul cheh- 

elac' 

chuburcuc 

chapuc 

gulaf suj 

sabur^ 

chonasuj '° 

charabar" 



ciuruba 



^ <ijJ etiam in dialectis cag. i. herbae, plantae 2. medicamentum 3. venenum. 

^ Cf. apud DlEFENHACHIUM in novo glossario (Frankfurt am Main, 1867) «mor- 
taliolum». 

3 I. e. ivjj'-* «imortarium». 

^ I. e. turcicum or. ddjdgak «pilumn ;' — mortarium in lingua osm. \^j^ et 
doJ dicitur. 

5 Cf. cag. kili et hung. kitlil «pistillum». 

^ Cf. cag. ^i/^Vjf «cribrum». Ardixaii pers. falso pro ^j^)' vel SJv Jy 

scriptum est. Carbil = arah^. Jyol^ (sing. JLjj.i) . 

7 Cf. apud Du Caxge «bussola», id est py.xis, arcula. Hoca col. pers. ^l5liC 
«urna aenea, in qua coquitur», chuburcuc wexo cumanicum cum cag. kopurgtik idem est. 
^ .iSachettus» apud Du Cange. Chapuc z\xva..-= caLg. kapcuk. 
9 I. e. arab. ><y^ «aloe». 
^° Cf. kaz. kiind siiii, hung. keneso. 
" Cf. pers. L}w^5 et osm. sLj_^ 

■2 Klaproth. perperam Ln sK s. Lsj-g^ «electrum.i, «succinum» contulit, 
in glossa enim ciuruba pers. et cum. columnae supra sec. u siglum abbreviationis 
apparet, quod ante b fortasse litteram m supplet, eaque non cum k, sed cum c vel 
g incipit ; denique vocabulum lat. citoaia, quod in columna lat. appositum legitur 
cum citocaria apud Du Cange idem esse videtur. Fortasse scriptor hanc glossam 
pro L)Sw}\ scripsit, in hocce enim vocabulario Utterae c et z haud ita raro inter se 
confunduntur (W*rri') Vlller^ doccnte «puls cumino et aceto cocta, quae magno ventre 



95 



cominu 






caman 


cenapio 


singft 




xingft^ 


corallo 


mariad 




mariand 


draganto 


chitira 




chitira^ 


armoniaco 








serapin''* 






choligian 


galanga 


coligia 




ambar 


ladano 


ladan 




ymsiri 


mumia 


ymsiri 






n. sarche^ 


girdahan 


indu. 


yag 


oleum oliue 


rugan 






oleum susima 






gulaf yage 


oleum rosatum 


rugay gu 


1 




oleum violatum 






chox yagi 


oleum nucis 


rugan y 


gerdeha 


samala^ 


picis 


cust 




buyu^ 


reqrciu 


s^^ 




chulaP 


rosa 


gui 






sandalo 


sandalus 


9 




s- draconis'° 









laboranti prodest, «citocariai) vero herbam quandam significat, quae cito purgat 
ventrem»). ^ ^ 

' Arabice ^^.^.^s, hebr. 7^3, gr. y.J|jL'.vov. 

^ Ar. ^LiJ', apud Du Cange «senapium». 

3 Ar. fyA>i5 «tragacanthae», apud Diefenbachium «dragantum». 

4 Apud DiEFENBACHlUM «serapen». 

5 I. e. «nuces sarche». 

'^' In lingua russica CMOJlcl , uti KlAPK. bene annotavit. Vid. Blau «iiber 
Volksthuin und Sprache der Kuinanen» (Z. d, D. M. G. Tom. XXIX, pag. .S/O). 

7 Hanc glossam cum. doctissimus Blau cuin bosniaco buyan contuHt, cf. osm. 
^5»> jO'-^, galHce «reglisse», 

^ Gillab in lingua persica aquam rosaceam et ipsam rosam significat, in linguis 
cumanica et chazarica proprie rosam denotare videtur. 

9 I. 0. JJla^o forina ar. vocabuli pers. Jjk,A^ «santalum» (apud Du Ca.nGE 
«sandalum»). 

'° I. e. Msanguis draconis». 



96 



smirra 


uxurmur 


turbiti' 


turb 


vederamo 


xangar^ 


unguentum 


masan 


spetiaria 




specie 




sulfaru'* 


chibrit 



uxurmurs (sic !) 

turbut 

xangar 

ot 



chouruc 



Faber et feraius 



faber 


xangar^ 1 


na 


Ibad 


altunci 1 temirzi 


anquun(ze) 


sinda 






ors 


martellus 


cacuc 






cacuc 


tenagie 


chelbara 






cheschac 


linia 


soga 






egau 


turchese 


gas^ 






chescaz 


ferrum 


naal ayn^ 






temir 


argentum 


nocta (sic 


!) 


8 


cumis 


aurum 


xer surch^ 






altun 


ramum 


mess 






bager 



' Ar. yo, In vocabulario Du Cange ((smyrna», in Diefexbachii autem 
((smirna» legitur, cf. etiam graecum afrjpvr,;. 

- Apud DiKFENHACHIUM ((turbit)), persice t\jjj' v. tXJvJ'. 

'"^ (jCj; vel nUCjv persicum ((rubigo», — y^^\ t^tiam aeruginem et aeruginis 
colorem significat. 

■» Apud l)u Caxge (isulphurium)). 

-'' Fortasse vD -f lXJV , ((tintinnabulorum artifex». Klapr. falso xargar 

( ) ))) *^*^'*^'^- 

" Xs vel \D forceps quaevis, — clicscaz cumanicum cum osm. —Lxas, bos- 

niaco kysac idetn est. 

7 I. e. ^jV^i s. ^jjl dferrum». 



jSIendose pro 5«Jij «argentum». 



tr )i 



, "inue gold of a red colour ; g(tld coin» apud Shakespear. 



97 



stagnum (sic!) 


kalay 


kalav' ul 


accorgasin 


plunbum 


seref 


corgasin 




latonum 


brinc 


yes^ 




curtellum 


carcl 


bicac 




molla 


gosara 


masa"* 




fosina 


chura 


chura 




mantexi 


bacsan 


curuc 




buffeti 








carbonum 


xuga (sic!) 


comur 




lauello 


haoud 


tegana^ 





lepus 

peliparius 

aquus 

forfices 

dial 

filum 

agnine 

vulpe 

vaT'' 

vente de vaT (sic!) 

scoyroli 



Pelipaius 

hghu (sic!) 

tauigar postrad 

soxan 

makrat 

angus tuana 

risman 

bara 

rubaan (sic !) 

xingaf 

siagingiaf 



coyan 

ygina tonci 
ygina 
bucchi 
oymac 

yp 

eltiri' 

tulchu 

tein^ 

caratein^ 



' Ar. jeJtXs „stannumii. GoLlus dc origine hujus nominis ita scripsit : XJiAi" 
— — — — locus in India, a (]uo certum plumbi et ensium genus denominatur». 
' ITti Klapk. bene admonuit : ^j«»wLc.\»i' ^l (osm. ^jj-Cw^fcjf) . ■ 
* Cf. kaz. //:: "orichaicum". 
•* Kaz. niaxa «pruniceps». 

5 Cf. bosniacum teL^uc, osm. feknc, hung. fe/eei/o, fekiio. 
^ Cf. kaz. ilter. 
7 Apud Du Cangr «vairum» et ..vairus». 

^ Cf. osm. ^^v>jj', [^yf^ «sciurusD. 

5 In codice carate scriptum. Klapr. in copia sua siglum abbrevationis non 
videns carate cdidit. ■ ■ 

7 



CODEX CUMANICUS. 



zebelin 


zardauais 


martori 


sa"sar 


foyne 


dela^ 


lupi ceruerij 


sir 


vulpe de are^ 


robagh 


gati pauli 




gati spuci 


ghesbeza 


moticiu 


gutis 


afayto"* 




leo 




leopardus 


palang 


ermelinus 




pena 


pusti 



chis^ 

sausar 

dela 

silausun 

charsac 

charachusan 
eric 



palan^ 



teri ton 



Sartoms 



sartorius 


keyat ^ 






derxi 


pannum lane 


cocha 






cacman 


incisorium 


macrat 






bizchi ul chopti 


pichu 


gex^ 






chai ul arsun^ 


burdu^ 


ondobai 


(sic 


!) 


mondo bai ul la 
zate (. . ) ' 



' Cf. cag. \Ji*M (imartre-zibeline» apud Pavet de COURT. (czebelinus» apud 
Dr Caxge). 

^ ^ G ^ ^ 

^ Pers. ^-t^, e quo Vuller.s docente arab. [^^ ortum est, mustelam ermi- 
neam denotat. 

3 I. e. «vulpe de arena». 

4 Apud Du Cange «affa». 

5 Uti Klapr. bene explicavit : arab. ^La^, 
^ "-j «ulna», (tcubitus». 

7 Cf. cag. i^Xji et ,>-<*')' (apud Pavet de CoURT.) 
^ Apud Du Cange «burdus» i. e. «sutor vestiarius». 

9 Cf. arab. UOoLo «agilis in re aliqua et promptus vir» ; t^jfju «celer et 
agilis in opere». 



99 



butana 
straponta 
culter 
bachiranj 



panl)i 

naaH 

leches- 



veles^ 
tosiac 
yorgan 





Caleg;aiiis 




calegarius 


muxados 




eticci 


forma 


kalep 




kalip 


lesna 


draus 




bix^ 


cultenum 


card muxad 


usi 


l3icac_ eticci 


sola (sic !) 


naalca 




taban^ 


tomayra 


pust ymusa 




suruc*^ 


becunie^ 


neche 




sastian 


m.ontanine 


mesin 




choy suruchi 


stiuaH 


moxa 




etic 


argorge 


sarmoxa 




basmac 


auanpe 


ser ymoxa 




etic baxi 




Map^ 


asie 




magister asie 


dugar^ 






asia 


teysa 




cherchi^ 



' 2UAJ «lana arboroa», h. 1. nodus e lana arborea confectus. 
^ Cf. osm. (UrfAXs et arab. \j>^^. 

3 Arab v^^ «culter)). 

+ Cf. kaz. hez, bosniacnm biz (apud Blau). 

5 Osm. tabaii. 

^ Cf. kaz. soran. 

7 Apud Du Cange «becuna» et ((becunes». 



^ Cf. osm. ^jS\^fyi.i> Kmensarius)) et verbum ca.ar. , '•.'-^'v^^ "scindere in 
minutiami. 



o^y?^' 



9 Cf. ca^. k'irgi\ teysa col. pers. = KJmj3 "securis», «ascia)) («acia» apud 
Dl" Cange). 

7 



manayra 

verina 

serra 

lenza 

scopellus 

marcius 

conpassus 

yona 

macia 

turnus 



randa 

maganb' (sic !) 
ara ul dastana 
dracs risma 
scana 
^achuc 
pagar (sic!) 
randa 

schinga 



balta 

buran 

bicchi 

uxun ip 

uturgu^ 

cachuc 

pargal (sic !) 

uscu 

tocmac 

schinia 



Barbeius 



barberius 

rasorius 

spegius 

bacile 

lanceta 

cutis 

unguentum 



scriba 
hber 



amadar 

ustura 

ayna 

tas 

nestera 

asana 

malham 



Scriba ' 



yulunguc sachal yuzi 

yulunguz 

chuxgu 

tas 

sungulza 

bilau* 

ot ul malahan 



^ Apud Du Cange ((manarai). 

- Ki.AHR. falso fdidit niacrab, sed cum glossa col. persicac mt-ndose scripta 
recte contulit ar. ^.^JiLo « teri^ljra «. 

3 Cf. osm. ^loJ ; scaua col. persicae — osm. HsX^S^m} "scaiiinuin". 

4 Hanc glossam I?l \u cum ('ag. hejlo contulit. 

5 In sequentibus sub inscriptione ((scribae» non solum res, cjuae ad ministerium 
scribarum, sed etiam alia ministt>ria, ita e. g. spatharii, seilarii enumerantur. 'l'alis 
confusio notionum inter se haudriuaquam coliaerentium in uno eodenniue capitulo in 
aliis quoque glossariis antiquis italianis, ita e. ,g. in "libro el qual si chiama introiti' 
e porta» etc. saepenumero occurrit. Vid. Mus.SAFIAM 1. c. 



manoale (sic !) 

litera 

atramentum 

papirus 

carta 

ponzon" 

tenperatorium 

catreda (sic !) 

spatius" 

selarius 

frenerius 

medicus plag 

medicus phyxice 

aduocatus 

cureius 

pomeleius 

pomellus 

merzarius 

reuenditor 

censarius 

incantator 

capelerius 

capellus 

macelarius 

curtelerius 



simeser kar 
seraghag (sic !) 
lahan car 
jarra 

hacin (sic !) 
ghocQ car 
payc 
muceie 

carci 

casouT ul 

dafrafros 

dalal 

dalal 

cula dux 

cula 

hasap 

cardcar 



clic ostasi 

eyarci 

yuganci 

otaci'' 

otaci 

ghocumci"* 

sicric^ 

yalci 

carCi 
astlanci 

talal ul mianci* 

borci 
borc 
casap 
bi^ac^i 



^ Cf. apud Dlt Cange verbum (iponzonare». 

2 Apud Du Cangr »spatharius«. 

3 Cf. cag". '^ ^'v' «celui qui bande les fractures et les i^ruerit» apud Pa- 
VET de COURT, Mong-. otaci. Jari-a col. persicae SjL) «vulnus». 

* Ar. ^yjs^ «judicium». 

5 Cf. osm. scjirdigi «cursor». 

^ Cf. osm. ■<v ^Ll^. Quod ad voc. «censarius», vid. apud Du Cange : 

«Stat. Genuens. lib. 6. cap. 17: De Censariis et eorum officio». 



tabnarius 


sarab froz ' 


siraz"" 


murator 


banna 


diua ostasi'* 


sapa"* 


tauar 


chasma 


chazola 


daug 




petra 


sang 


tas 


chalcina 


chaacch 


chirac ' 


maton 






inpintor 


nacas 


nacslagan 


penellu 


Hf kalan 


chalan 


cholor 


rang 


rang 


colla 


sires' 


yelin 


ligator 


barbanda 


baglagan 


aquus grossus 


cualdus 


cualdus^ ul ygina 


tilun grossum 


gaxel 


yogun ip 


corcla 


risma^ 


yp 


balla 


tang 


tang ul yuc 


stecha^ 


saadat'° 


saadat 


canauatium 


canauac 


chendir 


fornarius 


napas" naoua 


ctmaci (sic !) 


furnus 


furn 


pec^^ 


pala 


paru 


churac 



^ «Froz» alia manus annotavit (jiij^ 

2 Fortasse pro ^s>.5wA^, vid. quae prof. Vamberv ad v. HyJ^ admonuit. 

3 Mendose pro ^^uLwf yejj. 

4 Apud Du Cange «sappa» i. e. muri fundamentorum effossio. 



I. e. osm. 



/ 



^ Cf. osm. if^Yr^ "ylutenD, — la poudre d'une racine a coller (Htudoghi). 

7 Pers. ^j^.cX-''»^ , osm. \tX-'*^. 

s I. e. ^U-wOv, 

9 Apud Du Cange «stechata». 

'° Fortasse arab. Sjut^o «icanna, cjuae recta nata fuit. 

" I. e. o iv^w «pistorn, '«lOO idem. 

12 „Pe^„ etiam in bosniaco et bul^^arico in usu est, vid. Blau 1. c. In «Ka- 

mus» turcico 1O53-S <-um ^iJU cxpiicatum est. Cf. etiam hun.fj. pcst «furnus" in 
dialecto Siculorum. 



103 



scupa 


jaru 




siburtchi 


licrna 


kexun 




agaclar 


tarina 








pasta 


ard 




chamir 


panis 


nan ard 




etmac 


turta 


turt 




chirda ^ 


fu}<atia 






chirda 


planta 




e 


ehar 


semen 


toghm 




urluc 


radis 


bun 




tub 


ramus arboris 








arbor 


dragt 




terak^ 


vinea 








portator 


chamal 




chamal 


famulus 


getmetchar 


chulucci 


archerius 


chamanc 


har 


yyacci 


frexeterius 


tirsar tii 


gar 


oghCi 


turnarius 


karat^ 




c^igrigzi' 


ortolanus 


bagican 


(sic !) 


bac^azi 


tesitor 


cHouachar 


yulaghac" 


catator (sic !) 


serot guenda 


yrci 


sonator 


mutrub 




cobuxci*^ 


juti^ularius 


mutrub 




oincil mascara 


tanburlus 


kaHU 




taf 


caramella 


surna 




suruna 



• x<-^ «scopae». 



^ Osm. x5\»A*«, bosn. sfipitr, si/p//rce, hnng. scpro. 

3 Blau vocabula in ed. Klapr. confuse scripta in rectum ordinem redegit. 

■* Cf. TCpi/. in dialecto Mariupolitana, vid. Blau 1. c. 

5 Uti Klapr. bene annotavit : arab. iolyi». «tornio». 

^ Osm. —rSVSwttSk , ^Vwiis». «turnus» (vel «turnum»). 

7 Osm. LgJj.2.., cf. etiam kaz. joiok-, jolk- «cvcllere». 

^ Kaz. koboz «fides», hung. koboz idem. 



104 



nachare^ 


nachara 


nakara 


gazayra 


basarat 


tamasa 


beffa 


tas^ar 


culmac^ 


o^abon^ 


mascara 


ehclamac 


solatiiim 


tafaruc 


tamasa 


tronbe 


nafir 


burgular 


tronbeta 


nay 


burguca 


meretrix 


chagba 


ersat ul mur(. .) 


rofiana 


trel 


chaltac 


bordellum 


.ejarabat 


charabat 


magister scolarum 


usta ychat^ 


bitic ostasi 


scola 


chitab' 


osta ul chitab'' 


banche 


cursian 


olturguclar 


pueri 


jouana® 


oglanlar 


ars 


senaat 


pesa^ 


opus 


baist 


is 


labor 


amal 


cuc 


opera 


car 


islamac 



Xobiiitas Jioinm ct mulier 



imperator 


padisa 




can 


rex 


patia 




soltan 


soldan 


soltan 




soitan 


princep (sic !) 


pser ul 


patia 


beg 



' Apud Du Caxge «nacara», tympani species. 
^ I. e. turcicLim kulmdk, giilindk «ridere». 
3 Apud Du Cange ngabeo», homo jocosus. 
"t Fortasse < sm. nnirdar «vilis, e». 

5 I. e. iaia. ;^UCu-(. Klapr. falso usta yehat edidit. 

^ I. e. arab. ^— jUcS «schola», cf. etiam v— )Lo |vAjl'<' «magister scholae». 

7 Aeque ac cJiitab col. persicae mendose pro kuttal) scriptum. Vocabulum usta 
«magister» in hac hnea plane superfluum est. 

^ ^jLjl«J5» «iuvenes». 

9 Persicum iUi^-o «ars», «occuppatio», «questus». 



105 



baron 

armiragius 

mesaticus 

potestas 

consul 

placerius 

miles 

dominus 

corona 

curia 

imperatris 

regina 

famula 

domicella 

scrauus (sic!] 

scraua (sic!) 

torcimanus 



amir 


bey 


sorouar' 


^eribasi^ 


elzi 


elzi 


saana 


yarguzi 


chadi 


seriat^ 


tataul 


bogaul* 


asouar 


atlu chisi 


ghoya 


bey ui coia 


taz 


tagz 


ordu 


orda 


xcn i padixa 


can catonj 


xen y patia 


soltan catonj 


xen sachird 


eudagi epSi^ 


xen chetmetchar 


eudagi chex 


chanxer^ 


carauas^ ul cia^ 


talamaci 


tehnaS 



mercator 

forum 

mercatum 



Mercwwnia qtic pcrtinct ad mcatorc 



baxergan 

bazar 

maamala 



baxargan 
baxar 

satugh 



^ Uti Klapr. bene annotavit : );>•»< «princeps)), «dux)). 

^ Cf. cag. cerik, cerig, kaz. circii, bos. ce?-i, hung. sereg «exercitus)). 

3 Arab. aJUvXi osm. seriaf. 

* Hanc glossam Blau optimc cum cag. bakatil contulit. 

5 Cf. uiguricum C7'ci «uxor» (vid. prof. Vamrery «a torok-tatar nyelvek etym. 
szotara)) pag. 55). Klai'R. ad hanc vocem annotavit : « //^/c/z/ signifie femme en lan- 
gue turque kangatse». 

6 Apud Du Cangk (isclavus)). 

7 Fortasse mendose pro sJoUi «meretrix)) scriptum)). 

^ Cf. cag. yilj fjs «jeune fille esclave)) apud Pavet de COURT. 
9 Uti videtur kuma, cf. cag. koma «pellex)). 

'° Cf. secundam verbi arab. jL*-t formam «commercium habere», «tractare 
de operei). 



I0& 



emtor 


ghriaar 


1 mustai' 


aHci 


venditor 


fogtar^ 




satugzi 


censarius 


dalal 




mianzi 


caparrum 


begh 




behet 


solutio 


aouan 




tolamac 


termmus 


aouada 


1 nixia 


ouada • 


moneta 


sim 




na.CTt 


precium 


bagha 




saga (sic !) 


canauu'' 


canab' 




chendir 


cendatu 


chep 




CUX' 


camutu 


sagri 


. 


sagri 


corium 








capsia 


sanduc 




sinduc 


dugus 


bun (sic 


'■)' 


ugu^ 


d. pluma 


par y b 


unra 


ugu yungi^ 


folia latoni 


aghta y 


brinc 


yex tactasi 


brocha 




» 


fustaney (sic !) 








lana 


pasm 




yung 


linum 


usculi 




uscuh 


lanterna 


fenus 




ianar 


nuces 


<:rerdagham 


chox 


nachus 


nat>h 




nac 



' Uti Klapr. bene annotavit : JtXj*^ vel f^-JLilKjC. 

^ I. e. sLXs».*J. 

3 I. e. StXit., quod etiam in lingua osm. usurpatur. 

^ Apud Du Cange «canava». 



5 Arab. 



vel 



i.cannabis». 



^ Fortasse arab. yj «sericum e folliculis factum, e quibus eruperint bom- 
bycum papiliones» (vid. apud Goliuni). Chep col. persicae fortasse mendose pro 

•• "^ scriptum est, quod voc. genus panni serici vilioris prctii significat. 

7 I. e. (*«>J. Klapr. perperam bur edidit. 

^ Cf. bosniacum ugu. Zeiiker in lexico suo dgil habet. 

9 Cf. cag. do»J «lana». 

" Cf. kaz. Jiz «cupruni". Pers. i^>rr. oorichalcum». 



107 



ncisifius 

piscis 

pliima 

risun (sic !) 

seta 

stupa. s. 

stamega 

scarlata'' 

scamandio 

pialon 

toina}' 

sandenis 

saye canis 

sulfarus 

tella de Cap 

t. de Rens^ 

t. de Alamag^ 

t. dc Orliens 

t. nouarese 

t. cremonese 

t. lobarde 

t. astexane'' 

t. ostume^ 



nasiz 

machi 

par 

Ijrinr 

abruxun 

last 

suf franclu 

scarlat 

ters" 



chibrit 

ketan y jonban 
ketan y rusi 
ketan alamani 
chetan soltanj 
sansda chesi 
dras chesi 
chetan lombardi 
chetan astexa 
chetan ostume 



nasic 

baluc 

yung 

brinc 

ypac 

hast ' 

frangi suf 

yscarlat 

ters 



chouruc 

yionban chetan 
russi chetan 
alamani chetanj 
orlens chetan 
sasda chesi 
(h'as. ches 
lonbardi chetanj 
astexan chetanj 
ostume chetanj 



^ «Last» cumanicum et persicum Blau cum cag. /as contulit. 

^ Ita]ice "scarlatto", osm. oJ«XM/f. 

3 Ultima hujus olossae consona in cnl. persica aeque at(|ue in cumanica fortasse 
/ leiL^enda est, j- cnim protractuin, uti jam annotavimus, litterae / valxle simile appa- 
ret. KlaI'K. ad lianc voceni annnlat : «("'est peut-etre *«-5vJ' ^^^f^/, espece de fro- 
mag^e fait avec du lait aigre, ou jilulot du lait aigre desseche. Cag. i^y^ «fimum», 
kaz. f/res idem. 

+ Fortasse /^/'cv'///.v. \'id. cl. l'i,AtT dissertationem ante cit. (Z. d. D. M. G. 'l'om. 
XXIX, pag. 571). AhffnIJuiinid ,_AA/.Jf ^jLxXJf e.\ Germania provenire dicit. 

5 I. e. (I Aleinagna». 

^ I. e. Asti, oppidum nd lliimen Tanaro in provincia Alessandriae. 

7 Fortasse Ostuni, (i|)|)idum in terra d' Otranlo i)rop(> ad inare Adrialicum. 



io8 



vellutus' 


catifa 


catifa 




camocatus 








tasta 








colores 


rangan 


ranglar 




color 


rang 


bang (sic 


!) 


albun (sic !) 


sped 


ac 




nigrum 


sia 


chara 




virmilium 


surg 


chexel 




cremixi" 


cremixi 


cremixi 




bachami 


bachami 


bachami^ 




blauum 


chabut 


coc 




janum 


cerd 


sari 




viride 


saus"* 


yaxil 




^amehn' 


boxac 


boxag^ 




violetus 


banaus 


ipchin^ 




arangin' 


narangi 


narangi 




aflori 


al 


al 




tele cle nouo 


keta begonia 


bergonia 


katanj 


t. bergamesce 


keta bgamasce 


bgamasce 


ketanj 


t. fabriane 


aracli 


ara^li 




t. crue^ 


chetan can 


chetan can 



robin 
balaxius 



Noia lapiduu p7'ecioxor 



yacut 
baiacs 



yacut 
llal (sic!) 



^ Apud Du Cange cvelutus)!, arabice xoxUv «holosericum». 
^ Apud Du Cange (tcremexile», italice «cremisi". 

3 Arab. |v£b , quod Golius in hunc modum descripsit; «Hgnum arboris 
magnae, fohis amygdahnis ; cujus decocto tingitur color rubicundus, seu pseudo pur- 
pureus — — . Lignum Bresillum, etiam color ejus tincturam referens». 

■+ Id est ^AiAw «viridis, e». 

5 Cf. cag. yyi, 

^ I. e. persicum ^^.Xjf «aquae colorem referens». 
7 Apud Du Cange «crude». 

^ Cf. pers. et arab. Juu i. ruber 2. rubinus. 



109 



safirus 


yacput 


::abut^ 


chabut yapcut 


smeradus^ 


smurut 




smurut 


diamante -' 


yalmas'* 


(sic!) 


yalmas 


granata 


banaosa 




beiuda^ 


unicum 








topatiun (sic !) 








turcheyse*^ 


peroxa 




peroxa 


jaspidun (sic!) 








sardoniu 








calcedoriu (sic!) 








amatista 








petra preciosa 


laal 




laal 


cristallus 


bolor 




bolor 


perle 


muruai 




ingcu 


vitrus 


aoygina 




giltrin^ 



Hec sut membra hoium et mulier 

homo merd ul asan ul chisi 

muHer xen epzi 

masculus nar erca ul er 

femina maya tusi 

menbrum anden bogum 1 buun' 

capud (sic !) ser bas 



'^ Uti Klapr. bene annotavit : pers. i^yiS^. 

^ Apud Du Cange ((smeialdus», pi-rsice ^y^s et «^^^v ruius form.ie arabicae 
hunt t^v^) et (^v^v 

* .\|ni(i \)v CANtiK iidiamantcs'>, ;;r. (naitih^za. 

■♦ (jwL^JI ((adamas'1. 

5 Cf. pers. c>LsV-o et SjLsjViAJ, quas fcirmas in lexico cl. "VULLERS non 

iineni. Cf. ctiam aralj. , •Ol.SXxJ «ncmuia rubicunda similis rubinon. 

^ j 
'' Apud 1)1' C\N(;i': « turchcsius", i)crs. S\«wO. 

7 Cf. cag. (^J^Iw«JcXjI apiid Pavki dc Cf)tKr. 

^ Cag. ^je,i»J . ((mcmbrum», has duas formas sccunda manus annotavit. 



humor 


gheP 


elat^ 


capillis (sic!) 


mu 


xac 


crinis 


muibad^ 


teba^ 


frons 


lilar (sic!) pesanj ' 


alni vl magley 


ciliun 


abru 


cas 


palpebre 


mixa 


chirpich^ 


auricula 


goujs (sic !) 


chulag 


oculus 


ciesm 


chox 


lumen oculi 


nui ciesm ^ 


chox yaruhi 


nasus 


bin 


buen'^ (sic!) 


naris 


sulachi bin 


ernin 


melon' (sic !) 


ciana 


yangac 


maxilla 


cianac 


yaagh 


os 


deen 


agx 


labiun 


lab 


toodac 


gingiua 


gostin danden 


erni'° 


dens 


dendan 


tis 


lingua 


xuan 


til 


ceruella 


mag'' 


mengr'^ 



^ Mendose scriptum pro t^-^^ "humor». 

- Itidem pro pA^ srriptum. Arab. '^-^•^ i. res mista 2. humor, quales in 
corpore animalis quator sunt. 

3 JcOawO "ligamen crinium». 

4 Cf. osm. XjJ et viJwiuJ "ornement pour la tete» apud HlXDOGLU. 

5 Fortasse lilac et hoc ex transpositione litterarum formae J^kj «vertex 
capitis» ortum esse videtur. PesanJ, id est ^LiUAJ <.frons". 

^ Vel magley (cf. formas cag. ^^^oLLc, ^!iLax< , ^^UCi>o) tertia manus 
annotavtt. Alni —o?,m. ^\, 

7 Osm. kirpik vel kiprik, bosn. kirpek et cirpek. 
^ I. e. nuri ciesm, arab. s«j "lumen'i, idux». 
9 \^^yt^ 1 kaz. boron. 

'° ^- ^- ^7?!' ) '^*'^^- "^^"^ «labium» et non g-myiva. 

" I. e. nJuc «cerebrum». 

" kaz. mej, cag. meje et mije idem. 



cclabriim (sic !) 

mascn 

meretrix 

gutur 

mentum 

colluu 

spalla 

pectus 

mamilla 

forcella 

lonbiculum 

venter 

corpus 

stomacus 

cor 

figatus (sic !) ° 

puhnon' ^ 



tarsidchen 

hostehen yzanat 

charabat^ 

galou 

xarnaden^ 

gardan 

puist 

sina 

puystan 

dehen yamade^ 

copac 

scan( ?) 

tan 

made ul del 

dil congul 

gigar 

gigar band 

sachar ruda 



erhc natura 
carmadim ich taste' 
yaac 

bogax ul tamac 

sagac'^ 

boyn 

archa 

tos 

emzac 

tos 

chindic 

caren 

boy 

cursac 

congul 

gigar band 
ycag ul suzug^ 



^ Has .o;-lossas secunda manus loco parum apto annotavit ; erlic in dialectis 
cag. vim et virilitatem significat, karmalamak vero id signiticat, quod germanicum 
tasfen (secundum Vambery : uiigeschickt timhergreife/i, inii heriappen "iter ])rae- 
tentare»). 

- I. e. cijLjlwi.. iocus, nbi versanlur pravi, ut lupanar, domus alealoria etc. 
Hanc glossam tertia manus annotavit. 

■^ Klapr. falso xaiicaiicit edidit, codex enim xariiadeii vel fortasse xaciiadcu 
iialiet, quae forma dubio procul c ^ltX^XJV corrupta est. 

^ Fortasse e.x arab. tj-5«3 corruptum. 

5 1. e. Sjut/C ^;CJ, siglun> abbreviaturae in forma yamade alterum a 
supplere videtur, c enim in hoc codice saepe per duo a denotatur. 

'■ Apud Du Cange «fegatumi), persice v^V «it^cur». 
7 Apud DlEFENRACHIUM «pulmo» et «pulmon». 
''- Apud r3u Cange «budellus.» 

9 1. e. £ag. ^JLsol <(intestina". Suzug respectu formac cum cag. '^j)^'**' 
"Colare» convenit, sed reapse ab eo plane diversum curn osm. ^^^i^^,^ , ^y^^ 

sugzik idem est. Doct. BLAUperperam ^^S\**j conjecit. 



pelHs 


pust 


teri 


veletrun 


cher 


sic trienir stet pitte(.) ' 


testiculum (sic I) 


chaxac 


taxac' 


vuluua 


chus 


amu ■' 


petenegiu 




koti^ der ars^ 


brachius 


baxou 


chol 


brion' 


ghost ibaxou 


koymic der ars 
beyn' 


vena 


rac 


tamar 


sanguis 


ghon 


can 


ossun 


ostachan 


souat 


caro 


ghoist 


et 


pugnus 


moist ouc 


ouc 


manus 


dast 


el ul chol 


palma 


rafidast 


aya 


pulcius (sic !) 


mayas naps^ 




digiti. m. 


angust 


barmac 


nodus 


gro 


buug 


neruus 


paghi ^ 


singir 


unguis 


naon 


termac 


flatus 


pahi 


nafas 


renis 


mien 


bel 


costa 


baloui 


chaburcha 


podes 







' Vocabula trienir stet pitte secunda manus annotavit. 

= Osm. i^^^ic. C/iaxac rol. pcrbiac e.\ arab aLyai». vcl 'i^x2^ corruptum 
videtur. 

3 Cag. ^l. 

■♦ Cf. osm. Ci>»j, kaz. kiit. 

5 Der ars secunda manus adscripsit. 

^ Glossam germ. secunda manus adscripsit. 

7 Cf. arab U«a-o, osm. Jiahz, iiainz «pulsus», — mayas fortasse ex arab. 

^jifljo corruptum est 

^ Uti Klapr. bene annotavit ^. 



"3 



vcsica 


duba 






cursac 




orina 


ciami" 






sidic 




stcrchus 


guu-^ 






bogh 




cosia 


ran 






buth 




genu 


xanu 






tixgi'^ 




gamba 


sach 






chonc^ 




gauigia 


cap 






cigmac'^ 




pes 


pay 






ayach 




gratis p. 


pust y 


pay 




ayag uxi 




chalchaneus 


agust y 


pay 


pasana 


barmac sounca 


digiti p. 


caf agust y 


pay 


taban barmac 


sola pedis 


caf 






taban 




anima 


jan 






tin 




vultus 


boui uT 


ruj 




meyx^ ul 


ciray 


barba 


ris 






sachal 




lacrima 


asch^ 






yas 




sudor 


arak 






ter 




alenun 


naffas 






naffas 




persona 


chas 






boy 





pater 



De paretatu Jiois 



piar 



atta 



^ Cf. osm. ujU^ «vesica». 

^ I. e. ^.A^Sk ((urinaii, coil. ^^/cLs». 

3 5fc> seu X> «e.xcrementum», cstercus». Klapr. perperam 5»5 com- 
paravit. 

■♦ Cf. cag. fiz, kaz. tez, hung'. terd. 

5 Hanc glossam Blau apposite cum cag. p-^}^ eandem esse di-cit, cf. etiam 
kaz. /ei/f//c, 

^ Cag cignat^, cijnak. 

7 Cf. cag. sujigd/c, kaz. sdjii/c. Blau cag. so//dak addu.xit, sed minus recte, 07i 
enim (> denotat. 

^ Cf. cag. metigiz. 

y I. e. ^^XmS I. gutta 2. lacrima». 

"^ Cf. yAJ apud VuLi-KRS, id quod rJo, cf. etiam «-A,j (isenex». 

OODFX CU;>4ANICU&. 8 



114 



mater 


mar' ul madar 


anna 


maritus 


sukar 


er 


uxor 


xenhalaP (sic !) 


epzi^ ul cinay'* 


filius 


psen^ farxen (sic !) 


ogul 


filia 


octar*^ faxand (sic!) 


chex 


frater 


brar ul bradar 


charandas 


solor (sic!) 


koat (sic!)^ 


chez charandas 


auus 


jend 


ullu atta 


socer 


choxeruc 


chain 


jenerus (sic !) 


damad 


chuyegu 


auunculus 


kahi ul hamu 


abaga 


nepos 


bararxada 


ynj 


amita 


am 


egazi^ 


consanguineus 


amoxada 


tagay' 


cognatus 


kalu 


yexna'° 


nora (sic !) 






amica 


mansura" 


oynas ul chuni 


socius 


kambax'^ 


ortac ul noga(r 



' »Lo ex \(>L« decurtatum. 

^ Arab. (JjV2>- nlicitum», iU.xXs» «uxon), cf. etiam osm. Jk.JV=>. ((conjuga- 

lis, e». Pers. (JJVSk apud Vullers sub num. 3, nuptam viro, uxorem significat. 

3 Blau cum turc. ece contulit. sed haud ita recte, epzi enim a voc. ev (6v)» 
domus derivandum est, cf. uiguricum evci ((uxor» suprascriptum. 

^ Cf. arab. Jt3 «quae bis peperit» et ^Ju idem. 

5 Mendose y>^o pser scriptum {.y*^^. ^^ Y*^ • 
^ Mendose pro doctar scriptum. 



7 Mendose pro koar (^f»ik) scriptum. 

^ Cf. cag. ekegi. 

9 Blau apposite cum cag. tagai ((avunculus» contulit. 

'° Fortasse osm. iv^a^, in plurali wL»»«ai» idem ac UL} 0'. 

" Arab. s\*.OjU> ((adjuta». Klapr. perperam aJ!e-CiJlx< comparavit. 

'^ Cf. cag. konia, bosn. kuma, hung. koma. 

'3 I. e. )L^-»J&, coll. XjJ^ i. q. \Ljl ((sociusn, «particeps». 

'4 Cf. cag. S^ «famulus», oauxiliator«. Klapr. minus recte jSyi scripsit. 



"5 



vicin 
socera 



amxagia - 
chasurch 



consi 
csim^ 



Couiplcnicnta lioutni 



complementum 


tamanj 


tuchal 


bon'^ 


nec 


yacsi ul eygi 


diues 


maldar 


barlu chisi ul ba(i) 


sapiens 


acheldar 


ustki"* ul achel 


pulcer (sic !) 


ghub 


chorclu 


legitimus 


halalxa^ 


ghalal ogul 


legalis 


halal 


conu 


nobibs 


moghtasin 


oxdan^ 


virtuosus 


maghtadur 


erdamli 


gracioxus 


naamatdar 


naamatlu 


fortis 


caouj 


chuclu 


inginioxus (sic !) 


honarmand 


tocma^ 


largus 


jomard 


jomard 


inamoratus (sic !) 


asech 


asuch 


prestus (sic !) 


geld 


tex 


cognoscens 


sinakdar 


tanur chisi 


amabilis 


dosdar merd 


souuar chisi 


castus 


xedid merd 


ersacsis 


honestus 


pak 


chelech^ 



^ Uti Klapr, bene annotavit : ^oLvw-^iO^ pl. ^mUGLaa^JS «vicinus». 

^ Cf. osm. j»^-n~». supradictum. 

5 Hocce siglum abbreviationis in fine vocabulorum lat. uti jam in praeceden- 
tibus exemplis vidimus, syllabam iis supplet. 

+ Vitiose scriptum pro usri. 

s I. e. M^Ls. (k pro Sjk) . 

^ Ozddn «de genere», id est dde summo loco natus», cf. — Cio \J apud Pavet 
de CouRT. 

7 Cf. cag. jL^^ei'. 

G ^ ^ B - 

^ Cf. arab. ^V^^^ «portio boni et felicitatis» et i^^^^jJ^^ «aptus», "conveni- 
ens». Klatr. minus recte fcXcaJU*. adduxit. 



ii6 



pacificus 
leetus 

destrus (sic !) 
aduenes 
probus 



seym cham'' 

saad 

honar mans-"* 

xiauc 

bagat 



chamus tozuhi^ chisi 
sauunur chisi 
ux chisi 

bagat^ 



Defecta hoinum 



malus 


bad 




jaman 


pauper 


dughes ul 


darues 


yarU ul yocsul 


senes 


pir 




chart ul abusca 


stultus 


diuana 




teH ul acmac^ 


mentecatus (sic!) 


scamusdar 




badbact' 


turpis 


xist 




circhin 


rusticus 


rustay^ 




rustan 


vihs 


begigar' 




chahal'^ 


mestus 








piger 


sust 




sust 


infirmus 


bin mar raguir 


sagsis 


mixelkis 


pis 




chelapan 


tignossus 


gacial 




tax^" 


guercius 


lux 




sochur ul zahs 


cechus 


chor 




choxsis ul cor 


auogulus 


nebina 




touluc kotur ey s( 



^ I. e. jjii«»«l^ «silens», oquietus.» 

- I. e. tdziimli, cf. kaz. tiizeiniic idem. 

3 Mendose scriptum pro Jl<Lc^.a5&. 

■+ I. e. mongolicum baghator, hdttir {liaturiiiaghai «valde animosus'»). 

5 Cf. arab ip t-^l «fatuus». 

^ Uti Klapr. bene annotavit : os^Xj Ju, 



7 I. e. 



'^ 



UOMI 



ik« «vicanus, paganus, rusticus». 



^ Cf. persicum nUl> et Jj «sibi placens», — «virtute carens, pravus» 
9 Cf. arab. J^Ls. 
^° Cf. osm. )'-^, hung. tar . 
" Touluc etc. loco minus apto missionarius quidam germanicus annntavit. 



bastardus 

rangus (sic!) 

musus 

crastatus (sic!) 

rofian'^ 

roo^osus'* 

surclus 

mutus 

dispositus^ 

gibbus 

menclax 

superbus 

inuidiosus 

auarus 

vanagloriossus 

liisuriossus 

inicus (sic!) 

pecator 

falsus 

curpabilis (sic!) 

gaibus" 



pic^ 

lang 

burnj 

begaya 

guidi 

garguin 

char 

lal 

mahul bataP 

chos 

drogoan 

cheberdar 

bachil 

lauezan 

xanachar 

chanachar 

bayhon 

baxachar 

chalp 

gunachar 

gaib 



chunradan touga(n) ' 

agsah 

burni chizi 

tasacsix'' 

caltac 

choturlu 

chulacsix 

tilsix^ 

beylitan chertar 

bucru 

otruczi^ 

ohi congki 

bachil ul isarli isi 

suhh suh kisi*^ 

fus veP" uT suh kisi 

ersaczi 

tumismis (sic !) 

yaxucki 

egricsi 

xaxucki (sic !) 

gaip ul jat 



^ Mendose scriptum pro kziniadan fogan (proprie togkan). 
3 Osm. ywwvtUiJs «castratus». 
■ 3 Apud Du Cange «ruffiani)). 

•* «Rugosusrt: persicc ^^5 «scabiosus», turcice ,^\»j"jj idcm, )^VH «scabiesD, 

quam vocem cum adj. toiiluc compositam annotator quidam gcrmanicus paulo supe- 
rius loco minus apto adscripsit. 

5 Litteram / alia manus emendandi causa annotavit. 

^ «Dispositus') apud DlEFENBACHIUM i. q. dexter. 

7 Cf. arab. J«S\^ et (JJsJ , quae vocabula hic simul cum g^lossa lat. et 
cum. iis respondenti loco minus aj)lo conscripta sunt. 

^ Cf. turc. or. otriik «mendacium». 

y Scriptor glossas pers. et cumanicas vocabulis lat. «invidiosus» ct «avarus» 
respondentes inter se permutavit (/.v/== calidus, .sv/// — turc. or. sitk «invidia»). 

'" Scriptor voc. arab. fiiziiliJjiDi, osm. fuziili falso in fns, vel permutavit. 
" Arab. i^^wC, vid. glossam cum. Jat, kaz. Jat idem. 



frezia 

balistra 

lanzia 

mazia 

sciitus 

quadrellus 



ii8 



Res q ptinet ad belln 



exercitus 

bellum 

insegna 

guayta^ 

arma 

frexetus 

coyra^ia 

colaretu 

ceruelera 

coyretu 

seTchere 

spata 

gradius (sic !) 

arcus 



laschar 


ceryi 


xang^ 


sanzis^ 


allap^ 


allan ul tou^ 


naobat^ 


ghasaP cosac 


selec 


sageth^ 


auxida 


sirdac^° 


sxire (sic !) 


xaga ' ' 


gardaband 




cula aym 


toulga 


xire 


chuba 


jausan 


butuluc 


simser 


cliz 


card 


bizac 


cama 


yaa 



^ Cf. osm. ce?-! Klapr. falsp ceisi edidit. 

' I. e. lXajs». 

3 Uti videtur i. q. orlossa praecedens col. persicae. 

•* Klapr. hanc formam perperam pro rv^ scriptam conjecit. 

5 Cf. cag. ^y>. 

^ Apud Du Cange «gaita» i. q. excubiae, vigil. 

7 I. q. CiOfcJ s. iUfcj «excubiae», «custodia» 

^ Mendose scriplum pro /iaraul . Cosac i. q. osni. ^ii.\»j. 

S w 

9 Arab. iXlw. 

'° Turc. or. sirdag. Blau 1. c. annotavit, in codice quodam Alariupolitano pro 
oToXq glossam a^^aTS invenisse, quam vocem e pers. auxida ortam esse opinatur. 
" Cf. kaz. sa/c ncautioi>, (ipraesidium «. 



Res oblite nccesaie p donio. 



camera 




ghugira 


caminu 




bo^horich 


paretis (sic 


!) 


diuar 


chanchauus 




banucsa 


clauatura 




chiHt 


clauus 




chiHt 


agutus 




nigh 


bancha 




cursi^ 


capsia 




sanduc 


lectum (sic 


!) 


jomaha 



yxba' 

bochorich 

diuar 

yusac 

a^chuz 

cheadau'' 

olturguz 

sinduc 

tosiac* 



Res q pertinet ad vestes. 



bustus 




foratura 


astar 


penna 


pustin 


pomellus 




manicha 


auestin 


chostura^ 


doktima 


acus 




septa (sic !) 




fillum 





fondamentum 
lapis 



oprac 

teriton^ 

tuuma^ 

yeng 

ticmac 



Res q pertinet ad doniu. 

buniat tub 

sang tas 



^ Cf. izba in Kamus turc. 

^ Mendose scriptum pro kadak. cf. kaz. kazak «clavus». 

3 ^AA<j5^ arab. -aww^s. syriacum cursjo, hebr. i^D3» 

■* Sig^lum abbreviationis super c perperam annotatum est. 

5 Cag. lOjJ '^y^' Blau editione Klapr. seductus feriton «foraturae) 
rcspondere opinatus est. 

^ Cf. osm. a(45>(3, i*^*^ «nodus». 
7 Apud Du Cangr «custuria». 



calcina 


gerc 


arena 


reg 


aqua 


aou 


trauus 


couu 


tabule 


tacta 


solaium' 




colupna (sic !) 


stun 


matonj 


chegmit^ 


tectus 


ban (sic !) 


caminata 


sufra 


scala 


nardorian 


balcon'^ 


taragia 


murus 


diuar 


nriuata 


aurex 



chira( 
cun 
su 
asfac 



tacta canga 



bismis cherptc 

tam 

sufra ul catra'^ 

agengic^ 

tarag ul tuluc 

diuar 

aurex 



Res q pcrtinet ad axiuixm Jiois 



camixia 

braga 

vestimentu 

corigia 

bursa 

scarsella 

capellu 



parahan 
xarpa- saluar 
jama posis 
chamar 
chisa 

cula 



choulac "' 

chonzac'° 

oprac 

cur ul behgab (sic !) 

vanzic " 

chepas ul borc 



^ I. e. «solarium» domus contignatio. 
- Turc. or. tik «rectusD. 

3 Mendose scriptum pro i\kx-S. 

4 Fortasse gr. Xfv^edpa. 

5 Mendose scriptum pro ^mLj^^. 

^ Cf. uig. akmati, cag". agiiiak, hun.^'. /idgiii. 

7 Apud Du Caxge «balcones» et «balconunv, prrsicc KSS^^si^ «portula». 

8 Osm. dLJLoi.5^ ca.L^. JLo^ 

9 (cUwvu ijenus calcei. 

" Cf. cuni. choiii "tibia». fCoiiiak in glossario cag. prof. \'A-\rp.EKV scyphum 
oblungum, uti videtur, formam tibiae imitantem significat. 
" Cf. Janiik in dialecto chivaica. 



l;iz()liin 

calige 

patauay 

scapin' 

stiuales 

algorge 

stralera 

besatie 

tiascu 

tenda 

vezia'* 

brageius^ 

paraso 

axnixiQ 

currii 



dulband 


calma' 


huc 


ouat^ 


gureue 


f.ulgau ^ 


muxa 


etic 


sarmoxa caosat 


basmac 


tixga 


tixga 


korgin 


artmac 


flasci 


yasman 


kaiman 


^ater 


tarziana 


tamzi^ 


chamar 


chamar 


saiouaF 




ragt" 


saget 


araba 


araba 



Res q ptinet eqno 



equus 
ferrus 
clauu 
stalla 
copta' 



asp 
naal 
megh 
akor paga 
ciaul 



at 

naal 

migh ul cadan 

ayran "^ 

eyat ' ' yabogi 



' Kaz. ca/jiuj. 

- Prima hujus glossae littera fortasse d legenda est. 

3 Cf. cag. gulgan. 

•^ I. q. tubus. 

5 Cag. ^.^>uyolj'. 

^ Apud l^u Canor «bragerium». 

7 Mendose scriptuin pro saioiiaii. 

^ Fortasse «js pannus s. vestis detrita.» 
9 Cag. ayran «trabes unum equum ab altero dividens." 
"■'■ .\pud Du CAXCrF. iicoperta». pers. J»-=?- proprie «planitiesi 
" Mendose scriptum pro cyar. 



stregia 


chasragu ' 




chasrau 


capistrus 


afsar 




nocta 


brilla 


lagan 




eyar 


pfinellus 


taora 




topra' 


trauce^ 


schl 




chisan 


redena 


aynen 




tixgin 


anellus 


ghalcha 




ghalcha ul toga 


morsus 


ahin 




aguxlug 


grupus 


band ul gre 


tuuma 


pola 


reysa 




sazaC* 


fustu sele 


cion ucin 




eyarning agazi 


arzonu an 


carpus posin 


ahndagi cas 


arzonu ret° 


carpus pesin 


artindazi cas 


barda 


namand xin 




feltru 


namand^ 


(sic !) 


chiix' 


cuperta selle 


cop cuip 




eyar yabofi 


cuperta sa 








strenuj 








streue 


richeb 




uxangi 


ardiiomis 


cuanac 




toga tih 


forame 


sulach 




texmac 


pectoralis 


sinaband 




comuldruc 


fibla 


aosin 




toga^ 


posna 


paldomb 


(sic!) 


coyscan 


cingla 


tang 




ail 


bastun 


palan 




yengirzac 



^ w,vwj» lingua turcica «strigilis ferrea, qua equum radunt». 
" I. e. torba «saccus», vid. etiara tobra apud Zenkerium. 

3 Apud Du CanGE «traucis.» 

4 Cag". sacak. 

■ I. e. tX^J (. lana coacta», «genus quoddam straguli e panno coactili», «id, 
([uod substernunt sellac equestri, VULLERS docente in Iran yiXS3 et in Turan 

et Hindustan w^5l;=^ dictumi>. 
^ Cf. osm. 2^.^0. 

7 Cf. cag. «i«J. 



123 



letus (sic !) 


jama 


torcius 




tripodes 


sepa 


palia 


clic^ 


strapota 




culcitra 




cosin' 


balin 


lenteamina 


ciarzan 


culter^ 


lechef 


sclauina 




carpita 


gilim 


tapitun 


xilu 


cortina 


pasachona 


capsia 


buria 


talam' 


sanduc 



J\es quae ptinet ad letu. 

tosac 



tosacning ayagi 
salan" (sic !) 



yastuc 

^iarzau 

yourgan 

chilim 

gah ul coux 

chosagan 

ghaser ul yegan 

sinduc"* 



toaha 




dastar 


mensa 






fiela 




sisa 


ciatus 




cuda 


ulceus (sic 


!) 


cusa 


mesinaba 






candelabru 




samadan 



Res qiiae pertmet ad mesam 

tastar ul sarpa- 



giltrin ul sisa' 

piala 

bardac 

cirachc 



' Mendose scriptum pro arab. i^Xc.. 

^ Cag. saniiDi, hung. szalnia. 

3 Uti Klapr. bene annotavit : couverture ouattee. 

* Scriptor ju.xta voc. latinurn '.capsia» loco sanduc, sinduc talso huria , giiastr 
[yKjCiss^ , yegaii (turc. or. jcJcen, Jiken) scripsit, quae vocabula proprie tegeteni, 
liic ciihiculnni tegeti stratuni significant. 

5 Fortasse pers. JOi^ i^enus telae bombycinae subtilissimnm. 
^ Osm. iUik-*.^. 



124 



candela 

vinu 

aqua 

tefania 

cibus 

sal 

specie 

manutgiii' 



sama 



tabac 

ghordanj 



cirac 



tabac 
as 



Rcs q ptinct ad cocJiina. 



calderonus 


chascan 


chaxan 




concha 


teste 


tegana^ 




cazia 


caugir tiartic 


comic 




coclearius 


malaga 


chasuc 




pignata 


dec^ 


comlat(?c)* 




paella 


taoua 


yaglaou^ 




mortale 


haoua 


touguc 




pistum 


gaoua 


cheli 




bradale 


sapa 


caxan ayac ul 


oco( 


scutella 


oasa 


canac'' 




catena 


xingil 


xingil 




tianus'' 


taoua^ 


chaurcina 




securis 


taouar 


balta 




fogorarius (sic !) 


boghoric 


boghoric 





^ Apud Du Cange «imanutergium». 

2 Osm. tekne, bosn. fek')ie. Klapr. falso legana edidit. 

3 lXJi^ «vas coquinarium», "Olla.» 

4 Cag. C'UJ».=Sk, kaz. ciilmdk. 

5 Cf. cag. pjL>. Bl.AU glossam dissimilem catlau addu.xit. 
^ Cf. liung'. csanak. 

7 Apud Du Caxge (itynai) vel «tina». i. d. vas grande liqnrum. 

^ ^uLj s. 5«Lj' vas latum VuLI.ERS docente lagano ex ovis frictis parando 
et piscibus frigendis et pani coquendo. Ad respondentem glossam cum. cf. ver- 
bum cag. (^Lon»«Ls. 



fumus 

flama 

cinere 

ranpin' 

taliatoius 



duc 
borxiatas ' 

milac 
tabac 



tutun 
yalen 

girgac 
tepsi^ 



Vidualia q nascunt Noia arbor et fruc( . 



arbor 




draght 


terac 


radix 




bun 


tub 


rama arb (sic 


!) 


siac 


butac 


folia 




belch 


yabuldrac (sic !) ^ 


lignum 




ciou 


agac 


scortia 




pust 


cabuc 


medulla 




masg 


yc 


altitudo 




belend 


beichhluch 


umbra 




saya 


colaga 


fructus 




miua 


jemis 


celexia 




gulinar 


chiras 


poius 




ambrut 


armut ul chertme^ 


pomum 




sef 


ahna 


pomum gra. 




sef anar 


nardan 


po. cogognum 




be 


be 


pirum cocomum 






nizole 




fenduc 


catlauc^ 


nuces 




gardahan 


cox 


psicum de T 


(sic 


!) saftaki di rusta 


saftalu 


psicum (sic !) 




aki saftalu 


saftalu 


soseyna 




alu 


eric 



^ Fortasse Xa^o assus, tostus, frictus. 
" Osm. i^>^j^. 

3 Scriptor loco japrac vitiose yahiildroc scripsit. 

4 Huns:;. kortve ( kortvely). 

5 Blau glossas fe)iduc et catlaiic cum kaz. ijjtXii et ^yS^S^^s». contulit. 



126 



mismis 


mismis 


mismis 




ficus 


ingir 


ingir 




luia 


angur 


xuxun ' (sic !) 




zebibum 


maius^ 


churu xuxum^ 


(sic!) 


castanea 


sabaluid^ (sic I) 


castana 




clatillum 


ceasp 


ghorma 




amindula 


badan (sic !) 


badam 




cocomarum 


chear 


chear 




papauarum 








cetronum 


nainc' 


nainc 




limomi^ (sic!) 


Hmon 


Hmon 




arangium 


nouma^ 


nouma 




festechum 


festuc 


pistac 




melonum. 


gharbusa 

Noia erbar 


coun^ 




ruta 


sadaf 


sadaf 




menta 


nana 


gischic 




saluia 


salg 


salg 




spinatium^ 


spanac 


yspanac 




petroscmulum 


mandan 


mangdan 




latucha 


tarta 


marul 




portulacha 









' Mendose scriptum pro juxun, cag. r»^\y. 

2 'yiyo "uvae passae». 

3 Mendose scriptum pro juxun. 

4 I. e. JtfJL.4^ forma decurtata pro Jiyb sLi «glans regia i. e. ca- 
stanea». 

5 JojLi «malum aurantium.» 
^ Apud Du Caxge «limones». 

7Cf. arab. X+JIJ, in forma persica o».4JLJ «bonae res.s «cibi delicatiores». 

^ Osm. ^J5^*. 

9 Apud Du CanCiE ospinachium». 



rapa 


salgam 


portiis 




cuciirbita 


cudu 


merezana 


liadizian 


gea 


selek 


caiili 


calem 


aleum (sic !) 


sir 


cepe 


pias 


refanum 


turp 


afancia 


chasuir 


feniculus 


raxana 


buraxia 




lapius 




asentius 





salghan ul samuc ' 

cabuc^ 

cagundur'' 

laghan ul 

sarmisac 

sorgan (sic!) ul youa"' 



raxiana 



Noia bestiaru. 



bestia 


ayuan^ 


yanauar" 


equs (sic!) 


asp 


at 


leo 


ser 


astlan (sic !) 


leopardus 


madian 


chestrac 


mulus 


astar 


chater 


asinus 


car 


esac 


asima (sic!) 


car maya 


tisi esac 


mula 


astar maya 


tisi chater 


porcus 


kuc 


tongus 



' Blau recte conjecit, sajnuc mendose pro camgur scriptum esse, vid. vOWiLsk 
in glossario prof. Va:\ibery. 

^ Cag. ■jIjUj, hung. kabak vel kobak, bosn. et kaz. kabak. 

3 Uti Klapr. recte admonuit, i. q. osm. scXa^I^. 

4 Hanc glossem Blau optime cum cag. U^^ contulit. Scriptor loco sojgan 
mendose sorgan scripsit. 

5 I. e. ^f^. 



^ Per 



;^^ 



128 



p. saluaticus 


kuc y chegi 


cheyc tongus 


troya 


kuc y maya 


tisi tugux 


bos 


gaos' sala 


ogus ul seger 


vacha 


maya gou 


ynac 


vitellus 


gaos sala 


buxau 


ouis 




tisi coy 


monton 


choc 


gozchar 


craston 


guspond 


choy 


agnus 


bara 


coxi 


becus 


taka 


ezchi'' 


capra 


maya beus 


tisi ezchi 


capretus 




ogolach^ 


canis 


sec sag 


itt 


gata 


gurba 


mazi tisi 


gatus 


gurbanar 


mazi 


alofans 


fil 


p,i 


gamellus 


ustur 


toua 


gemella (sic !) 






dracon 


aysdahan 


saxagan ** 


uncia 


saxagan yrs 


yrs^ 


ursus 


chers 


ayu 


simia 


maymon 


maymun 


lupus 


gurg 


boru 


lepus 


targos^ 


co3'an 


g. spucius 


cara cuxan (sic !) 


cara cuxan 


g. maymon 


abursina 




bufarus 


gaumis 


susager 


talpa 


coram (sic!) 


cheoxis opea 



^ S finale ex sequenti vocabulo in praecedens irrepsit. 

- Cag. ^^^^}. 

3 Cag. ogiak idem, hung. kecskeollo. 

4 Cf. cag. sar et hung. sdrkdity idem. 

Go 

5 arab. \j>*y^. 

^ Mendose scriptum pro jiiji^c». 



i2g 



ratiis 

(laynet 

capriolus 

ceriuis 

torus 



mus 



gao coy 
gao sala 



sicclian 



bofra 



vermis 

serpens 

bixia 

musca 

sexcupes 

pulices 

cinzare 

cimices 



A/oui 


vcrnmi. 




cherm 




curt 


mar 
mar 




saxagan 
gillan 


magas 




cibin 


sibis 




bit 


chaye 




burca 
suru cibin 
canchila 



Noia voliicrtt. 



volucres 


murg 


cipcic' 


agla (sic !) 


kegas (sic !) 


charachus 


falchon (sic !) 


balaban 


balaban' 


astor 


carciga 


carciga'' 


sparuerius 


bas 


cheegey 


terzororius 


cura 


cura 


mismerllus 


caltar 


sar 


voltor (sic !) 


caltur 


sar 


grua 


torna 


turna"^ 


cuictora 


baygis 


yabalac 



^ Cf. kaz. cipcik. 

- Pers. ijoXj, quod voc. Kr.APR. perperam turcicae originis dicit. 

3 Uti cl. Blau recte conjecit, nicndose pro carciga scriptum, cf. cag. kanuga. 

* Osm. turna, cag. forna, liung. r/aru. 

9 



roDEX CUMANirUS. 



1.30 



perclix 




taoc dina 


cil 


ocha 




bet 


chax 


^alina 




murg 


tauc 


galum (sic 


!) 


gho"x (sic !) 


ghor°x ' 


pulastrum'' 




ferugia 


balazuc 


pielfalchus 




songur 


songur 


paon 




taos 


taus 


faxan 






souhm^ 


colunbus (sic !) 


fastar ul cautu'* 


segercic 


rosignolus 




bulbul 


bulbul 


papagaxius 




torak tutech- 


totu 


cardarina 






saka 


paser 






korgui ^ 



granum 
ordeum 

risun 



dicit diis 
Victiialia qiiae nascmit. 



ofrandii^ 



giou 
bring 



ul boday frum'^ 
bugday ul asH 
arpa 

tuturgan ul bri( . . ) '° 



' Pers. j^;)^. 

^ Apud Du Cange "pullastrai). 

3 Alia manus annotavit. Cf. osm. ^»jSyM. 

+ Vel cautii eadem alia nianus scripsit. Glossa praecedens fasfar mendose 

G 

pro au;i»Li (arab. c:^Li, graece (pdrzo. vel ifii.aa^i) scripta est. 



5 Cf. 



\3=^f^'. 



secundum HlNDOGLU «sansonet'), uetourneau". 



^ TiHech (i. q. dl,r« io, ^^£j\c) terlia manus adscripsit; pers. nJmJ s. ^s^y^ 
"psittacus." 

7 «Paser» /^or_§^m secunda manus annotavit. Blau glossam /{Y;r^'"«/ cum turcico 
or. kurkuldaj contulit. 

^ JMendose scriptum pro (•Juo triticum ». 

9 Tertia manus supra voc. hugday formam kaz. bodaj et supra asli glossam 
\?l\.. frum id est (ifrumentum» annotavit. 

'^' Ultimae hujus glossae litterae ng, propter iaesuram marginis leq-i nequeunt. 



131 



pistiin 

ciceri 

lenticula 

erbegia 

farina 

brenum 

segara 

lac dulce 

lac acer 

caxeum 

butirum 

lardus 

asonzia 

cauda c. 

sepun 

fenum 

milium 

speuta 

granum 

macegfu 



gauata 

noghuc 

mariuimac 

bunu 

aut (sic !) 

subusta 

ous 

sir 

mast 

panir 

gaou rogan 

fabirhi 



alaf 
gauars* 
suuiu 
coptaluc 



tuuj ul tu coctu d''i 

noghuc 

maruimac 

brizac 

yn 

chebac 

ous 

sut 

yugurt 



bizan-^ 
tari 
suulu ^ 
coptaluc 



ich 

d diis ps ( ns ) hcrcditatis tiic fac alias'' 



' «Coctu </'■/» tertia manus annotavit (..coctum" dari, cf. cag. tarlg, osm. dar'i, 
hung. daraj. 

- -^ kl quod iSJO 1'adL'ps'i. tuicict- cLj. 

' Cf. kaz. pecdu proprie «desectum", «foenum desectum'i, , vL».^^J ..secare», 
cf. etiam bosn. biciini .imessis". 

■♦ (uy^.Ls» form arab. vocis pers. (jjjs.O .imilium.. 

5 Cag. YY^ kaz. solo. 

^ Cf verbum kaz. kuptar — . 

7 1. e. "Deus dominus participes nos hereditatis tue fac alias » Cum 

hac dic tione prima codicis pars, quam solum Klapr. edidit, sLqier pag. i lo (erminatur. 



Seskenirmen ' ich irschracke — elgenirmen ; 

seskendim ich erschrak — elgendim | 

seni seskendirrimen ich irschrecke dich elgendirrimen 

ani seskendirdim ich erschrekte yn ] 

tolec bergil gratis da 

cirmaluptur* virworren. jazluptur ^ 

entworren. jazarmen ich entwerre 

cirmarmen ich virwerre winde tzvvirn 

cirmadim ich virwar want 

ciimamaga virwerren windin ' 1 

corpa eyn lampuel ; 

cachna^ eyn smoce j 

kirchma eyn geschorn schafuel i 

eriklagan teri eyn gegerwit ladir , 

tahschirmen uruschirmen kirhschdrmen htigo 

men saha assow etizerim facio vobis adiutoriu j 

aianirmen ich schone ! 

ayandim ich schonte 

aiagil schone 
tissiskdilarmen ich stochere di czene ; 

issirrimen ich schore das vuir 

issirdim ich schorte 



' Pag. III codicis cum seskenrr^ncn incipit et cum glossa germ. hol termi- 
natur. Hanc paginam. uti mihi videtur, tertia manus scripsit. 
^ Cf. kaz. cirma-. 
3 Fortasse osm. L^iLs. 



Ii5 

iiiin.iinicii icli pliiice 

iiimdiim icli |)linczte 
)iti hizac eyn schai'! messier 
sat()\' etermen ich kouflage 

jop jop nhi hohii is wirt y len^ir y grossir 
sokuydirmcn ich ph)stere 

izin c\n spor 

kons hol 

\('c>(i^/r/\ 112 p(roi)ia duos tcrfiis i/n/iros, ijiioruui mmm scrip- 
for siipia altomn sfr/psi/, (•o/nplccfitnr. rcxtus infcrio)- acu 
cxpunctns, ist]uc quasi illco^ibilis, viointi iincis constarc videtur, 
supcrior vcro calaino cxaratus cxceptis tribus tantuni lineis itidem 
vtx legi potest. Charactcr d/Loruni tcxtuu)n, praecipne cala))w scripti 
)na)ni))i exoritatani mo)isf]-at, isqiie magna))i cu))i Petrarchae 
)))anuscripfis autoo/aphis si))iilitudi)ic))i prac se /oi. hi toiia 
tcxtus cala))io cxarati li)ica Jiacc ta)ifum vocab/ila disti)icte lecri 
possuiit .-] 

del dolce k)co ove lo 
\i)i scquoitibus vc)'o li)ieis, utpote i)i qua)'ta\ 
un arme .... 
\in qui)ita\ 

se h ochi sera 1 amorosa vista p chi sospendeo 
\i)i sexta\ da ancor la morte . . . segno amor chi de tal sorte 
pmetesse daitarme 
[/;/ scpti))ia\ passe . . . passo. 

\Postea duac scquuntu)' li)icac, qua)'U))i tcxtus jacilhvie legi 
potest^ utpotc\ 

No fo jojossa si may la mia vita nel cospetto de h ochi 
spiando mia casa doghosa 

Tcnor triu))i lincai-uni sequoitiuni ob caitsani no)inullorn))i 
vocabuloru))i illcgibiliu))i i)itellectit caret\ 

p questa pora piu no 

le quah me serano piu 

ii questo 



}}l 



134 

\Ad calccni Inijiis pa^i^iac alia }}ia}ius Jia^ic bc^icdictione 
1)1 issalica ;;/ adjcci t\ 

Dnu vobisciim et cum spiritu tuo 

It uradir' cl' hunt l)illit canis latrat 

it uc^raiaclir'' d' hunt ,L;rucet 

coy mangreydir ovis balat 

syr^ mungreydir pecora clamant 

3'ilki kyzine\'dir di phert di wyerten 

taoh cacharadir gallus cantat 

bori uluvdir lupus clamat 

kysi inckaydir'* d'menche brehtit 

corleydir snarkit itlandim ich lun vcrlorn 

corlarmen ich snarke jiti scharf. unamas. stump 

corladim ich snarkte sayri braysplabar 

batirmagiP neh celare bus odim. buyz. yz 

cochrach eyn gesprink 

kuiu eyn burn 

sudari' gichildim ich vil zurucke 

ucamda' iatirmen ich lege uf dem rucke 

toben tuschte he vil zurucke 

vt urdi. men tuvdim. der hunt bal ich warrt is gewar 

bis koygasip iatlik w loge bi eyn andn" 

alar aiagesip iattiler. s loge mit de vuse zu samne 

sohta eyn wurst 

urdim da iazdim. ich sluk iinde miste 

emgamp terlep kinalip 

' Pag. ii_^ codicis ciim // ?/r<7^/>- incipit. Pag. 113 — 116 secunda manus bcripsit. 

2 Cf. turcicum or. okra/iiak. 

3 Contractum ex forma sigir. 

■* Cf. turcicum or^ iiickirinek «plangere». In sermone manguico inccDibi «ridere» 
significat. 

5 Ka>;. batir-. 

^ Cf. turcicum or. sotari «costa» 

7 Cf. turcicum or. uca i, dorsum 2, refugium. \ 



;i 11(1,1 11 t;ini:i,L;iii hcshi-^il k;iz;in boi^cki)- s;i/,;iiscn ci;ir kovni biter 
alabota tii^cnek d-.u^c rala kukel biter' 

karG;;idi ^-iruUihte 

karedim scmui (? schouwete) 

esermen ich rudere acHr ich 

estim ich rudirte 

eskik eyn ruder 

)rluk eyn santkorn 
(? tat) ov smak. ygisi odor 
(? me)n boLsamen si esscm 
iop kuclu bohir is wirt hy leng 
(?tore) hh eyn sete 
(? soku}'dir) men ich plostere 
(? sokuv(hr)dim ich plostirte 

)eyn hantwerk erdem ars 
caman" 



juvoancang^ 
ezic 
kecov'* 
k kersangi 
manc kakak juric 
kvvHc 




tresfe 




ris^ 



' Hicce textus fortasse ita scribendus et legendus est : 

emgenip terlep kinalTp andan tamaging beslegil ; kacan bogdai sacarsen aar 
kora biiter, alabota tiganak dage (a)rada kongiil biiter. 

id est : 

«laborans, sudans, aiiligens te ipsum, postea guttur tuum ale ; 

quum fruges seminaretis, inter eas duinus, carduus et spinae (inter eas) cres- 
cent». Annoto, mrr pro 7\n'^3.r, fu ) rada \yro (j/-trsh//fti scriptum esse. Kora est kaza- 
nicum k///-a, liungaricum /cnrt'; alahofa [a/a-bo/ti «planta rubra») cum kazanico 
a/aho/a, hungarico /alitx/tt convcnit. Vocem /'a/a alia manus fortasse aar explicandi 
causa adscri])sii. 

' Cf. kazanicum (a///a// «piger». 

3 Cf. kazanicum /tj/ct/ca// «somnolentus.)) 

4 Cf. turcicum or. /•l'l//'//ic/c «morari)), hungaricum /,'i's/// idem. Ez/c quoque a 
/eea'/' derivandum est. 

5 «Ris)) germanicum z= r/.sr/; «juncus» ct dictionis ///ti//c /ca/xtr/c (cf. ///tt/////a/e 



136 

crvvris' vel tirak^ 

keriklirmen ich reyzse mich 

kekirdi ich roypczte 

jotkurdim ich huste 

cuckvrdim ich nizte 

kakirdim ich rostirte 

singirmen ich snuycze 

esvermen ich gevcze 

arcilarmen ich scheyde 

kavosin di vadirkeil 

orken eyn lanc seyl 

toragi eyn turm 

kun tuvmeesden bru^ o 

engse der nakke 

taraga eyn grave 

obuga"* awe cuormen ich knote 

ogurdi-^ kreysch codim ich knotte 

jurimen ich knaoe ularmen^ ich knuppe 

jurdim ich knat uladim ich knuppte • 

jalangaclarmen' ich enplos(e) ocessirmen ich vette vl re 

jalangacladim ich en pU3ste ocesstim 

kaia eyn velz congranirmen ich murmere 

kiciyder mada" hi iuct ie mich okzav kun egestern 

jiroci ^\^^ . isaiagana edus 



KSl 

korkuci^X"^ kasarcka hoys rekke 

ctingere») secunda pars cum hung-arico kaka eadem est. Cum Jitric kazanicum Jor- 
ga?i «mattan etc. comparandum est. 

^ Opinor crvvi-is separate c?-vv ris, id est kiiru ris scribendum esse, cf. ka- 
zanicum knra. Kvvlic — kurulik. 

^ Cf. turcicum or. firi/>/. 

3 «Kun tuvmisdan beri» «a solis ortu". 

4 Cf. cag. L.l «lieu de campemcnt» apud Pavet de COURT. 

'= Cag. ^>:>^S^\. 

^ Cag. Ja/angai iiiak 
7 Cf. osm. ^lLsX^s. 
^ Cag. jV^-M, cf. etiam osm. (^J-»-w^U et (^^a-wjU '.junctus». 



^^7 

eiiiJ toben,i4isi das ill< r iinderste sarincka 

kiila ooar <j^lueh iiiiarmen ic li .nehorcdie 

engermen vl engiptir men icli una(Hm ich gehorchte 



boygde mich 
engdim ich boyte mich 
os jariler iz spalte sich 
hi kovsoi wart gancz 

)uv cb jait 
hualamen vl huarmen jage 
hualachm \\ luidim iaite 
sadiler^ etiopes 
botang"^ vl colage schate 
ala ala gehalbir (? et) 
alaca^ gestrift 
bir suruc^ eyn herr 
cov eyn golademe 
covlamnang gis ladcnne (....) 
aning ucu surudir zin 
tumak stiap 

menim kusenganim taman etkil menin'^ 
tiharmen tikadim (ri 
bassarmen taptarmen ich drucke 
undemen ich melde 
jaki iabadir-' 



sarhit ' supfluum 
asigirmen ' ich iyle 
asigirmen (sic !) ich iyhe 
asicmen ich iyk? nicht 
asicmamagil nicht iyle 
aslak " desertu vel tuz^ 
jarsov vonartic 
oynas sis 



I. e. ainb JiyJ^ 



« rfsKliiiini) 



(SuperiUmm. n 
("f. turciciim or. ^vLfJJfc^f «'rcstiunrc", — ^XJSj-wf (ifcstinatii).» 
-* Cao\ \«j' Kplanities», osm. \.(3 , ujg. ///■:, fir:, /os ((planitics», (iprofim- 
ditas», vid. Vamp.i<;ry ((U torrik-t.ilai- n\'elvek et^-m. szotara» pay. 195. 
■♦ Cf. arab. Su)/d7iun " AethiopesD. 

5 Cf. mon^-. hofaiio- i.nebula», man,<j^uicum bulu ((obscurum». 

6 Cag". X^^Jf et x=^^f. 

7 Cag. cerig et siiriik. 

^ (iMeum desiderium completum fac meum». 
y I. q. ka/i. jala Jabniak ((Calumniare.» 



i^^8 



[ ; V 'spo n dc n ft w olc }ssc ( e gc ruitxnicac 
proptcr lacsiojicni niaroiiiis lcgi 
non possnnt\ 



siermen 

sice' 

ossi 

keme 

sirek'' 

tohma^ 

jaro^iize 

jar,i;u jararmeiT' ich richte 

em' ucun jermen ppt medicinam comech^ 

emhirmen metlico 

buculuc cocrme^ ul ant icermen ego iuro 

korgasinchm tontarma e}-!! spange vo bhye 

Sohranirmen'' ich eruyre tu<^mromen ich dree 
austirmaga den munt rorn 
jocberniien ich stose 
jerouildi^ dy erde sank undei 
sav das visth garn 
tosak eyn vilczbette 
kin eyn scheide 
izim cLas futir 
syngermen- dowen 
jalarmen ich lecke 
ottac eyn werdir 



kistarmen icli oinge' 

kisarmen ich drucke 

en kamadi juHc 

kmadi. roquebat 

kiriov jener 

jiena c 

taage 

tuma cH snuppe 

ockac huste 

tuiana im schimpe 

cuci zeste'' 



^ Fortasse ii^j.jyw ..velox». 
^ Cag. dUvAw vel \^Y^. 

3 Cag. Ux»j'. 

4 Pag. 115 Codicis cum jcr?'git jarar/)U)i incipit. 

5 Cag. |«f nmedicamentum». 

^ wLo!j5^j «gemiscere». Bucuhtc fortas.Se formulas dicendi ad artem ma- 
gicam pertinentes significat, cf. cag. ,<^y^ cmagia». 

® I. e. Jer uuildi, cf. verbum cag. ^5L«.jJ. 

9 ^•Lo\«jLi>y*/. «digerere cibum», germ. verdauen. 

^^ I. e. ic/i dringe. 

'^ Fortasse zfuj ernste, cf. etiam dictionem praecedentem //// scliinipc. 



139 



o' 



ntov ' eyn fj^ros wcrdii 
vurcik ' eyn -^rille 
ilermen' ich henge 
tengri korgu smesi ** clas 

T gebe got nich 
tamar sohardy odirnet 
uiuganda. uiuhi- 

sinda 
uiuhisirap. uiu- 

husi arasna(H' 
uiaaganda vachynde 
uiuymider oioumider. 

steft he adir vacht he 
kahng dychke 
ingga bitne 
iesse breyt 
incha smal 
keng wyt 
tar enge 
tereng tick 
say sicchte 
beik hocli 
luuz'^ nedir 
(ic)lu warm 
sereun^ kule 



nianuili hoLiui- 

woUe k6s()v'" ey 
seng ey colle 

isz ey brant schor 
uckun ey vuke 

jah'n ey vlam sceufel(?l) 

taul ey ungewittir undi sit-c 

comhopti icstade 

turgak artdi 

1 ,,v 1 r 1 -""' tintover zucher 

haUicak d ham 

orumcik di spine ^^ 

kemirrimen^ ich J^^^_ 

nao-e koturem 

unutcangdir. vir- tintovci .zucher 

geslilch arih 

kuv^ ble'uch jassik 

kak, krec koturem / ^ 

sizdi cerli 

. . . czu vlous 

jridi candirgme 

coganak d elboge oymah e}' vingerhut 

tausti pfecit jangilirmen erro 

tuusti jangilirdim erravi 

iseb brwuc geret sening iazucning al- 

uzermen czu- lenda men turrumen 

rukke 




' Cf. kazanicuin afa/i «insula». 

'^ Glossae germanicae littera initialis g esse videtur, ey/i vero per lapsum calami 
pro eyt2e scriptum est. Quod ad vocabulum vufc/k, cf. hnngaricum.^;"//cj'^)'/i' «cicada». 
3 Cf. turcicum or. jlmek, ilgeinek. 

■* «Tengri kergusmesin proprie «per timorem dei» significat. 
5 «Uiuhusiarasnadin vitiose pro uiuhusi arasiiida scriptum est. 
^ Cf. turcicum or. Juvas, turcicum occ. Javas. 
7 Cf. osmanicum scriii «frigidulus, a, umi). 
^ Cf. keniirinck osmanicum «rodere». 
5 Cf. uiguricum kovar-, kazanicum kuar- «pallescere». 
^° Fortasse turcicum or. kilsiiii (dignum, cum qua ignis struituri>, «rutabulum». 



140 

(b)ieipdir czu swollem onijaldi gineszin agac iapparlarmen ich 

(j)alangag nakt ko- jerin obir ey(.)r vuge das holz 

bopt alton cur balteus juutlermen cosolo 

kebermis gecleyt suluc eyn agele juutberdim consolavi 

(u)n nas ornarmen habito 
obuc eyn burusteyn 

jirtilding mac ' 

jirting 

tulum c)nczp' 

saltem ^elbeti-^ 

cecek bolganda sen boyunga ioutmaga^ 

cungarmen mando 

tungng . . ir madatum 

seni engsalermen ego colalizo te 

engsaladim 

igfarHk invidia 

agac iHptir das holz ist gelogen 

kingir \.^^ 

^>crum 

sizuk su lutir wassir 
alganim halahm kossidim 
ussahci detractor 
ussah d'cto 
es^ virnunft 

[Ad calcem Jmjus paginae possessor quidaui codicis papaoal- 
lu7n delineavif\. 



' Pag". iio Codicis cum \oc:\hu\o ///■f/7d///i^' incipit. Monosillabo ///ac \rcctius 
}//acJ scriptor fortasse ad vocabulum J'//'f///ac «fissura terrae» alludet. 

- Fortasse fulii/// /c/n/gzeh "minurizans», cf. turcicum or. /c:i//grii///a/<: "minu- 
rizare». 

3 Cf. turcicum. occ. e/betfe. 

•* «Sen boyunga jutmaga», «gutturi tuo degiutire». 

5 Cf. cag. es «intellectus», «ingenium, es///c «ing-eniosus», «prudens», osm. tis, 
hung. esz «mens», ingenium». 



141 



[P(T!^- 117 codicis ciiin quodam textii lafiuo incipit, qneni solum 
calanii probandi causa adscriptunt essc opinor. Infra Inmc textnni 
vix legibileni fragnicntuiu cujusdain pocscos Petrarchae autoo^ra- 
pJiuni legi potest. J:cce fragnicntuni .] 

None al mio parer che impera porte 

de la sayta clam''^ si pieno larcho 

Come costey p ciii varcho 

Os^nor sospirando o piano o forte 
mitte Amen 

\Haec duo vocabula ct tc.xtuiu sequcntcni alia nianus cJiaractere 
nitido cojiscripsit]. 

bilga cetik kyziler menim sosim esittingler eki iohie a}"- 

ringler iarle miskin kwsiler iacsi bitik bihnesler takischman sosin 

esittingler ianirler ortik tamucka tuscherler lecning tusacne cil- 

nirler anda ylap assow ioch. nece cagirsa esitmach loch ioch 

hergis dage kuttilmak ioch' 

sincladim consideravi 

amrak" delectator vl bavrsak 

menim jargumde in iuridico c^ 

magat certus su^ 

defectus eksikbc 

kucengil \^ 

^> exercias te 
katulangil y^ 

hoatlangril conforta 



jaramas abhominabile 
fidehs inamH vl jaramsak 
bogeymac^ obedientia 
mac etkil dage kaytargiP 

vouca redde 
jobap vix 

trinitas uchk bidikna 
isla<jil odora 



^ I. e. «Alte cincti homines audite sermonem meum, inter duas vias eligete. 
Miseri et pauperes homines, qui bonas litteras nescitis, audite concionatoris verba ! 
Falsi in doctrina incident in infernum, insidiis laqueuntur, illic medela non est, utut 
clamarent, exauditio non est, nunquam erit salvatio» In lingva kaz. bil baulaiigan 
«alte cinctum, streiiuumn significat ; h. 1. pro cafik, cetik scriptum reperitur. Siglum 
abbr. super ia)tirler litt. ^ supplet, cf. Xnxc. jangilmak «falli». K/a^ = cag. olab. 

' Cf. mongolicura amarak «amicus», manguicum amurangga «amans». Ba' 
girsak in dialectis cagataicis intestina, hoc loco fortasse mtimum significat. 

3 Scriptor «meo» scribere voluit. 

+ «Certus sumn, vid. pag. 141 codicis, cf. mong. magad. 

3 Forma bogeymac ex bojun kojmak contracta videtur. 

^ I. e. "invoca et redde (gratias age)», vid. interpretationeni latinam «vouca 
redde». 



142 



unamak consensus 

colga' ipetra 

karech cahta in necessitate 

temtatur (sic!) sinalir 

ng suk 

ungsuma.' mer ghyh 

cahinda ozga 



invidia kumlamak 

accidia erincak 

luxuria ersek 

men tengrining isine 

osal boldim^ 

menim halal hatumim dir "* 

eger tuz toprac cuyasden ni(.)- 

inc tyrla yarik bolsedi haning 

tengrining iarchlikine core ka- 

rangi dir^ 

atalih der stif vat 

tizinggis cokunggis^ 



\Pagina ii8 codicis cum quibusdam vocibus dictionibusque 
latinis incipit, quae vix legi possunt, postea Jiaec quator vocabula 
cumanica conscripta reperiuntiir : 



eruv vis 
caman' trege 



corhaa^ 
cuprak'' 



^ Cf. cag. koltnak «veniam petere». 

- Fortasse ^mgsnma vitiose pro uksak ma fma/igaj scriptum est ("mihi 
similisi)). 

3 I. e. «coram Deo execrabilis factus sumi. 

"t iiLegalis uxor mea». 

5 I. e. eger tuz toprak kujasdan ni (ce) iiigi turla f—torla v. tbrld) jarik 
bolsadt hamtng tengrining Jariklikini kore karangi dir "pluvis a sole ad similitu- 
dinem gemmae illuminatus respectu lucis Dei tenebrosus dici potest». 

^ (iSubmittite genua et inclinatC". 

7 Cf. uiguricum erik v. erk Mvis», — hung. ero idem, — mong. ere kiimiin 
«herosD. T' finale glossae eruv aeque atque in multis vocabulis secundae codicis partis 
per characterem \t denotatum est ; nos loco hujus litterae consvetam soni :■ formam 
scripsimus. 

^ Cf. cag. corga, secundum interpretationem Pavet de Court. «vase dont 
les parois sont plus larges que rouverture, et dans le quel on prepare le lait aigre, 
appele en persan. w«.a^/Lo. » 

9 Kaz. caman, germanice trage «piger». 

'° Cf. hung. csupor. 



M3 

\Pcig- IK-J- Coi//i-/s quacdaiu acnigiiiata dcfoniii characteix 
scripta reperiuntur. I lujus gcneris aenigniata 'Furcac gumbaklar 
,,}iodi'' nuncupant (kaz. joniaklar,)]. 

[i,J tap tap' tamyzik tamadirgan tamizik knlagaceb koje- 
dirgan tamyzik. ol kobelek." 

[2,] biti biti bittidim bes agacka bitidim konesim juurdim 
b(?ek)j(n) beki cirmadim. ol kinadir. 

[3,] kara kara kula xuvsaptur.-' ol iglikdir. 

[4,] jtip jtip jrgalmas icindagi cayhalmas. ol uru. 

[5,] s(y)leysin jagi silkip bolmas sirma tonu'* bugup-' b(. .)- 
mus. '^ ol ju(?murtka). 

[6,] akkoy^ mania^ avzu joh. ol jumurtka. 

[7,] alang bukan*^ buv'° turur ayri agacdan jav tamar kulan 
akang tuv" curur kuv" agacdan jav tamar ku altundan elci 
keliyrir komis birgitan'^ keHyr ay altundan elci keHyr altun 
birgit(?an) butu butu uzu butundan arek ol uzu kehyr. ol 
u(? zum). 

[8,] apac''* cdi'' jabovH altun basH cohmarH. 

ol turna dur. 

' Geminatio monosyllabi sonum quendam naturae imitans in aenigmatis tur- 
cicis saepe occurrit, ita e. g. in hoc aenigmate kazanico, quod apud B.4LINT legi 
potest : ak kdcdgom nak-nak itii, kolaklart sak-sak itii. — Talki. 

2 Kaz. kiihek «spuma», in dialecto Siculorum Transylvaniae : liopi)lyag. 

3 Fortasse cag. kopsamak. 

4 I. e. (C^^*.J Lj^^^^r^*^- 

5 Cag. 'il*5lj "courber. piieri> apud P.WET de CofRr. 

6 Mendose scriptum pro bolmas. 

7 I. e. ^J ^l (itentorium novae nuptae». 

8 In dialicto quadam lurc. Vamrkrv docente i. q. o.sm. ^aj «ac", «ad simi- 
litudinem». 

9 ij^j-:' ^iAJjff «se repente e.xtoliens». 

>o Cag. oJ«J «sylva» apud P.\VET de COT'RT. 

I-' Kaz. kiib «multus». 

'3 Kaz. birgi «tuba». 

'4 I. e. ^l ^— >l «albus». 

^5 Foitasse ^a<^Sc>«j abbreviatum. 



U4 

[g,] senda menda joh sengir tavda joh uthi tasda joh 
Kipcahda joh. ol kiissut dir. 

[lo,] kockar muzi kojurmak' kojurmakdan kojur(ir) tege 
muzi tiyrmak tiyrmakdan tiyrmak ite(. .) uzun agaci basinda 
urgunl ath kus olturur. iani atma xr kerek muzi tengru kerek. 

ol tu(?r)ke. 

[ii,] uzun agac basinda ulu bitis bitichm. kesan(?u). 

[i2,] ovlu kelgay dep keji turu(?r) ahca kayda kiskimis 
kah jerda sahladi. ol ka(. . .) - bile balik. 

[13,] kislamis kani necik juhmamis'' hap^ ortada ki^lamis. 
ol kani jav dir. 

[14,] bes bash elci kehyr. ol etikda^ bes harma'^^ b(?ar..) 
tav ustida talasman tayagibar ' beg bac ma '^ araba sak tas 
araba sak. tulkusigi tupi'^ (? k)ov icrkoi '° (?b)osdi meni ka- 
rQmle tusti. ol tove. 

[15,] ac. ol keregidir. 

[16,] siyrsirti koy kogaci" ol 

[17,] keca'^ ut(a)hi kegede semirrir. ol huun. 



I Cf. osm. ^XiOyi^jjf. 

2 Fortasse cag-. j^LajLj. 

3 Cf. cag. ^Uiy^. 

4 Cag. ^Ls. 

5 Cag. (iiJ^UL)! «flanc d'une montagne)), «e.vtremites d'une plaine» apud P.WET 
de COURT. 

6 Cf. cag. ^^/oL/o^Uf «enlever)), «ravir)) apud Pavet de CoURT. ; karniak 
instrunientum ijuoddam rapirndi et sensu improprio fortasse ipsum brachium signi- 
frcat. — Cf. etiam osm. Iiarami e lingva arab. deprointum, hung. //ai-a/n/a. 

7 I e. /a/asman tajag/ bar «praednnis baculus est», cf. cag. ta/amak, ta/as- 
mak ; ta/asmatj i. q. kaz. ta/a7ic'i. 

8 I. e. bak manga «attende mihi». 

y I. p. etc. yi.yi ^^^Aw^jJiJtJ*, cf. particulam uiguricam sik, sik i'ad simili- 
tudineni)), vid. Vambery «uigunsche Sprachmonumente». pag. 255. 

'° Cf. cag. i^^ j-^ "subter terram». 

^i In hoc aenigmate alHterationem notamus, quae in huius generis aenigmatis 
saepe occurrit, ita e. g. apud Radloff : Ka/tir ku/tur kara jorgo tastab-ottur. 
Kockon ai/ (Tom. I. pag. 239). 



H5 

[i(S,] kuc(^ \)\(]uacda)n litcrac ob laccratuiu /o/iuni /coi ncque- 
uut\ irir kara idah ertc kellir kara iilah juregina tuc(. .) 

[/vri/'. I20 Codicis\ 

|ig,] (? . .) uc(. . .)u' kis kislar. bucujay'"' jayhir.^^ ol sirih. 
[20,] olturgani oba jer'* baskani bagir-camek.^ ol uzegi.^ 
[21,] capcacik ustucki capcacik. ol hamis dir'' 

[22,] jazcla jangi keh ^ jagunadir. " ol hamisdasi'° dir. 
[23,] jazda javh tokmak jatir. ol kirpi " dir. 

[24,] jazda javh hays" jatir. ol ylan dir. 

[25,] icer jer jnina'^ kirer. ol bicak dir. 

[26,] salp kesim':* sansis ohii.'^ ol kokbiie juldus dir. 
[27,] burusis'^ buz'^ teser. '^ ol koy'^ bogu. ^° 



1 Fortasse cag. bu<-uk ((dimidium». 

2 Mendose pro biccu Jay scriptum, cf. (:ag. ^Wr,:s.iJ «dimidia pars», ((dimi, 
dium». 

3 Cag. ^jLojV.jLj, ((aestatem degere». 

4 I. e. yAJ UJ, cf. cag. U.l «lieu de campement» etc. apud Pavet de Coltrt. 

5 ^LiLs» ^ajLj, cf. etiam cum. cd/ia/c in glossario. 

6 Cag. eXjfvJ ((stapedes». 

7 Cag. uiuycUJ ((roseau» apud Pavet de COURT. 

8 I. e. /YV/r. 

9 Cf. cag. iJUjei^J. 

"^ Mendose scriptum pro Jiaiiiis dacJii. 

1' Cum. cJiirjyich ((palpebrae», vide in glossario. 

'2 Osm. (jiijLs, 

13 Cf. (iag. (jVjf. 

'c. ^ ^ 

'4 ((Ad similitudinem praedae dispersae» cf. arab. i_>Aw« ((res rapta», cf. etiam 
denominationem turc. ^.^Owi.f ^jLoL^ (dacteus orbis». 

15 I. e. ^vLo«j'«f. 

16 ((Sine tubere». 

'7 \yi «caeruleus». 

18 dConchilia intexit», cf. cag. ClLc"jjj'. 

19 Azerbajganicum ^jf\. (j. ^^^, vid. apud Vambery ((('agataische Sprach- 
studien» pag. y^^. 

- I. e. ^. 

CODE.X CU.MANICUS. 10 



146 

[28,] onp^lii solulii ' ayrga otiis tume ^ oneydim'. ol kujas ay 

jui(. . r 

[29,] altu ayrga tura tuser al torha jayli^ tuser. — — 
[30,] ox otemis otemis jiy kolda*^ kisla. ol bej kliilaga'' d'. 

[31,] ( )mis. ol it dir. 

[32,] avzu artina sohupupur. ® 

[33^] tuma tudim tucgaga^ saldi. ol us dir. 

[34,] kasart kice ka tamis kara '° ulusga jayHme. 

ol ot dir. 
[35,] kasart kice sare. altri a. 

[36,] uzu uzu " sirgalak '" ucuna deyri sirgalak kizgakisga'^^ 
sirgalak kri ina '^ deyri sirgalak. ol bicek bile bila. ^'^ 

[37,] bu bardi izi '*^ joh. ol kema'^ dir. 

[38,] tap'^ art^da karp.'^ ol esik dir. 



I Cf. JfcAwXil. 

3 Cf. osm. (^_^^«i. 

4 I. e. juldoz, cag. jolduz. 

5 I. e. (C-^.Lj vj')y> Jf. 

6 'tXJjJ' ^>Vr. ' cf- '^''■i.?- /*^. "prepare, dispose» apud Pavet de COURT. 

7 Cf. cag. ^^L»J'«J»j' «servire». 

8 jjL»JS«-vu «mordere". 

9 Nota allitterationem, quae uti jam observavimus, in aenigmatis turcicis 
saepenumero occurrit. In dialecto kazanica loco fiuDia et tunia dici potest. 

1° In hoc quoque aenigmate, allitterationem notamus. Kasart i. q. arab 
j'*-t,u3, cf. osm. <i>ymS. 

" Uzun. uzun, i. e. 105)5^ «longus». 

12 Cf. cag. ^jjliJy^Ac «spatium lubricum«. 

13 xJLwwi^' «brevis». 

H Fortasse kirigina, cf. cag. ;^_^v-o «extemitas rei». 
'5 I. d. yS<jt^ «pierre a aiguiser» apud Pavet de CoURi . 
'6 Cag. vjf «vestigium». 

17 Osm. ^^, cag. ^i^. 

18 Fortasse pers. v-jU (^patientia». 

'9 Fortasse arab. <— >^«angor». 



147 

[39)] abzQ acsa (?) ' opkani" korunir. 

ol esik acsa ot koruga dir. 
[40,] ol savri ^ jacigi altitovram ^ askine. ^ ol hoz. 

[41,] seng seng ayri basTda segiz koyan inibar se ani tap- 
masang. senek iyn ylagil avlung bile tapmasang ayvruv iym 
tengridan tusgen tokmacik dort ayakli ylagiL ol kegmic d'. 
[42,] maymacik.^ ol kirpi.^ 

ol kis kata^ kilagadir-. 
ol ak (...). 

ol tutgan kisidir bugovli'°. 
[43,] buganakli" carf' tege buga togus kislamis. 

buy sohrangan dir'^ 



[44,] bugasi'^ kurlamis'^ 
[45,] kucine'^ kara ciglamis. 



ol ena (..)"^ ylagan dir. 
ol eba'^ si (. .). 



1 «Os suum si aperit». 

2 Cag. LXjJ «animositas». 

3 Cf. cag. i^jxLiyu «pellis». 

4 1. e. a/f/ tovraiu, 

5 Cag. XA£y «paucus». Signilicatio hujus aenigmatis mihi sequens videtur : 
"sub sacculo pelhceo paucus nucleus — i. e. nux». 

6 I. e. majnia — cik «non pinguefactum», quod ad formam cf. praecedens 
fokmac/k. 

7 «Palpebrae». 

8 Fortasse fc^xiiUwJjj) «in brevi.» 

9 K//t/gand/r «factum est». 

1° -AjLcjJ \J -wwIuaJ ^jfciJo jJ /u/ga?? mendose pro t?ifg?iii scriptum 
esse videtur. 

'i Mendose scriptum pro b??g/i?iidk/?, cf. cag. hdg/ir???dk, «mugir,e». 
»" Cf. cag. vLsk, vLi* «bruit», «sonn apud Pavet de CoURT. 

'4 Cag. LSfcj «torsio». 

15 Cf. kaz. kiir/a- «vituperare». 

16 Fortasse cag. i>?/ckd «graciHs». 
'7 Fortasse — .-bj «migratio». 

'^ Cag. oba «tentorium». 



eki sete'. , 

ylagan dir. i 

\syllabae si ( . .), sete ob cansani atramenti diluti vix legi j 
possiint\ 

[46,] setelar setele tubu burkitdar^ jogartin kelgan^ nekuk ! 
jolabar.^ kyk desirlar^ jocasincu" su ucia(.) .; 

[47] tama^ kellir desirler kuyruhu ucu su ycQ. ; 

[48] tama kellir desirlar. ol kezergedir^. 

[49] beltirdagi'^ hes"'. ol jit kelgadir". ; 

[50] huvluk kesikile kulni \quacdam vocabula ob paQiuaui 
lacerataui desiderantur\ amis sora 

degi sart'^ aygir savlavlati kisnaymis. ol kazar.'^ 

\U71a pars acnio)natu)u charactcrc dcjoriui atquc atraiucnto 
diluti coloris couscripta est, eaque lectori niultas et <.^raves offert 
difficultates , in quibus superandis, nos niinime latet, haudqua- 
quani omne tulisse phnctttni ; ,,dies dieni docct", fortasse alios 
codicc inspccto Jianc quoquc acnigmatum partcm mc/ius dilucida- 
bunt. Tcxtus acnigmatum pa^: I2u codicis, a uobis uumcris 20 — 
2J dcsignatus cctcro omni jam proptcrca distinctius lcgi potcst, 



1 Cf. kaz. c/f «niaryo», (datus» ; eki sefc «duo latera ejus». 

2 Menduse scriptum pro burkitdir, cf. cag. c;«i\*^ «aquila». 

3 . ^^^SXjS ^jOOxLseJ, 

4 (uwsLJ«J CJjM^^, cag'. |y-\LJ»J «aniinal feroce, pius grand que le lion et 
de la meme couleur» apud Pavet de CoURi. 

5 ^^iwwjj Ci5«J «incendium nominaiU", vid. apud Pavei de CoURT. sub 

voce tyjj. 

^ Fortasse ^S^jJ\ KiM^yi. ^ 

7 LoLJ' «gutta». 

8 Kezergendir «rubrum», «inflainmatum», cf. cag. ^jL^JJAys cinflammare», yAJJ 
«ignis». 

9 Cf. ka/. beldert-. 

10 Mendose scriptum pro kese. 

" Mendose scriptum pro ol Jittdn kelgdndir, kazanice : ciftdn kilgdn «advena». 

12 Cf. uiguricum sart «mercator". 

'3 Fortasse mendose scriptum pro hazardir. 



-H9 

quia niari^incs laccralac iiou suni. In acnipnatc mtni. iS desi- 
oiiaio (]uacdain. /iiicrac , uti loco siio oijscrvavimus , ob ruptum 
foliuni lco^i ncc/ucunt. I ocabula acnioinatis nuniero ^5 designati 
praccipuc cha si( . .) ct quod in/ra /loc vocabu/uni scriptum repe- 
ritur sele atraiiicnto adco pat/ido scripta sunt ut vix /c>ri pos- 
si/it, l'ractcrca a/ia (juO(juc vocabu/a tcxtus acnio^niatuni /cctori 
/laud paucas spinas difpci//iniaruni disputationuni suQQcrunt. In 
sc(jucntibus intcrprctatioiicni /lujus tcxtus tciitabo, (juac ob causani 
(juarundani paronoiiiasticaruni junctionuni, vocabu/oruni onoiuato- 
pocticoruni ct nonnu//aruiii a//itcrationuiii strictc ad tcxtuni origi- 
na/cni coiiforniari nc(juit, scd /lacc sti icta scntentiaruni conforniatio 
/iaud(jua(]uaiii ncccssaria cst, g/ossas eiiim cumanicas difpci/iorcs 
jaiii iii annokitionibus sub ipso textu interpretatus sum. 

1. « Stillatim stillat, jj^uttas effundens stillat, spumans gut- 
tansque stillat». — I. e. «spuma». 

Geminatio onomatopoetica tap tap sonum stillantis p^uttae 
imitatur, cf. osm. ccpc/, bosn. scpnic/c\ hunp^. cscpp. 

2. «Crescendo crcvi, supra quinque arbores crevi, ar^entum 
mcum massavi, firmitcr contorsi». — I. e. «funis cannabaceus». 

Juurdini ex {ormA joQurma/c vel juQurina/c contractum, j^los- 
sam \^ero /concsiin pro /cdmosimni scriptam opinor. Ceterum dictio 
/<oncsini juurdini etiam *,^c>s*5lj [♦■^^^ «tibia mea aufugit» 
sin;nificare potest, /^oik: enim scriptor vocal)ularii cumanici 
«<2^ambai) interpretatus est. Bc/cin bc/cin cirmadini = ^j-f^S^ fj-f^^^ 
*j(.>Lx'w».s» ^ — /cinadir = k^z. /'rndciYf. 

3. « Nigra nigra lanceola, alicjuid loco suo ejicit». — I. e. 
«cuneus»). 

Ku/a = c^g. y^y^ «aiguillon», «dard» apud Pavet de Court., 
— ■ xuvsavtur verbi xuvsamalz (cag. ^ULaOjj' «loco ejicere») 
praesens compositum format. 

4. «Tunditur, (sed) movere non potest, id quod intus est, 
moveri non potest». I. e. «semen», 

Itip = cag. vy^.^ — vid. verbum cag. ^♦/ijf «pousser avec 
la main» apud Pavet de Court., cf. altaicum yttody apud 



I50 

Radloff (tom. I. pag. 65), hung. iitni. iitddni, — jrgalmas = cag. 
ij^UJ' ^'-=■7^.', — cayhalmas = cag. u^-UJf ^cUbLs.^ cf. verbum j^^UjLs» 
apud Pavet de Court., prof. Vambery in glossario cagataico 
solum formam jjU^iUbls* adduxit , — uru = cag. Jj^^j' 
«semen» etc. \ 

5. «Agita! pingue ejus immotum remanebit, amotumque i 
operimentum iniiexibile erit. » I. e. «ovum». • 

S(y)leysin mendose pro siltegcjsin scriptum esse videtur, ' 
cf. cag. siltiimdk «agitare», — quod ad silkip, cf. osm. dUXlw, ] 
— tonn super cujus ultimam vocalem siglum abbreviationis ; 
supervacaneum est = cag. ^yi «vestis», operimentum». "'. 

6. «Albo tentorio simile, os non habet - . I. e./<ovum». ; 

I 
Mania fortasse ex pers. bU «simiHs» depromtum est, 

vid. formas verbi persici ^tX>oUo, |jJC**oUo «simihs esse». 

7. « Repentino sylva extolht caput, distincta arbore ping- j 
vedo stiHat, arbustum colhs chvosae se contorquet, ex multis(?) | 
arboribus pingvedo stihat, sub (radiante) sole nuncius advenit, j 
e tuba argentea advenit, sub luna nuncius advenit, e tuba aurea j 
advenit, tota res oblonga est, ceteris omnibus purior est, — ' 
haec res oblonga advenit ». — I. e. «uva». 1 

Hic annoto, inventorem hujus aenigmatis in fine ejus vo- > 
cabuhs iizun «longus.), iiziini «uva» lepidam sonitus lusionem 
efficere, quae lusio in aenigmatis saepe occurrit. Quod ad vo- ! 
cabuhim agac, cf. kaz. jozdm agaci apud Balint (K. t. nyelvt. | 
fasc. in. pag. 120). | 

8. «x\lbum ventrem habet, lanata est, caput aureum habet, 1 
iormam cla^ae imitatur». I. e. «grus». ■ 

Jabovli = cag. ^^-UyjU , — quod ad cohmarli, cf. cag. ^^yr^ \ 
«clava». 

g. « Penes me et penes te non est, in monte sengir (?) j 
non est, in silicc non est, in Kipcak non est». — I. e. «res 
quaedam rara». j 

Cum. kiissut cum osm. ^Ot^-*- ^yi idem est, quod ulti- 



151 

miim, HiNDOGLU tlocente rem qiiandam raram, niritatem rei sig- 
nificat, cf. etiam hun.c^. luaddr tcj. 

10. «Arietis cornu intricatum et nodosum se expandit, (hoc 
cornu) huc illuc curvescit, — super altam arborem uroiinl dicta 
avis sedit, — (M (aricti) usque ad cornu ejus (jaculum) alli- 
dere debes». I. e. «passer». 

Miizi ex forma cag. W^-«, y^y^ decurtatum est, — tiynnak — 
cag. cJU^iw»..Cj" ^ — jaiii et alterum vinzi hoc loco xo.iiXAM'?, janina et 
nnlzind scribenda iiicrint, verbum enim atniak rem, cui abquid 
iUiditur, in casu dativi regit, postpositio vero ^v^' hic mendose 
tengrii scriptum cum dativo conjungitur, — tu(?r)ke — cag. ^^\y^ 
«moineau» apud Pavet de Court. Nomen nrgnnl^ quod men- 
dose pro urgcngli ' scriptum videtur, ex cag. verbo cJl/oL5^jf 
«saltare», «volare» ope duorum suffixorum ug-li derivatum 
opinor. 

11. « Snper altam ar1)orem crevi ad simiHtudinem grossae 
extuberationis» . I. e. «jacukmi ad feriencknn.» 

Kcsan cum cag. jJ.aXvww^ idem esse vidctur ; ^a.^1^a^ et 

^aaa*^a5^ «espcce dc casse-tete» apud Pavet de Court. 

12. «AUigat, ut fibus ejus ad se veniat. Ubi pecuniam 
abdiderunt ? ubi eam asscrval)ant ?» I. e. «piscis in sago». 

Keii'\. e. /r/V/' cum kaz. /(v/ — «alHgare» idem esse videtur, 

— kan secundum omnem probabiktatem pro kangi scriptum est. 

— Ahca «pecunia» hic squamam piscis significat. . Vid. hung. 

haipenz et arab. y^i (gr. o^,nlhc^). 

13. « Lac coagulatum antequam (prorsus) coagulatum sit, 

— (lac) in vasi coagulatum». 

I. e. «pingvedo hLctis coagulati». 

Kislaniis kani menck)sa pro kesilniis kanik scriptum esse 
videtur, cf. cag. ;3-^jU «petit lait aigre». Glossa kanik in 
hoc aenigmate bis occurrit, — sigkim abbreviationis, (|uod super 
vocalem i primae formae desideratur, akerae additum est, 

14. «Quinque nuncii adveniunt, a monte deckvi (luinque 
praedones veniunt, super jugum montis clava praedonis adest. 



Attende mihi domine ! currus, (tibi) cave! amice currus tibi 
cave! Procella instar undae id quod depressum infodens demolita 
est, (talis) procella mihi obviam facta est. d — I. e. «camelus». 
In hoc aenif^mate (Hfficillimum et saepe periculosum iter 
super camek)S describitur. Legatio quinque capita habens sane 
ad c|uinque nembra ejus alludit, ct hic numerus cjumque for- 
tasse propterea usurpatur, quia Muhammedani eum insifrnem 
et sanctum existimant, quinque enim sunt columnae doctrinae 
muhammedicae, quinque precationes diurnae praescribuntur, et 
cjuinque personae sanctae apud eos memorantur. Quinque thesauri 
cjuinque sensus sicjnificant, quinque sunt instrumenta musica 
belh, cjuincjuies quotidie ahenotympanum ante palatium regum 
persicorum pulsari solet." In hoc aenigmate numerus insignis 
«quinquei) in malam partem accipitur et vocabula «quinque 
praedones» praedones insignite improbos significant. Hariua'\ 
quod cum cag. k.irmak optime convenit, equidem potius simul 

cum osm. Jiarami (hung. liaraiuia) ex arab. ^^f^ (rabl). Qin) 

«praedo», «hitro» depromtum. opinor, cf. etiam uiguricum ^?;'^?-;;/ 

«prohibitum », quod Vambery docente cum arab. ^>^ «ilhcitum» 
idem est. K suprascriptum in fine glossae cumanicae aha manus 
addidit. Ouod ad formam imperativi primigenam sak, cf. kaz. 
saoaj — «cavere», sak «cautio», — /as — cag. jU-b' apud Vam- 
BERY, — {jk)ov = cag. koji, koju «depressum». — (.-b)osdi = cag. 

15. «famehcus». — I. e. «necessitas». 

Koibahcum et karagassicum kcrek, kcrck necessarium sig- 
nificat. 

16. Hujus aenigmatis solutio in textu cumanico desidera- 
tur, tenor ejus fortasse sequens est : «bovis (k)rsum, ovis pec- 
tus». Ultimam textus gk^ssam /^Pi^^v/r; niend()sa pro ;''(r>'/\sv/7i7' scrip- 
tam opinor. 



Vid. apud Vullers sub voce c^-jfcj 



^"^,' 



153 

17- «paiico . . . . crusto impinf^vatur ». — 

I. c. «Cumanus». 

Equidem vocal)ulum liiiini, cui in aliis dialcctis turcicis 
formam rcspondentem non inveni, Cumanum interpretor. Cumani 
cnim Ilunj^ariae se ipsos Kun nominant (cum longa vocali in 
medio nominis). In codicc ipso vocalis longa interdum per 
duas Ijreves denotatur, e. g. niaa «mihi» pro nia ; ci. altaicum 
nia «mihi)), sa «tibi». Ut(a)Jii fortasse = cag. ^^^^ «evani- 
dum»), •; — kcgCdc mendose pro k'ijikod^ vel k'ij'imgd scriptum esse 
videtur, verbum enim « impingvari» in dialectis turcicis dativum 
regit. cf. cag. \^*^ et ^^ «par morceaux» apud Pavet de 
CouiiT., — scmmirir = kaz. simer — , cag. dl/ov^^ apud Pavet 
de CouRT. 

i8. Hujus aenigmatis explicatio in textu desideratur. Te- 
norem aenigmatis sequentem opinor: 

- « Robur ejus est, ecjuiis niger diluculo venit, equus 

n iger cum ^igore suo » 

UlaJi = cag. (^^y «equus» etc. 

ig. «Dimidium hiems, hibernat, — dimidium aestas, aes- 
tivat. I. e. «descrtum». 

Piimum \'ocabulum fortasse biini vel biicngii legendum est. Kis 
ki'slar = ^^^-ciwo jiiwxs, jay jay/ar = y^}^. ^^.. ■^.y^^ in glossario cag. 
prof. Vambery «terrenum late patens, planitiem » significat. 

20. «Locus, ubi sedeo, scutella aenea, quam calco». — 

I. e. «stapedes». 

21. «valde mobile». — I. e. «canna». 
capcacik id est diminutivumi formae capca a verbo ^^-L+jLs^ 

derivatum. 

22. «Aestate juvenescit, se flectit». 

I. e. «item canna». 

23. « Madidum lacrimis instrumentum ad pulsandum (quo 
lintca purgantur)». I. e. «palpebrae». 

Jaz = cag. j^iLj «lacrima», — javli proprie «pingvefac- 
tum», — iokmak = osm. (34^^) «batte», «battoir» apud 
Hindoglu . 



154 

24- «Acuncula aestate ungventis nitet » (proprie: unctajacet.) 

I. e. «serpens». 

25. «Intrat vac(inam suam». I. e. 'cculter plicatilis ». 
Iccr jcr mendose pro icrd vel ickcirii scriptum esse videtur, 

hicak — cag. ^l.svo, kaz. picak vel pcak, lumo;. bicsak. 

26. «Praedae dispersae simile, innumerabile» . — 

I. e. «caelum cum stellis». 

27. «Tuber non liabet, caeruleum, — concliilias intexit. 

I. e. «velamentum caeli». 

28. «Dextrorsus et sinistrorsus separatus, in trecenta millia 
(? frustula) comminutus sum. » — 

I. e. «sol, luna, stellae». 
Numerus trecenta millia hoc loco ut numerus lonc;^e maximus 
usurpatur, cf. niznn quod Jud. 20, 10, decem milHa, at Ps. 3, 
7, numerum maximum designat. nSZ"! "a^ips Gen. 24, 60, aeque 
ac cum. otiis tniuc de numero rotundo longe maximo dicitur, 
eoque inventor aenigmatis ad innumeral)ilitatem stellarum allu- 
(lit. Forma verbi on ex ufan contracta esse videtur, ct. osm. 
nvamnak; tale contractionis exemplum in lin.i^uis turcicis haud 
ita raro occurrit, e. g. osm. utanniak pro njat-an-niak etc. 

29. Hujus aenigmatis explicatio in textu desideratur. Ecce 
aenigma: «Auro distinctus princeps descendit, purpureus sagit- 
tarius descendit». Tura = cag. \y^. a^^, — J^^y^i, cf. cag. ^Ls. 

30. «Ipse solvit, solvit, — prompta manu absconde». — 

I. e. servus principis». 

31. Hoc aenigma praeter ultimam ultimi vocabuli syllabam 
legi nequit. 

32. Hujus aenigmatis explicatio deest. Ecce aenigma: 
«Os meum (vel tuum) dorsum ejus mordet». 

33. Quod nosci potest, novi, (?) adscito (vel memoria 
asservato) adjunxi.» — I. e. « Intellectus». 

Tnnia ex tnjnia decurtatum esse videtur, suffixum enim 
ma, nid a verbo haud ita raro nomina actionis et acti lormat, 
e. g. kaz. biilnid «conclave», proprie id, quod divisum est, — 



155 

tiicgan — ^T^g. tiikgan^ vid. verbum i^-tJJj-J" apud Pavet de Court., 
— us = cag. y--^l et ^jI, hung. esz. 

34. « Frustulum minutum, quum (aliquam materiam) cepe- 
rit, in nigram turbam dilabor». — I. e. «ignis». 

A7? fortasse pro Jzacan ((quum» scriptum est, — taniis ]^\:o 
tapniis vel tcpiniis scriptum esse videtur, — «turba nigra » me- 
taphorice pro fumo dicitur. >> 

35. «Frustukim minutum flavumque». I. e. «aurum». 

36. «Spatium lubricum, longum longum, usque ad finem 
ejus lubricum, — lubricum, (sed) brevissimum, usque ad finem 
(v. vaginam) ejus lubricum». I. e. «culter atque cos». 

'^'] . «Abiit, vestigium non est». — ■ I. e. «navis». 

38. «Post patientiam angor». I. e. asinus». 

39. «Os suum si aperit, vigor ejus apparet». — I. e. asinus, 

(os suum) si aperit, ignis (ejus) apparet». : 

40. «Sub sacculo pelHceo paucus nucleus». — I. e. «nux». 

41. «In tuo capite octo sunt hiatus (septem hiatus noti j 
sunt, octavus quaeritur), si eum invenire non potes, hiatum tuum 
(bene) dehga, si ingenio (sensum ejus) non calles, distinctum 
hiatum (tibi) a Deo concessum, qui nunciuam satiari potest, 
totum dehga.» — I. e. «Aspectus luscus». 

Aspectum luscum poetae orientales amatorium dicunt, uti 
Pavet de CouKT. sub voc. ^U.Ai' apposite annotavit, muherem 
vero, quae amatorios defigit oculos, Turcae ^^^\->j nominant, 
quae forma nominis ab eodem vocabulo in derivatum est, quod 
etiam hiatum significat, Hoc aenigma igitur a duphci vocabuh 
/;/ significatione ortum est. Dicendi modus dort ayalzli ylagil \ 
fortasse ad formam accusativi inni alludit, quae sonitu vocabulo 1 
iniik et ini, cuv. ind «vacca» bene congruit. Koyan = \^.y'' 
«coHocatus», — avlung = osm. iJCliic., ylagil = cag. J.-v=-!^^f , — 
kcgniic mendose pro krniac scriptum est. 

42. «Quod lacrimis (humiditate lacrimarum) satiari non 
potest». — I. e. palpebrae». 

Vocabulum «palpebrae» in sequentibus cum hisce notioni- 
bus aequiparatur : 



J56 

«i. q. momento temporis factum est% ?«nebula cir- 
cum lunam» «captivus catenis vinctus. » 
May))iacik aeque ac tokniacik in praecedenti aenif^mate a forma 
verbi negativa inayiua ope suffixi cik formatum est, quod suf- 
fixum non solum diminutiva, sed ctiam adjectiva format, e. g. 
kaz, alimcik et in exemplis allatis vice suffixi giir fungitur. 
May aeque ac jafy in dialecto cumanica non solum pingvetdiu- 
nem, sed etiam humiditatem significat, e. g'. in hoc aenigmate. 
Cf. cag. ^^UJL* ohumectare» et ^^UiLs «pluere». Kilaoadir 
pro kililgandir scripturn esse videtur. — ak (...) fortasse = cag. 

43. «Mugiens, strepitus. » 

«Primum» (in textu cuni. illud): 
bos et porcus (ahcubi) latentes», 

«alterum (in textu cum. hoc) : 
mugitus » . 

Tco^c^ quod in cod. cum. primum hoc loco inveni, cum 
pronomine demonstrativo kaz. tcgc, koil)aL tiori, mong. tcoiiji 
idem essc videtur, cjuod si ita esset, respondens Imy mendose 
pro lui scriptum esset. 

44. "Torsiones ejus maledictae sunt». 

I. e. «serpens porrecta». 
Serpens in iii. cap. Gen. (v. 14) :\ Deo maledicta est: 
n'pn:i:n ^'^f^ riiTlK "mi^. — Ylagan mendose scriptum pro ila?i. 

45. «Migrationis causa — nigrum, cujus ora consuta est». 
I. e. «tentorium .. (cujus) duo latera alligata sunt». 
ciglamis, cf. kaz. cik — et cikld — . 

46. «Sub (altissima) pergula aquila nidum habet, — ex 
alto venit ut monstrum quoddam, incendium vel gemmam nomi- 
nant. I. e. «scintilla». 

47. «Guttam stillare dicunt (in textu: venit) , cauda ejus 
longa est.» — I. e. «scintilla». 

48. "Guttam stillare dicunt». I. e. « inflammatio ». 
Sctclar pro sctlar scriptum esse opinor, ([uod fortasse cum 

osm. o«w idem est, — sequens voc. sctclc scriptor oblitus pri- 



157 

oris iteriim adscripsit. — Scintilla «gemma)) et in cluobiis ulti- 
mis aenif^matis «^utta» praesertim ob exi,u;uitatem noniinatur, 
at(|ue scintilla cum ,i;'utta in liac ijuoque re comparari potest, 
c|uo(l aml)ae ab exiijuo principio ortae extensione et viojore 
augescunt» . 

4g. «Nuntius». — I. e. «hospes». 

50. Hoc ultimum aeni,ij;ma, cujus nonnuUa vocabula (3b 
laceratum folium legi non possunt, prorsus non intelligo. 

Minijur arlnfrajinir, nos oinnia hacc acnioniata, (jitoriun iina 
pars diversas ob cansas lectori et interprcti niagnas o/Jcrt diffi- 
cultates, oninino recte interpretatos esse et de lahoie nostro id 
tantuni nohis persvasuni cst, nos notis vcrsioncquc nostra aliis ad 
ca acniginata cxplicanda au.viliuni utilc ct argunicnta valcntiora 
attulissei\ 

[Pag- 121 codicis\ Juo^ungis" o^lanlar (,) aytingis kansi 
iasiki^isne (:) iezuklume' bey tengga (,) are mariam ka- 
tuga (,) are franasca (,) are petrus (,) are paulus dage 
barce arlarga. sa tin. ata. ' jazucla ' eme' korganimde (,) ezitga- 
nimde (,) tutganimde (,) artuch ieganimda-' (,) artuch ycga- 
nimde (.) asau ulu iazucluturme; meni\' iaman izlarmde^ (,) 
iama sagincidan (,) sc)sumden (,) iaman erkimdan (,) iaman ule- 
matimde^ (.) necik me iezik ettim alay aytirme bey tengga. 
jolbarurnK^ maria katuga (,) are franasca (,) barce arlarga (:) 

' I. f. Jiiguiihigis. 

^ "Jaz/f/xi/t. iiicii. 

3 Tin aia vcl //// aiaiii «patcr spiritualis", cf. osni. ^>^, (juihI c lingua pcrs. 

dcprointiun rsl , in cjua vor. |*0 i(l si^-nificat, cjuotl aral)icum q/jJu. 

* Mendose scriptum pro Jazuciu. 

5 I. e. eririneii vel eriiriiien, cag'. iriirineii, quod lingua, qualis nunc est, in 
lormam im contrahit. Quod ad vocalem e in eme, cf. kaz. ejem, ejeiig, ejc. 
'^ \. e. Jegdnimdiin. 

7 Mendose scriptum pro izldrim<idii , cf. cag. i's vel ;// «opus». 
" «Falsi doctores". 



158 

menT ucun iarbarsenlar bey teng'ga. menim iasikimdan iarlai- 
gasen. sentin' atam. bey teng erki bile meny iazukimdan 
bozatkil 

Kim egi congulbile bisim gichovga" kelsa ulukun^ agirlap. (,) 
anga bolgay altigil'* bozak (.) 

kim egi congulbile ezitse tang sozun (,) anga bolgay altmiz 
kun bozak. 

kimkim^ egi congulbile ezitmese (,) anga hec neme iwc^ 
bozak (.) 

kim ansesim'' kelsa bisim gichovga ulukudan^ baschka (,) 
yazuk ucun acergansa (,) nece keHp tegga ialbarsa (,) iemese 
sadagasindan^ bisga bersa (,) anca anca papdan iwx kwn bozac (.) 
ol bozac kim men aytti (,) sagimagis (,) kim bu gehanda bul- 
ga}- (,) ol bozac bolgay sisga aretintan (.) " men soynwp aytere- 
dim sisga tengeri sosi (.) til bilmen" (,) tolmac ioch (.) " ialba- 
rungis tegga menim ucim (,) tengeri manga bersen'^ andi con- 
gul (,) kim men teace'^ dage iaczi til iirengaymen (,) sisga iaczi 
tengeri soz aytkayme (,) nekimese bozac ucun tilerme sisga biras'^ 

' Se/i tin separate scribendum fuerat. 

~ Vocabulum gichov (jihdv) ex Jih, uig. jeki, jegi (cf. etiam cag. jekrek) et 
ov, cag. bj compositum est, cf. hung. egyhdz, cujus compositi prima pars cum antiquo 
hung. ek (vid. ek-telen, ek-es) idem esse videtur. 

-^ I. e. n/n kiin «.festus dies» (osm. ^^*J v^' vel ^^ t5^")?^-) • 
•♦ Alti gil separate scribendum fuerat. 

5 Quod ad formam, cf. cuvasicum lius hus (vid. JoS. BUDEXZ «csuvasz koz- 
lesek es tanulmanyok». Nyelvt. K. Tom I. fasc. II. pag. 257), hung. kiki etc. 
^ I. e. Jok. 

7 Cf. cag. '«jyMXj' «repenteii, ofestine». 
® I. e. ulu kihidHn. 
9 1. e. ^^xijc*s ^^fM.>H^. 
'° Are tinddn. 
" I. e. bilmds nien. 

^" Sigla interpunctionis, quae in codice originali saepissime desiderantur, quum 
eorum annotationem ad textum melius intelligendum necessariam existimavi, hemy- 
cychs occlusa ubique loco suo addidi. 
'3 Loco hersiin vel bersin. 

'* Cf. kaz. tejis cappositum", tejesce «apposite». 
'5 Cf. osm. \»J «pauUsperii, caHquantum'). 



159 

tengeri soz aytmaga (.) jwgwnwngis (,) hurun aytingis bir pr 
nr (,) hir ave maria. 

\P(f^^'. T22 codicis\ Are Lukas aytir elhangelim icinda (:) necik 
hugun(,) kacan christos tochde (,) keldi friste iesda'(,) ayti kutou- 
ciga (,) kim koylar kuter. (:) men taniklatirme sisge uhi sounc. kim 
hugun tochdi harca ehii kutkardaci' (.) Ol holgay sisga nizan (,) 
haringis hetlemga (,) anda tapgaysis togirgan oglan cupraka'' 
culganmiz^ (,) dage hicanhkta"^ koyulmis. kacan ol sozni ayti 
frizta kutouciga (,) tengering iarikhche iaricte alarne (.) anda 
ulu ceri korudi (,) friztalar irlarlar (,) ovgerlar tengerin (,) alay 
aytirlar (:) zugur harcadan heyik tengriga^ dage ierda hasihch (,) 
egi congulni' kisiga. kim egi congul egi erk kuda^ tutsa (,) ol 
bolusun'^ hisga (:) ata dage ogul dage aretin. • . 

De Sto Stephano. 

Bis ockurbis are Steffandan (,) kim comtosdi'" tengri ucun 
dage cop" taglar'" etti tengrinig huhischmachihile. kacan coptan 



' ijf<3*J xAUwjj «angelus Dominii), vid. apud Lucam : «Et ecce, angelus l)o- 
mini supervenit ipsis, et ,L;ioi"ia Domini circumrulsit eos» (cap. JI. v. g). Versus 
sequens secundum interpretationem Th. Bezae ita sonat : «Tunc di.xit eis angelus, 
ne timete ; ecce enim, evangelizo vobis gaudium magnum, cjuod erit toti populo». 

^ Cf. verbum cag. knfkarinak «salvarc". 

3 Cf. kaz. cnprdk «fragmentum panni'i. 

^» Cag. colgamak «involvere». 

5 Kaz. pecdnnek. 

^ «Laus altissimu Deo", vid. LuCA, IL 14 : «Gloria in coelis altissimis Deo» 
etc. (Zagnr ar. ya-w, quod voc. in variis dialectis turcicis occurrit). 

7 «Benevolentiam in hominesu. 

^ 1. e. kihtindd. 

9 Cf. kaz. bnlis- «adjuvare». 

" Alia manus originalem orthographiam alteravit formam litterae p in tn per- 
mutans, primum enim cop tosdi scriptum fuisse videtur. 

" Mendose scriptum pro kop. 

'^ I. e. fanglar «prodigia". Scriptor hujus textus loco ng tantum litteram g 
scribit, e. g. praeter formam allatam korugis pro kdrnngis, — tengritiig. 



i6o 

tQstdi'. sungirassinda tazbile tazlap oldurdiler. kacan ani taz- 
bile tazlaridi (,) ol aytiridi (:) iochari bachip korugis me ko- 
rarme kim kok barce aceluptur dage xpc turur ata sening^ 
sakolinda^ (.) kacan anaytti"' (,) andan kath ura bazladidar (.) 
tizin cocwp^ iwgundi. Dagen ayti (:) beym tengeri sen bozat- 
chil alarga (,) bihnesler ne dirler dage ayti beym tengeri menim 
tinl algiL Ol sozne aya^ da ganin tengeri eHne berdi' 

Bu kun sekizinci. ku^ agirlahk. necik beymis tengeri are 
kyz mariandan tochdi. (,) bu gu^ aytilde (.) anmg algisle ate bar- 
cidan wstwn. (,) barcidan kwclu, (,) barcidan tatle. ihc xpc bitik 
tihnce tararce"' kutkardaci (,) ol kertirir'' (,) barce elm kutkar- 
daci. kim ol atine congulde tutar (,) kirte congulbile soer. bisim 
tugemes'* tirihk (,) bisim tugemes egehk'" ol at icinde taparbis. 
kim ol atme bis agirlasak, sowsak. (,) congulde tutsak. (,) necik'^ 



' Forma causativa verbi cJLojjJ" «pati». Toshii et paulo inferius tazlaridi in 
sing'. sensum pluralis habet. 

- Mendose scriptum pro atasining. 

3 Mendose scriptum pro sag koliiida, vid. cag. cL** "cote droit» apud 
Pavet de COURT. In actis SS. Apostolorum : «Et ait, Ecce, conspicio coelos apertos 
et Filium illum hominis adstantem ad dextram Dei» (cap. VII. v. 56). 

+ Contractum ex ajii ajtti, cf. quod ad contractionem, cag. nilemek pro /// 
ejleniek (apud VA:\ini':RY in glossario cag.), osm. neyldnidk pro ne ejldnidk etc. 

5 Cag. CJL^^I:;^. Hic annoto, scriptores secundae codicis partis vocalem ii 
saepissime per litteram w denotare. 

" Mendose scriptum pro ajta. 

' In Actis SS. App. « Positis autem genibus ^//c/;' tt^/v/^y clamavit voce magna, 
Domine, ne statuas eis hoc peccatum. Et quum hoc dixisset, obdormivit» (cap. VII. 
V. 60). 

*■' I. e. kiin. 

Idem. 

'' Fortasse mendose scriptum pro taracce (tarakce). 

^^ I. e. kerti irdr «verus est». 

'- I. q. cag. ^Mfc5«Ji "perfectum», v. verbum cag. C/L+Jeifcj'. 

'3 Cf. cag. (?^'e«dominus 1. Egelik in signiticatione cum uig. itilik 'idominium», 
«praesidium» prorsus convenit (uig. ite, iti, idi = ige, vid. Vamhkry «a torok-tatar 
nyelvek etym. szotara», pag. 40, §. ,^0). 

'•* «Quantopcrc». 



i6i 

tcni^eri schver (lri,L;c l)isini i^;inimus,L;<i laczi (.) ol bolussu' bisga. 
am'' tcngeri bcrsen kcnsi baxluchin^ 

/;/ dic cp/ii''^ 

Bu<;un a.girlalih' ol ulu kuni. necik ol iuldus korudi kwn 
toguschi^ ol uc chan.eja. Ol ioldus necik (,) ^ bir oglan bige- 
\edi^ (,) baz iistQda altCi chazc astri iarik bar edi. 01 oglan 
ala}'- ayti alarga. (:) kelingis cerce^ menim artwnce guhiit'° 
ierina. ganda tapgasiz iangi clian togurmiz" kymni sys ysdersis. 
andan iuldus ilgari bardi (,) alar artuce" ierosolmiga degri bardi 
ol uc chan. alay sordular herodes channi (:) chaydatur ol kim 
tochdi .guhutlar channi. ani 'Mndus^," '^* korduN^r' kwn toguschi. 
aning ucCi 

yag. i2J] geldik ol'" changa teizmaga/^ corguldilar'^ 
alarga (,) cym xpc betlemda tochey. buru alay aytilde paygam- 



' BOLUSSUN «adjuvet!" 

' «Amen». 

3 I. e. bachelliichiii, cf. kaz. /;^/(://f'//c'/(' «benedictio», «felicitasD, — forma hujus 

vocabuli pers. o..^VJ «sidus ^enetliacum», «fortunai). 

■* 'l'];:riav;ta. 

5 Litteram o alia manus perperam addidit. 

^ Vid. apud Matthaeum (cap. II. v. 2) «vidimus enim ejus stellam /;/ (ir/eufc-». 

7 Nccik hic interrogativum est «haec stella qualis visa est ?» 

^ Mendose scriptum pro higen edi «similis fuit», cf. cag 

5 Cf. osm. ^■^>S^ azerbaig.micum dl^j^. 

^° Ar. OygJ. 

" "(Qui) natus est», cf. osm. ^^^j^h-J^ ^ kaz. tiii-, iii-. 

^^ Artunce, kaz. artiiman. Alar «illi» in hac dictione supervacaneum est. 

^3 Mendose scriptum pro aning. 

^4 Litteras u?i alia manus addidit. 

'5 Litteram k itidem alia manus adscripsit. 

^^ 01 supervacaneum est, cf. ol iuldus korudi kwn /c^^i-c/!/ praecedentis paginae. 

'7 Kaz. tezldn. Vid. in evang. secundum Matthaeum : «Dicentes, Ubi est 
ille re.x Judaeorum qui natus est ? vidimus enim ejus stellam in oriente et venimus 
ut adoremus eum» (cap. IL v. 2). 

'2 Secundum Matthaeum : «His autem auditis (in textu cum. alarga) Herodes 
rex turbatus est, et tota Hierosolyma cum eo» (cap. 11. v. 3). 

CODEX CUMANICUS. I l 



l62 

bartan. ' kacan ciktiler ierusalemdan. (,) ol iuldus ekince korudi (,) 
bardi ilgari anga degri (,) ol euga (,) ^ kayda cristus iatir (,) turdu 

ol ow ustude^ kacan kordilar ol iuldusni (,) ulu sounc 

soundilar (,) kirdilar ol euga, (,) taptilar. ol oglan kensi anasibile. 
arekys mariam'* (.) iwgiidilar (.) ialbardilar (,) ihcga baz ur(lilar^(,) 
teizdilar altun miron cimean." bergey dik^ dage gaiiimr.snu dage 
tenimisni tengriga (.) ol bolussun^ 

S Beymis tengeri ihc xpc buyurur (,) wretir bisge (,) ewageli 
icinda alay aytir (:) soygil tengirni seiring bejingni kerti conglun- 
gde (,) barce ganindan (,) barcedan kucung'-' (,) ganidan dage tenin 
dan.'° tengeri bisga korgussur ewageli icinda nizan kerti soymac- 
kin." oltur. '^ kim etir menim bwyruchim (,) ol meni sover (,) 
xpcning tan^^ke.'-' bardir. Are augustin alley aytir (:) anca soverbis 
tengirni (,) nece bis ani bwyruchy tutarbis. ne artuch ne eksik. 
Are g^gor''* alay aytir. (:) Tilersen bilmaga (,) soversen tengirni 



' «Sic enim scriptum est per prophetam» (cap. II. v. 5). 

^ Osm. et altaicum ev «domus». 

^ Post adv. ustudc, cujus primum // perperam cum siglo abbreviaturae insig- 
nitum est, nonnulla vocabula deleta sunt. 

•♦ «Et ingressi domum invenerunt puerulum cum Maria matre ipsius» etc. 
(Matth. cap. II. V. 11). Duo puncta, utpote prius ante ol et alterum ante adjecti- 
vum are supervacanea sunt ; adj. are scriptor hujus textus a kys separatim scribere 
debebat. 

5 Cag. i3 )5 U* . «recipere se in asylum». 

^ Verbum berdilar desideratur, vid. apud Matthaeum : «obtulerunt ei raunera 
aurum et thus et myrrham» (cap. II. v. 11), in versione turc, quam societas bibl. 
anno 1858 Parisiis edidit : wbjoof (j^v£ ic*^ r*5 '^^^y'^ \^y^^- Ciiiicaii pro 

kiiiiniik vel condroc (ar. jcXaj ) scriptum esse videtur. 

7 Mendose scriptum pro bergdjniiz. 

^ «Ille adjuvet». 

9 Mendose scriptum pro barce kiiciiiigddn. 

^° Defective scriptum pro ganingdan d. teningddii. 

s ^ 
" Ar. -»Lii2J. ScrijJtor ordinem reg^iminis invertit. 

^^ Oltur = ol tir «hoc est», nempe «signum amoris erg-a me». 
'3 Taneke bardir, punctum disjunct. plane vacat. Cf. cag. tanuk. 
^ I. e. Gregor. 



i63 

ge' soiimessen. (,) sorgil senij^^ con,ij;lni. (,) sovermi tengrini. egir 
senig^ conglug aytsa severme\ (,) inanmagil kacan tapmassen 
senig tirilickin.'* (,) yzig sozig sagincin^ necik tengeri buyuirdu (.) 
Oltur'' kerti nizan. (,) kim^ sen tengirni soversen. (:) kacan sen 
anig iicii kaygirsa^ kim tengeri soumes. (,) dage kacan sen 
souinsang anig ucu kayseni^ tengri sover (.) kym bu buyuruk 
tutar (.) kim tengirni sover barceda'° artuch (,) cozugne" necik 
kensigni'" (,) ol tutar tengirnig barce buyruchun. necik kyzi 
iolsuz barabilmes'^ kayda tiler. (,) alay tengiring soumekkindan 
bazka nekim'"* iolbar (,) koktage chan Hcta'^ bar almasbis'^ (,) 
tengeri kattinda kirirbis (,) ol ioll)ile barsak, 

Algizlitur alar (,) kim iasuksuz kcrtilik ucQ toser (,) egi 
cogulble'' saburluch eter. neme ioch ierde necik tengeri soer (.) 
kocte dage barce arelar necik'^ sabirluclar. nece cop sabor eter 
tengeri ucii. (,) anca cop uluzu"^ bolgay tengeri kattinda. (,) 

^ I. quod kaz. jd, osm. U. 

- Tcrminatio suffixi possessivi et genitivi ng in Ikjc textu per g vel u denota- 
tum est. 

3 ScverDicn. 

4 Pro tirilicking, vid. sequens y^ig, i- c. yzing «intcllectum tuum», mentem 
tuam», cf. cag. (jaO*. 

5 Sagincing' ((cogitationcm tuanm. 
° I. e. O/ tur. 

7 Frecjuens usus conjunctionis /■//// indolcm lni,^uarum occidenlalium, utpote 
romanarum et germanicarum redolet. 

^ Kaygirsang, cf. cag. /caj7cur//ia/c «angi de re aliqua». 

9 I. e. /cay seni ((C[uod te». 
'° I. e. barcedau. 
" Kciresiinguc ((proximum tuum». 
'^ Kendingni ((te ipsum». 

'3 Cf. \ia/.. jaza heidineu apud Balint ((kaz.-tatar nyelvt.» fasc. II. ])ag. i^cS. 
^ Cag. &4-^J. 
'5 I. e. c/iati/icta. 

^" Cag. yM (J^UJf LL. 

'7 Congu/l)i/c. 

'^ ((Consimiles sunt (martyribus)». 

'i* ((Magnitudo», cf. cag. ///// ((magnus» et uiguricum u/-ani ((glorificalio» (v. Vam- 
BERY ((a torok-tatar nyelvek etymologiai szotara», pag. 26). 

II* 



164 

anca tencreri ani artnch sougey (.) anig ucu sounup tosina' kerek. 
01 tosmiluc" bu gehanda kizchadur. Anis:^ ucu bisga tengeri be- 
rir hormat (,) sownc^ (,) egiHk (,) kaysi hec tugenmes • : • ■* 

\^Pcig. 124 Codicis] Cristus alay ayti keleppenlerga. (:) barugis(,) 
corugis^ papaslarga.^ol sosin Cristusbugu aytir barce iasuklarga.(,) 
kim kerti kelepenler tengri allenda.' ugrenmedi kizi kelepede (,) 
necik tengri ugrenir dage fristeler iazukle kyziden. neme ioch dwni- 
ustinde^ necik^ iaman sassir, (,) necik sassir iazukle gan tengeri 
alleda. Ol nizan'" taparbis bitik icinda (:) bir kez bir algisle kyzi 
iolga bardi (,) bir friste anig bile bardi azam bolup. kacan ioldan 
barirlaridi, utru"bir kyzi ioluchtu^^^iegifMage astri corkK kyzi(,) 
kacan frizte ani irachti'* cordi (,) burnu tumalede'^ (,) ioldan 
irach kacti. kacan ol kyzi azti'*^(,) ol friste ekince keldi ol kyzi 
katinde. andan songra bir kelepen kyzi kekli (,) astri murdar'' 
sassedi (,) ol algish kizi (,) kacan kordi ol keleppehi (,) ioldan 



^ Forma reflexiva verbi ^i/Lo\Lj' opati». 

- I. e. tuzDiiiliik «martyrium». 

3 Mendose scriptum pro soiviic. 

•* Scriptores secundae codicis partis majora textuum capitula si.^^^no ■ : • , enun- 
ciata autem, eorumque membra puncto in ipsa linea posito distinguunt, haec tamen 
distinctio saepe desideratur. 

5 ISIendose scriptum pro kdriitigiz. 

■^ V. apud Matth. : «sed abi, ostende te sacerdoti» (cap. VII. v. 4). Quod ad 
vocabuluni kelepeit, cf. turc. or. kele^tbeit et verbum kele^imdk. 

7 Cf. cag. alin «ante», «in conspectu». 

^ I. e. dwnia ustu7ide. 

9 Proprie anca «tam», cui in sequenti enunciati membro nccik «quam» re- 
spondet. 

^° I. e. p»LiaJ. 

" Uig. dtrii «contra», e. g. otrii ketmdk «adire aliquem contra», cag. iJtiirii, 
otrii idem. 

^^ Cf. cag. jolukmak. 

^3 Osm. jigit, turkom. jegit «iuvenis», «heros». 
24 Mendose scriptum pro irachtan. 

'5 Cf. kaz. tomala- «obstruere». 

'*' Osm. asmak «transgfredi». 



'7 Pers. xOy/: "impura, sordida res». 



i65 

ka^te (.) ol fristc sownup karzi' bardi (,) ()pti (,) kuctu" (.) ol 
keleleppem azti (,) ol algislc kyzi ekince kcldi ioljjja friste ka- 
tinde (.) ol ky'si^ soskidi fristaga (:) ne kyzi sen (,) burQ kekb 
corkH ie^it kyzi (,) sen burnung tumaladig (,) ioklan kaztig (.) 
kacan bir murdar sassi'* kyzi keleppen keldi (,) sen karzi bar- 
dig (,) optig (,) kuctig,' andan friste ayti ol algisli kyziga (:) 
ol korkli kyzi (,) kim sen kordig (,) ol kensi^' iasukindan astri 
iaman sassir. anig ganc tengri allenda koptcn (Udi (.) ol et ws- 
tunda^ keleppen (,) anig gane astri aretur^ (,) dage iaczi ygir^ 
tengri allenda. Men azam de dolme'" (,) men frista me. anig 
ucu keldim corgusma saga (,) necik sassir iasukle gan tengri 
allenda (.) kacan frista ol so'nc ayti (,) ancak" koriamadi. 

Are Paulus alay aytu. (:) kacan kysi agisibile'^ iasuchin 
aytsa(,) andan gane are'^ dage algizle bolgay. | "* Tetic'^ Salomo 
alay aytir (:) kim oz iasuchin iazirsa (,) alay bilingis (,) kim 
ol tcngri ioluna ainalamas"^ (.) kim kensi iasuchin aytsa (,) 

^ Cf. kaz. kars'i c'ikniak. 

- Kaz. koc-. Alia manus litt. / in ti mutavit. 

3 Alia manus litt. z suprascripsit. 

+ Scriptum pro sassir, 

5 Alia manus optu^, kuctug in optig /etictig mutavit. 

7 «Carne», proprie «super carnem». 

^ Are tur. 

9 Cf. cag. ij «odor». 

^° Mendose scriptum pro (ingi'iliuei! . 

" «IUico», cf. koibalo-kara-asicum aniok idem (VambkrV «a torok-tatar nyel- 
vek etym. szotara», pag'. 31 j, cf. etiam uig'. ana «nunci>, cag'. en.a/i, ini(/i idem, 
hung. ini, inic ii.&qc&i> . 

'- Alia manus sec. litteram u in g mutavit. 

^3 Voc. are, quod in secunda cod. parte saepe occurrit, sanctum vel purum 
significat, cf. uig. et cag. arik «purus», altaicum arii idem, cuv. ira «bonus«, jac. 
ar «optimus» (Vambkry I. c. pag. 128). 

'4 In hacce pag. c-odicis linea verticalis vice puncti saepc fungitur : primum 

post vocabula o/ a/gis/i kizi io/dan kacte apparet, postea autem ad 

enunciata eorumque mcmbra separanda usque ad Tetic Sa/onio duodecies adhuc 
posita est. 

'5 Cf. cag. /a/ik «bincerus», «honcstus». 

" Cagf. ajna/aniak «se delectare». 



i66 

aitchanda songra koysa (,) tengri ani iarlgagey/ Egirbis aytsak 
iazuksus bis (,) kcnsimisni aldarb" "" dage kertelik^ bizda ioctur. 
egirl)is iasukimisne kcrti congulbile aytsak (,) kim tengeri oen- 
Qda'* oltorur' (,) tengeri kuzludur'' dage iarligancludur bisim 
iasukiimus bozatma dage barce iamandan aritma.^ leronim"' 
[/. e. alay aytir] iazuchin aytmasa dage wt tumasa^ (,) kimese'^ (,) 
bolmagay are. 

Are Ambrosius aytir. (:) necik iara'" iacsi bohiias icinda 
temeri" cikmaince'^ (,) alay iazukle gan saw''' bolmas (,) arin- 
mas'^ iazuke cikmaince. Way sen iazukle kizi kimsen iazukung" e 
bu dwniada bir kyzidan iazzirrisen. iaksi biHrsen(,) kim ol ge- 
handa iazzinmas'^ sen 

\Pcig. 125 Codicis\ via tursen'^ bir kyziga kenzi iazucin ayt- 
maga (,) anda ne viat'^ bolgey'^ sanga ol koni'^ iargici allenda. (,) 
kayde iazuchi gezitkayler''° koctagiler tamuchdageler. ^' anda bol- 



" DHT 3.fS71 n"tl!21 n:S^: ih ryiril npSp (Proverbiorum ]. cap. 28, V. 13). 

^ S}'!!. is posterius suprascripta est. 

3 «Veritas». 

* Uig. et cag. ong «ante», «in conspectu». 

5 I. e. ulturur «sedet». 

^ Mendose scriptum pro kuzlu te^igeri dur. 

7 Bozatma et aritma formam inlinitivi efficiunt. 

^ Fortasse iitiiumiisd, cf. kaz. iitefi- «supplicare». Prima syll. etiam uit legi 
potest. 

9 Cag. kif/ierse «quisquis sit». 
™ Osm., kaz. et bosniacum yarc/ «vulnus». 
^' Cf. osm. i-yyO^ «spiculuni". 
'^ Kazanice cilimagiini. 
'3 Kaz. sau «sanus», «integer». 
^4 Kaz. ariulau-, cag. arilma/i. 
'^ Cag. ^iL<'*»^L3 «occultare». 

'^ I. e. uiatursen «pudet te», kaz. ojat-, altaicum ujat, ujatin. 
^7 Alt. tijat »pudor». 
^^ Mendose scriptum pro botgay. 

'9 «Justus» vel fortasse «carus», cf. jak. t^iiiidii, altaicum tciindiit/ (v. apud 
Vambkry 1. c. pag. 100). 

2" Mendose scriptum pro iazuc/iig f z=jazutcii/gj ezittcayter. 
*' «Entes caelestes et infernales». 



167 

p^ey' sanp;a iilii viat (lap;o kerti viat (,) olwm viat,' ol viat nemeda 
holuschma^ey sanga. (,) erkh erksis tamucka har<:]^aysiz (.) 

Are Augustin ahiy aytir (:) iazukle kizi (,) kim tiler kensi 
iazuchin aytma' (,) necik teno^ri tiler da.e^e senip^ ii;ane arin.G^ay. 
an,u;a kerck tort neme (:) huru kayjjjirmach kerek kirti cono;ulhile 
kensi iazuchuo- ucunT* (.) ekince tilig hile aytmaga^ (,) ucunci 
erkinhile iazuchni koymaii^a. (,) tortwnci ne kim^ ata^ aytir (,) 
iwskun^ tutmajra. Amhrosius (:) jachzirachtur'' huddwniada'" 
erkihla" iazuchni aytmaga tamuchta dagen kerti iar guda'^ kuc- 
hle aytkince. kim hu gehanda iazuchin kecik tirse.'^(,) tamuchta 
hocku"* urmachhile aytirgay (.) ol anga nemede boluschmagay. 

Sen agirich'^ kizi (,) kacan iaragne''' hakimga aytma- 
sag (,) necik saw holgaysen. Anig ucun aythil ataga (,) kim 
senTg ganinga hakim, senig agrichyn''' (,) senig iazuchyn.'^ 
viatmagis'^ manga iazuchigis aytma tolmachile (,) kacan men 
til hilme'°(.) ol tolmac andi horcluc^' ol iazuchm iazzirma (.) 

^ Bolgay. 

^ «Pudor mortalisi). 

3 Pro ayt/naga, cf. formas inf. bozatma et a?'itma pag. praecedentis. 

■* Mendose scriptum pro uam. 

5 «Confessio oralis». 

° «Quidquicl», cag. ^Uu^^^AJ. 

7 Sacerdos, cui fideles peccata sua aperte et ingenue confiteri debent. 

^ «Per centum dies», i. e. ^^y s^-i,. 

9 «Melius est». 

^° Bu diiniada. ■ 

^^ Erkibila «sua sponte». 

'^ I. e. iargada, v. cag. jargii «judicium». 

^3 I. e. kecik etirse «parvi faciat». 

'4 Fortasse falso pro hoskun «vehemens» scriptum, forma enim ^' litterae c 
similis cst. 

'5 «Aegrotus», cf. cag. agrig «dolor», osm. agri, bosn. agyrmak \Aem. 

'^ I. e. jarangni, ng (n) enim saepe per g denotatur. 

'7 Agrichyng. 

'^ Jasuchyng. 

'5 I. e. viatmangis «ne te pudcat». — u initiaU' hic et in sequontibus per v 
denotatur, cf. altaicum ajat, rag. ojat «pudor». 

^^ Jiiliiieni «nescio». 

^' I. e. Borltic tur «oljstriclus estn. 



i68 

necik ata. kim tengriden korchsa cla,2^e kim congulbile burim 
sagazlasa' (,) necik viat bolgav. kim ani buru sagizlasa (,) ol 
vialmas tohnacbile iazuchini aytmaga. kehr^ aynada^ (,) aytin- 
gis kensi iazuchugsne. kim aytmasa birsi a^-nada (,) me tiPmen* 
ezitma. Barce kyzi borcluc oructa^ iazuchin aytma dage tumahna. 
kim liar gilda'' ametinese^ (,) ol tengden dage papdan ka^^giz- 
hi(hir. 

kim iazuchsus kerti conguH^ile tengiring iecesin^ alsa (,) 
angay'-' bolgay k(")cdage tugemes'" tirihk (.) 

Paulus. (:) Kim iazuchbile dage ariksus conguU^ile tengiring 
iecesin alsa (,) ol saginir (,) emdime areme" (,) ol bihnes (,) 
kim tamuchung otun aldi dage tugemes ohvmwn aldi.'" anig ucu 
iaczi kengezzingis conglugisble egir'^ dage barisse''* iazuchugus 
aytingis (,) iazzirmangis. kym bihp bir iazuchin (,) tengiring 
lecesin alsa. (,) anga iaczirachtur (,) ilan'-^ alsa kensi agisna'^. 
ol ilan boyna iamanhch etse (.) ganina ete almas. (,) bassa''' 
tengri iecesi boyn ganin oldurur = — 



- Mendose scriptum pro sagizlasa, cf. altaicum sagis «mens», intellectus». 

^ Mendose scriptum pro keliiigiz. 

3 «Die Veneris», vid. voc. ayiia in calendario cumanico. 

■* «Non (magnopere) desidero», cf. cai,''. ^iJLcJv.AJi «optare». «desiderare». 

5 Cf. Cag. y^y^. 

^ I. e. hc7- gilda. 

7 Mendose pro ani finiese «ea reticeat», cf. cag. fifig/a/>iak v. tiiigliimiik 
«silere». 

^ Fortasse pers. ,-Xj «unitas», «concordia», quae vox id quociue significat, 
quod •/.o-.vtovia «communio». Paulus apostolus in I. epist. ad Corinthios cuchaiistiam 
communionem sanguinis et corporis Chrisfi nominat (cap. X. v. i6). 
y Mendose scriptum pro aiiga. 
^^ Tiigcniiies «aeterna (vita»). 

^' Enicfi inen arenien «in praesenti purus sum». 

^^ Paiilus de hac re ita dicit «nam qui edit et bibit indigne, ipse sibi judicium 
edit et bibit, non discernens corpus Domini» (I. Epist. ad Corinthios, c. XI. v. 29). 
'3 Egir h. I. elliptice pro «utrum peccaveritis, annon :■» usurpatur. 
^ Cf. ca.t,'-. ^^^.^- 
^5 Osni. ij^^., ^3iZ. jilan «serpens». 
^° Agisina. 
^' Cf. kaz. basa, uigur. basa et basa, mongoi. basa, baha. 



169 

O sis barsinjj^is iolcl.in barirsis (,) kelirsis. tanif^is' da ko- 
rwngis. (,) barmu andi kyn^ (,) necik mcni kinnym. ol sosin 
xpc bu^u kyckcrir dajjje aytir chacdan barcc cstianlarij^a^ a,ni<^ 
ucu kerectirbis'* cstusbile tosme^ kim cstusbile tosmese, ol ten- 
^irnin^^ kwtovden" kopden kemizzildi' (.) 

[Pirj:^'. 1 26 Codicis\ Anio^ ucun bupju dage bu ay'"' bisga^ (:) 
saginmach kerek xpc'-' me'° kimlarin" dagaen olwmnwn'''. kim ol 
kyiie (,) ol olumni saginma tilese (,) ol cstusni"^'^ sagittin''^ ne 
dan"^ cstus tosdi. kereckirbis congul kosibile ba" keybis (,) gigay- 
bis (,) coplegaybis birge (,) kultebegni"'* baglagaybis. Ol sagittan'^ 
conglumis iangay tengirnig sawmacHkina. Dage ol sagit.'^ bolgay 



' Cf cag. et osm. tan'iniak «scire», "intelligere», hung-. tanuliii «discere». 

^ Cf. cag. ^jVAi «cruciatus», hung. kin. 

3 Cristia n la rga . 

■+ I. e. kerectir bisgii, vid. pag. sequenti kereckirhis. 

5 In infinitivo. 

^ «De Hbro viventium», kiitovden mendose scriptum est pro kittovinden, cf. 
cag. CJ«J"«.5 «registre royal» apud Pavet de CouRT., vid. psahn. LXIX : in'^!' 
!|;;2ri3'' '^S D''p'''ll^ DJ/'1. D^H ^ISPXS (versus 29) «deleantur de libro viventium, et cum 
justis ne conscribantur». 

7 Fortasse a pers. jS derivatum, cf. pers. ^jcX./of s. lO^^jJ ^ «deminui», 
«deesse». 

^ «Ille (nempe Christus) dicit nobis». 

'J Totus hic textus ab initio paginae usque ad oralioneni dominiiam meu(bs 
scatet, cjuamobrem mirum non est, nomen xpc in constructione directa loio liaud 
Cjuaquam idoneo occurrere. 

'° I. e. incni/n, cujus abbrmiaturain n/c lector quidam ob nomen praecedens 
signum geniti\i existimans in formam ii/g i^ermutavil. 

" Mendose scri]Mum pro ki///ari/// . 

'^ Mendose scriptum pro ('>//'/////'////. 

"3 Fermam accusativi lector quidam in genitivum mutaxit. 

'■* Mendose pro sagits/i// «meditetur» scriptum esse videtur, cf. cag. S(rgii////ak 
«meditari». 

^5 «Quomodo». 

^^ Kaz. kottd «merges», kii/ta-lia// «fasciculus spicarum». 

'7 «Hac cogitatione», cf. akaicum sagis. 

'■^ Punctum ialso adscriptum est. 



ani kalkam' barce iecler^ allenda (.) ol sagitlar (,) kim cstusni tii- 
telar (,) kina'delar dage oldurtiler (,) ol sa^it oltur^ ki(ni)hir. (,) 
buladolar^ swnular-"^ (,) suruclar osge sao^it (:) " ne bu]e^ tutular. ysv 
fanarlarbile^ (,) ciraklarbile'-* ne bule ani ysdediler'" bachcada. (,) 
dage kensi kagisse." (,) korkuki (,) titeremec. kensi ialbarma- 
chibile ol sirtwstu" de olmeti. (,) dage kensini canH teri friste 
kehp owtiti'-' dage kerec busga'^ sagizlamaga (,) necik ol duz- 
manlarne'^ utru bardi. (,) dage bir soz bile barcesi iergsi urde. 
ekinci birdi alarga kwc (,) alar ani tutular (,) necik iudas opti 
dage guhutlar ani tutular dage bageladilar"^(,) ingacna '^ (,) bo- 
yuna urdilar'^(,) necik eltiler ani tort iergici"' allenda Annas (,) 



' Alendose scriptum pro kalkani, vid. ^LaJuJ « scutum». 

^ «Infortuniumi), cf. chivaicum jek. 
3 «Id est». 

•* «Vexationes». 

5 Cf. kaz. sungb «hasta». 

^ «Meditatio alia». 

7 «Quomodo», ?7e bule mendose pro fie bile scriptum est. 

*= Osm. «^, graecum -iavaoiov. 

y Cf. kaz. cira i. q. germ. leuchts^pati. 

'° Cag. wLoULAvjf «inquirere», vid. apud JOANNEM » — — — venit illuc cum 
laternis et facibus et arm.is». 

" «Angpr», cf. uigur. kokuz, kukuz «itristisi), altaicum kaksal tdangvidus», vid. 
Vambery 1. c. pag. 8i. 

^^ Constructio defectiva est ; hic versus in evangelio secundum Lucani ita sonat : 
«Et ipse constitutus in angorc intentius orabat etc» Si7'fzvsfu — sirf iistiin «super 
montem», sirt, cag. uy*.A»u/ hic dorsum montis significat, cf. etiam hung. szirt, vid. 
in evang. secundum Lucani : « — — profectus more in montem Olearum — — — » 
(cap. XXII. V. 39). 

^3 Luca, cap. XXII. v. 43. Quod ad verbum (kvtimcik, cf. cag. ognuik «de- 
tergere». 

'■♦ Mendose scriptum pro bisgci «nobis». 

^5 Forma accusativi loco dativi occurrit. 

^^ Mendose scriptum pro bagladilar. 

^7 Cag. ^LCol «mentum». 

'^ Cag. 15^)5') ''^^^- ^■''" «caedere», vid. apud Marruni «Et coeperunt riuidam 
inspuere in eum, et obtegere faciem ejus, et colaphos ei infiigere — — — — » (cap. 
XIV. v. 65). 

'9 Mendose scriptum pro ^i»eX.xL> «jude.x». 



Kayphas (,) Pylatus (,) Hcodes dagc nccik ani tikma,G;a' haj^la- 
dilar da.u^c cihuchlar (,) kamsilar" ani katte-^ urdilar (,) nccik 
payi^^amhar a}'tir. Tahanindan tchessina degri hec hi^itiin iocli (,) 
a(H^ (,) tcni l)arce iaraydi. tukurmak (,) kamizlar'^ (,) orkenler'' 
(,) cliac clia(kd<lar (,) swnw (,) tigcnek tajt^c kayseni^ haschina 
urdilar (,) cowgucler*^ (,) necik soktiler (,) elikladiler^ (,) nccik chac 
wstude ker"ler'° dage oldurdiler et cecetera (sic !) 

Atamis" kim kocta'" sen. Algiszle hulsun senig'^ hanle- 
chin. '"* hulsQ senig tilemegin nezikkim kocta'^ alley ierda. kun- 
degi otmackimisni hisga hugun hergil. dage iazuclarmisme"' 
bisga hozzatkil. necik his bozzatirhis bisga iaman etchenlerga. 
dage iecnik'^ sinamakina'*^ bisni kuurmagiT^. hassa barce iaman- 
dan bisni kuthargiP° Ame. 



^ cdmmerito», cf. kaz. tikmdgd idem. 

^ Kaz. kamci «fustisD. In constructione cum. postpositio hile desideratur. 

-^ Fortitcr». 

4 Osm. cuf (icaro)) vel fortasse imperfectum verbi auxiliaris, cag. idi, kaz. eje. 

5 Mendose scriptum pro kamcilar. 

^ Cag. ,^l5\»l «corde avec laquelle on lie un ballot» apud Pavet de COURT. 

7 Pro kayse figenek tag. 

^ «Mallei)>, cf. cag. yiijXay, — »Ajb>. v. —.O*.::^, jacuticum cokocai. 

9 Cf. cag. lXaJI «manus. 

'° Cf. cag. lvLoj^ «frangere», «interficere». 

" Oratio dominica, ut jam in prolegomeni.s 'annotavimus, charactere nitido et 
a praecedenti ejusdem paginae scriptura multum diverso conscripta est. 

^^ In hocce textu diversac litt. a et d formae apparent, utpote a, a, a. pro c?, 
?e, a, a, «. pro d. 
'3 G pro 7ig. 
^+ N pro ng. 

'5 Mendose pro koctd scriptum. 

'^ Ipse scriptor vel corrector quidam /?i in // mutavit. 
^7 Cag. viLo «malum)i. 
^^ Cag. ^LoLujAu «tentare». 

'9 Cf. cag. ^L/oLcji' «impellere)) et ^L:^«x»i" «puppa, quae per manum invi- 
sibilem ad facetos motus impellitur)). 

-■^ Cf. catr. kutkarmak «liberarc». 



Sounclu' bolgil maria (,) sowrgamachbile" tolu sen. bey 
tengri senigbile.^^ barce katunlar arassinda"* algizla^ sen. dage 
algizle iemiz senig kocsui^de^ ihc chpc Amen. 

\^Tcxiiun orationis doniinicac, qualcni cx rcgistris oppidi Kitn- 
Szcnt-Miklosicnsis novimus, jani in pj'oIcgoincnis protulimus. Xiinc 
id tantuni nobis rcstat, nt ad dupliccni tcxtuni cuni. niclius cxanii- 
nanduni alias quoquc vcrsioncs cjusdcni tcxtus turcicas profcranius, 
qua dc causa in Jioc cxcursu vcrsioncin cjusdcm orationis kazani- 
cani, altaicani ct osniaiiicani adscrihcic nohis placuit. Eccc tcxtus 
kazanicus sccunduni Matthaeum : 

Ej kiiktage Atabiz, danni' bulib torson isemen sineh (?) 
kilsen patsali^-ih sineh (?), zirda-da kiiktageca bulsin irkeh 
sineh (?). Bogon kthinek ikmagebezne bir bezgii. Boriclaribizni 
kicer, bez-da bezga boricli bulrannar;-a kiik. Bezne aldatir;-a 
irek birma, zamannan kotkar bezne. Sineke patsalik, kiuat, 
ololik-ta, ;-umerdan /'umerga. Amin. V. Balint ,,Kazdni-tatdr 
nyelvtamilmd7iyok'-\ fasc. III. pag. X introductionis (Pcstini, iSyy). 

Textus altaicus secunduni Lucam; 
Kan kudai Isus Kristospilang pdrilgdn niurgil sos. 
Ai tangaridagi adabis ! ading saning alkalsin ! kandighing 
saning kalsin! kanip tangarida anip jarda-da tabing saning 



^ Vid. apud L^icaui : «Ingressus igitur angelus ad eam dixit, Ave, gratia dilecta : 
Doniinus tecum est : benedicta tu inter mulieres» (cap. I. v. 28), secundum vrrsio- 
nem hujus textus turcicam : ■y^^'» [^ \Sjm p»^iLw }iS^d^i<^ <^»yjS XaJ»! LX-i.A^5 
* ^^wwu tl>vLyo SwXa-wM yXjyyC. jj nXXJ-Mj ^— >x 5w5 L (j^^^-M cijLaAJI vid. editionem 
1'aris. ann(j 1857. Quod ad formam .soiiiiNii, cf. ca.L.;". sii/iiiic. 

^ Cf. cag. (^^_^Lc.»J«-w "donner, conceder» apud Pavkt de CouRl. et glossam 
(jL£v«.J«-u; , quod \'a.MI!KRV «donativum» et «demonstrationem amoris» interprelatus 
est, vid. 1. c. pag. 150. 

3 ]Iic (juoque iig' jjro ^' denotalum est. 

•* Pr(j ura.siiida . 

5 A pro e scriptum est, quod ultimum, uti jam saepe vidimus, haud ita raro 
pro / (i. e. /) usurpatur, v. sequens a/i^-is/c. 

^ Koibaio-karagassicum /■i)/-sii, (i^ag. /cij/csii/c. 

7 /Jaii ((gloria» daiiiii (igioriosus)), vid. in glossario prof. B.VKINT sub littera d. 



polsin ! kunda.4;i azihisti piiii;un piska pari^in ! Pis kanip alimdu- 
laribisti pozodop jadihis, anip can pistin<4' aliindaril)isti tastag- 
hin! jatkiiri^^a pisti kidirhai^in ! jamannanf^ pisti aralai^hin. ! x\min ! 
V. RAr)LOFF ^J^robcii dci- l olkslittcratur dcr tiirkischcii Std^nme 
Siid-SH)iriciis'-' 7\)in. I. poo: igj. 

Textus osmanicus sccundum Mattheum: ^^ 5c> J5^5^ ^f 

sOo iUwof ^:SXaj tidStS C;k>fj./c (^•,-w.Aj viLjyXXo ^ ^^MiJ,S ij/^iXiijo dL*-u;f yoLjU 

J\js>-J>\ Xjfeif ^W; * NjJ-CwiLj 5yAj!if«f yXzi^y.^ SjJ (^^^ W ^ ^'"^Vj-^ ^^-LwX-Lj 

* ^^^«Ax^f v(AxAau ftXjf ^'y^j cy \tXs« icjfcAXo (v)j-=7» )L^)5-* lO^^rT^Y-**' ^V^ L/of ^4-V.f 

\\ cditionem Paris. (anno 1857)]. 

\_ddo\ I2J Codicis^^ No ( = nota) q ista dicto /ar addita vbis 
r (i. e. vel) noibs 1 pnoibs ul participiis i qu°ciiq casu. 1. tpe. 
1. mo' tminatibs in a ut baga.' facit pliiale numerii vbi gtia ut 
kisi est ho. s (= sed) kisiler sGt hones. Tis e ( = est) dens s tisler 
st ( = simt) detes. exeplii st ( = sit) vbo tatlar^ e gustat. s. tatlarlar 
est gustat. hoc tatii e itelligedm soliTi i verbis ttie psone qa 
( = quia) pma et soda ( = secunda) ht ( = habet) alia regula sicut 
ifra dicet ( = dicetur). 

No q ista dicto asru facit suplatim tam in noibs qua T 
vbis p ponedo ( = praeponendo) ea. sic ( = sicut). v. gtia ( = verbi 
gratia) kara. e nigru. s asru kara, est nigerimu. et tatli e dulce 
s asru tatli e dulcissimii. et sic es ( ? de) vbis ex"' ( = exemplum). 
titlerinc e volo s asru tile^in e mag ( = magis) volo et so:zlerm e 
loquor s asru sozlerm e multu mag loquor et sic s (de) oibs 
( = omnibus) alijs vbi*s et noibs Tfallibilit — 

No q ista dicto, j-ac. 1. dico rec. postposita noi poitiuo 
( = nomini positivo) facit copertii ( = comparativum) sicut hic kara 

^ «Vel tempore vel modo». 
^ Cag. et kaz. haka. 

3 Cag. (wLoLjLj, (VLc^LjLj «queritare», in glossario prof. VA.NUiERY «zu sehr 
suchen», herumwiihlen», «choisir avec trop de zele», cf. etiam ^^L^jLj, 



1/4 

e niger. s. cararac. e. nigrior. kaili e durus. s. kattirac e du- ] 
rior. tuz e rect s. titzrec e rectior qu (= quum) aut debeat adi. | 
rac. vl rec. n (non) e regula firma' i 

No q ista ciicco. kibi addita alicui noini denotat aliqui^ ,i 
(sic !) similitudine vt tongus e porcus s tongus kibi e sic^ poro ^ 

N6 q ista dicto ci. addita alicui noini fac ( = facit) nom ' 
maistle ( = nomen magistrale) illius rei qua significat illud nom 
cui addit sic ( = sicut) vbigtia otnick e panis s dtmdkci e ille q ; 
facit pane cekni^ e paiius sed ccknici e q facit panu et sic de 
similibs 

No q ista dicto. lic : addita noini cocto ( = concreto) facit 
iliud absttu ( = abstractum) sicut vbi gtia eigi est bonu s egilic 
e boitas. kara e nigru s karalic e nigr^^to (sic!). bir e unus s ; 
birlic e unitas konu e iustus s konulic e iustitia et sic de sigis 
( = singulis) 1' ( = vel) aliqu ( = aliquando) tm (=tamen) poit. j 
luc. ut lic. ^ 

No q ''"^ ( = ista) dicto niak. addita vbo scde ( = secundae) 
psonoe (sic !) Tpativi ( =imperativi) modi facit nom drivatm nom 
at ( = autem) derivatm apello illud q descedit a vebo. sic ( = sicut) 
comestio a comededo bibito a bibedo oro ( = oratio) ab orado vbi 

' Jam in prolegomenis observavi, annotationem suprascriptam satis superque 
demonstrare, quam paucam nonnullos scriptores codicis notitiani verae linguae cuma- 
nicae indolis habuisse, in linguis enim turcicis harmonia vocalium lex summa est, 
quae Vambkry docente in toto dominio Hnguae cagataicae unam tantum infractionem 
eamcjue in forma sujiirganiak passa est, cf. etiam siijiirgal. 

^ I. e. alicuius. Siglum ' falso appositum est. 

3 Siglum abbreviaturae h. 1. supervacaneum est. 

4 Cf. cag. ^^UjCjS», quod VambkrY in glossario suo «ein weites Winterkieid», 
idarge haljit d' hiven) interpretatus est. I\aimus turcice cuka, toha sonat, cl. hung. 
csii/ia. 

5 Observatio claudicat, harmonia quippe vocahum iixam statuit legem. 



175 

f]^ti:i oltnr e secle s oliunuak e sessio. titr e stR vl surge.'s 
turuiak e stato vl surreeto et sie de aliis'' 

N6 q ia ( = ista) clicto. nid'^ facit itrrogacoe ( = interrogatio- 
nem) Ttpoita ( = interposita) psona Tt ( = inter). vbu et nom T 
oi mo tpe pa ( = in omni modo, tempore, persona) sic vbi gia 
( = gratia) bilirsen e scis s bilirmdsen e scis tu tilersen tu vis 
s. tilernidsen vis tu et sic de alijs 



\_Pag. 12S Codicis'] No c] i'' ( = ista] dieto. sis addita alicui 
noi clnotat pvacoem ( = privationem) illius nois sic vbi gtia. bas.^ 
e cap ( = caput). s. bassis e sn ( = sine) capite. cl. e manus s 
elsis e sn manu. //5 e genu s. tissis e sne genu tis e dens s. 
tissis e sn dnte sic de alijs — 



No q ista (sic!) dicto. kesz. addita nuis (=.numeris) diiotat 
vice sic w g (= verbi gratia). bir e unu. s birkes e semel et 
sic de duobs tbs ( = tribus) p totu numeru Tfalibilit. 



No q d ( = de) aliquo vbo no ( = non) habel (sic !) nisi tria 
psona psetis idicativi moi nui sTgulaTs ( = tertia persona praesen- 
tis indicativi modi, numeri singularis) q ( = quae) sp finit (= sem- 
per finitur) T ( = in) er et p ( = per) sbtcoem ( = subtractionem) et 
adicoem ( = additionem) fit pma et sa psona ( = prima et secunda 
persona) et nuT ( = numeri) plris T q°lib m et tre ( = in quolibet 
modo et tempore) sic p Tfscptas reglas declerat. s anqm ( = ante- 
quam) regle ponaf ( = ponantur) pmo que ordine tenebo. ppona 

^ In hocce textu punctum ad peculiarem praecedentis vocabuli distinctionem 
usurpatur. 

'"■ E. g. pag. 137 codicis : Az'c ki^iing soslemeki crur ku/i/is//i//g arazi "ave ! 
cujus loquela sonum argenti imitaturi) etc. Infinitivum verbi, uti jam in prolegomenis 
vidimus, suffixum i//aga, //liigii vel ///a, tnd efficit. 

3 Scriptor hoc loco aUam quoque ejusdem suffixi formam /;// simul cum /nc 
proferre debebat. 

4 V(jcabula textus interdum hoc modcj distinguntar, ut inter duo puncta posita 
appareant, qua distinctione attentio lectoris jam primo obtutu in vocabul;i ita scripta 
derivatur. 



i;6 
( = proponam). videdm e pmo q ifi ( = quo modo) illa ttia psona fit 
pma et scda. sedo ( = secundo). q m fit nu plris tto (tertio) q n'i va- 
riat p ms ( = modos) qrto ( = quarto) q mo^^^distigut p tpa qnto (sic !) 

i I vuU 

q m ista talia vba liut ne.c^ativa dico pmo q i'" ttia psona sic e tiler 

i. locjt i. scit 1 vailit 

sozler bilir harir fit pma p ista dictoem. men. addedo sic ti- 

i vclo loquor scio vado 

lerm sozlerm bilirm barirm et ca (cetera) e (? et) q men ide 
e q (idem est, quod) ego. Fit etia sa ( = secunda) p"a p adicoem 
istius dictois seii. q e tu tilerscii. i. vis sdzlerscn. i. loqris bil- 

\ scis .i. vadis 2 

lirscji barursen et hoc itelli,L( tum (sic !) ( = intelli<2;endum) i pti 
tpe "dicativi modi. Sedo ( = secundo) fit nu plis. per istas dict- 
nes bis. i. nos, sis. i. vos et lar q fac spr pluale num ( = quae 
faciunt semper pluralcm numerum) vbi ga tiler i. vult s. tiler- 
bis e volumus sozler e loqt s sozlerbis e lotpnr. Sic e de sa 
( = secunda) tilcr e vult s. tilcrsis e vultis sozlcr e loqt s sozler 
sis e loqmini. Sic e d tci ( = tertia) pa ( = persona) bilir e scit s 
bilirler sciut barir e vadit. s. barciiirlcr (sic !) vadut et hoc e 
itelligedii i pnti tpe idicativi modi. et no q ad maiore expssi- 
oem dnotada aliqdo pponunt et pt ponut ( = alic|uando praepo- 
nuntur et postponuntur) iste dictoes sic hic nicn tilerni. i. ego 
volo. sen tilersen. tu vis. ol e ille uii s"^ (unde ? dicitur). ol 
tiler i. ille vult. ol bilir ille scit et etia i plri biz tilerbis nos 
volum siz tilersis vos vultis In ttia p*'' ( = persona) no e coswe- 

^ «Id est». 

^ Interpretatio verborum cumanicorum latina, uti ex prolatis exemplis elucet. 
plerumque supra formam verbi cumanicam legi potest. 
3 Fortasse un 5^ i. e. «unde» loco «unde». 



^n 



tiul'.) q pponat tm siq vellet ppone posset dice ( = tamen siquidem 
vellent praeponere possent dicere) anglar' tilerm" (sic!) qa ( = quia) 
angler (sic !) e. illi. Tto ( = tertio) q m variat p modos diced"" 
e pmo (dicendum est primo) q m sint modi ipa"' ( = imperativi) 
so ( = secundo) q m idicativi q talis ordo reqrit.^^ 



^Pcig- 1 2g codicis~\ 



Intelligo 
intelligis 
intelligit 
et plr intelligimus 
intelligitis 
intelligut 



anglarm^ 
anglarse 
anglar 
anirlarbiz 



anglarsis 
anglarlar 



no inteligo (sic!) angla- 
anglamasen man 
anglamas 
anglamasbiz 
anglamassis 
anglamasler 



ipto intelligeba anglar adam 

intelligebas anglar ading 

intelligebat anglar ady 

et plr intelligebamus anglar adik 

intelligebatis anglar adengez 

intelligebat anglar adylar 



anglamasedem 

anglamaseding 

anglamasedy 

anglamasedik 

anglamasedengez 

anglamaslar edy 



pito intellexi 
pto intellexisti 

intellexit 
et pl intelleximus 
intellexitis 
intellexerut 



angladim 

anglading 

anglady 

angladyk 

angladingiz 

angladilar 



anglemadim (sic 

anglamadyng 

anglamady 



' Kaz. alar, kasgar. o/ar, turkom. ular, sed osm. anlar. 

^ Mendose pro tilerldr. 

3 Cf. cag. 07ig, atig «intellectus», anglak «intelli^g-ens», aiiglatmak etc, kaz. 
atig «intellectus», «atteatio», angna «intelligere», osm. idem, altaicum o/igno «redu- 
cere in memoriam» (v. Vamhkry, 1. c. pag. 56). IVg f ii ) in hoc paradigmate per 
duas litteras 7ig vel per siglum 9 denotatur, 

CODEX CUMAfllCUS 12 



1/8 



Optativo 
pito intelleram anglamis edi intelligere 
plqm (sic!) 

intellexeras anglamis eding intelligeres 
intellexerat anglamis edy intelligeret 
intellexeramus anglamisedik intelligeremus 
intellexeratis anglamisedin- intelligeretis 

giz 
intellexerat anglamisediler intelligeret 



anglagayedim j 

anglagayeding i 

anglagayedy i 

anglagay edik • \ 

anglagayedengez l 

anglagay ediler : 



futiLO intelliga anglagaymen intelexisse 



intelliges anglagaysen intellexisses 



mtelliget anglagay intellexisset 

£-////' intelligemus anglagaybiz intellexisemus 

intelligetis anglagaysis intellexissetis 

intelligent anglageyler intellexisset 

(sic!) 



anglamis bolgay ! 

edim ; 

anglamis bolgay ! 

eding 

anglamis bolgay ; 

edy ; 

anglamis bolgay ; 

edik ' 

anglamis bolgay 

edengez ; 

anglamis bolgey- ] 

ler (sic !) I 



ipra intellige angla 

intelligat anglasun 

^///rintelligamus anglalum 



vl anglaluk 



intelligite 
iutcllitrat 



anglangiz 
anglasinlar 

(sic!) 
jnto intelligito anglagaysen 
intelligitote anglagaysis 



futiir" intelHga anglaim 

mtclligas anglagil i 

intelligat anglasun 
intelligamus anglalem vl ang- 

laleng 
intelligatis anglangez ' 

intelligat anglasonler (sic !) | 



179 



sic ct coiiictivo 
intellTem 
intelli^es 
intelliet 
intelligemus 
intelligetis 



itelliget 



anglasamedi 
anglasenedi (!) 
anglasa edi 
anglasah edik 
anglasengiz (!) 
ancflasaler edi 



(sic !) 
\Pci^. 130 codicis duabus constat coluiiiuis, in quaruni prinia 
paradioma pracccdcntis pag. ahsolvitur\ 

futuro"' intellexero anglarbolsan (sic !) ancora lenger^ aquilo 
intellexeris anglarbolsam (sic !) amplu kent tornakxi 

anglarbolsa anpbora (sic!) bardac 

anglarbolsak angulus bulun l mungus*^ 

anglarbolsangez angnus (sic!) koz^ 

anhirbolsaler (sic !) aHenus jat aUenor iat 

bolur""^ 



intellexerit 
intellexerimus 
intellexeritis 
intellexer't 



prito pfccto'^ 
intellexerim 
intellexeris 
intellexerit 
intellexelmus 
intellexeritis 
intellexerlt 



angladi ese 
anglading ese 
anglady ese 
angladuc ese 
angladungusz ese 
ansfladilar ese 



alius ozga 
annus yl 

antic abiska. vet eske 
anus kurtka.. olim ertegi 
anulus juzuk 
arcus. ja. arcu tedo. ja 
kurarm 



^ Haec tota conjugatio in conjunctivo mendosa est, in omnibus enim tcrmina- 
tionibus illius formae syllaba 7-e desideratur. 

^ Cag. augiasaug, angiasaHgzz etc, kaz. angjiasang eje, angnasag/z eje, 
o s m . a ngiasa idin , a ngiasa idin tz . 

3 I. e. futurum exactum. 

4 Perfectum conjunctivi vel rectius conjunctivus futuri oxacti. 



■-• Pers. J^', 



'■ ^f^ ^ 



.4^. Glossam «aquilo» fortasse foDiakxi sequen- 



tis lineae interpretatur, i-f. pers. /Cs-^y^ «compressioo, complicatio» vel LAJ>J' «vortex 
aquae». ^ 

^ Proprie «cornu alicujus rei». 

7 Osm. 1^)5-5, bosniacum kuzy. 



i8o 



Gerit intelligedo anglar egec' 
ijinitu intellige anglamaga 

Secdm ista dclinacoem potes 
dclinae oem dclinacoem 



astrologus julduzci 
avarus kizganci 
avus ulu ata 
avuncul ananing agasi 



angelus frista 

anima tin ul gan 

animal tinle ianawar^ 

aquila kara kus 

ala hanat 

alapa caplatmak^ 

altii beyk 

accipiter karcaga 

aura mala yaman sakim (sic !) * 

amarus aci 

amarificor acirganurmen 

acetii sirke 

acut iti. acuo. bilermen^ 



asinus esek 

azimus kemec^ 

abscondit iasunmis kizlemi' 

abissus tutken 

aptus iarovli 

aries kockar^ (sicl) 

ars aP 

arena kum 

aranea bov^ 

ager tarlov vomer saban temir 

agricola sabanci 

aratura saban ieri 

area jndir'° 



^ Hoc ipsum paradigma et in prolegomenis legi potest. 

- In prima codicis parte yafiauar, pers. )jj>-^ et j.ljLs» s. x«( tO^, osm. 

3 Cag. capmak, capalamak, kaz. cab-, bosn. capabnak, hung. csapui «infli- 
gere», «caedere», csepelni «triturare», excutere grana frumenti», cf. etiam mongolicum 
capci et cibka s cipka. 

4 Mendose pro salkin, v. cag. et alt. salkin, jak. salgin, mong. salki \\ sdlkt. 

5 Cf. osm. dLoiJo. 

^ Cf. hung. kovdsz, antiquum slavicum kvash, vid. MlKLOSlCH «Die Slavischen 
Elemente im Magyarischen» (Viennae, 1871) pag. 38. 

7 Mendose pro kockar. 

^ AI in Hngua uigurica et cagataica dolum, fraudem significat, cf. quod ad 
permutationem significationis gr. ]J-r,/avr, et -i/rr^, quae duo vocabula i. fraudem, 
2. artem significant. 

9 Cf. hung. pok. ^ 

'° Fortasse arab. ytXA^, pers. Jjol «mensura». 



i8i 



acLis ine. teme. cialdiiz 
amicus dost 
amasia. kuma' 
adusarius tusmen 
amigdalQ. badam 
ancilla karavas^ 



arca suduk'* 
arma sa^ot' 
aurora tane^ sara 
ascella coltuc^ 



aricalcum. lez' 
accidiosus : kahaP 
acusator (sic !) cakci 
aiaz^ serenu 
estas jain'° ver jaz 
autunus kuzim 
hiems k(es) " 
[P(ig. 131 codicis itcm duabus constat colu}nnis\ 
aper kaban'^ accidia gahalluk''^ 

aier salkun neglies. osal 

auster tengizich'^ invidus bagil kisi 



' Pers. \jt> J'j^ «acus grossior sarcinis consuendis». Quod ad feme, cf. arab. 
jvt-j' «amuletum e.v capillis, lana et pilis camelinis», cf. etiam arab. pers. -xjL^j 
(suff. (^), quod ShakeSPEAR docente «brocade», «gloth of gold tissue» significat 
(v. VULLERS «lexicon persico-latinum). 



Cag. 



Lo 



y. 



i Cf. osm. ii,.f^ idem. 



ti 50^ 



+ Cf. arab. ^.JOLo et ^Jj.tXA^. 

5 Cf. arab. \Xlw «arma». Revisor ry lituravit, sed loco ejus / adscribere omisit. 
° Osm. s^^^jjJii. 

7 Kaz. Jiz. Glossa latina mendose scripta est pro «orichalcum». 

8 Cf. arab. J.S\^ 

9 Scriptor loco glossae latinae negligenter cumanicam scripsit. 
- Cag. ^b. 

" Duae ultimae litterae vix legi possunt. 
'^ Cag. ljLo, hung. ka)t, mong. goido. 

'3 Proprie «Hatus a partibus maris (— tengiz) proveniens», cf, Iiebr. ^ , quod 
in libris veteris testamenti Geseiiii) docente bis copulatur cum septentrione (ilSJi). c1. 

etiam arab. i^^J, quod cum |vJ derivatione conjunctum est. 
H Arab. J-^. 



l82 



Balzamus balsaman 

bolus tovram ' 

botrus salkum"" 

bibulus esrikci^ 

balneu et ysy tepedus (sic !) 

buccella keseo'* till^ 

baptisteiii. lahan 

bitumen siris^ 

principium aval 

fidelis vl fidus inak'' 

vtus erdem 

moricratus (sic !) \ 

disciplinatus ) 

paciencia tozumluk 

obedies e legi toraga jogerdir- 



killihli^ 



ira opka 
odium kek 
vindicta 6c 
vindicator oc alguci 
habes tu materiam kerek 

jarov'° barmi 
respectu aar baca 
veniaHa pcca ( = peccata) kecer 
cakh jazik 
confiteor kunerme 
habituaco p exerciciii 
jtma'' 

exercearis idmalagil 
pdidit aygakladi'^ 
detractor vl suzurro (sic !) 

usah^i 



^ Cf. cag. ^■Lc'«-C«j <dn frustra dividere». 



Osm. 



^' 



JLo. 



3 Fortasse ab arab. wCw (quod in esrik corruptum est) derivatum. 

"* Csg. oLw/^a5^ osm, vil-w5\ 

5 Cag-. ^j.A-Lo. 

^ Cag. jjliow^Xu, osm. (j^y^ s. (jio».2», hung. csiriz. Cum hacce glossa siris 
dispositio vocabularii alphab. terminatur et cetera vocabula, quae usque ad finem 
hujus pag. sequuntur, alia manus eaque priori in scribendo niinus e.xcercitata 
scripsit. 

7 Cf. cag. j^Lof, P^aJ, _Lijl, l5^' "conseiller intime», «confidenti) apud 
Pavet de COURT., mong. iiia/c. burjaticum indg «amicus'». inaj-iia- «amare» (v. 
Balint «Az ejszak burjat-mongol nvelvjaras irmertetese» in glossario). 

8 Ca; 



^" «AaJs apud Pavet de CoURT. ; «moricratus» = morigeratus». 



i> Cf. 



:-ag. eJUj^5^_. 



'° Cag. Ci^Ls «utensile». 
•' Cag. cJl4.Aj( «facere». 
'^ Cf. cag. , vLibf. 



'83 



castitas boy aruvlihi 

uti(|uc ell)eti' 

(lifficulter jolap 

genetrix tuursj^uci vl tuurdaci 

illicitii haram 

licita hallal 

supbia octelik^ 

supbs octem'* 

avarus tamaker^ 

avaricia tama^ 

luxuria boy sokluki^ 

gulosus boguzgur 



cominutu usaldi^ 
kabul eter ratQ tenet 
joluiii kondcrgil sen- 
sovgaca tileganca 

bn placitu tuu 

scdm ( = secundum bene 
placitum tuum) 
sen busraganca (sic !) '° 
sin (? etiam) tu approbas 
job sanganca (sic !) " 
acceptavit bess''radi''' (sic!) 
manifestavit belgirtir'^ 
voliitas tilek 



[/// colnnina dcxtcra adJiuc Jiacc vocabula scquuntur :\ 
dabit ( = dabitur) berilgay 



' Arab. iixJf. 

' Cf. altaicum /////, osm. (lognink, doonidk., kaz. ///.'-, ///- «nasci», tiiidir «ge- 
nerare», t'iiid'ii-'iiici n. ag. 

-^ Cag. viljJLc^^f ninutilite)) apud PaveT de COURT. 

+ (V^f «brave», (.violent» apud Pavet de COURT. 

5 Arab. pers. vLxt» P «cupidus», «avarus)), osm. jSjuJiO . 

— 
^ Arab. «4J5 «concupiscentia». 

7 Cf. arab. i5«-w «desiderium», osm. iVV-**' idem. 

'^ Cf. caq-. (j;^'LiJ «etre brisc)) apud Pavei' de COURT. Prof VAArBERY 
formam , •.l^jJL.CC.f proft-rt, cf. etiam , vLo^ilxo.f. Praecedens iisalici in forma 



^ 



5' P 



JiLw.f 



cum cag. ^-^VjLwJ convenit. 

y Proprie «viam tuam complana)). 

'° Cf. kaz. //iistcar «finire'), «pei-ficere», «statuere», «im]3erare», cag. /)ii.\7iiiJ-iiiat\ 
osm. /)(rscr?-//i(it' idem, cf. etiam formam cuv. pos, piis, quod cum cag. /xis idem est 
(Vamp.eRY, 1. c. pag. 200). 

" I. e. S(r/ig(r/iC(r , cf. osm. ;i*jL^ ; /r;/ id est, quod ka^garicum />//) «bene», 
cf. etiam mong. zo/) et verbum zo/)sijc — «approbare». 

'^ Priorem voc. (r loco alterius revisor adscripsit ; //css^iurdi i. q. /xrsrcrdi. 

'3 L revisor adscripsit. 



soimdirgicim ' paraclitii (sic!)'' 
illictingvis^ sprevistis 
kossigi'* vl seyr^ dictator (!)^ 
tesinf^ etti (sic !) dictavit 
kayma kerekimizda utru kelgil^ 

[Pa-g. I J2 cod. duabiis constat colii7nnis\ 

tengrini sovgil bar^a ustunda "^ differetia tafsanyt'^ 

No piures nom dei tui T anu ol kelgali vT ol kelgadan 

( = in vanum) beri postquam ince (Pincessit) 

tengrining ati bile anticmagiP° vl conglu'^ mahsit Tteto"^ 

Sanctifica sabata eygi keycga'^ konemizim'^ 

ulu kunni avurg'agil'' boTs Tdumetis d su'^ 

delectatus 

' Cf. cag. sujuti7ndk et suumdk, kaz. sojun-. 

^ I. e. paracletus», graece -apay.Xr,To: «advocatus», nimirum «spiritus sanctus», 
vid. apud JOANNEM : «eg-o vero rogabo Patrem, et alium Advocatum dabit vobis, ut 
maneat vobiscum in aeterum : 

«Nempe spiritum illum veritatis etc.D (cap. XIV. v. i6, 17). 

3 Cf. kaz. d/dk «vituperatio», d/dk/d- «vituperare». 

'^ Cf. osm. ^rSXx^fciJ «cursor». 
s * ^ 

5 Arab. wLm/ «is, qui incedit». 

^ Falso pro «cursor». 

7 Mendose pro tesnif, vid. osm. viL»^f *_ftA>LciJ". 

^ «Quum domum redibimus, obvium nobis te da». 

9 Vid. te.xtum decalogi Mos. II. 20. V. 5. 7. In hac enumeratione praecepto- 
rum sec. decalogi mandatum, quod in versione altaica ita incipit : pofina ca/u tur- 
ghuspagiiin / (Radloff, tom. I. pag. 192), desideratur, ultimo autem loco sec. 
fesu C/iristi mandatum «diliges proximum ut teipsum» (Matt/i. XXII. 39) legi 
potest. 

^'^ Cag. JL^jSof o«.jf. 

^^ Revisor loco g e.xpuncti / suprascripsit. 

'■ Mendose pro arab. O^AjyoAJi scriptum esse videtur. 

'3 Falso pro co?ig/u vl mahsit. 

'■♦ I. e. arab. tX-OJi.o v. J»^iLo «intentio». 

'5 Cag. viLyj5^ s. dUi^uhabit» apud Pavet de Court. 

'6 Vid. cag. JUib^ 

'7 I. e. «bonis indumentis delectatus sum». 



i85 



atantrni ananc^ni hormatla^il 

1^'isini olturmagil 

ogur bolmagil 

hersek bolmagil 

jalgan tanihlik bermagil 

ozga kisining nemasi suhlamagil 

sevgil sening karidasin sening kibi 

kuezlu^ bolmagil 

supbia 

konvci'' 

invidia 

opkelmekci 

ira 



ermcec" 
accidia 
kizgan^i 
avaritia 



boguzgur 
gula sus 
hersegci^ 
luxuria sus 
cakuci 
accusator 



(sic!) 



bolmagil 



cocupcentia suklik 

utile azihle 

kovsi ptus ( = pectus) 

aziki bar utiHtatis est 

azihga teyptur' pvenit 

afferas teyskiP 

nega tabunirsen 

ad q ( = quem) adoras 

essirgagiF qpatiaris (sic !) 

seni essirgerme 

qpatior te (sic !) 

essirgaredim conpatiebar 

variatus torlendi® 

oz oziindan (sic !) tuurdim 

dey dek dep^ 

drust tegridan (sic !) de veo 

5o ( := deo) 
altinda vl jargulan" 



' Cag. cJUaaj. 

^ Kaz. tejes-. 

3 Uig. keveuz «superbian, hunt,''. kevely «superbus». 

'^ Cag. cAaj^, ic^*^ «invidia». 

5 Mendose scriptum \iXO e?'iiicec, cf. kaz. /Wv/rci/' idein, cf. etiam bung. )'eiiylie. 

^ Fortasse pers. S)>^^ v. arab. (j^ycs., cf. osm. xXowS». 

7 Cag. (jihAJwwuf «miseratioD, «misericordiai). 



•,Ui^J 



>^ 



^ Cag. ^LoJJnjJ" «broder des figures» apud PAVEr "de CuURT., ^- 
«sicli umstricken», «etre pris dans un filet» apud Vambkry. 

y Dek, dej ob causam alliterationis simul cum dep memoratur. Dej in dial. 
chivaica i. q. dek. 

° «Sub judicio ejus». 



dbitor udakci' kuvnci invidus 

erseklik luxuriosus 

murratlic^ ide 

\_Pcig. 133. hacc iina intcrjcctio legi potcst P^ a aleluia 

\Pag. 134 ct 133. non scriptae sunt] 

\Pag. 136^] Ave iehu /pe benedictissime i et i i salvator 
meus 

[Pag. /J7] Ave ucmakning kabagi 
tirilikning agaci 
jemissing bisga teyirding 
ihne kacan tuurdug"* 
Ave Maria ki bisga 
tuurdug bu gf anda 
ani kim tengri tuurur 
p°8^ necik aytipturur 

desideriu p (.- per) 

Ave kiz kim kusanc^ oza' 

clamasti 

kickerip se tengriga 

gram (= gratiam) adepta audita es 

soywrgatip isittirding 

univisti 

sosni tenga (sic !) biriktirding^ 

^ Cf. ca.i^-. C/fk^»'. Si.q^lum super/in voc. «(debitor» vacat. 
- Cf. arab. t>^ nlibidinosus", S\>wO «perditus». 

•' Specimina litterarum, quae in codice nostro occurrunt. 

4 Octo et septem syllabis compositae stropliarum partes in una eademque 
linea sunt scriplae. Talis stropharum constructio in quibusdam hymnis latinis, usum 
obtinuit. 

5 I. e. «propheta». 

^' Uiguricum koziis, cf. etiam knsiiiiiak «desiderare» (vid. apud VAi\ri".KRV in 
glossario uigurico). 

^ I. e. «verbum in corpus (/ciigii loco teiinigii) tuuin recepisti», cf. cag. 



Ave Maria t^aninij^ni 
jaruti ata nuri' 
juzuninc^ jariklihinde 

saliit 2 

bisga teyir onglik msa^ , 

dom es ' 

Ave tengrining sen ovi 

refugiii 

jazuklining siginci ; 

ol kiittulur 4 ! 

sanga kim kertlep^ | 

refugit 

kim siginir jek tusmade'' 

• ! 

Ave ^pcning anasi 

nre infirmitatis medela 

agrikimising^ timari ' , 

sana ] 

agriglmisni ongatgiP i 

mesticia discede (sic !) 1 

kaygimisni se targat(gil)^ ] 

Itmu (— 'intimum) ' 

Ave Maria icrihing 

sortitus ac 

tengri tintir'° asa ha boying 

barcalarda artuk are 

seni tabubtur ha sili" j 

CJLo*»jlCj>jo vel fortasse «secreto confabulata es», cf. cag. cJL>OjjJcXjwAJ \«.a*/ j 

apud VAMIiERY. ! 

^ ((Illuminavit patris splendorn. , 

" ((Salutaris». j 

1 

3 Arab. p»LcCkX) „ndor)), vcl quod mihi probabilius videtur Jl/css/ds ; oiigiik 
«salutaris», cf. ca^". ^wLovLXj.f ((cx morbo convalescere». 

4 Ol /<:nffu/ur loco fc/ni cxpuncti alia manus annotavit. 

5 I. e. ((certo». 
^ Osm. , .v4.Xw.i3. 



Cf. praecedens niig///c. 



7 Ca,(,^. ^J.Xl3wi:| 



y Cag. ^LtjUjjlj' ((dissolverc)). 

'" Cf. kaz. //Fic/- «complanare». Jn hacce hnea novem s^dlabac continenfur. 
" Ui.ffur. s////<: «purus», «pius». Syllabarum numerus octo est. 
'- Pro /e/ninq: 



filins 

Ave kiz kining'" oguli 

voles 

bisni tiley jarli boldi' 
kokni jerni jarataci 

oia possessor 

barcalarni erksindaci^ 

q nos extraxisti 

Ave bisni cigaripturga^ (sic !) 

oluiiing kabakindan 

Syonda biz ki turalim 

oygunc irin saa ayttali 

Ave are tiiiing ovi 

kayda beymis /pc kondi 

jarlilerga (sic !) ada ( = andan) bahmis 

dignatus 

jarilgamakga jiipzimis'* 

locutTl'- locutio) 

Ave kiiiing soslemaki 

e (_est) argenti vex (sic.-) 

ervr kumisning avazi 

pbatu 

jetti' ot da cimgipturgan^ 

enigmata oia decl (-=declaravit) 

matellarni barca acgi 

^ Haec quoque linea octo syllabas complectitur. 

- De hac linea idom. E?-ksiti(/ac/ =i\i\g\ir: er//i///s, t'r/c///c, vid. apud Vambery. 

3 Pro cigar/pturga7i . 

* In hac quoque stropha Hneae inferiores octo complectuntur syllabas. Ve7ian- 
//us Uo/wr/us C/enieiis Fo7-/ui7attcs (f 609) lingua lat. strophas hvmnorum etiam 
ad hunc modum construxit. J/(pz/)>i/s = jacuticum sbl)s/ib. 

5 Ot «ig-nisii h. I. planetam, proprie stellam significare videtur, cf. pers. 
v_aaXo yii-j"! wignis astri, v,„*j«Lo ( rux dicti», cf. etiam pers. LsCJy o-fliC ^«jyiof 

apud VULLERS. Cmxw. jett/ o/ i. q. pers. LjCi3jl c>.&SC .«septem planetae» (t>Lj!j ci*-aiC 
idem). Mysterium planetarum in numero eorum divino septem residet, qui idem 
numerus in septem elementis vocahbus, quae teste Euseb/o nomen Dei sacrosanctum 
complectuntur, itidem occurrit (Praep. ev. 1. XI. c. 6). In Hngua mongoHca o/ vel 
oi/o)i steUam significat, in dialecto burjat. odon (istella», oa^i3-;«//z' «steUa» (vid. Balixt 
((Burjat nyelv» in glossario). 

^ Uig. com/a>nak: «coUigere» apud V.amberv. 



genitus 

Ave kiz kininf^ tuf^ani 

interioris ociilis nri lunie 

ickozimising (ic kozimising) jarijjji 

ens 

erip azani kutkardi 

Tmorte sua no pmisit obdormire 

olumda usutmadi 
[Pag. /Jc?] Ave Maria kim bizga 

ple7=.prolem) genuisli ad utilitate. 

uruh' tuvrup se asihga^ 

nos qde ( quidem) 

barcamisda anda baska 

astricti ad pdicem (=perditionem) 

teysH^ edik tas^ bolmaga 

i tabernaculo 

Ave kining termasida'' 

messias 

jalgiz konuptur misiha 

sine macula fecit 

aypsiz anda kimni kildi 
mengi tavga^ angTd'di.^ 
Ave kiz kining mirati^ 
kokdai kebp hacka mldi^ 

illaquiauit 

alay bizni inind'di'° 

amoris eius laqueus 

sovmekhgining tuzagi" 

ligwa (sic !) 

Ave saa kining tiH 

saccla (sapientia) 

megu sozda bihk aldi 



' Cag. [3>)5^ «semen». 
^ Uig. et cag. asi^, asig. 

3 Kaz. tejesle «necessarium», «conveniens». 

4 Kirgizicum tas «reprobus», cf. etiam cag. ^ljLojk^Lj. 

5 Cf. palaeosloven. trein «turris» apud MiKLOSiCH, hung. terem. 

^ Cag. «Lj; mengi tav «mons altus», cf. ujg. mengi, mingi «altus» 

7 Uig. afimak, cag. agmak. 

^ Fortasse arab. ^\^ yjo «speculum» v. "^^y^/o «hereditas». 

9 I. e. mitidi. 

'" Cf. cag. j^UjuJLsf, kaz. e/en-. 

" Kaz. tozak. 



igo i 

Ttantu , 

anca cakli' ki fristal ( 

n attingetes I 

saa ietmeyin^ tangkirkir ' 

Ave Maria ki acting - 

kcikni dage enderding 

liberatore nrm 

kutkar^^darcimis^ ihcm 

vict 

ki tiismanimisni jeng''' 

talamus i 

Ave kiz kining kertegi* 

sicut sol lucidus e ac calidus 

kudey iarihf^ ha isi 

sposu hospitata est ! 

/pc kujovni kodurding^ i 

letificasti ] 

barcalarni sovdurding^ .] 

sacrliciu I 

Ave kimning kurbanini i 

pingve vides misertus e 

javli korup iarilgadi j 

valde recta ira sua 

tegu^ koz konu^ opkasin 

dimittes I 

koxup'-' b'pt ( = beriptur) algisin 
Ave Maria anamis I 

seni soup cm hanimis ' 

barceda ustun koturdi'° 

' Cf. Kaz. minhi cakli, siil cakli «tantunn), — JieJ cakli «quantums cf. etiam 

2 Cag. cJUXo, kaz. ///-, mong. jlgdf, vogul. jolil, hung. jul. 

3 Cf. cag. kiitkarmak «salvare». 1 

4 Conf. cag. id)Ljw/jJ «fauces», «abyssus», — kaz. /v-Zr /<?/{' «incisura», «e.xcavatio», — 

bosn. vilAJyj idem. 

5 I. e. koitdurdmg, cf. cag. ;^*v.Joy> apud P.wft de CouRT. i 
^ Siglum abbreviationis praeter ullam necessitatem adnotatum est. ] 
7 Uig-uricum lak// «etiamque» altaicum laa, daa idem, vid. apud Va.miserv 1. c. i 
^ Observa augmentum corroborativum, cujus usum etiam in lingua mongolica ; 

conspicimus (e. g. saj) sagaji «valde albus»). I 

9 Mendose scriptum pro knjiip. 
^° Cf. cag. cJLoxLjtS «elevare». 



cag. 



regale corona sua 

salik' (lacini keddi^ 
Aiie kiz klda^ atasis 

si,- vLuis ( — sicut vermis) 

kuitley tiirip beymis ihc 

tortuosir serpente 

burulipturga'* ilani 

pmes 5 ctuTt ( contrivit) trkes 7 kildi 

basip jancti^ dag oltdi 
[Pag: 139^ Ave iessening cibugi. 
tayjak bizga seda bitti 

curvuni nrm rectiflcat 



egrimisni ol kodurir. 

infirmita nrm sustentat 

kucsismisni kotr^ir 



Ave sen kiz kT ganingni 

n accepisti i uanu 

ahneyipsen bohnaci 

aprobas 

an'' han busrep'° seni sedukT'' 

gloriosus 

barcadaf haybeth'^ 

y 

Ave kiz ki soiurgating'^ 
ucmak iohn bizga acting 



^ «Sertus», salik dac «serta corona», vid. verbum arab. viLA^u «inserere rem 
in aliam». 

=^ I. e. kedurdi, cf. cag. ii^l^^J^ «vestire», «investire». 

3 Kinidd7i. 

4 Cf. cag. (JjL/o^^J. 

5 I. e. «premens». 

^ Cag. li/L^-SjJoL} «conterere». 

7 Mendose scriptum pro erksis «debilis». 

8 Cf. cag. JLxkJo^ 

9 Scriptor aii mendose scriptum, quod expungere omisit, in han «Deus», «rex» 

correxit. * 

'° Cf. uigur. hosarniak «dimittere». 
" I. e. sedu kini, mendose scriptum pro sevdi kini «amabat, qui etc» 

12 Kazanice djbdf «insignis», quod milii cum arab. iU>J» idem cssc videtur. 
'3 Cf. uig. snjurkamak. 



192 
bizni jurga' joUaringa, 

facias pvenire 

kuurup ietkirgil ihcga'' 
Aue kiga altarini^ 
ihc /'pcnmg boyini 
tegri tutipf soup 
kollaringni arov"* korup 

q sm nom tuu (=qui secundum nomen tuum) 

Ave ki atinga kora^ 
bu gahafiing tegizina 
batmaz iulduzni tuurclinsf 



konulik iolin korguzcling 

vigor 

Ave kiz kimning koati^ 

erat spt sa (=spiritus sancti) desiderium vel affa (_* affatus) 

erdi ari tin mihiri^ 



boymg ada ( = anda) ciceklemis 
tengri seda ( = sendan) ha^an*^ tuvmis 

vox tua vicit 

Ave uning organani'' 
korking iengipf hbani'° 



^ Uig. jorimak «ire», alt. Joy idem, vid. apud Vamrery 1. c. 

^ Observa in hac et in sequentibus strophis aequalem finientium vocum sonum. 

3 Lat. «altare». 

4 Cf. cag. arti. 

5 Antiqua quaedam traditio nomen CIJJ (gr. Map;a;j., AIap'a) ex "^j^ «gutta» et 
Q'' «mare» confiatum dicit. Scriptor h)'mni manifesto ad hanc traditionem alludit, vid. 
Maklari Pap Lajos «BibHai egyezmenyes szotar» (Pestini, MDCCCLV) sub. woce Maria. 

^ Arab. S»j' «vigor», «potentia», osm. 0*5 idem. 
7 Cf. pers. w^ «amor», amicitia». 

^ ^LsfcLs uquum». 

9 Gr. opyavov, quod hung. nrgoua dicitur (cum terminatione a). 
'° Mons Libanus, cui scriptor cantici canticorum (cap. 5, v. 15) staturam ho- 
minis omnino perfectam similem di.xit. 



193 

occis e (- occisiis cst) 

k^ bizi ucfi olturuldi 



buzovley' aning anasi 
Aue saa ki iglading^ 
hacda olgada oguling 

in gauduTdolor t u vs e (versus est) 

sovcga^ acuving tondi'^ 
oluinda^ kaca kopti 
Ave senda kT iasidi^ 
balda tatli tengri sozi 
ani bizga sen tatirgil 

isplendore vul ei (^vultus ejus) absconde nos 

jiiz iarkinida iasirgil 

intellectu tuu 

Aue Maria usingni 

copletu pfectu egit 

tengri tama^ tugeP kildi 

kaca seda (sendan) aing ( = aning) sozi 

ten isi sis^ tenli boldi 

mud anqua fueret (mundus antequam) 

Ave dunia bolmadikda 

elegit in mansione 

seni tanglapt' konisga 
tengri saa neCik tusti 

i 

bizga bahap'° jarilgadi 



' Cf. ca.t^. l55)5-^ «va-stitudo", ((luina». 

^ Cf. cag. ^Lxj-Xijo ((plorarc», alt. igla, ijla, cf. etiam kaz. iula- «ululare». 

3 Mendose scriptum pro sovincgd. 

^ Cf. osm. dl4.j»c> ((se convertere», bosn. duiiDidk idem, vid. apud Rlai'. 

5 I. e. oliiiniiiddn, cf. pag. 148 olvnidd kopti. 

^ J. e. iasirdi, vid. cag. ^Lx)\«,^L> «occultare». 

7 Arab. (♦LoLj i. q. |*Lj" «integer», ((perfectus», «absolutus». 
^ Cag. JLylj «perfectus», mong. toge/, tbgol, tdgblddr idem, cf. etiam hung. 
fokc/cics idem. 

9 I. e. «sine corpore et calore corporeum factum est». 
^° Loco a expuncti alia manus / suprascripsit. 

CODEX CUMANICUS. '3 



194 

q esuristi 



\^Pag. 140^ Ave saa ki acikting 

eduliu 

azih' tiley kokga kirding 



duliu 

tiley kokga 

fecisti vivere 

anda bizga senjavdding' 

qe ( — que) 

kok otmekin ha tatirding 
Aue ki jalgiz tengriga 

scivisti gloriari 

biHpt se koanmaga^ 

felix ana tua (_ anima tuai 

bahtli ganing anda tindi^ 

plenarre {sic !) acgauisti (sic ! pro : gavisa est) 

tolu killi^ ha sovcli^ 

de tua abundantia 

Ave kiz olbekHgingda^ 

vult gratis 

kl tilesa alir raygan^ 

iebrat ( -inebriat| 

susQ^ ganni ki esirtir'" 

saciat 

ha as" tiiii ki toydrir 

spuales (=spirituales) ples ( ssr proles) 

Ave kl tin uruhling 

II sut egetes (— non sunt egentes) 

muhtac devl'" bu dumaning 



^ Kaz. asik , azik uedulia», ca.i;. (jU,f. 

2 Cf. cag. ^^Loj_|J.iL3, e. g. jvLowStXi-Ls i-JtJ^ apud VAisrp.ERY. 

3 Cf. cag. kevennicik, kdvenniiik kiiveninak «superbire», mong. khegd-ldze-, 
hung. kevelykedni. 

4 Uig. finniak ((respirare», cag. j^L»-Lo idem. 

5 Mihi pro kilti scriptum videtur, toiu ki/fi «cumpleta est». 
^ I. e. sovindi «gavisa est». 

7 Mongol. elliek, burjat. elbeg «abundantia» (ell)ck delbck). 

8 Pers. (jLJots ((jLJoa>f>) «gratis». 

9 I. e. ■«-«*'•-<* «sitiens». 

^° Kaz. isert- «inebriare», iser- «inebriari». 
" Cag. ^f, 

'^ Osm. J50 —Lc^Jwo (v. VIII. cunjugationem verbi arab. ^X^ «opus et ne- 
cesse habuit»). 



195 
otmekina. tenn;ri asrar' 
tin asini berur aar^ 

Aue saa ki koterdin<^ 

r desideria tiia 

har^a tuf^el kusatling kusaclering^ 

liquata 

tengriga. anda se ( = sen) sizding 

siciit pingwedo eide i bibita es 

javlein aar ok singding* 



tiia substaiicia (sic!) 

Ave saa ki tozliking 

acceptas c atoe tu (sic ! creator tuus) 

iopsinip^ jaratkaing*" 

univit filio suo 

birikfipf^ ogluna 

unitu rdidid (sic! redidit) t (-.- tibi) 

birikcrani berdi saa 



Ave xpc anasina 



postqua fcs e ( - factus est) 



,• S 



oglung kurba boldi asa 



kurba barca anda kaldi 

legis pfecto ( -perfectio) 

toraning tugeli jeti 



Tiiocecia tua (— innocentiam tuaiii) 

Ave jaziksislikingni 

aflfectas Ds trnstulit 

arczulap^ tengri kocurdi 

^ Ca.g. ^Lolw«A/l «protegere». 

^ I. e. «ei (cicir) alimentum spirituale dabit». 

3 Voc. praecedens alia manus in kiisiu lcriiii^ emendavit (cf._ uig. kdsdiuak 
idesideraren). 

4 Cag. tyL»XAAAu ((imbibere». 

5 Jac. siihsiia- «dignari». 

^ Cag. jarafinak «apparare», cf. etiam uig. /araici ((creator, 
7 Cf. cag. hirikiiiiik «adunare». 
^ Cag. L*;yjj ^Li.i«J. 

9 Cf. t:ag. i^+Xuivf ((uietiri» apud Pavkt de COURT. 

13* 



igo 

sFan (sic!) psona tua etrnitate 

haziz' boying mengulu^ga' 

fecit sede sui ipius i dextera 

oltti^ ozoz onginda 
Ave Maria kl tengring 

vide (=videre) desideras sitivisti 

kowsap'^ sen susading koruvsap^ 

ad intetu jam atigisti (sic!) 

muradinga*^ emdi teyding 

vultum ejus videns sedisti 

juzun kora olfupt' ding 
Ave jarihning^ anasi. 

qua generat 

kl tuur' ata tengri 
\_infcrius Jiaec duo vocabjtla leginitui-] 
importun ungestume^ 

disposuit 

\^Pcig. 141^ jollaringni ol bavladi^ 

fecit pvere (=pervenire) 

menguluk tavga'° jetkirdi 

q genuisti 

Ave kiz hani ' ' tuurga 



' Arab. ■>J>-t «carus», «rarus», «incomparabilis», quod vocabulum in dialecto 
osm. crebro usurpatur. Apud Persas j^wAwwft^ jJ>£- '• Q- "honorare», «colere». 
^ Cag. inengilik «aeternitas», fnengi «apternus'i, mong. //loj/g/c/ie idem. 

3 I. e. o/tnr/i. 

4 I. e. /cdrwwsiip, cf. cag. dLcLw5»N«.5 «desircr ardemment» apud Pavet de 
CorRT. 

5 Ipse scriptor in fine versus /s^invsap in /wr/cvsa/) emendavit. 
^ Arab. t>f*^ «quod quis vult». 

7 Altaicum y^ri:/^ «splendor», vid. apud Vambery 1. c. 
® Germ. imgestii/n. 

9 Cf. uiguricum ha/i/an/a/c «ligare», quod in dialectis cag. bag/a///ak sonat 
cf. etiam osm. (^_^^Lc.U «lier», «conclure», «etablir» apud HlNDOGLU. 

> 

'° Mendose tavga scriptum. 

" 1. e. /la/mi, cf. cag. (jLi. «re\», «princeps», mong. ■///;/ (ita e. g. burj. 
ezin •/., manguicum /la//). Secundum Ja//a////c/// a F/a//o Carpi//i Cumani sui tem- 
poris Deum c/ian/ nuncupabant, liic qu()_|ue /la/i Deum siynificat. 



19^ 



satana innoccte lecisti 

Saytani " erksis etka 

servacom (sic ! servationem) tiia nob inpede 

asroving'' bizga teyirgil 

ad aetna (aeternam) salnte ptinge facias 

mengulik ongga^ jetkirgil 



dnar ( — dominarum) corona 

Ave hatiilarning'* daci 

flliu tuus t (^tibi) induit 

ogulung saa keyddi 

varia idumta 

turlu turlu keyitlni^ 

i sua dextera collocavit 

oz onginda olturguzdi 



quia tua vginitas 

Ave kiz ki erdencrlikingf^ 



erur kerme^ menguhaning (sic !' 

fos (-— fons) evinde manat 

tiri bulah anda agar 

dcus ipemet bnZIcit 

tengri oz kesi^ algislar 



qu (sic!) manus tue 

Ave sen kiz ki kollaing 

os tuu et cogitaco (sic ! cogitatio) 

avzing^ dage sagincing 



* Osm. ^^Lb-A.^ (arab. idem, hebr. TlJ^^J^genius malus in recentiorum Judaeorum 
theologia). 

^ Cf. cag. ^Lofy*«f «protegere». 

3 Uig. et cag. ong «justum», «bonumi). 

+ HatiDiIarning. 

5 Cf. cag. (V>>-^ (tvestis». 

^ Cf. jac. drddk «perseverantia». 

7 Lexicon «icLs ^jUCjj de v. kernien ita dicit : \33 \A^\ )^5 ^^c. 

(X«iL3 N>^ T ,. <;\ ./o »5 tX-vJjJ \-,^,^mJ vid. apud VuLLERS. In terra Nogaiorum "yerney 
docente locus quidam Ak kerinan dicitur. 

^ Kensi a kendisi contractum. 

9 Cag, avuz, alt. aus et uus, vid apud VAMHERY 1. c. 



oia (=omnia) simul spallerut 

barca birga kopsapfur' 

laude uniforme dederut 

oguc teksi^ bipfur (berip turur) 

tmdiciois teplu 

Aue algisnin.c; jihovi^ 

jailgamakning (=jarilgamaknino;) anasi 

saa iglap ki jugunur 

ttus e (=tutus est) q miam (=misericordiam) psechtr (sic!) 

magattur^ ki jarilgatir 

cuius locutu (sic!) 

Ave kiiiing sozlamagani 

ac metalis (=mentalis) cogitaco 

ha konguldagi sagici 

oia divinus sesus sut (=sunt) 

barca tengrilik us er 

oia p decia (=prudentia) sciecia sut 

barca hakiP bilik tur 



q laudasti 

^^gsaa j^j^; kT ovding^ 
tengrini dage korguzding 



qcuq itvent (=mtroiverit) 

bu joluga" kikT kirer 

ad ihm tuu (= ad Jesura tuum) c titudinalit"" pvenit 

ihcinga magat jeter 



cuius labia 

Ave kiriing totaklari 



^ Cag. ^jLxjLwfcJfc*, «quod Va:\[P.ERV «chasser quel qu' un de sa place», Pavet 
de COURT. autem «flatter malicieusementi) interpretatus est. 

- Kaz. tigez «aequalis», cao;. ^ju./SjJi (figesj; quod ad bgiinc, cf. uii^ur. 
dkmdk (cag-. ogmdkj «laudare», osm. bjindk. 

3 I. e. jih-ov (cag. oJJ «sancta domus», cf. quod ad notionem, hung. egyhdz 
Nyelvt. K. VII, pag. 120, — N)'elv6r I, pag. "o, e^y enim in hac compositione id 
significat, quod in nomine loci Egki in dipl. ab anno 1366, germanice Heilige?isteiti. 

■» Mongol. magat «certus», «tutus». 

5 Arab. Joii. 

^ I. e. ovding (ogdingj. 

7 Cag. Jol. 



199 
balsekerdaf' kop tatli 

ab illis noh fusu 

anlardan bizga toguldi 

spT ecliiliii ( spirituale edulium) 

tin azihi ten£rri sozi 



Ave erdeng" tuurdaci 

oliue assimilata es (rect. est) 

zeytin^ agacga ovsadi* 

fudit 

boying bizga kacan tokti 

xpm crisma nrm ( nostrum) 



mirromisni^ xpcm 
S^Pag. 142:] 



spectab'lis tu Sion 

Ave ko''uli'' se Sion 
sedan 6ihti kerti^ Aaron 

potifex cu (=cum) ille moreret 

ulu papaz^ ol olgenda 

captis 

bosov teydi tutgialarga 



q de libera volutate tua 

Ave ki en6^ kongubngda 
tengriga kofding kurban 

affecci^ne cordis tui ihm 

oz bavursaking'° ihcni 

nos ad vivificados 

bizni tirgizmekga oldi 



w 7 

^ Bal seke7'da7i tur «saccaro melleoi), cf. arab. >Xlw, osm. yX-CO. 
^ Vid. erdeuglik principio hujus pai;-. (in tertia stropha). 



3 Osm. ,.<«aAj\ arab. i.iaALsv 



4 Cf. ui<;-ur uksak, oksak «similis», cat^. nksaniak «similis essc», vid. apud 
VAmbery 1. c. 'j , 

5 Gr. \vjwi (u.uppa) «un^'uentunii), arab. «./c «m)'rrha)). 

^ Jac. kdrfiu «auctoritas», cf. etiam cag-. (•5)^^ «adspectus)) . 
7 I. e. «verus)), cf. jac. kirtis, kirdik idem, koibalo-karayassicum /•.•"irtis, osm. 
JL^y^ vid. apud Vamberv 1. c. 
^ Osm. L>L}. 

9 Proprie «tranquillus», «quietus», cf. uigur. inc, alt. encii. 
'° Cag. ,vL*wwA>cLj «flancs», «intestins» apud Pavet de CouRT. 



200 



Ave saa ki kug^^cinley^ 

simplex ens tu qi volado 

mudus" egec se ucmisley^ 

secessisti 

jurup. bacarlani (sic ! barcalarni) ozding 

i amata trnqiiiUitate quevisti 

soygen eminc^^^^se koding (^konding) 

iusticie origo 

A\e konuluk avali'^ 

iust existes 

konu egec oglung odi ( = oldi) 

gaudebis ultima die 

sougaysen songi kuda 

filius tuu vindicta quado suserit (=sumserit) 

ogulung ocin^ kacan alsa 



cui qn (=quando) migravit 

Ave kTga kaca kocti 

de hoc seculu assurrexit 

bu gahada utru turdi 
Xpc mengu haiining ouU' 

spualis israelis Deus 

tin ishralning; tengrisi 



Ave bah*H^ klning oguU 

kfS pepedit 

hacda kacan asildi 

no sustines moles tre tremuit (sicl) 

tosmey jertin^i^ titredi 

solis spedor obscurat e 

kuning jarihi karaMi'" 

^ Osm. ^Y^-S^^S «columba». 

^ Cf. uigur. niiiJidnz nndoctus», h. 1. «mali nescius». 

3 Cag. (jii-^^.f. 

4 Arab. Jjf «principium.» 

5 Uigur. ilc, oc, alt. oc «odium. «vindicta». 

^ Uigur. ou/, alt. 7iii/, iil, osm. oul, cag. ogul, vid. apud Vambery 1. c. 

7 Osm. tbJjC^XJ 1'fortunatus», «feli.x», vid. pers. o>.i^\J «sidus genethliacum», 

«fortuna», x^a^Xj «fortunatus», «feli.x», xL<JC^\J idem. 
^ Ki ( — kivij alia manus inepte annotavit. 

9 I. e. Jei' tinci tifrcdi («moles tre») «terrae quies commota est», apud 
Matthaeum «et terra mota est», (cap. XXVII. v. 51). 

'° Cf. cag. ^L/CjfvU, pro quo Pavei de COURT. minus recte \^J^iSj3 scripsit. 



etna ( - aeterna) qeta masio tua 

Aue mengu tin6 konusiuf^ 

e_ lociis scor (^ sanctorum) 

er (erir) ieri arilarning 

ista~ ret^^butom ( — retributionem) 

bu karavni' saa bedi ( = berdi) 

"T te mansit 

tog ay^ kl senda kodi ( = kondi) 

q fta (— facta) es ei 

Ave ki bolmis se aar 

mF (=mater) gignit 

ana kl tengrlda tuvar^ 

vbalit'^ ita adepti sum 

(s)ozley alay bizga teydi 

vbu (— verbum) deildutu (=indutum) carne 

te ( = ten) keyinip tengri sozi 
Ave saa kl tengriga 

iugis (=jugi5) 

ganing ha tening hamara'* 

sities bibisti 

susapfup^ (susapturup) icipfsen 

corpori i traxistl 

edezga^' singiripfsen 

misteriu ei totu q scivisti 

Ave sirin barca bilge 

q dei (sic !) i te fta (sic ! pro factus) 

ki tengrining seda bolgan 

opa (— opera) narrare scivisti 

(? aml)Fini^ ayte bilding 

scire fecisti 

apostolerga bild^ding 



^ Cf. ^ag. «nL» ((retributioii, csuv. korav idem. 

'^ Mendose pro tokuz aj ((novem menses», una enim syllaba in hoc versu de- 
sideratur. 

3 Alt. fuit, kaz. tiu-, tu-. 

4 Pers. SnUjC (s. KU-i^) «continuo», ((semper» contractum ex sJ.^, vid. apud 
VULLERS. 

5 Obs. duo o-erundia i. susap 2. turup. 

6 Cag. (jiojol ((vas», koibal. ides, hung. edefiy idem, cf. etiam mong. cte- 

((Carnem asservat», pr. «carnario imponit», vid. apud Balint «Parhuzam a magyar 

es mongol nyelv teren», pag. lo. 
^ ^ ^ 

7 Arab. J^. 



\j.nferius\ miskin sukli vemeriu' metis ( = mentis) 
[Pag. 143] Ave sen kiz arilerning 

gloria 

koaci'' ha fristalning 

kogka seni uzatil ( = uzatilar) 

cantado laudaverut 

irlap tengrini ogclil ( = ogdiler) 
vel ovdiler^ 



Ave saa tengri kmi 

p igne deducedo pbavit (=probavit) 

otda kecirip sinadi'* 

sicut liqtu argetu fulsisti 

sizga kumusley bakiding^ 
ihcni ka^a torading^ 

te (! sic) dedisti (! sic) 

Ave jer se jemis bga ( = bergan) 

eve (- iEvae) luctu q (=qui) amovit 

hava^ sigitin^ katga ( = katirgan) 

illi qcuq (=quicunque) c^^diderit 

angar kTlkT'° inangai 

Deu videdo gloriabut 

tengrini korup koagay 



^ Fortasse «venerius», vid. praeced. sukli (arab. \j^y-^) , quas glossas lector 
quidam loco minime apto adscripsit. 

= Cf. cag. (^.-y.^jl.»,i «joie», «joj^euse nouvelle», «le present qu' on donne 
au messager, qui apporte une nouvelle jo^^euse» apud Vambery, ^i'L»j(«»i «laetari», 
uig. kovku, kovarmak. 

3 Vel ovdiler alia manus annotavit, quod ad g emollitum, cf. osm. aj/ndk. 

4 Cag. (^LxjLaa-u/. 

5 Cag. (o-fio «regarder», «paraitre» apud Pavet de CoURl'., e. g. ij^»^ 
\c> xi'U nplacitum videtur». 

^ Cf. cag. vi/LoKeJ' «creare», mong. forokii «gignere», hung. fercnifeiii. 

7 Scriptor hymni hoc loco de mirabiU concepticne mentionem facit. 

8 Heb. nin, LXX. Ivja, Vulg. Heva. 

9 Arab. auXxi- (osm. sikiajet «plainte» apud Hixdoglu). 
^° I. e. kimldrkiin. 



203 



niDtiu mos (=montium mons) 

Ave se tavlarning tavi 

de te absqe icTsione hoTT(-= incisione liominis) niptus e 

sen''''" kisi kesmey sindi ' 

i mote (= in montem) q crescedo avect e 

tavga tas. k1 bitip osti" 
koklni^ barca toltdi 



quia fllio tuo 

Ave kl tatb ovlinga 

te ipa videte 

ozozing korupfgada (^korupturganda) 

fellitu acetu bibe fecerut 

otli* sirka^ icirdil 

affigetes 

hacka kerip tolfdiP 

paup et iops essca (— essentia) 

Ave jarli johsiF bolga 

q meTsti (=meruisti) 

soyurgamnak bizga tapga 

coadiutor 

tengri saa boldi bolus^ 

inde e euasio 

anda bizga bar kutuhs^ 



cui ab iSntile etate 

Ave klga jas jasida 

sensu dociu"t ds nat (^ natum) 

us'° ovretmis tengri tuvlga" 

vbu q eT (=ejus) multa mira 

soz. kT aning kop tanghn (= tanglarin) 

oia^(=omnia) potuisti edice (= edicere) 

ayte bihp sen barcasin 



^ Cag. ^[^Xj^. 

^ Cag. dU-w^f. 

3 Kdkld?-7ii «caeli». 

^ Vid. cag. ^jf, OJ, kaz. iit idem. 

5 Osm. x5ww;. 

^ Scriptor primam litteram / expunxit, forma enim verbi oliiirdiidr .sonat. 

7 Cag. J^^k«J«_3. 

^ Cf. kaz. b?i/is- ((adjuvare». 

9 Cf. cag. ^jX^^Js ((salvum, felicem esse». 

'° Osm (j«»f, bosn. ///, cag. ijt^\ (esj, hung. esz 

" Lector quidam r suprascripsit, quod alius quidam errorem detegens expunxit, 



204 

ciii sicut pluvia 

Ave kTga yamgleyin ' 

gra (=gratia) pluit a Deo 

soyurgal jaudi tengriden 

1 tatu q iste mud (=inundus) 

anca cakli ki bu gahan 

de residuo tuo 

toldi baca sahitTdan^ 

cui dexteram 

Aue kining ong kolini 

cu teneret cator eT (=creator ejus) 

tut urgada^ jaratkani 

cesserut 

koktagil barca sapti* 

supremus locus ad te pvelt 

ustungu oru saa teydi 

t (=tibi) celi decor 

Ave saa kokning korki 

coUupna (— columna) 

dunianing se tireki^ 

superbi cornu q cofregisti 

oktening^ muzin sindgan 

humile ad prosperitate 

miskini bahtga teyir 

ga ( = gan)^ 

mortis vicula 

Ave olumng bavlerini 

rupit 

uzdi^ bizga kokler hani 
kaca sede^ algis jeri'° 
jemis bolup bizga teydi 

fuvga?i sbz enim verbum sig-nificat, quod progressu temporis factum est caro, vid. 
apud JOANNEM «et sermo ille factus est caro» (cap. i. v. 14). 

' Azerbajg. Jaingur. cag. et osm. ^.^lj apud Vamberv 1 c. Pavet de 
CoURT. tamen formam »»jLcL> profert. 

2 Fortasse arab. S*jLw (osm. yjLw) . 

3 I. e. tuturganda, in cod. urgada a fut separatim scriptnm est. 

4 Cf. cag-. (^■^Lu- «chemin de travers» apud Vamhery, «recessus viae». 

5 Osm. (JxJ. 

^ Cf. cag. b5^l, ^^^^^ opotentia». 

7 I. e. teyirgan, scriptor syllabam ga infra lineam scripsit. 

8 Cag. c)Lo\^f Cuzniaf^), 

9 I. e. kacan senden. 

" Wd. HI stropham hujus paginae : Ave Jer se fsen) etc. 



20S 



{Pag. 144] 



traquillitatis locus effca (^ effecta) 

Ave eminc' ieri bolga 
er jiizini hec kormaga 

vera Syon pecl tuu fcm e (— ~ pectus tuum factum est| 

kerti Sion kogising" boldi 
ihc bizga ada ( = andan) cikti 

t ( r-tibi) vgo (=virgo) q^cogitasti 

Ave saa kiz sagTga 

o o 

ac q petuisti 

bey tengrini ha tilega 

etnos anos q no ptereut 

megu^ jillani ki ertmez'* 

i etm (=eternum) nec csumnt (= consumantur) 

megulukga ne tugenmez 

scriniu thezauri 

Ave tengrining kaznasi^ 

suu mana cui svare (=servare) fecit 

manasin^ klga asrati 

pluere faciedo 

otmekley^ kokda javda^ 

sua eclesia saturado 

kilisiasini toyda (sic!)^ 



ihu mn (=matri) 

Ave ihcning anasina 



ave ananing ogluna 



' I. q.^/ol, dlAAA/ol, vid. arab. ^wjyol. 

^ Osm. \j^Y (§'->&'"-■ s- gf>Jii^), koibalo-karagass. koksii, ruv. A-ii/cnr, vid. 
apud Vambery 1. c. 

3 I. e. meiigu, vid. etiam in lin. sequenti inegulukga (pro tnengiiliikgii ). 

"< Cf. kaz. ere- «liquescere», eret- «liquefacere», cf. etiam osm. ti-oy (irniak) 
<'f]umen». 

5 Osm. &jly^, vid. arab. iblyii. «gazophylacium», «apotheca», «cella». 

^ Arab. ^j~<', vulgo nuinna (heb. Tj^). 

7 Cag. cJUj.I «pain sans beurre» apud Pavet de CouKl. 

^ I. e. kbkdiiji Javdira, cf. cag. ^vLowjJccL! «distribuer» apud Vambery. 

'> I. e. tnydira, cf. kaz. tujdir-, i. q. cag. ^jXjoXjLiyi. 



206 



q ille nob bndictione det 

algis bizga ol ki bsin ( = bersin] 

ovga' anasi jalbarsin^ 
alay bolsii^ 



sum (=summus) sa 

Aue ogul aue ana ave sen ustungi ata kim ko^agi haziz- 

(=sancti( laiidat priolu 

lar over"* ha baca fristilar ucmakli t^lar^ ( = tmlar) (.) ihu bisim 

nre redeptois (.- preriolum nostre redemptionis) soyuslihning 7 glutinu nrm coamacois (=glutinum nostrum 

julugnamis^ (sic !) soymeklikning (sic !) tut truka^ miz- (sic !) (.) 

coamationis) extrema etate 

kokni jerni sen jarating (.) song zamanada (sic !) kisi bolding 

benignitate tua victus lulisti 

mur vattinga'° (sic !) sen jenderip jazihmizni kotirding (,) katte 

cfringes (=con 

olimga kirip olimdan bizni cigarding. tamu kabakini buzup tut- 

fringensi hostis victor effcs (=effectus( pri tuo coeqlis 

gunlarin sen kutkarding (,) tusmaiii jendaci bolup atanga teng- 

(=coaequalis) residisti eya^ illa^ (=eam illam) clemiam (=clementiam) facias pirnsire (=per 

des olturding. Os ol" rahiminga'^ kore jamanimizni kacirgil (,) 

transire) ad intetu nrm (=intentum nostium) faciedo nos attingere 

muradimizga teyira juzing korguzup toydirgil. scnden. 



^ Cag. ^LC<I s. JSS^\. 

== Cf. cag. LjLojLJL, Vambery docente proprie ^J^X^ ^'L «aller en 
lechant, en flattant» (Cagat. Sprachstudien in glossario), quam suam opinionem doct. 
Vamberv posterius aliquantum mutavit (in libro saepe citato «a torok-tatar nyelvek 
etym. szotara», §. 127). 

3 Alia manus annotavit. 

■* I. e. uverliir «laudant». 

s I. e. «animae paradisi» (proprie «paradiseae»). 

^ Mihi mendose pro jiiliigimiz scriptum esse videtur, vid. uigur. Jiiliik «auxi- 
\\a.iox«, Jdliimdk, jii/ii//iiik «adjuvare», «providere» etc. 

7 Alia manus suprascripsit. 

^ Cf. kaz. totka, proprie tottorka, vid. formam verbi totti/- s. tottor, cf. etiam 
cag. JLiJjJ' «colle» apud Pavet de Court. 

9 Suffixum possessivum //liz nomini tuttii/ka inepte additum est. 

"^ Mendose scriptum pro //luvaddat ( ///iiviidddt), vid. arab. Sj*x' (osm. <^Oy/iy 
^' Cag. JL*i«f, cf. etiam cag. %j^^. 

'^ Arab. (vs»), (V^n (osm. (V=>), vid. vLL^JoI (V=*-v «misereri"). 



{Pag. 145] 

q es nrm pmlu (nostrum praemium) usqTetnT 

ihc soun^imiz bolson. kim sen karovimiz' ol gancla^ men- 

gloriemr i vultu tuo Fcelu q ascedit laus oblatae 

giluka koanalim clideringa^ kokga agingan* ihcga ovdi^ teydi 

o ds pr (= o deus pater !) ulTcultu offerat"^ vob t^^bus (= vobis tribus) 

tengri ata sanga anga^ bir jugunc teysin siz^ ucovga^ 

Sos^ etis bolupturur arikiz maiamdan (Mariamdan). sounc 
bizga bolupfur (,) duniaga tirelic bereHpfur. Xpc bizga bo- 

togup 10 

lupfur arikiz (sic !) Maiadan ". cohrah'" oz ozindan ePHicun aha''' 
d turur (,) jazuhin buza dur''. ari. Juldus kuiasni'^ togurdi (,) 
kuiias tirehcni keltircH (.) erde (= erdem) ecsic"^ bohnadi. Er 
jazuhin bilmain borlcnth'^ (,) ku'" cibuh bitti'® algish oguL 
ari. adam jazuhi ucun olQluh'^ bolduh ech (,) Xps jarilgap 



' Cf. cag. ^pKUs, 4-f>-» (ij^r') «l^utin» apud Pavf,t (ie COURT., - quod 
ad notionem, cf. hcb. p]^3, quod non snlnm rapinam et lucrum iniquum, sed etiam 
lucrum quodvis significat, ita e. g. W2i3,"n!!3 (Gen. t^J , 26). 

= E pers. ^l.^.:^» dccurtatum, cf. ^^y-^!~>- apud VULI.ERS. 

3 Pers. ScXjO «oculus» etc, haec eadem vox etiam in libris turcicis usurpatur. 

+ Cf. cag. ^L«.if «ascendere», hung. hdgiii, hago «mons» cf. etiam mong. 
khaii-giuii-, agola «mons». 

5 Cag. ^^. 

^ AHa manus Htt. g cxpunxit (aiiga «iUi))). 

7 Mendose scriptum pro sizgii «vobis». 

^ Cag. 5>-=?-5' «ihi tres». 

y Textum a vocabulo si')s incipientem aha manus scripsit. 

^■^ AUa manus adscripsit. 

" I. e. JMariaiiidan. 

^^ Kirg"hiz. cniigraii «fons», «putcus» (proprie «excavatum))), cf. ctiam cag. 
vttisaj^ «fossa». 

'3 Cag. Jjl «populus». 

'4 Cag. i3>~*J'' «ffuere». 

'5 Cag. (ji:.Lj«.i «sob). 

'^ Osm. dLwi^f (c/csiAJ «defectivus». 

'7 Kaz. hiirluii- «germinare)), «gemmare». 

'^ Cag. ^Vfc.j».:!» «ramus», kurii cihuJi «ramus ;iridus». 

"3 Oliiinliih «morl.ins», i. c. «Iioino ob peccatuni suuni mortahs c;vasit». 



208 

medet' etti. ari. sor algisli hatun (.) kimdan beymis togdi. 
dunia jaziihin juldi. Bu beyimisni ogeHm (,) sh ( = sanga) tabuhni 
kilahm (,) bahadur^ sen dagehm (.) Kps"'"^ algish hani* jazuhi- 
mizni jukh (,) barcaga tangla"cih' bokh aridz maiadan (.) 

\In finc hitjits paginac hacc glossac cxtant\ tengrisi toprak 
bay er kokari bakil ouhma beyinc^ 

[Pag. 146] 

Arilarning kusanci^ barcaga medet bolgul (,) tusman jekni 

sen sorguP (,) sen bizni iarilgagil 

Amen 
[Pag 147] 

amen _. fulgeat 

haiiing alalari^ ciksin (,) hacning jariki balkisin'°(,) tenin 

clauavit duru 

tehi kim jarati (,) hacka temir mih kadadi"(,) sarp sungu'' kov- 



^ Arab. Ojuo «auxilium», osm. iiieded. 

2 Cag. J^-CL "ille, illa, illudo. 

3 Cag. ^y^^. 

^ Cag. (O^' «sangvis». 

5 Cf. uigur. et cag. taiigsuk «miraculum», cf. etiam verbum cag. i^^i+JJvXjU' 
«rester stupefait» apud Pavet de COURT. 

•^ Has glossas, quarum binae et binae consociatae esse videntur, alia manus 
e.xercitii grammatici causa adscripsit. Tengrisi toprak «Deus eorum terra est» for- 
tasse ad antiquam Cumanorum paganorum religionem alludet. Theophylaktos de 
Hungaris sui tempnris memoriae tradidit, eos terram Deorum honore afficere : 
•javoSa'. X7,v ytjv. Fennicae quoque gentes terram velut communem omnium animantium 
matrem veneratae sunt. Bay er = «homo dives», kokari hakil = «caelum versus 
adspice», cf. cag. ^vlii.-} «sursum versus», ouliuid hcyinc mendose pro oultiiia 
heyinc (hejingdj scriptum est. 

7 Cf. uigur koziis «desiderium». 

^ I. e. «e.xamina». 

\i ^ ^ 

9 Osm. i*-'^ «ve.xillum», vid. arab. jvXc «bignum», «vexilhim». Haiining 
alainlari «vexilla regis». 

"^ Cf. osm. vil-OxtXAj «fuhninare» apud HlXDOcil.U, cf. etiam uigur. halingla- 
niak «agitari». 

" I. e. «carnem ejus, qui oinnem carnem condidit, ferreus clavus cruci affixit». 

'^ Cf. kaz. songo «hasta», quod ad sarp, cf. uigur. sarp, serp «durus», «diffi- 
ciHs» apud V.A.MBIiRY. 



209 
pectus ejus finges (sic! fiiiJens) pciu ( pretium) redeptciis (= rcdempii iiis) illa 

sin sancip' su kan bila a^izddi'' (,) juliiv dcp anlarni tof^up jazik- 

fudes (fiindens) 

limizni (= jaziklarimizni) judi (.) 

Ds q natoes (=nationes) regat illi ut ipm ( — ipsiim) adoret 

Tengri ki ginslerni bilsin (,) anlar angar ki tabunsin (.) 

implc;itr Daiiit q psaluit dices ocasio 1' ( vel) ca (--causa) stipes 

tolsun (hiuid kopsagani (,) agac bolgay dep sebcbi (,) kutlu tupda 

flores eius 

terck I)iti'(,) korki ingantur^ (.) haybatliMianing kani, ^' cicekleri 

i estimabile 

tengritur (,) aning jemisi hac algisli kollarinda (.) korkima'sis^ 

q cdignum ( -- condignum) sit 

ulu baha (,) Dunia jetmez barca anga (,) ki layh^ bolgay utru- 

ad opositu eiiis librn tamqua (sic !) 

sina (.) Taraz^dek^ bir basini'° endip birin koturdi (,) ihc alay 

pda (= praeda) sola spes nra 

bek" tamukni buzup ol(g)a'" kop cigardi (.) 01 hac eynek'^ umu- 

(=nostra) in teporibus 

cimis''* (,) teysin saga juguncimis (:) bu kutlu kin caklainda'^ 



^ Cag. sancniak «forare». 

^ Agizdurdi, cf. kaz. aghiz- «fundere». 

3 Vid. pag. 139 codicis : ave iessening cidr/gi (,) tayjalc bizga seda biffi 
(Jessene/i gwJiero, Peer cod. pag. 265). Quod ad fere/c, cf. ttpex in dialecto Mariu- 
politana apud Blau (Z. d. D. M. G. Tom. XXIX, pag. 582). 

4 Cf. kaz. ingaj «opportunus». Ingan hoc loco fortasse «praestans» significat. 

5 I. q. pers. J«.aa^O& «timendus», «reverendus», cf. arab. i<J^^^ «reverentia», 
«timor». 

^ I. e. csangvis domini reverendus est». 

7 Proprie »quod demonstrari nequit», vid. cag. C/LovfcJvj.S. Litteram / supra 

syllabam nia alia manus annotavit. 
G - 
^ Arab. ;^_^.^ «conveniens», «aptus». 

9 Pers. 5)f>J" «libra». 

Q 

'° I. q. pers. isJ-s «lan.x», bir basini endip (= enduripj «unam lancem de- 

primens». 

" «Durus», cag. bei?, bik. 
'^ Cag. &:SXJ«I «praeda». 

^3 Fortasse pers. ^Lol «ecce». 

^ Mendose scriptum pro umtinci/nis, vid. uigur. unninc «spes». 

^5 Kutlu kin caklarijida «temporibus cruciatus salutaris». 

CODEX CUMANICUS. I4 



210 



bogov' teysin jagli kozga (.) ucluk sense ( = sensen) bir teng- 

redemptos (sic!) cruce p (=per) 

rimis (,) ovsin seni ganlarimis (,) julugalarni hac oza baslap 

jetkiz mengulucka 

am (= Amen) 

\OriginaIcin Jiujus Jiynini tcxtuni Venantius Honorius Clem. 
FoRTUNATUs f t ^og) scvipsit, cccc tcxtus latiniis brcviarii Toniani^ 
a quo uitiinac tantuni duae stropjiac Jiynini, qualcni cuni in col- 
icctionc pocniatuni sacrorum Fortunati Icginuis, dijfcrunt : 



Hyninus de passionc Doniini 



I . Vcxilla regis prodennt, 
Fulget crucis niystcrinin, 
Ono carne carnis cojiditor 
Stispensns est patibnlo. 



5. Arbor decora ct fulgida, 
Ornata regis purpiwa, 
Electa digno stipite, 
Tani sancta menibra tancrere. 





2. Confixa clavis viscera, 
Tendens manus vestigia, 
Redemptionis gratia, 
Hic immolata cst Jiostia. 



6. Beata, cuius bracJiiis 
Pretiuni pcpcndit saeculi, 
Statcra facta corporis 
Praedamque tulit tartari. 



j. Ouo vulneratus insuper 
Mticrone diro lanceae, 
Ut nos lavaret crirnine, 
Manavit unda sanoxnne. 



7. O crux ave, spes unica, 
Hoc passionis tempore, 
Auge piis justitiam 
Reisque dona veniam. 



4. Impleta stint qnae concinit 
David fideli carmine 
Dicens : in nationibus 
Recrnavit a licno Deus ! 



8. Te summa Dcus Trinitas 
CoIIaudet omnis spiritus, 
Ouos per crncis mysterium 
Salvas, rege per saeciUa. 



' Cf. cag. ^ljjj (imoles», cuv. piive idem ; sensus hujus dictionis sequens | 
est : opponatur fluctibus lacrimarum (proprie oculis lacrimis madentibus) moles. I 



Ve7'sio JiiLJus iLyuini hugarica pag. 2^2 codicis Dobrentei 
legi potcst, vid. Aronis dc SzilAdy „Kdscpkori Magyar koltoi 
maradvdnyok'' pag. iS.^, iS^, 362. j6j. Tcxtns cnnianicns in Jiiie 
sccnndac stropJiac cuni vcrsionc Jiungarica inagis convcnit, quani 
cuni originali, cujns tcrtia stropJia sccundac vcrsionis Jiungaricae 
et cumanicac respondct. Eccc duo nJtinii vcrsus sccundac stropJiae 
vers. Ji 2L nga ricae : 

Hogy niinkct hintol mosna, 
Vcr vizzel oszve fotyamck.] 

[^ln inio paginac spatio Jiae glossae leguntur :~\ 

aitganca secudu dictti 

(bilma)gani bildirdi nescita fecit scita. 

[Pag 14S] 

Inanirmen' barcaga erkli bir ata tengriga (,) kokni jerni 
barca korunur korumesni jarati dey. Dagi bir beymis ihc X'ga 
tengrining jalguz tugan oulu dep. (,) kim barca zamanalarda^ 
(sic!) buru ata tuupfur (,) tengri tengridan (,) jarih jarihtan 
(,) cin^ tengri cin tengridan (,) etihxiey'* (,) ataga tozdes^ tuup- 
turur (,) andan ulam bar barca bolganturur^ (,) kl biz azamlar 
ucun dagu bezim ongimis ucun. kokdan enip aritindan ulam 
erdeng ana malamda^ tenahp^ kisi boluptrur. Pont pilat jargu- 



' Hoc est symbolum concilii Nicaeni. 
^ I. e. zamanlarda7t. 

3 Uigur. ci'm, cm, cag-. ci)i, ce/i, vid. Vambery «A torok-tatar nyelvek etym. 
szotara» §. ii8, cf. etiam hung. csinos fcsifi-osj. 

4 I. e. «infectus». 

5 «De eadem substantia», cf. cag. ^^yjj^^, kaz. tos «forma», «color», e. g. 
ios abnak. 

^ «Ab eo factum est omne, quod adest». 

7 «Virgine matre Maria». Quod ad crdeiig, cf. jacut. drddk. 

^ «Corporatus». 

14* 



lap hacka kerilipmis' (,) kin koriip komvlvpfur^ bassa vcunci 
kuda^ olvmda kopti bitvlar"* aytganca (sic!) (,) kokga aginmis 
(,) ataning onginda olturupfur (.) jcna haybatbile keh-nektrur 
(sic!)^ tirilerni olulerni^ jargulama. hanhhening ucu bohnagay^ 

tin 

bassa inanirme (inanirmen) tirgisgici bey aringa. tP (,) kim ata 
oukla (sic ! ouldan) onadurur.^ angar ata oulbile bir mengudes'° 
tengridep evunchi" tabukmakinmis'" (sic !) kerektrur (,) bv gvlar- 
deulam (bugularden uhim) '^ ol sozleptrur. Bassa inanirme bir 

ave 

katohk''* dage apostohc khseaga (.) kunerm'-' bir baptisma (sic !) 
dep jaziklerning bossatmagina'^ (sic !) (.) kuupturupturm '^ olu- 
lerning kopmakhkin. (,) dage mengu tirehkni. Amin 



^ Corrector quidam litteras ip expunxit. 

2 Obs. designationem vocalis ii per v. 

3 Kiaidii. 

4 Cf. kaz. bcfi, biti «amuletum», proprie «scriptumu, cf. etiam hung. bcfii 
«littera». 

5 Obs. formam futuri necess. kcf/ne/e turur. 
^ Cf. osm. «-'•! «mortuus». 

7 Y finale h. 1. litterae O^ per quam in cod. sonus iig designari solet, mul- 
tum simile apparet. 

^ Scriptor vitiosae formae aringii (pro ari tingii) omissum tin adscripsit, cor- 
rector autem hoc idem voc. apposite supra aringii scripsit. 

9 Cf. cag. dLtX^J «croitre», «pousser«, «reussir», dLfJ.I idem. Vambery in 
glossario cag. tantum formam biiiiiii/c protulit. 

'° «Aeqlie aeternus». 

" Fortasse «gloriosus» s. «sublimis», cf. uigur. efcis «sublimis», bg/ndfi, bfcnidfi 
«magnificare», vid. apud Vambery in glossario uigur. 

'^ Mendose scriptum pro tabufiniakiniis «adoratio», «cultus». 

'3 «Per prophetas» i. e. «ore prophetarum», cf. cag. ^y^ s. iOy^ «heros», 
<iun homme fort» apud Pavet de COURT. 

^ Lector quidam fervide religiosus super voc. fiatoiifi : ave adscripsit. 

^5 Cag. ^JUJ»5^ kaz. fiiin-. 

'^ Osm. (^_^^'Li»J. 

'7 Cf. alt. fci/ii/i «desiderium» etc, cf. etiam cag. ii)U_)«,5\ Verbum cum. kiij, 
uti ex hoc loco discimus, etiam «sperare» significat. Alioquin cum. fxitj- etiam cum 
kaz. fcbt- «expectare» comparari potest. 



213 

[/^t{(l'. 1 4g scqiicntciu Jiyiuunni dc passiouc Domiui coutiuct, 
cui lu codicc uuisicalcs uotulac adscriptac sunt. Tota pagiua i^g 
tcxtuui dcfornii cJiaractcrc conscriptuni coniplectitur, cujus uua 
pars atranicuto adco pallido scripta cst, ut vix icoi possit. CJia- 
ractcr scripturac a pracccdcutil)us divcrsani niauuni arguit. Ecce 
tcxtus Jiymni :] 

Saf^insamen bahasiz kanini. (,) kim hristoz' toktu soup kii- 
luni (,) (? ti)ciyalman (sic ! = tikijalmam) yasimni.^ kim unut- 
gay munca yigiHkni,^ (,) kim icip tattH cokrak suuni. (,) toy- 
dirdi ganini. yezus"* tattH ac jemasiz agac. (,) na kiynarsen ec 
jazik. siz^ aga6 oz nazik^ boyungni (.) man ^ karakci^ sen kok 
hani agac. (,) man yamanH san ayipsiz agac altirsen^ hatimni.'° 
(? A)6 bolmaci na maga (sic !) nak berding. (,) munca uHi 



^ Musicalium notularum causa nomen Xpiatb? contra usum codicis plene scrip- 
tum apparet. 

^ «Lacrimas meas comprimere non possum», quod ad ( ?ti) ciyalman, cf. for- 
mam ftka-mak, vid. apud Vambery «A torok-tatar nyelvek etjnn. szotara», §. 162. 
Quod ad formam verbi, cf. kaz. almam juxta almtjnnn, vid. apud Balint «Kazani 
tatar nyelvtan», fasc. III. pag. 74. 

3 Cf. uigur. jeki, jegi «bonusi), cag. (i/f».Xj, cf. etiam osm. rtXxj^ vid. apud 
Vamrery in glossario uigur. 

"> Etiam nomen Jesus ob causam supra allatam plene scriptum est. 

5 Punctum nescio quam ob causam annotatum est. 

^ Pers. CJvLi «tenuis», «gracilis», «mollis», ndzik bnynngni «molle corpus 
tuum». 

7 Obs. vocalem d loco e, quod huic tcxtui peculiare est, vid.' paulo infrrius 
iterum n/ii/i. Se// primum per e, alterum tamen per ii designatum est. 

^ Cag. — ^ViJfvLiJ «praedo», h. 1. ka/-akci hnmincm iniquum significat. 

9 «Asportas» (sc. «peccata mea»), cf. cag. C/L^^^lAjf «asportarc», cf. etiam 
uigur. elikliii//cik. 

'" Arab. Joi», quod in lingua persica nonnunquan id significat, quod arab. 
^'Lni» «ipeccatum», osm. l n~*. 



214 

baha nak toladino^. ' (?) ago mart (,)^ hangi nam(.)^ Olu cami'* 
kop sovnakdan (sic !) asirding.'' (,) kim hacka minmaga uyal- 
mading 

\^hi hoc texht nonmda vocabiila persica occuriint, nempe na- 
zik, baha, intcrjectio e ! adverbiuni go, mart, denique man] 

[/% /50] 

tattH beyginam^' (!) minding hacka (,) kim bizda minali (.) 
sovding bizni. (,) kim sani soali. dunyani unutup. (punctum 
supervacuo exstat) kaning biz yu unaH^ (sic!). amgak^ turting 
(,) kim bizlar arinlali yaziklarni koyup. Jurup iugrup^ arma in 
(sic ! = armain) '" yarmaga,'' (pnnctum supervacuo extat) (? uc) 
maktagi'"" (?b)ak'^ mangy tovgo'* bolus'-'(,) kim barali. Amen. 

' «Enti prorsus inani quare dedisti donum, tantum pretium quare solvisti ? Ac 
bolmaci «nullo numero homo (v. res)», «inane» ndmdgd — cag. oiU-^ (^U^ «une 
chose» apud Pavet de CoURT.), nd^ = kaz. ?ii^ «quare» a nejgd decurtatum. 

^ «Qua ratione homo (factus est) ! Ago fortasse = pers. »^ (^I^ marf=pevs. 

3 «Tantum nomen», nam = pers. |*Lj. 

G o - 

4 Arab. 't"^, osm. gemt «multitudo». 

5 Cf. osm. viL»5w>yA-f «miscreri». 

^ Beygindm deminutivum voc. bey, quo precator salvatorem blande alloquitur. 
Idem demin. nominis Dei in lingua hungarica vulgari usurpatur, vid. apud Ipolyi 
«Magyar Mythologia» (Budapestini, 1854), pag. 9. 

7 Cf. cag. cJL*j*5lj «flectere genu», quod hic improprie adorationem signi- 

ficat, vocabula enim kaning biz yiiunali «sangvinem tuum adoremus» interpretantur. 

^ Cf. uigur. dtndkd, dmkd «afflictus», emgek «cruciatus», osm. dmdk «lassi- 

tudo», jac. dmdk «debilis», denique cuv. amak «cruciatus», «lassitudo», vid. apud 

Vambery 1. c. §. 34. 

9 «Festinando», cf. cag. cJLoN»i\j «festinare». 

^^ "Indefessus agendo», «indefesso», cf. cag. vil^CjUO «etre fatigue» apud Pavet 
de Court. 

" Fortasse nomen actionis praecedentis verbi in dativo positum «laboribus infa- 
tigabilis» (alt. aribas), cf. uigur. jdrik «langvor», «morbus». Haec ulterior forma a 
priori in initiali tantum consona differt, vid. apud Va.mbkry 1. c. §. 127. 
'- «Paradiseus». 

'3 Cag. JLo. 

'•» Cag. (^jj «festum». 

'^ «Adjuva», cf. kaz. bulis- «adjuvare». 



215 



[Pao: 151] 

hec z' umn (= hymniis) a SoHs ortus h [=-- hoc) est nomen 
kuun tuusning^ bucgakindan. (hic qiioqne piuicttmi haud- 
quaquaiu disjungit, sed potius voc. praecedens corroborat) batis- 
dagi krivga^ dein Xpcni ovah (.) kiz anadan dep toradi (.) 
Gabriel frista jdirdi^ (,) mariaga souncladi (:) tengri seni so- 
yurgadi ovhima^ (sic!) bol dep anasi (.) Mengu tengrining oz 
sozi keydi kuluning tenini ten tenbile kutkaruv sap^ (sic !) (,) 
itlamisla^ni^ tabuvsap^ (.) TuurdaCi^ kiz koksuna kokning cigi'° 
tv^vp"kyra'' tuurmaganni tuurdi(,) bihnmaganni bildirdi (.) Sih'^ 
oglanning kovsi boldi tengrining komisi'* (,) erning juzun hec^ 
kormagan ayh'^ boldi jalang sozdan (.) Anasinda bakh'^ johan 
ulu sounc ahp andan eki karin ote'^ kordi mengu iarihhk teng- 



' Scriptor hec (= haec) 2 cancellavit. Nescire me fateor, quid scriptor litt. 2 
significare voluerit. 

^ Cag. (jii«x.«J' «ortus». 

3 Cf. cag. ^X^yiS «intrare». 

4 «Advenit», cf. cag. dUvjJ v. fortasse «abiit», cf. cag. cJl-»-^.l «s'en aller» 
apud Pavet de Court. 

5 Pro ovluma «filio meo». 

^ Cf. cag. ^vL<OvUiJ'.j' «salvare». 

7 I. q. cag. ^jiiw^j^JCjJ «aberravit», «qui aberravit». 

8 Cf. cag. L^ «chose qui est trouvee» apud Pavet de CoURT., quod ad 
formam, cf. cag. ^Lw.ie.J •. j' . 

9 I. e. «parens». 

^° Osm. viLA.2k «ros». 

" I. e. tfisup «cadendo». 

'^ I. e. «intrans». 

'3 Cag. '*J>X*JM. 

H Cf. (1^5-*^ «argentum». Equidem cum. koDiisi potius mendose pro koincSl 
scriptum opinor, vid. ^ff' apud Pavet de CoURT., quod h. 1. non actionem habi- 
tandi, sed manifesto ipsum domiciUum significat. 

'S «Gravida», vid. cag. j^«A-L>f, cf. etiam cag. (3*A-Jof «etre lie ; pris ; 
etre affaibh» apud Pavet de CoURT. 

'^ «Foetus», proprie «aUigatus». 

^7 Trans duos ventres». 



2l6 

rini. Utru beynip tabumis' (,) andan elzabe (Elisabeta) ayt- 
mis (:) kop egilik maa' teymis (,) ovlu ( = ovlum) beyni tanimis (.) 
Jusup kizning (....) lasmisi^ sezdi asa (,) saarga"* tusti (.) 
almazlikga sagis etti (,) andan kelip (fris) sta ayti (:) korkmagil (,) 
daud urugi aritindan^ ayli boldi pphet aytga(nc)i^ (:) koturdi 
kizkiz (sic !) agac emanuelni (.) Anning dey tangis kim kordi (,) 
kuru cibuh jejnis'' (sic! =jemis) berdi (,) kizdan atasi toradi^ (,) 
torataci jangla^ tuvdi (.) Kokning miri'° etiz" keydi (,) kir'" juk- 
turmey'^ (sic!) sazga'* tusti (,) bis cigardi sasilarni (,)'^ oz jarki- 
nin eksitmadi. Kertek acmey (sic !) esikini kuyov cikti" (,) sou- 



^ Tabunnns, i. e. «coram (eo) plenus laetitiae adoravit (eum)», vid. apud 
LUCAM : «subsiliit foetus», (cap. I. v. 44). 

^ Cag. UC*./J «mihi», cf. alt. ina. 

3 Fortasse part. perfecti v. gebeldsmdk s. kebelasmdk, prima enim hujus forniae 
littera k esse videtur. 

s o - G J J 

■* Arab. ySt*v, cf. etiam wJUw «molestia», tormentum». 
5 Ari tinddn. 

6 vid. apud jESAiAM : :Ss;i3J^^' ^tit' nx^i"^^ p Trh^') Tr\r\ '^'^7'^^) nsn 

(cap. ;. V. 14). Vid. etiam apud Matthaeum : Ecce, virg-o illa praegnans erit et 
pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel ; quod est, si interpreteris, Nobiscum 
Deus» (cap. I. v. 23). 

7 Mendose scriptum pro jetnis. 

^ «Virg-o peperit patrem ejus». Quod ad formam fdrddi, cf. uigur. turefmdk, 
quae forma etiam in dialectis cag. usurpatur. 

9 Cag. i>JLjoL>, turkom. janli. Tota dictio hunc sensum habet : «velut gene- 
rator generatus est» 

^" Pers. yM i. q. arab v^i, ex quo decurtatum est. 

" I. q. Cij| «caro». 

^- Osm. w^ jac. kir «sordes». 

^3 Cf. kaz. joktir, forma causativa verbi jok- «adhaerere». Quod ad formam 
gerundii negativam, vid. kaz. joktirniij. 

'•♦ Fortasse «lutum», cf. hung. sdr, cf. etiam cuv. sara, cag. «JxLw, hug. sdrga, 
«luteus». 

'5 oNos sordidos (ex luto) eduxit». 

'^ «Justus fenestram suam quum ne apcruisset quidem, angor jam discessit». 
Quod ad esik, cf. osm dL:w.jl «fente, ^:revasse a travers laquelle on peut regar- 
der« apud BlAXCHI ; quod ad fniyo , cf. cag. C;«-3«J «chagrin» apud V.\MRERY 
et Pavet de Court. 



217 

nali l)is (,) barcalarni undetti (sic !) toyga (,) jurup ur gurali' 
Tuurur ataga ogunc (,) tugan ouluna beyenc (.) Xpc bizni al- 
gislasin (,) toriisina butun etsin (,) kop egilikda jangatsin (,) 
hormat (,) duvlat daga baht bersin (.) Amen (.) sounc bolsun (,) 
teng tabuh^ u^ teng dezga^(sic!) teysin incepto pme ( = inceptio 
primae) sillabae cuiuslibet vsus istius yman (sic !) pccantis 
(precantis s. praecedentis) 

/ ' ' / ' ^ / / / / / V V / X 

kun ga meng tu si a u v (sic !) kork mu (sic !) kok ker t cristus 

\_Hae stcnt primac syllabae sequentmm vocabulornm, quibus 
strophae hymni incipiuntur: Kun, Gabriel, Mengu, Tuurdaci, 

SlLI , AnASINDA , UtrU , JUSUP, KORKMARGIL, AnNING , KoK- 

NiNG, Kertek, Tuurur, Xpc. Scripturam hujus textus deformem 
et passim znx legibilem comperi. Originalem hymni textum Sedu- 
Lius scripsit, qui Eberto docente secundo dimidio sec. V. Jloruit 
ac strophas totius hymni ordine alphabetico disposuit. Ecclesia 
septem primas strophas ex hymno vigintitrium stropharum sejun- 
gens, eas die nativitatis cancj^e solita est (vid. apud A. de Szi- 
lAdy „Kdzepkori magyar koltoi maradvdnyok^' pag. JS7, 35^), 
Hae simt septem primae Jiymni strophae : 

1 . A solis ortus cardine J. Castae parentis viscera 
Ad usque terrae limitcm Coelestis intrat gratia, 
Christum canainus principem, Venter puellae baijilat 
Natum Maria virgine. Secreta, qtiae non noverat. 

2. Beatus attctor seculi ^. Domus pudici pectoris 
Servilc corpus induit, Templum repente jit Dei: 
Ut carne carncm libcrans Intacta nescicns virum, 
Ne pcrderet, quos condidit. Verbo concepit filium. 

' Ur i. q. osm. y (= /r) «cantus», — quod ad guruli «canamusD, cf. kaz. 
kujlaniak «canere», kiihudk etc. 

^ «Idem cultus», proprie «cultus aequalis». 

3 Proprie «tribus (inU-r se) aequaliljus sociis», quod ad (^dossam cum. (Jcz, cf. 
(^ag. (ji^Lj* «socius». 



2l8 

5. Enixa est piierpera^ 6. Foeno iacere pertu/it, 
Quem Gabriel pi^aedixerat, Praesepe non abJiorruit 

Quem matris alvo gestiens Parvoque lade pastus est, 

Clausum Johannes senserat. Per qucm nec ales esurit. 

7. Gaudet chorus coelestitim 
Et Angeli ca^iunt Deo, 
Palamque jit pastoribus 
Pastor, creator omnium. 

Versionem liarum stropliarum hungaricam e codicibus Dob- 
RENTEi et Festetics cditam vid. apud Szilady, op. cit?\^ 

\P(-ig. 152 haec pauca tanttmi vocabula lat. continet~\ 

Diius no ht eg min (= dominus non habet, ego minus) 

\Pag. 1^3, 1 54 et I ^^ prorstis vacuae su7it] 

[Pag 156-] 

Iste Hber est di Ant. de Finale q manet aput 
Qui scssit {== scripsit) scbat semp cum Dho vivat (,) vivat 
in celis ant (= Antonius) noie fehs (=sic!) 
Qui me furat (= furatur) malla (sic !) mote (= morte) ne 
vidar (= viduetur) ne (siglum abbrev. super ambo ne falso ad- 
scj'iptum est) 

\Hujus generis benedictiones et imprecationes in codicibus medii 
aevi orientalibus et occidentalibus saepe occurrunt, ita e. g. in du- 
obus codicibus Viennensibus, qiios doctissimus Mussafia in disser- 
tatione sua „Beitrdge zur Ktinde der norditalienischen Mundarten 
im XV. Jahrhundert" (Viennae, iSyj) litt. A' et A' notavit. In 
his codicibus haec subscriptio legi potest ; 

Qui scripsit scribat semper cum domino vivat 

Vivat in cehs leopoldus in nomine feHx etc. 

(i. c. pag. 4). Codex arab bibliothecac Escurialcnsis numcro 

628 notatus hisce vocibus terminatur : OyoJLo ^j^. j*^LC3f ir-y^^. 

(v-jLcCI ^sl . . . . ^ v«jf^.oJJ (^^Jf xJJfj) Ijjc^ — ultiinis vocibus 

scriba libro manu sua cxarato bencdictioucm divinam exposcit (vid. 



219 

dcscriptioncm Inijits codicis pcr doctissiimim Steinschneider in 
„Bollcttino ital. dcgli studii or." toni I. poir. 2S4). In codice quo- 
dam SabbatJiariorum Transilvaniae scriptor ita dicit : 

Tu nil cum scribas, me Lector quisque cacliinnas 

Te quoque, crede miJii, Dominus deridet ab alto, 

Inter difjiciles descripsi namque labores etc. 

Quid continuamus ! Jiujus generis exempla in codicibus satis 
superqiie occurrunf^ 

burlendi' germinavit 

olumlih bolduk edi mortales fcti (facti) eramus 

medet eti remediu fecit 

killinalim^ actitare vl killalim 

bahali sen^ 

tanglan^ik'' admirabihs 

\_Pcig. 158 vacua esf^ 

[Pag. 159] 

bir erkli iarlgancli^ (= iarhgancH) tengri (?aip) sis^ miskin 
azam ucun oz aretin erkinden ulan^ arekyz mariamdan boy 
iaratup^ kensina azam boldi (,) emgek^ olumga azam iolunca 
tilep'° kirdi. olumdcn jana erkh cigup kocka bardi. Songra kehp 



' Kaz bdr/oti- «germinare». 

^ Kaz. k'irin «se gerere», «actitare». 

3 «Pretiosus es». 

4 Cf. cag-. j^UjXXiLj'. 

5 Cf. cag. (ixiULkixL) "pardonner, avoir pitie, donner» apud Pavet de CouRT. 
LijJvLj «venia», «commiseratio». ^. 

^ Fortasse aipsis «innocens», osm. •yMU^KS., cf. arab. w^^^ «vitium». Ceterum 
prima syllabae legibilis littera etiam pro b habenda potest. 

7 Postpositio ulan semper ablativum regit. 

^ «Sibi (kensind) fabricans». Quod ad formam iarafup, cf. kaz. jarat- «cre- 
are», ccg. pS^~i_ (i3^>^) "utensile», hung. ,,gydrtani". 

9 Uigur. emgek «cruciatus», cf. etiam osm. dlol, c-uv. aniak, vid. apud Vam- 
HERY 1. c. §. 34. 

'° «Sua spontei>, pr. «volens», «desiderans», i. q. cag. v^jVaj. 



inanmanganlar^ ortli'' tamuhka tusurgergec. (hic gitoqiie ptindum 
con-oborat) inanganlar alga£ mengu ucmakning tinc(in)a jana 
kaytgey. ihc y ( = ^ristos) cin tengri mengu besing kutkarda(ci) (.) 
allejoh^ tengriga (,) inanganmis'* kin kensi cin tengri bisni 
uretti.^ Am 



\P(ig- i6o codicis glossariiim ciimanico germanicum ac passim 
latinwn in dnas cohimnas partitnm complcctitnr^ 



surat^ ymago 

bezgek^ das kalder (sic!) 

keziv^ di zucht iang 

Jckermen^ inspanne 

ongu'° blos 

Cugirw" 

olturmase si ii sederet 

joharmen ich cleybe 



cimdirme.'^ ich kniype 
kurum. rus, 
jamov''* ey flec 
jiygaczur'^ zamenuge 
icesti hehalf inertrlke 
sukeltiristi he half in wasser 

brege 
(^ehlap^' 



coah schupeofim (sic !) hoypte'^ cehlayrak 



in der mose 



^ Uigur. inan dfides», «fiducia», rag. [♦Lbl idem, cuv. ijijem, vid. apud 
Vamrery 1. c. §. 43. Cf. etiam hung. hitifii (hin-tii) «credere». 

^ Cf. cag. ^)5' «incendium», jac. ord idem, alt. urf, vid. apud Vambery 
1. c. §. 129. Cf. etiam cag. dlj»v>l (dumen», «splendor». 

3 (T^nbbn «laudate Jehovam» Ps. 104, 36 et saepe in Psalmis extremis. 

4 «Credidimus». 

5 «Instituit», «docuit», cf. cag. wL^JiLS^»*, 

6 Arab. s\».o. 

7 Cf. osm. (c*-*^ «presse» apud HlNDOGLU. Quod ad das ka/der, cf. germ. 
die Kelter, quod. voc. e lat. «calcatura» originem sumsit. 

^ Cf. kaz. kisek «sectio». Jiaiig =: sXX.. Jang «mos». 

9 Cf. uigur. et cag. ekermdk «adjungere», «adjungi». 

"^ Cf. turkom. ^Jy^^ «levis». 

" I. q. cag. ^i^fX^ 

'^ I. e. Schiipen nf deni houpfe (Schuppe auf dem HauptJ. 

^3 Cag. |VLolLX-»Aa> germ. kneifett. 

^ Cf. cag. cLoU. 

'5 Mendose pro jiygac tur. 

'° Kaz. cikiii-. 



Tansic ' rarus 
otmakninj^ usahi'' crumen 
gilbrar^ (sic!). ular zu vellet'* 
Kumartki^ zelgiret 
cordiijiden*' weniczut 



(rirtrn iti] 



niose 



hoangiP 

jibitirmen^ ich weychsin 

kistahcip keluyorler^ zi kome 



mit gidragi 



soculapt" uf gitrant 
eskerimas he acht zin nicht 

eslama (s) 
alaboga cetus 
jaiarmen ich breyt 
silar 
sipar 
egiz czueiietic'^ 
Ilim'^ en vischgarn 
jadadim''* ich bin mude wrden 
cagi di macht 
bvkurime ich sprv 



streichelt 



jukka cirtmisen'° vis suus 

hdeiussor es'' (sic!) 
kuturuptsen du bist geil wrden Jirihr is kripet sich 
sergizirmen ich czeme 



jota'^ ey gibis 



' Cag. Cfc,wXjlj', c«-vwoLji. 

^ Cag. ^1^5' «niinutus». 

3 Fortasse n«-j-Ia2», Quod ad u/ar, cf. cag. olamak «ligarei). 

4 Germ. med. ae. zu i. q. zer.G&xm.. zu vellet cum glossis cum. gilbrar, ular 
sensu non convenit. 

s Fortasse mong. gerisetke «testamentum», vel uig. komar «amuletum, donum». 
Antiquitus «testamentum» in ling. germanica j-<?/§v?ra/^ sonuit. Forma /{v/W(^/r/'/t'/ mihi 
e formis turcica et mongolica conflata esse videtur. 

^ Cf. osm. viLo»«r^ «circumdare», dL)L>r«.=^ «ea res, qua aliquis circumdatur», 
h. 1. fortasse per tropum «affectus homines naturales non prorsus mali, sed inclinati 
ad malum», cf. etiam cag. ^s^^ «chose qui s'accorde avec» apud Pavet de Court. 
Weniczut fortasse zvenig zunt fwenig Siinde) «culpa levis». 

7 Cag. JujiLcwCs». «age aevum per voluptates», J-<ijXiL5 idem. Cum germ. 
niose cf. hodiernum ge/iiessen. 

^ Cf. Cag. ^J^y/y^^ «changer» apud Pavet de CoURT. (germ. wechseln). 

9 Forma osm. J»«,^A>. 

'° Jiikka kirmdk «onus inire», cf. kaz. kert-. 

" Cag. JjUyy*'. 

^^ Czuen \. q. hodiernum zwei. 

*3 Cf. liag. viLt-Lsf «rete», mang. ile. 

'■* Cag. ^iLoftjLj fdebilitari». 

'5 Cf. (5ag. (WL»3V> «glutire.» 



birumet sich 
eremsirme' 



ovmr 

octenlanir 

hovoanlanir 

korouP di muwer 

orbu^ dy bhyde 

or der grabe 

herumen ich wedele 

(?) ingec* kayn. kin 

ovlduh^ dy roge 

azasti^ wirirte 

atlarmen obirschriyte 

kanov' ~\. 

o ^^buychet 
cermas ^ 

top. eyn kuwle 



kurgan en gihoft grap 
iv des toden hws 
kesena der toden huw^ 
sin des todin bilde 
kapsa'° dilade (sic !) 
kirkar" kvrczet 
vsinlarme ich bisvere 
jelemci'^ der loypher 
kezerme'^ ccuo 
jarovh dir. utile est 
joralarme'^ opto 
bur'^ en knospe 
kobelek en czue walde 
ahim kati dir der strom is 
her(t) 



^ Cf. cag. *J>j' «spes», «phantasma», «superstitio», e. g. s»t> ^^ol ^jjJlLikj 
vid. apud VAMBERY in glossario cag. 

^ Cf. cag. it5\Bj (cparvis d'une tente» apud Pavet de Court., cf. etiam uig. 
kiirel, mong. khuren. Di muwer i. q. hodiemum die Mauer. 

3 Cf. kaz. or- «jacere». Dy bliyde \. q. die Schleuder. 

"* Priorem glossae characterem nescio an recte ing legi (pro 9 consveto), 
alterum vero litterae u haud dissimilem duas litteras ec continere existimo, itaque 
totam vocem ingec (cag. C/LxJol) legendam propono, quae lectio cum adjuncta 
glossa germ. kiti f— kinnj optime conveniret. Scriptor glossam mendose scriptam 
kayn in ki7t correxit. 

5 Cf. cag. ^■N«tX-'vi*', germ. Rogen, Fischeier. 

^ Cf. cag. ^jLt-wLcy «s' egarer», «sich verirren» apud Vamberv. 

7 Fortasse mendose pro kunov vel konbv scriptum, cf. osm. Jo«^, cag. ^^ 
«gibbus». Germ. buychet hodie bauchig sonat. 

^ Cf. cag. yiiLcyAafc «proclinatus», «defiexus». 

9 AHa manus annotavit. Quod ad kesend, cf. altaicum kazinfi «fossa». 

^° Kapsa (quod ad formam, cf. cag. ^iLwwjLs) etc. alia manus annotavit. 

" Cf. cag. ^jjUibw^i. 

" Cf. cag. clUXo «festinare. 

'3 Cf. osm. \j^S'Ji) «rougir, rotir» apud HlNDOGLU. Ccuo = «coquo». 

'•» Fortasse ^LcjlLcvjJ, quod tamen non optare, sed optatum assequi significat. 

^s Gemmula in Hngua turcica XiS dicitur et fortasse bur mendose pro kiiz 
(kbzj scriptum est. 



22,3 

jugalak' kuylecht kema ihar das schif Iget czu 

siharmcn ich treke ru(?he) 

sas brodim' (sic!) vl vsdrikke tergeim^ scrutabo 

(sic !) kurc^ stol 

soharmen^ cinarmen iche ne mit ziyde^ 

ich finede at kosuruklarme ich 

ich mache karre span pher(t) an czue 

ich slowolle'* (sic !) fuse hiden unde phorn 

ich wirke uni karildi^ he is heysch 

wrden 
\^P<^g'- i6i glossariiuji amtinuatur] 

ra 

aya^ dar tamir aringSi.'^ detctor 

juruh'° dy fuwst usahci''* pditor 

ciyrii"ey ligilvkke (sic!) tombur. '^dy puvke 

carpuu''' ey ugivelle tuvrami"^ (sic !) arkrinn-gHch 

" Cf. cag. ^V"jlLx)«_3 «tout corps rond qui roule comme une balle» apud Pavet 
de COURT. Germ. med. ae. (mhd.) kiiilecht «rota». 

2 Cf. osm. (^_^^f»j. Sas hic non lutum, sed liquorem significat. Usdrikke 
i. q. ausdrikke. 

3 Cag. ^LovLij.^ «potare», «irrigare», germ. trdnken. 
'• Slo-wolle. 

5 Cf. cag. viLoLSwO apud P. de C. 

6 Arab. ^y^, talm. ^5^3 .X^^pniS- hebr. j^pg, 

7 I. e. ich ndhe j/iit Seide. 

^ «Raucus evasit», cf. fag. 1555*^". Heysch gerni. med. ae. heis hodie hei- 
ser sonat. 

9 Cag. L}| «palma manus», germ. med. ae. tetire, hic fdnir (ex quo hung. 
tenyer depromptum videtur). 

" Cf. cag. ^Lxiv«Xj_3. Dy fuwst i. q. germ. med. ae. /ust «pugnus». 

" Cf. osm. ^y^-—i.s>.^ «campana», ger. glocke. 

'^ Cf. cag. ^jKkj^Xjst- «ce qui est epanche ou repandu», das verschiiftete apud 
Vambery. Ey ugivelle «via caesis vel dejectis arboribus impedita». 

'3 Fortasse cag. lilL^AJVsl. 

'•* Cf. cag. JLu(.f, cf. etiam uigur. tisuk «perditio». 

'5 Cf. cag. C/Laxi.c^. Ptiv/ie i. q. germ. med. ae. puke. 

^^ Cf. cag. i^^^^y£.yj. Arkrinn-glich fortasse mendose pro eiiie Kruine glicli 



224 



kigir' sch'let 

kangiridir. tiiyschet 

tirki cobu.'' tida^ tatli 

uutirme.'* ich stille 

cuh cularme. ich g°bule 

sirrime.^ ich smiyse 

ku uyahti.*^ dy zune gic czu- 

raste^ 
kacik,^ eyn theve 
basi tezgedi.'-' das hoypt gTc 

in ume 
elim silengdir. '° tuyschet 
kor" eyn grap 
urpek.'^ kruwsp 



ader kru'^ 

tarlov. dar akker 

cuuliydir. tomerelle 

tu''^'^ sterilis 

tul hatii. vidua 

spno ( = sperno) bi^sinirme 

bessere neher (?) 

uterme'^ ich zeg(?e) 

julkarme.'" ich phluck (sic!) 

julmalarme. '^ ich bu(?cke) 

kayda egen. wo mak(t. .) 

jarsitirme. ich rey(.)zi 

elpek.'^ oberik 

bozgay jat kisi b'd (. .) (? = bu dir) 



(gleichj scriptum est, vel quod mihi probabilius videtur haarkringlich vid. apud 
Grimm in glossario. 

' Cf. cag. kec «curvus», cf. etiam hung. kacsinfani. 

^ «Ramus virens», cubii i. q. cag. ^VjJ.^. 

3 Tiiidiin. 

■♦ Cf. osm. 



5 Cag. , ••il^>-*«A«. 



7 I. e. Dy Zunne (Sonne) gink czu raste. 

^ Cag. ^^_^.A.SVjLs «canis femina». Germ. thcvc i. q. ant. germ. 
sax. (nd.) teve, flandr. tcef. 

9 Cag. \iL»-l>i;Xw.AJ', viL^.x^j^yo «s'ecarteri) apud P. de C. 



(ahd.) zolia, 



cag. 



^° Fortasse «fraudem amat», eliin cum cag. jl idem esse videtur, silengdir — 



^j>^ vel voLjjVwCw «amati). 
^' I. e. hor, cf. jacut. kiiriid. Grap i. q. grab. 



" Cag. jiLjvJ «fermentum», kruwsp i. q. germ. gahrc (fermentum in dialecto 
osm. ioLc sonat). 

^3 I. e. oder Krume. 

'4 Mendose pro tutitnaz. 

'5 Cf. cag. cJL^J.Ij germ. sengen. 

'^ Cf. cag. ;^_^LiJ»£Si. «tordre» apud P. de C, cf. etiam dag. ^jjL^J.-}. 

^7 Cf. cag. \iL*jLo«^ «s'accroupiri> apud P. de C, germ. biicken. 

'^ Cf. c5ag. ijLjJI «ornament cousu sur le collet d'un vetement» apud P. de C 



225 



kebesir. ' js muchczet 
certerme.^ ich snelle 
andir. ^ legit 
curiisipdir'* gyrupelt 
cirpi.^ durre riyzecht 
belsedi." nakt obur v^ gurtel 
sihandi.'^ ha hat (H ermel uf 

gestche^ 
kaal/° wilde 
seriv. " czam 
saroQ ksyneydir. '" di spiver 

get uf bitter 
suulurme.'^ ich wiylche'^ 
ters.'^ goch czornik. cahh 



kesi muda keHrm (sic !) 

8duck (?) 
tokluk. '^ superflu 
enur'^ 

tamha'^ vas 

suedi'^ ich habe mich. gela. 
ol sozning usugi^° 

caHh goh czornik''' 
jocu (= jolcu) ey gast 
inak getu"we 

eriney saa ba(.)se ne . . 
virdrossiheyt ge czu(?rn)^" 



' Cf. osm. Ojj ((mucusi). 7s niiichczet = es niuchelt. 

^ Cag-. ^vL+Ji^Vk^a. (igi(!-sillonner», germ. schiiellen apud Vambery, cf. etiam 
hung. csortctni. 

3 Cf. cag. (VU->t\ji. 

4 Cf. cag. ^Uj^^s.. 

5 Cag. ^vA2>. (iverge», gcrm. der diinne Zweig apud Vamheky. 
^ Cf. cag. 1^^^., kaz. /;//. 

7 l^on. 

8 Cf. <:ag. ^^^Aav. 

9 GestricJien. 

^'^ Cf. cag. ^jLojB.Js «persequi». 

^' Fortasse mendose pro soriv scriptum, cf. cag. wjj»-**;. 

'2 Mendose pro syneydir. Saroic i. q. cag. ^*JnLw, h. 1. id significat, quod 
arab. 5yi.o in dialecto osmanica. 

'3 Osm. i^^^jOyjyjyC. 

^4 Germ. ant. witchen ((marcere». 

^* Cf. cag. viL)^.AJ, osm. y^J', i- q- catiJi. 

'^ Cag. ^■».Ai"»J' «abundantia». 

'7 Cag. Nj^J ((pinces de forgeron» apud P. de C. 

^8 Cag. cJ^Lo«.2&., hung. tonito. Quod ad formam, cf. uigur. tanitca «(gutta». 

'9 I. e. siiendini. 

- ^^- 5». 

^' Cag. ^^J.>jJLca., germ. jiihzormg. 

^^ I. e. Verdriesstichtceit, Jdhzorn. 

15 



CODEX CUMANICUS. 



226 



jarovli/. vt uosus" 

busurarme (sic !) regratior' 

isan eyn bilde 

ters sozlar ong sozlemas 

he ret czornlich nicht gutlich* 



jengil kilhhli kisi^ 
kuygelek kycht vt(. .] 
jonarme" ich snicze 



[P(7^. 162 glossarmni continnatuy-^ 
ju(?ltar)^ rime corrigo (sic!) jakurarme. '-^ ich span de 



extedo. sunarmen^ 
tergejm.^ scrutabo 
tabusirme 
baskarisirme''' 
tinarme. quiesco 
ovsar. " enhch 
atas. genane'^ 



disputo 



jeh alayesa.'"* wi andirs 
hotarime. ich ledige 
solagay. '^ eyn hker 
belerme'^ ich widel(.) 
ickinirme.'^ ich intwische 
alpant, unles. biz diole'^ 
candi 



Cag:. 



O. 



^ Fortasse «ut(l)u(min)osusi). 

^ Fortasse pro kiisiirdrnien scriptum, cf. uig^ur. kusiis, hung. kdszonni. «Rc- 
gratior» i. q. ital. «ringTazio». 

4 I. e. er redei zornig, nicht giitlich. 

5 I. e. «levis homo». Quod ad killHili, cf. kirghizicum kilik «mos», kilikti 
«decens» ; uigur. kilik staturam, formam, exteriorem corporis habitum significat, 
kilikli «formatus», «pulcher», vid. apud Vambkry «a torok-tatar nyelvek etym. szo- 
tara» sub radice kil, ki/i ^§. 90, pag. 95). 

^ Cag. ^vLtJfcJj germ. schtiitzen. 

7 Osm. )1-^>J «corriga». 

^ Cag. ^■L«j«-ww. Lat. «extendo» hic glossae cumanicae praepositum est. 

9 Vid. pag'. 160 codicis. 

'-^ Cf. cag. ^LcxliuiL. 

'' Cf. cag. ji,L^'»l, uigur. oksak, oksak «simihs». 

'^ I. e. getianne. 

'3 Cf. cag. Jakin, u\gux. jakutniak «admovere». 

'•* Mendose Tpro jok alayesd scriptum, cf. osm. iUv.s«j. 

'5 Cf. cag. ^JySyM.^ kirghizicum solakaj, cf. etiam cuv. solagai, vid. apud 
Va.mbery 1. c. §. 163. 

'^ Cf. kaz. hild- «fasciare», germ. witidehi. 

'7 Quod ad formam, cf. cag. (^_».>uJijS>of apud P. de C. 

^^ I. e. di ole. Vocabulum turc. hiz, uti in glossario Ahuska denominato videri 
potest, plures habet significationes. Alpa/it fortasse pro ovaJI scriptum est. 



237 



slinden 



tassidi' invurte 

ayadi.'' recusavit 

simirme^ "^ 

togurme'* 

jandirdi.^ retbuit 

jali der mane 

bolar.'^ cristalle 

kuc sunadirme. mer ist czu 



suer' 



tiltagan soz 
jubangan^ soz 
inah.^ fidelis 




ficta vba 
(verba) 



esima kirdi." *oz mer idensin. .'° 

serpildi. " uf gepralt 

osang'^ wederspenik 

urudT. '^ ich habe gevohte 

berindim.'"* ich habe gear(b. .) 

kavdan."^ ugebrant 

Cuerme. ich warfe 

kizar is glut 

susarme. ich scheppe 

oldi 

kirildi'' \ 

, .. J> l:>irdir 

hoardi'^ y^ 

saygac.'^ des heres teyl 



^ Cag. ^jL^j^lj" «enlever» apud Vambery, germ. enffiiliroi. 
^ Cag. i^Lobt. 

3 Cf. cag. cJLoyA4jj.w «sorbere», germ. schliirfen. Glossa germ. slinden i. q. 
schlucken « glutire » . 

* Cf. osm. j^_^^«<3 «satiare». 
5 Cf. cag. Kki (JdnciJ. 

^ Osm. \j^i arab. *«Jj et sy^-, graece [irlpuXXo;, lat. «beryllus». 

7 I. e. mir ist zu schwer. 

^ Quod ad tiltagan, cf. uigur. titnia/i, hung. tiltani. Jubangan soz i. q. cag. 
«jLjL> «bagatelles», «frivolites» apud P. de C. 

9 (JLajI apud P. de C. 

^° «Venit mihi in mentem». Scriptor defective pro ist: is scripsit, quam glossam 
germ. lector quidam cumanicam existimans eam per uz (cag. (jwjl) interpretatus est. 

" Cf. cag. c)U-5vA«, germ. abprallen. 

^^ Cf. cag. ^o')5i apud P. de C. Et hoc quoque annotatum volo, vocalem o in 
hac pagina saepe d designatum esse. 

^3 llrundim. 

'4 Kaz. biren-. 

^^ Fortasse cag. ^jUoLs , cui tamen glossa germ. ungebrant minus apte 
respondet. 

^6 Osm. dU-Ljw^' «distendi». 

'7 Cag. jiLoNLLs. 



^^ Fortasse kaz. sajga/i. 



15' 



228 



bitisli' kisi. eyn artic man. 
juvduh.^ eyn ungeslahte man 
jipkirrime^ mer vuvllet 
kuganadir. ich andir beyde 
tohtarme.'^ i memoia teneo 
ungerme.^ uwe. grabe 
oyovlarme, intwerfen 
sirlarme.'' ich riyse 
kargase.^ eyn grigik man 
jandirme.^ retribuo 
ozgaca.^ andirs 



bolov (? t V. c)'' des wundes 

teyl 
jobaca. des marotes teyl 
huvarme. ich uvrge 



ty helle 



sindan \ 

tamuh'" 

er kelanedir. ha czart 

kucerme.'^ ich note 

tuman betli''* vster antH.'^ 

j6ga'ardirme' 

hoatdirme'^ 



ich b" geri 
gewrden'^ 



tmgsir. 



naschet 



' Mendose pro biticli scriptum, vid cag. ^>.A'aj. Cum. hiticli hominem litte- 
ratum sig-nificat. 

= Cf. cag. ^b^J, alt. Joj. 

3 Cf. cag. C/Lo».j *— 'jJ. 



i'L«Ucb&.»j. 



4 Cf. ca 

5 Cag. 
^ Cf. osm. 
7 Cag. ijiiU^Ls. 






Uti supra. 



arab. 



■yJ^MJ . 



9 Ca^ 



Ul^v 



jj.i, germ. iibrigeiis, im ilbrigen. 

^° Cf. cag. (^_^.+a.vaXiLj apud P. de C, de quo in glossario suo ita dicit : utani- 
chi/na/e se dit lorsque, par volupte, on ne se hate pas de boire le vin, mais qu'on 
le deguste lentement pour en mieux gouter la saveur. » 

" Cag. wp^J «ipars». 

^^ Cag. tyc\3. ijftXJV in lingua persica locum obscurum significat, hoc idem 
vocabulum etiam in lingua turcica usum obtinuit. 

^3 Cf. uigur. et cag. kiic «vis», osm. ^yij cf. etiam chivaicum Jdstaniak, hung. 
keszteni, kesztetni. 

'^ Cag. oo «vultus». 

'5 I. &. finster Aiitlitz (finstern AntlitzesJ. 

'" I. e.jdngiil irdim (idini ), pro quo \\\c jcigadrdirmc scriptum est. 

'7 Vid. uigur. kevek, cag. vil^.D . 

'^ I. e. ich bin gering gewordeij. 



229 

artirime.' ich oberige tatar tilga koneldi/ ha re(t) 

jerer." is vir smete (sic!) dicuge gerade' 

manarmen.^ ich iyn tuyche kislov.^ di bre^he 

keris.'* eyn geczeke tinger^ ligeakert akker 

kurulta kurar^ he wil ey hof tarlov." der akker 

halde kirigib. eyn trechtuk 

bavrsakdir"\^ he ist mer 
anirakdir'' ^^ mer . . wurde 
kogeripdir. '^ s ist schemeHk 

\Pcig- i6j giossariuni contimuititr'] 

telbuga.'* eyn leytzeyL be£i el'^ huffe hauz 

(?ci)arhar (sic!).'^isczuget(sic!) ^aridi. geschente 

> 

^ Cag. ;^_^o\f «accroitre» apud P. de C. 

2 Cf. cag. viJl4Jjjl (ifondre», «se fondre» apud P. de C, germ. es verschmelzf, 
pro quo hic vir smefe vel vir smefc scriptum est. 

3 Cag. ^vL^jLoj germ. eitifaucJien. 

4 Proprie «tensio», cf. cag. ^Jj^^y^^ h. 1. contentio, vid. germ. eyn gecze7tf;e. 

5 Ktiruifa, cag. ^^UJ.nJJ v. ^^'jS^syi i. q. mong. fchiirije etc, — fiurar 
i. q. cag. )^\j^- Germ. er wiff einen Hof haffen. 

6 Cf. \y^ (^'-^=?- apud VAmbery «Cagataitcbe Sprachstudien», pag. i. 

7 I. e. er redef die Zu7ige gerade. 

^ Fortasse cag. ^v^LcLajj. Germ. brc^/ie (sic!) i. q. bracfie «vervactum». 
9 Cf. cag. \J^Ju3 «repose» apud P. de C. 

'^ Osm. ^jLj , hung. farfu, bosn. farfa apud Blau, in antiqua Hngua Bisse- 
norum ffiorfou, vid. in diplomate quodam a Vambery allato : «rus Bissenorum, quod 
vulgo dicitur Besseneu fhorfou («A magyar es toroktatar nyelvekbeli Szoegyezesek», 
pag. 72.). 

" Cf. cag. ^Lu/yxiLj apud P. de C. 

'^ Mongol. amaraf; «amicus», amarafifaf «amicitia». 

^3 Cf. cag. cJLovKy^ «livescere». Cum. kogeripdir «pudet», vid.. germ. s(isj isf 
scfiemefifi:. 

^4 I. e. faf buga ; quod ad buga, cf. cag. ^^^.SXC^J, — cag. Jb' Vambery do- 
cente omne corpus longum significat. 

15 Cf. osm. ;3x)jLc.^, in glossa cum. (. .) arhar Htt. h falso Htterae r postpo- 
sita apparet. Scriptor glossam ger. czugef m&ndose czu gef scripsit, tanquam syW. czu 
«duo» significaret. 

'^ Fortasse beri ef, cf. Cag. ^^yj^^u>^ «citadeHe», «porte» apud P. de C. 



2,?0 




czede 



tangisip jatir 

kizarip jatir' 

jelni." das vytur 

jrgaladir \ is wagat 

kamaladir^ y^ (sic!)^ 

cayhaladir^ is plodirt 

silkinadir/ is schyt zich 

jitirdirn.^ ich hab vorlorn 

sarhitir.^ is ziyget 

ku(?s)u satkadi.^ di atwt hat 

sy gekreget 
savrak'° eyn schadel 
bas eyn hoybt 



se. liyt hi- jelpirmen." ich wedele 



horarme deficio 
hor. '^ defect 

konulvkce'-^ mit girahtikeyt. 
kasnaci.'^ der sluysar 
julovci. redemptor 
sahav. '^ Hspt (sic!) 
orsu. zeczt zich wedir 
bugermen,'^' ich valde 

cirlak'^ en vlischin 
ceber'^ kisi en reynlich m 
(= mann) 



^ Cf. cag. (^_^Lc«jLXjLji apud P. de *. Kiza?-i[p cag. ^•jfjAiJ «rubens». 
^ Kaz. jileii «uben>. «ferm. cuter. 

3 Cf. verba cag. (i'L4JLc.»jf et ^L^^-o, cf. etiam jak. ka»i)ia. 

4 Es 7vogef, .a^erm. med. ae. wui(eii. 



5 Cag. ^Lo^LajLsk. 



^ Cag. li/L^XA-A-w , franc. sclnitte»i. Schyt mendose pro schytet scrip- 
tum est. 

7 Cag-. dUjuo i. q. dU=of, 

^ Cag. (^ ^kt^Xjm «relacher» apud P. de C. Quod ad glossam germ., cf. germ. 
med. ae. sigeti. 

9 Primam glossam cum cag. ^yi^^ compararem, alteram vero cum uig. sat- 
kadi (vid. apud Vambery) eandem existimo, cf. interpretationem germ. di antwort 
hat si getiretiget. Kusugh hic non antiphonam, sed responsum significat. 

" Cf. cag. saut «thorax aheneus», proprie res qua aliquis protegitur, invo- 
lucrum. 



" Cf. cag. ^yXjJkj^ «eventail» apud P. de C, cf. etiam kaz. /itddzdk «homo 
incoslansi). 

'^ Cf. cag. j«j «inanis», cf. etiam uig. koruk, cuv. kura, vid. apud V,A.ArnERV 
«a torok-tatar nyelvek et}'m. szotara», §. 84., et hung. koru, kur etc. 

'3 Uig. kiiiiilik «honestasD, jak. klhio «honestus», «rectus». 

^4 I. q. osm. xfjXAJtXi»', pers. Si^ xjfyb», 

'5 Cag. «UsLw «balbus». 

'6 Cag. JLof^j. 

'7 Cf. cag. , vU^^f 



Cat 



"une femme agile», «bonne menagere'> apud \'\^n;KKV. 



23 1 



can^il ' ^\ 

, , .,, ^ ekisi bir dir 

bavlagil ^ 

tuler^ is hert sich 

kursov lap (Hr'* 

cahlasangis.^ mesigitis 

jiv/ dikke 

vvseydir. ^ lipkozit 

jiiksi undi. ha herte wol 

^uvre^ kiydi. ha hat das abach 

umme gekart 

sandireydir ha^ rozt. 

tirpildeydir. '° ha snatert 



siarme ich kem iym 
vvgil da cozgil" brichs 

un (= und) des'^ 
kozgahsirme. '^ ich wule 
bir joulr (sic !).'"* eyn leyik 
orguzurme.'^ ich weyde 
tulkma. engancz holcz'*^ (sic!) 
jarma. engespalde holcz (sic !) 
jaksi bogeyp'^ barir. ha czuyt 

wo(l) uws gerich(. . .)'^ 
aytip je ber^ng ie,"=' Tpitns.^° 



^ Uig. kammak «ligare». 

^ Cag. ^LojLcIj idem. 

3 Fortasse pro (isi )tiilc7' scriptum. 

* I. e. kursov/ap c//r, cf. cag. ^vl^^.i' «cingulum» ^LfJLxi/ \»,jj «cingi». 

5 Pluralis numerus secundae personae formae cond. verbi cag. ^^LojVjJL^. 

6 Cag. cL). 

7 Cag. ii/Lofc.uA5«(, quod germ. liebkoseii bene respondet. 
^ Kaz. ciiprcik «fragmenta panni». 

9 Cag. ^LoXiljjJuLw «delirare». 

^*^ Cf. cag. cJLiiLjyJO «agitare». 

" Cag. ^LoV^. 

'■^ I. e. brichs imd dens. 

'3 Cag. ^L4JLc.\«i5, germ. atifiviiJilen. 

'4 Cag. )^jJ, germ. das leifseil. Lcyik mendose pro leytzeyl scriptum est, 
nam voc. leyik ex lat. «laicus» (gr. Xat/.b;, cf. Xab;) deprofntum «populum» significat, 
vid. germ. med. ae. Icigc, leie, quae significatio hic haud apta esset. 

'5 Cf. osm. wO v»' «locus umbraticus», cag. vJ, alt. ore, iire «conis». 

^^ I. e. en gancz holcz fein ganzes holtz), vid. etiam subsequens ein gespal- 
tetes holtz, cum. jarma. 

'7 Cf. cag. D*J, i^J «heros». 

^^ I. e. ha (ha) czuyt wo(l) uws gerich(tet) «exiit bene compositus» (acie exacte 
stricta). 

'y Fortasse «promissis tuis mansisti», bering enim bcrdiug legendum est, je 
autem ex interjectione cje decurtatum videtur. 

™ Hanc glossam prorsus non intelligo. 



janglamdir' is hallet se ani jibekmi dept se* wat 
karmalarme. festino^ istu das'° (. .) de v(.) 

udaa.^ no emegar" \. 

... 1 / N „ 1 11 1 T, ^ en babe. 

eki kun udas(a) tz en tak noch kurtka ^^ 

inandir'' mecala.'^ en czebast 

menim ati javrutti^ ha hat julguu (.) '^ 

miyn phert gazeret krinpis 

sageseydirme.^ ich trachte icik.'^ en ober czoge pelcz 

araba cucldi^ dar karre sluk tobalak'^ parkii'^ 

nedir jez''^ e^m czeyn. 

berisirme.^ ich halfe gabin ayak kosulgiP^ strekke di fuse 

[^Pag. 164 eaque ultima totius codicis continuationcm et finem 
glossai^ii complcctitur^ 



' Cf. cag. ^wLx^jVXjU, osm. «JijLj «echo». 

^ Cag. ^LajJJLoxUj «tatonner maladroitement» apud Vambery, hic «tumultuose 
agere». 

3 Cag. Ljy. Glossa germ. no mendose pro nach «postea» scriptum est. 

4 I. e. Zwei tag nacheinander. 

5 Cf. cag. \J^j^%<X^^ «faire approcher» apud P. de C. 
^ Cf. cag. (jiX>j£.Lw. 

7 Cf. cag. C/1/OjOe.s» et C/Lt.ijvO».=»- «sursum verti». Lineola sub littera £• pau- 
luni ad sinistram producta r supplet. 
^ Cag. C/Lt-iiovAJ. 
9 I. e. sen aTii jibbknii depfjir sen. 

^' IT (Vit isi fu das . . de v . ., vid. germ. med. ae. waJtt «quando». 
" Cag. m. 

'^ Cag. Lij\fci* «vieillc femme» apud P. de C. 

>^ I . I 
'3 Cf. cag. v^LwLo. Quod ad czebasf, cf. got. vasti «vestis». 

'4 Cag. ^y»iy^.. 

'5 Cf. cag. dL«j.S\jf «jaquette de femme» apud P. de C. 

^^ Cag. ,jj»Lj«Ji «racine de la dimension d'une olive et douee de proprietes 
salutaires ; rond ; mis en pelote» apud P. de C. 

'' Partiu pagina codicis subsequenti parfKun scriptum est. 

'^ Fortasse kaz. jiz «cuprum», vel potius «pertica aenea», cui signiticationi 
germ. czeyn magis apte conveniret. 



^> Cf. cag:. , vL»JL»i%i et ^iL^«.i', kaz. fcus-. 



m 



i^kir. ' enbruch gurtel 
siltov. "" potwar^ 
emanirmen.'* sa^^rlarme 
horlarme. ^ despicio 
manaysis.^ sine modo 
ohsassi.^ similitudo 
amassa. semp (? = semper) 
taffar uSga.** adsolaciu (ad 

solatium) 
mohdak.^ stump 
horen.'° en reyic 
trapes" ^ 



suffera" 
halha'^ 



mesa (= mensa) 



boksmen et. enziytc vleys 
en^im. miynes selb 
kesetmak'''* uCun 

durch vurc(ht) 
korkutmak u^un 
kerterme'^ ich kerbe 
a(n)gTguc."^ enleyter 
pesa"'' en hantwerk 
odim. koralmadim'^ 
aziz. pegrinus (= peregrinus) 
acebergil expone 
keneta. gehch 
ocugil.'^ pmoneas 
joldagilar^° 



' Cag. x«Ji.SVj(, osm. vttr^J^ vid. apud BlANCHI. 

^ Cag. ^LcLyCO «imputation mensongere», «calomnie» apud P. de C. 

3 Yinng. paJfar, antiquum s\a.v. potvor vid. apud MlKLOsrCH «Die slavischen 
Elemente im Magyarischen» pag. 48 sub n. 644. 

■* Cag. dLijLfjf «prendre garde» apud P. de C. 

5 Cf. osm. (^_^^Lj xtis». 

^ Cf. pers. LjLo «similis». 

7 Cf. cag. (jiiLwUi»»! «similitudo», (a,«Lcik;^«f «simiHs esse». 

^ Mendose scriptum pro taffarufga, cf. osm. k-^^ «recreation» apud HlN- 
DOf;r,u. 

9 Cf. jak. 7miii7ir. 

^° Osm. *)5^, gr- '/'"•'po;. Glossa gcrm. reyic pro reyge scripta est. 

" Osm. S'^fwb, gr. -pa;r£^a, proprie TETpajrs^a ni. cum quator pedibus, qua- 
drupes. ^^ 

^^ Osm. Sj-aAu, arab. Sj.A*u. 

13 Cag. ^jUiibj. 

^■t Cag. (VLx)Ul*«JJJ. 

^5 cag. dUjy^ 

^^ Cf. cag. jiU.£.f «ascenderc» ; glossa afnjgigicc mendose pro agitiguc scrip- 
tua videtur, cf. quod ad formam kaz. haskic «scala». 

'7 Pers. X-w*-o i. q. arab. xiwi» ars, quam quis exercet lucrandi caussa, artifi- 
cium, vid. apud VULLEKS. 

'^ Fortasse ij;'^»^ «lignum» Jf.i «instrumentum», j^tXJtx) «metallum». 

^9 Cf. cag. ^S. 

'^"' I. e. joldagilar. 



^34 



ozma 



boz togur. 



wirkit 
iscv.^ en erbeyter 
jalci* enmitelink (sic !) 
totha''. schade^ 
kaska.^ kah 
jaHnvrme.'' ich blice 
tobalak. parkun ^ 
jez. en^ czeyn 
ucuh''' towp pros 
kunh. spruy" 
mahtarmen'^ 



overmen 



ekisi birdir 



toba. ma culpa ( = mea culpa) 

javlov"* ephanne (sic !) 

ji'di.'^ treyp czuzamene 

usurme \ 

mich vruyst 



tongarme 

kirov. riyf 

cere.'^ enkopicze (sic! 

keben. enhuwte (sic !) 

sahf' 

sergek 

kongrov'^ en schelle 

baley 

duley^" ^ ebik 

mengu' 



en wahinde man 




^ Cag. ii)Lov«( «depellcre». 

^ Cao". \y^y^ ■«»■? «le.xit», germ. ivii-kt. 

-5 Cag. -^ -•'•■;' «operarius». 

4 Kaz. yV^/cV (imercenariusn. 

s I. e. «damiuimn. 

^ Cag. iJLtiLsj quod in lingua cum., uti ex glossa allata videri potest. calvum 
significat. 

7 Cag. ^iL4.AjJL}, germ. bliiizeti. 

^ Uti supra. 

9 Uti supra (pag. 163 cod.). 
- Cag. ^^1. 
" I. e. «palea». 
'^ Cag. ^LxiUjLo «laudare». 
^3 Cag. dUi^f idem. 
'+ Fortasse cag. 
'5 Cf. cag. ^^Ui-o. 
'^ Franc. frisefi. 
'7 Fortasse cag. jmIj.a^. 
'^ Cag. ^_s?j5Luu. 
^^ Cag. J^JUaJ» «campana». 
^° Cf. cag. 15^5-^' «omne», proprie «circulus». 

^^ Cag. fnejigi, alt. mihigkii, uigur. meiigi, iniiigi, vid. apud Vambkry «a to- 
rok-tatar nyelvek etym. szotara» pag. 219, 220, §. 231. 
^^ I. e. ewie;. 



235 

salinirme' ich l)ihen<^^e erkec johladim/' icli vmiste 

asi.^ der kern (= vermiste) 

^erci.^ enkremer (sic!) urus^ gewurfen czege 

kisicH^ "\^ conglu aynir^ 

, . > sluk 1-1 1 

sohti ^ ^ conglu bulganir 

sirih. en merder^ 
S^Finis Codicis nnuanici'] 



^ Cf. cag. ^L^JLai «pendere» viLsV^JLu; «amulette qii'on suspend au cou» 
apud P. de C. 

^ Mendose scriptum pro ozi «granum ejus». 

3 Cag. '^v-'^ «epicier», «pharmacien», «quincaillier» apud Vambery, «mar- 
chand ambulant» apud Pavet de CouRT. 

't Primam glossae consonam /' legendam opinor, quae nostra lectio si recta 
esset, huic glossae Cag. ^vL»-wwl<o comparandum sit. 

5 Cag. yy^jMj «fourrer», «enfoncer» apud Vamrery. 

^ Cag. LjLo^L**j. 

7 Cag. (jii^jjf, quod hic capram novellam significat, vid. interpretationem germ. 
gewttrfeii czege (germ. med. ae. z/gej. 

^ Cf. cag. jvLoLbf ji-Lj «angi animo», vid. apud Vambi^RY in glossario fag. 

9 Fortasse mendose pro mafder scriptum. Quod ad cum. siVih, cf. osm. X2».j-u/, 
jak. sdrcik ; alt. serke capram novellam significat, vid. Vamberv «a torijk-tatar nyel- 
vek etym. szotara», pag. 130, §. 155. 



EXCURSUS PRIMUS. 

DE AENIGMATIS. 

AEOUE atque antiquissima populorum sapientia in proverbiis et fabulis 
L eorumque religio in mythologicis perceptionibus de infinito, ita 
mens curis relevata jam antiquissimis temporibus se in inventione aenig- 
matum manifestabat, in quorum compositione ingenium nihil aliud 
quaerit, quam ut sibi et aliis hilaritatem afferat, quare in brevissima 
aenigmatis forma, quam raro paulo longius dilatabant, res diversae 
vel quae fallaci tantum similitudine cohaerere videantur, inter se con- 
nectuntur, saepissime vero improprie vel indefinite denominantur. Aenig- 
mata autem jam in antiquissimis litteraturae monumentis passim occu- 
runt, ut in libro judicum veteris testamenti, ubi hoc SlMSOXlS aenigma, 
c^uod Philistaeis solvendum proposuit, reperitur : 

Hoc loco aenigma ni"" nuncupatur, quod vocabulum in libro 
Daxielis calliditatem, fraudem significat. Sphingis aenigma primus 
memorat Sophocles (Oedip. Tyr, 130 , sed eius verba non affert. 
Ne ASCLEPIADES quidem aut diei temporum aut animalis mentionem 
facit. Idem aenigma apud DlODORUM (IV, 64 ita sonat : Ti iazc rb wlzb 
(HTzow, zpiTiow xat ztTpa7zo'rj, quod demum in libris posterioribus men- 
tione diei temporum nova accepit incrementa. Ecce Sphyngis aenigma, 
quod Oedipus solvit, in ulteriori sua forma : «quodnam est animal, 
mane quadrupes, meridie bipes, vespere tripes r» In hac aenigmatis I 
forma homo improprie aiiiiiial nuncupatur diversaeque aetates ejus \ 
cum diversis diei tomporibus comparantur. ASCLEPIADES quidem apud i 
jitJiciiacnni ens aenigmatis generi i^o.Tcr^yv annumeravit. Geminatio, paro- : 
nomasiae, onomatopoesis, composita insolita, nec non vocabula lusoria j 
vel talia, quae rarissime usurpantur, auditoribus aenigmatum quam 
plurimam afferunt delectationem, maxima tamen hilaritas per con- 
junctionem rerum inter se admodum diversarum atque per denomina- 
tiones earum improprias excitatur. ; 



De collectionibus aenigmatum turcicorum pauca tantum admoneo. 
I. Celeberrimus Bohti.ingkius in specimine textuum jacuticorum sex 
aenigmata in lucem edidit, quorum primum hoc est : Kim bar buologhai 
yoragha syox bari tilinan kapsatacci ? 

Oi dorghono. 

«Quis est, qui indoctus omnes loquitur linguas r 

Echo» 

(Ueber die Sprache der Jakuten, pag. 95.) Aenigma jacutice 
fabniig nuncupatur, cf. tai, tcijabin. 2. JoSEPHUS BuDENZ, vir summae 
doctrinae, in dialecto chivaica itidem sex edidit aenigmata, quorum 
eum ]\Iolla Iszliak Ozbegiensis gnarum fecit, eorumque quartum cum 
ante citato vSphingis aenigmate plane convenit (azanda tort ajak minen 
jiiredi, kiin orta iki ajak minen jiiredi), quinti (iki basi bar, tort kulagi 
bar, tort kozi bar, alti ajagi bar, tort ajagi minen jiiredi, jigirme tort 
tirnagi bar «duo capita, quattuor aures, quattuor oculos, sex pedes 
habet, quattuor pedibus graditur, vigintiquattuor ungues habet») duae 
formae aliquantum variantes etiam Hungaris notae sunt. Molla Iszhak 
voc. aenigma dialecto sua ojiin Jiikajct «lusoria dictio» nuncupavit 
(Nyelvtud. Kozlemenyek, T. IV. f. II. pag. 275). 3. Radloffius unde- 
viginti tribus Tolosensis aenigmata edidit, quorum ultimum : 

tosto pudai tiigiiliip kaltir. tangarining jiltis 

cum secundo aenigmate a Bc)HTLINGKIO edito in ipsa rei perceptione 
convenit. Ecce aenigma jacuticum : 

balagan iirdiigar carpa toxtop sitar iisii. sultustar 

«super tugurium furfur dispersum jacet, 

stellae» 
(1. c, vid. I. T. operis Radlofii, pag. 239). 4. Gabriel Balint 
in dialecto kazanica 46 aenigmata edidit, de quibus dicit : bu jomak- 
larni kerasennarnen Kazandagi iskolisinda iijrangan malajlar jijib jaz- 
dilar «haec aenigmata discipuli scholae christianae in urbe Kazan col- 
legerunt». Duodevicesimum hujus collectionis aenigma: 

oj tiibasenda iuak tas. 

jondoz 
cum secundo jacutico convenit (Kaz. tatar nyelvtanulmanyok, fasc. 
I. pag. 5 — 7). Kazanice aenigma Jouiak sonat , cf. cag. gitmbak 
« nodus » . 

Codex cumanicus bibliothecae ad divi Marci Venetiarum pag. 
119 — 120 quinquaginta aenigmata cumanica complectitur , quorum 
numero collectiones adhuc notae novis magni pretii incrementis augen- 
tur. In quadragesimo primo is, qui aenigma proponit, auditorem non 



238 

solum ad solvendum aenigma commovet, sed etiam ei supplicium mi- 
natur, si aenigma recte solvere nequeat. Excitatio ad solvendum 
aenigma in primo quoque aenigmate chivaico invenitur, utpote : niiini 
tap — dcp soridclcr cdivina — ita interrogant». Dispositio aenigmatis 
cum. numero 9 notati ; scnda nienda joli in sequentibus quoque aenig- 
matis hungaricis obvenit i, nekeni is van, neked is van, a vcn tus- 
konak is van, de Istennek nincsen «ego habeo, tu habes, vetus quoque 
truncus habet, sed Deus non habet, i. e, umbra» 2. ndlam is van, 
ndlad is van, de a ma szilletett gyermeknel legtobb van «penes me est, 
penes te est, sed penes infantem hodie natum plurimum est, i. e. ju- 
ventusi). Dispositio tricesimi sexti aenigmatis cumanici cum hoc hun- 
garico plane eadem est : lik, lik, vegig lik, vegestelen vcgig lik ; csoino, 
csonio, vcgig cso77i6, vcgestelen vegig csojnb, — nddszdl «foramen, foramen, 
usque ad finem foramen, — tuber, tuber, usque ad finem tuber i. e. 
arundo » . 

Lector aenigmatum cumanicorum facile perspiciet maximam eorum 
partem esse ad vitam nomadum referendam, ut, e. g. sextum, unde- 
cimum, tertium decimum, quartum decimum, undevicesimum, vicesi- 
mum etc, in quibus tentorium, desertum, camelus, equus memorantur. 



EXCURSUS ALTER. 

DE GLOSSIS GOTICIS APUD B U SBEQ V I U M. 



Quaedam excerpta ex quarta Augerii Gislenii BUSBEQUII epis- 
tola «de legatione turcica», in quibus auctor de gente Tauricae Cher- 
sonesi germanica disputavit* 

«Non possum, inquit B., hoc loco praeterire, quae de gente ac- 
cepi, quae etiamnum incolit Tauricam Chersonesum, quam saepe audi- 
veram sermone, moribus, ore denique ipso et corporis habitu, origi- 
nem Germanicam referre. Itaque me diu cupiditas tenuit videndi ab 
ea gentem aliquem, et si fieri posset inde eruendi aliquid quod ea 
lingva scriptum esset, sed hoc consequi non potui. Casus tamen ut- 
cunque desiderio meo satisfecit. Cum essent duo huc illinc delegati, 
qui nescio quas querelas nomine eius gentis ad principem deferrent 
meique interpretes in eos incidissent, memores quid eis mandassem, 
si id usu veniret, ad prandium illos ad me adduxerunt. Alter erat 
procerior, toto ore ingenuam quandam simplicitatem prae se ferens, 
ut Flander videretur aut Batavus ? alter erat brevior, compacto cor- 
pore, colore fusco, ortu et sermone Graecus, sed qui frequenti com- 
mercio non contemnendum eius lingvae usum haberet. nam superior 
vicinitate, et frequenti Graecorum consvetudine sic eorum sermonem 
imbiberat, ut popularis sui esset oblitus. interrogatus d,e natura et 
moribus illorum populorum, congruentia respondebat. Aiebat gentem 
esse bellicosam, quae complures pagos hodieque incoleret, ex quibus 
Tartarorum regulus, cum expediret, octingentos pedites sclopetarios 
scriberet, praecipuum suarum copiarum firmamentum ; primarias eorum 



* A. G. BusBEQUIl 1). Legationis turcicae epistolae quatuor etc. Hanoviae 
MDCV. 



240 

urbes, alteram ]\Iancup vocari, alteram Scivarin. Ad haec multa de 
Tartaris eorumque barbarie : in quibus tamen singulari sapientia non 
paucos reperiri memorabat. Nam de rebus gravissimis interrogatos, 
breviter atque apposite respondere. Ea de causa non temere dictitare 
Turcas, reliquas quidem nationes scriptam in libris habere sapientiam, 
Tartaros libros suos devorasse, ideo in pccforibiis eain hahcre rccondifavi ; 

quam promant cum opus sit, et vel uti divina fundant oracula.» 

«Nunc adscribam pauca vocabula de multis, quae Germanica 

reddebat. nam haud minus multorum plane diversa a nostris erat forma: 
sive quod eius linguae natura id ferat, sive quod eum fugiebat me- 
moria, et peregrina cum vernaculis mutabat : omnibus vero dictioni- 
bus praeponebat articulum f/io aut f/u: nostratia, aut parum differentia. 
haec erant : 



Broe. 


Panis. 


Tag. 


Dies. 


Plut. 


Sangvis. 


Oeghene. 


Oculi. 


Stul. 


Sedes. 


Bars. 


Barba. 


Hus. 


Domus. 


Handa. 


Manus. 


Wingart. 


Vitis. 


Boga. 


Arcus. 


Reghen. 


Pluvia. 


Miera. 


Formica. 


Bruder. 


Frater. 


Rinck sive 




Schuuester. 


Soror. 


Ringo 


Annulus. 


Alt. 


Senex. 


Brunna. 


Fons. 


Wintch. 


Ventus. 


Waghen. 


Currus. 


Siluir. 


Argentum. 


Apel. 


Pomum. 


Goltz. 


Aurum. 


Schieten 


Mittere sagittam 


Kor. 


Triticum. 


Schlipen. 


Dormire. 


Salt. 


Sal. 


Kommen. 


Venire. 


Fisct. 


Piscis. 


Singen. 


Canere. 


Hoef. 


Caput. 


Lachen. 


Ridere. 


Thurn. 


Porta. 


Eriten. 


Flere. 


Stern. 


Stella. 


Geen. 


Ire. 


Sune. 


Sol. 


Breen. 


Assare. 


Mine. 


Luna. 


Schuualth. 


Mors. 



Knauen fag erat illi Bonus dies ; Knaucn bonum dicebat, et 
pleraque alia cum nostra lingua non satis congruentia usurpabat, ut 



Jel. Vita sive sanitas. 
Jeltsch. Vivus sive sanus. 



Jel uburt. Sit sanum. 
Marzus. Nuptiae. 



241 



Schuos. 


Sponsa. 


Baar. 


Puer. 


Ael. 


Lapis. 


Menus. 


Caro. 


Rintsch. 


Mons. 


Fers. 


Vir. 


Statz. 


Terra. 


Ada. 


Ovum. 


Ano. 


Gallina. 


Telich. 


Stultus. 


Stap. 


Capra. 


Gadeltha. 


Pulchrum 



Atochta. 

Wichtgata. 

Micha. 

Lista. 

Schediit. 

Barrotsch. 

Cadariou. 

Kilemschkop. 

Tzo vvarthata. 

Jes varthata. 

Ich malthata. 



Malum. 

Album. 

Ensis. 

Parum. 

Lux. 

Voluntas. 

Miles. 

Ebibe calicem. 

Tu fecisti. 

IUe fecit. 

Ego dico. 



Jussus ita numerabat. Itay fua, fna, fyder, fy^'fy •^^'^■^> scuene, pror- 
sus, ut nos Flandri. Nam vos Brabanti, qui vos Germanice loqui fa- 
citis, hic magnifice vos efferre, et nos soletis habere derisui, ac si istam 
vocem pronunciemus rancidius, quam vos Seuen effertis. Prosequebatur 
deinde, Atlienyne {{0.^0.: Athe, nyne), thilne, thimita, thunetua, thunetria, 
etc. Vig-inti dicebat stega, triginta, threithyen, quadraginta furdeithien, 
centum sada, hazer mille». 

Doctissimus Car. Jul. Schroerus a me de significatione eorum 
vocabulorum interrogatus, quae intellectu difficiliora sint et quae Bus- 
BEQUIUS cum lingua germanica non satis congruentia opinatus est, 
litteris ad me perhumaniter missis, rectam maximae eorum partis inter- 
pretationem auxilio linguae goticae possibilem esse non solum prae- 
dicavit, sed etiam allatis glossis goticis, quae iis respondeant, lucu- 
lenter demonstravit, Massmannum nominans, qui in «Haupt's Zeit- 
schrift») I, 345 — 366 has Busbeckii communicationes tractavit. Hoc 
loco adscribam comparationes viri doctissimi : Knauen -fortasse cum 
got. ganaiiha wjzapxeia idem est ; 

iel, ieltsch — got. haili «salus», hails «sanus»; 

iel uburt ~ got.hdit 7>aurthai (i. g. germ. hcit iviirde) ; 

schuos fortasse got. sves ; 

baar— got. barn ; 

ael = got. hallus «petra»; 



CODKX CUMANICUS. 



16 



242 

incnus (? moins v. niems) = got. mimz «caro»; 

fers = got. vair ; 

statz = got. statJis yf^, «terra», «ripa»; 

ada, cf. apud Grimm formam a(tdt (Worterb. 3, 76;, quae tamen in 
monumentis linguae got. desideratur; 

ajio = (got. hanjo!}, ant. germ. fahd.) hcnnd ; 

stap fortasse mendose scriptum pro saxonico : scap «ovis» ; 

gadeltha — got. gatilaba «aptum»; 

wichtgata = got. hvcitata ; 

m,ycha = got. mcA^i «gladius»; 

/ista = Maszmannus got. leitista «minimum» supponit; 

borrotsch = got. ga-baurjdthiis «voluptas» (non «voluntas«, ut apud 
Busbequium) ; 

cadariou =. ^gadaura^' «socius» fforma supposititia apud Masz- 
MANNIUm) ; kilemsch/cop fortasse got. ganim scap ; 

tzo warthata = got. thtc vaurhti thata «tu fecisti hoc» ; 

ies varthata = is vaurhta thata «ille fecit hoc» ; 

ich malthata = got. ik maha/ida thata. 

Comparatio adverbiorum numeralium haec est : 



ita 


= got. ainata. 


tua 


= got. tva, 


tria 


= got. thrija. 


fyder 


= g^ot. fidvor. 


'fyuf 


= got. fitnf. 


seis 


= got. saihs. 


scuene 


= got. sibun. 


athe 


= got. ahtau, 


nyne 


= got. nitin. 


thiine 


= got. taihun. 



Loco got. tvaitigjus apud BusB. forma manifesto corrupta ^/^^rt legitur. 

Numeralia sada «centum» loco got. taihun tchund s./iunda et /lazer loco 

got. t/msundi ex lingua persica depromta sunt, vid. formas pers. 

Juo s. tX*u (sancr. c^ata) et vkiC, cf, etiam hung. szdz, ezer. — Voc. 

marzus «nuptiae», quod SCHROERUS auxilio linguae goticae expli- 

s ' <- - . . 

cari posse negat, mihi cum ar. ^^y*jo idem esse videtur, quod etiam 

in dialecto osmanica usurpatur, cf. dictionem arabicam : iLj»Ls\il 



243 

«aaJI ^Xs. «exposuit pucllani xfiuitni). Ne voctil)uluni tflich (luidem SCH. 
ciuxilio linguae g"ot. explicari posse dicit, — nil niiri, lioc enim voca- 
buluin turcicum est, cf. cag". ////', osm. dcli. Vocabulum a/ocii/ir, quod 
itidem pro gotico haberi non potest, fortasse ex graeco az^jxroq v. 
aT'j-(rj^ corruptum est. 

«Quin etiam, pergit. B., cantilenam eius linguae recitabiit, cuius 
initium erat huiusmodi: 

ivara 7vara iiigdolou : scil te gira Galtzii hocmisclcp dorbiza ca.^'- 
Hunc textum prof. SCHROERUS vix germanicum esse opinatur. 
Maszmannius, qui eum germanicum sive goticum opinatus est, hoc- 
iiiisclcp : haiiiiiskaiia hlaip, ac dorbiza : tharbiza «pauperior)) legit, sed 
nec ille ex hoc textu ullum sensum elicere potuit. Quum hunc tex- 
tum diligentius p.erlegissem, eum procul dubio turcicum esse comperi, 
in qua opinione litteris SCHROERI magis corroboratus sum. Noli 
mirari. Nam et in paucis BuSBEOUll speciminibus quaedam vocabula 
continentur, quae Uoti frequenti Turcarum commercio in linguam suam 
receperunt, et unus delegatorum origine Gotus auctore BUSBEQUIO 
paucam popularis sermonis habuit notionem. Textum ante citatum in 
hunc modum transcribendum esse censeo : 

vara vara iiig dolu, sii tegira gdlt(ci) sii. Gdini islcp dorb-isd ca, 

(ultimus hujus strophae versus desideratur), id est «sensim sen- 
sim impletur, haec regio tota aqua est. Navis quum illic constitit», 
— — — — — Galtzu mendose pro goltd (goidd) su scriptum esse 
videtur, vid. J,5^«lieu ou se rassemblent les eaux» apud Pavet de CouR- 
TEILLp: ; dorb defective pro dorih scriptum, ultima vero syllaba ca fortasse 
ex aiiga (aiigar) corrupta est. Gerundium istep ex istdjiip contractum 
est, quae contractio in dialecto kazanica saepius occurrit. Formae in 
hunc modum contractae etiam in codice cumanico inveniuntur. «Hi, 
inquit B., Gothi an Saxones sint, non possum dijudicare. Si Saxones, 
arbitror eo deductos tempore Caroli magni, qui eam gentem per 
varias orbis terrarum regiones dissipavit. Cui rei testimonio sunt urbes 
Transilvaniae hodieque Saxonibus incolis habitatae. Atque ex iis fero- 
cissimos fortasse longius etiam summoveri placuit in Tauricam usque 
Chersonesum, ubi quidem inter hostes religionem adhuc retinent Chris- 
tianam. Quod si Gothi sunt, arbitror iam olim eas sibi sedes tenuisse 
Getis proximas. Nec erraturum fortasse, c^ui sentiat maiorem partem 
eius intervalli, quod est inter Gothiam insulam et Procopiam, quam 
hodie vocant, a Gothis aliquando insessam. Hinc diversa Gothorum, 

i6* 



244 

Westgothorum et Ostrogothorum nomina: hinc peragratus orbis vic- 
toriis, et seminarium ingens barbaricae multitudinis. Habes quae de 
Taurica Chersoneso ex his Procopiensibus didici». 

Vocabularium BuSBEQUll ante citatum unicum complectitur ling- 
uae Gotorum Tetraxitarum monumentum, de quibus (rotis vid. Anzeiger 
des germ. Museums, Norinbergae, 1859, Pag. 13. 93.* 

• Ad excerpta nostra, cf. etiam Joannes INIolnar «Magyar Konyvhaz» I. 
sectio, pag. 188. De Gotis Tetraxitis vid. apud Procopium (de bello got. IV. 4, 5). 



VOCABULARIA. 



I. VOCABULARIUM CUMANICO- III. VOCABUL. GERMANICO-LAT. 

LATINUM. IV. VOCABUL. MEDIAE ET POSTREMAE 

11. VOCABUL. PERSICO-LAT. LATINITATIS. 



Vocabularium cumanico-latinum, in quo omnia codicis cumanici 
vocabula, quae in columnis glossarii cumanicis et in textibus leg"untur, 
ea quoque, quae ex lingua persica aut arabica depromta sunt, ordine 
alphabetico digesta inveniuntur.* 



Aazam «homo» pag-.'66, asan pag-. 109, 
azam pag. 164. 

Aiaz «caelum serenum» pag. i8i. 
Aygakladi «perdidit» pag. 182. 

Ayti «dixit»pag. i6i,ayturmen «dico» 

pag. 20, ayt «dic» ibid. 
Ayna «dies Veneris» pag. 80. 
Aynalamas «non delectatur» pag. 165. 
AypSlZ «sine macula» pag. 189. 
Ayran «trabes unum equum ab altero 

dividens» pag. 121. 
Ayri «distinctus» pag. 143. 



Ayringler «eiigete» pag. 141, ayru- 

men «separo» pag. 56, ayrgil forma 

imperativi ibid., ayrga i. e. ayrgau 

«separatus», «distinctus» pag. 146. 
Ayl «cingulum» pag. 12, ail scriptum 

pag. 122. 
Ayll «gravida» pag. 215. 

Ayltartarmen «cingo» pag. 12. 
Augustin n. pr. Augustinus p. 162. 

Austirmaga «fauces» in dat. pag. 138. 
Aurex «latrina» pag. 120. 
Ak «albus» i. q. ac. 



* In hoc vocabulario pariter atque in tribus vocabulariis sequentibus nonnullas 
falsas lectiones et interpretationes editionis locis suis correximus. Quum unus idemque 
sonus in codice saepe per varias Utteras notetur et hoc etiam principio vocabulorum 
obveniat, ita e. g. j per /, J, y, — k hd et ^^ per X', c, ch etc, nos respectum ad 
hanc diversam sonorum denotationem habentes vocabula unius ejusdemque soni ini- 
tialis et nonnunquam unum idemque vocabulum sub diversis initialibus vocabulario 
congessimus, quod nobis juxtapositioni diversarum litterarum sub una eademque ini- 
tiali praeferendum videbatur. Ordo litterarum, quem in vocabulario secuti sumus, 
sequens est : 

a, d, e, i (J), o, u, tt, il (w) \ k, c, ch, g\ gh, h, J ( i), y (J, i), c, g, t, d, 
n, ,v ( = j" s. .V s. z), s, sch, z, p, b, in , /', v (110), r, I. 

Vocabula, quae in codice pluries legi possunt, plerumque ea pag. adduximus, 
in qua primum occurrunt. 



248 



Akkoy i. e. ak koy ((tentorium novae 

nuptae» pag. 143. 
Ac «albus» pag. 108, — apac «acimo- 

dum albus» pag. 143. 
Acca «pecunia» pag-. 91. 
Acsa «vesper» pag-. 80. 
Acmac «fatuus» pag-. 116. 
Achel «sipientia» pag-. 53, — «sapiens.) 

pag. 115. 
Ag «rete» pag. 70. 
Aga in hac compositione auanhig agasi 

«avunculus» pag'. 180. 
AgaC «lignum» pag-. 89, «asser» pag. 

120, — tic agac «columna» ibid. 
Agar «fluit», «manat» pag^. 197. 
Agengic «scala» pag. 120. 
Ager «gravis» pag. 76, — «honor» pag. 

30, — «pondus» pag. 85, — ager 

chelle «graviter» pag. 66, — agcr 

sij bila s. auursibile «honorifice» 

ibid. 
AgermaC «infirmitas» pag. 86, — agi- 

rich «aeger» pag. 167, — agrich 

«aegritudo», «morbus» ibid., agre- 
mac idem pag. 19. 

Agerlarmen «honoro» pag. 30, — agir- 

lap «honorans», «consecrans» pag. 
158, — agirlalik "honoremus!», «con- 
secremus!» pag. 160. 
Agmgan «ascendens», «ascensus» pag. 



Agis «os» pa< 
pag. iio. 

As:izd'di i 



165, agX scriptum 



e. agizdurdi «fudit» 

pag. 209. 
Aguxlug «frenum» pag. 122. 
Agsah «claudus» pag. 117. 
Agbet «omnino» pag. 69. 
Agmanirmen mendosc scriptum pro 

aginirmen «ascendo» pag. 0. 
Agriki s. agrigl, cf. agrich pag. 187. 
Agrurmen ■■doieo» pag. 19. 

AghHc «albedo» pag. 86, cf. ac. 



Aha «fluit» pag. 207, cf. agar. 

Ahim «flumen» pag. 222. 

Ahca i. q. acca pag. 144. 

Ay «hma» pa.g. 78, ((mensis» pag. 79, — 
ay basi «calendae» pag. 80. Haec 
sunt nomina duodecim mensiumanni: 

1. safar ay ((januarius» pag. 80. 

2. SOUnZ ay «februarius» ibid. 
3.yHaS ay «martius» pag. 81. 4.tob 

ay «apriHs» ibid. 5. songusax ay 

«majus» ibid. 6. CUS ay ((junius» ibid. 

7. orta cux ay «julius» ibid. 

8. SOnchitx ay «augustus» ibid. 

9. cheS ay «september» ibid. 10. orta 

ches ay «october» ibid. 11. curban 
baran ay «november» ibid. 12. asuc 

ay «december». 
Aya "palma manus» pag. 112. 
Ayach «pes» pag. 113, ayak scriptum 

pag. 232, — ayag Uxi «suffrago» 

pag. 113. 
Ayadl «recusavit» pag. 22']. 

Aianirmen «parco» pag. 132, — ayan- 

dim «peperci» ibid. 

Ayas i. q. aiaz pag. 82. 

Ayu «ursus» pag. 128. 
Ac «fameHcus» pag. 144, — acikting 
«esurivisti» pag. 193. 

Azarmen «aperio» pag. 7, azchil 

imp. ibid., acsa forma cond. pag. 7, 
aceluptur «apertum est» pag. 160 

A^ebergil «expone» pag. 22f2>- 

Acergansa «si moeret» pag. 158. 

Aci «acer», «amarus» pag. 83, — acitas 
i. e. aci tas «alumen» pag. 92. 

Acirganurmen «amaresco» pag. 180. 

AcUV «amaritudo» pag. 193. 

Acchuz «clavis» pag. 119, azchuz 

scriptum pag. 12. 
At «equus» pag. 121. 
At «nomen» pag. 40. 
Ata «pater», atta scriptum pag. 113, — 

ulu ata «avus»pag. 180, ullu atta 



249 



pag. 114, — tin ata «paterspiritua- 
lis» pag. 157, — atalih «vitricus» 
pag. 142. 

Atagirmen «nomino» pag. 40, attagil 

imp. ibid. 
AtaS «cognominis» pag. 226. ^ 

Atar «aromatopola» pag. 91, ar. ■Xh^.. 
AtOV «insula» pag. 1:59. 

Atlaniirmen «equito» pag. 24, atlan 

imp. ibid. 
Atlarmen «transgredior» pag. 222. 
Atll «nominatus» pag. 144. 
Atlu chisi «eques» pag. 105. 
Anig UCUn «quamobrem»,«ergo»pag.65. 
Anuclarmen «praeparo», pag. 43, 

anuclagil imp. ibid. — anuclamac 

«praeparatio» ibid. 
AnuS «adhuc» pag. 64. 

A(?n)gigu^ i. e. anginguc «scala» 

pag- 233- 

Angid'di i. e. angindurdi «ascen- 

dere fecit» pag. 189. 
Anginza «donec» pag. 65. 

Anglarmen «intelligo» pag. 31, an- 
glagil imp. ibid., — anglamac 

«intellectus.» 
Anca «tantum», anca anCa idem pag. 
158, — anca cakH idem pag. 189. 

Ancak «illico» pag. 165. 

Ant «juramentum» pag. 138, — ant 

icermen «juro» ibid. 
Anda «iiiuc» pag. 67, — andam (an- 

dan) «inde» ibid., — audaoh «tunc» 
pag. 71. 
Andi «talis» pag. 158, «tantum» pag. 167. 

Andir «legit» pag. 225. 

Anna «mater» pag. 114. 
Ansesim «festine», «repente» pag. 158. 
Anzagina «aliquantulum» pag. 64. 
Ax «paucus», «modicus» pag. 68, — ax- 

rac «modice» ibid. 
As «famelicus» pag. 194. 

As «cibus», pag. 124, — ascaundar- 



rrien i. e. asca undarmen «invito 

ad prandium» pag. 17, — as beru- 

men «alo» pag. 44. 
As^armen «edo» pag. n, as imp. 

ibid., assa forma cond. ibid. 
Asau «ma.ximopere» pag. 157. 

Asat etermen «libero» pag. 8, asat 

et imp. ibid. — asat^kisi «hoino 
hber» ibid., pers. jKI. 

Asarmen «pendo» pag. 43, aschil 

Asen «nuptiae» pag. 39. '"''P- i^id. 

Asi «nucleus», proprie «nucleus ejus» 
pag"- 235. 

Asigirmen «festino» pag. 137, asic- 

men mend. pro asicman «non fe- 
stino» ibid., asicmamagil mend. 
pro asicmagil «ne festines» ibid. 

Asildi «pependit» pag. 200. ^ 

Asuch «amator» pag. 115., ar. (^_^-»iLc. 

Askine «paucus» pag. 147. 

Ascara palam» pag. 69. 

Astan^i «revenditor» pag. loi. 

Astelan «usura» pag. 85. 

Astinda «subtus» pag. 70. 

Astri «multum, «valde» pag. 161. 
Astlan «leo» pag. 127. 
AsSOV «adjutorium» pag. 132. 
Asrar «aht» pag. 195, et non «protegit», 

uti L c. opinatus sum. 
Asrov «protectio» pag. 197. 
Asru «muhum», «valde» pag. 173. 
Aslak" «desertum» pag. 137. 
Asll «frumentum» pag. 130. 
Az «fames» pag. 27, cf. aS. 
Azasti «aberravit» pag. 222. 
Azi turlu «amare» pasj. 64. 
Azik s. azih «utilitas» pag. 185, — 

azihle «utile» ibid. 
Azih «eduhum» pag. 194. 
Aziz i. q. haziz pag. 2]]. 
Aztl «trangressus est» pag. 164. 

Azturmen «famesco» pag. 26, az bol 

imp pag. 2-/. 



2^0 



Apostoler «apostoii» pag. 201, - apos- 

tolic «apostolicus» pag. 212. 
Abaga «avunculus» pag. 114. 

Abiischa «senex» pag. 87, abusca 

scriptum pag. 1 t6. 

Abskarisirme (abskarisirmen) 

«disputo» pag. 226. 
AbzU i. q. avzu «os ejus» pag. 147. 
AbramaC «defensio» pag. 21. 

Abrarmen «defendo» pag. 21, — abra 

imp. ibid. 
Amanat «commendatio» p. 51, ar. XjLof, 

Amanat beramen «commendo» pag. 
51,— amanat ber imp. ibid. 

AmaSSa «semper» pag. 2^^, , pers. 
Amirak «amicus» pag. 229, mongol. 

amarak. 

Amu «vulva» pag. 112. 
Ambar «ladanum» pag. 95. 

Amrak i. q. amirak pag. 141. 

Amll'' (ar.)i. e. amllar «operaj)_pag. 201. 

AvaS «vo.x» pag. 79, pers. vfjf. 

Aval (ar.) «principium» pag. 182, — 

«origo» pag. 200. 
Avurc^'ac^il «sanctifica» pag. 184. cf. 

agirlalik. 

Avzu i. e. avzum «os meum» pag. 

146, cf. abzu, 

Avlung (ar.) «intellectus tuus» pag. 147. 
Arach genus quoddam telae pag. 108. 
Arassinda «inter» pag. 172. 
Araba «currus» pag. 12 1. 
Are «sanctus», «purus» pag. "j"/, — ^ am 

«nitidus» pag. 87. 
Areg «macer» pag. 87, arih scriptum 

pag. 139- 
Aritma «purgare», «mundare» pag. 166. 

Arinurmen «purgo», «mundo» pag. 25, 
aringil imp. ibid., arinlali «sancti- 

ficemus» pag. 214, arinmaga «mun- 
dare» pag. 25. 
Aringii «detractor» pag. 222,. 



Arov i. q. are pag. 192. 

Arczulap «affectans» pag. 195. 
/\rcha «humeri patella» pag. iii. 

Archum s. acre «plane» pag. 69. 
Arcilarmen «decortico» pag. 136. 

Art «dorsum» pag. 146. 

Artarmen «supero» pag. 54, artchil 

imp. ibid. 

Artinca yururmen «sequor» pag. 55, 
artinca yurugil imp. ibid. 

Artinda «retro» pag. 70. 

Artimac bila «pure» pag. 69. 
Artirime (artirimen) «supersum» 

pag. 229. 
ArtuC «plus» pag. 69, — «superfluum» 
pag. 85, — artuch «amplius» pag. 

157- 
Artum «nimis» pag. 68. 

Artwnce i. q. artinca «a tergo» pag. 
161. 

Artchan «superfluum» pag. 85. 

Artmac idem pag. 54. 

ArtmaC «mantica duas habens peras» 

pag. 121. 
Arsun «ulna» pag. 98. 
Arpa «hordeum» pag. 130. 

Arma in (i. e. armain) «indefesso» 

pag. 214. 
Armut «pirum» pag. 125, pers. «^jv^t. 
Al «ars» pag. 180. 
Al «vermiculatus» pag. 108, — ala ala 

idem pag. 137, — alaca idem. 
Alay «ita» pag. 67, alley scriptum 

pag. 171, — alayesa «tamen» pag. 

71. — alayoh «taliter» ibid., — 

alay bolmassa «alioquin» pag. 64. 
Alang bulan «se repente e.xtollens» 

pag. 143. 
Alaboga «cetus» pag. 221. 
Alabota «carduus» pag. 135. 

Alalar (i. e. alamlar) «ve.xilla» pag. 
G -- 
208, ar. |V-Lc. 

Ahci «emtor» pag. 106. 



25 i 



AllSirmen «commuto», (.permuto» pag. 

14, alisurmen pa.s,^ 35, alischil 

imp. ibid. 
Alisturmac «commutatio, «pcrmutatio», 

«concambium» pa.L,''. 14. 
AIUCUC «cabana», «tugurium» pag^. 90. 
Alurmen «capio», «accipio», «emo» 

pag. 6, al^il imp. ibid., aldum 

perf. ibid., aldurmcn «caperc facio» 

pag. 51- 
Algesli «sanctus» pag-. 77, benedictus» 

pag. 84, algisle scriptum pat^. 160. 
Algis «benedictio» pag. 190. 
Algislasin «benedicat» pag. 217. 
Altar «altare», voc. ex lingua lat. de- 

promtum pag. 192. 



Alti Bsex» pag. 158, — «sub» pag. 147. 

Altmiz «sexaginta» pag. 158. 

Altun «aurum» pag. 96, altunci «au- 

rifaber» ibid. 
Aldamac «deceptio» pag. 22. 

Aldarmen «decipio» ibid., alda imp. 

ibid. 
Alni «frons» mend. scriptum pro alin 
pag. iio. 

Alpant i. q. elbeti s. elbette «ne- 

cessario» pag. 226. 
Alma «pomum» pag. 125. 
Allan «vexillum» pag. 118, cf. supra 

alamlar. 

Allejoh «laudate Jehovam» pag. 220. 



A. 

Agac i. q. egec pag. 213. Asirding «misertus es» pag. 214. 

AC i. q. hec pag. 213, — ac bol- Amgak «cruciatus» pag. 214. 

maci «gratis», «gratuito» pag. 213, Arta «mane» pag. 79, — tanc erta 

quod loco cit. haud recte interpreta- «primo diluculo» ibid. 

tus sum. Altirsen «asportas» pag. 213. 
AgO fortasse «qua ratione ?» pag. 214. 



E. 



Eygi «bonus» pag. 86. 

Eygir mendose scriptum pro Cygir 

Pag- /5- 
Eigirac «mehus» pag. 68, ibid. et 

eygirac scriptum. 
Eygirac etarmen «meiioro» pag. 37, 
eygirac et imp. ibid. 

Eygilic «bonitas» pag. 85. 

Eynek «ecce» pag. 209 (? ejnek). 

Eu (ev, uti in dialectis uigurica, al- 
taica et osmanica) «domus» pag. 89. 

Euet (evet) «ita» pag. 67. 
Eki «duo» pag. 141,— eki katning 
harassinda «inter» pag. 67, — 

ekinzi «iterumn ibid. 



Eksik s. essik «minus» pag. 68, ^ 

«defectus» pag. 141. 
Eksitmadi «non diminuit» pag. 216. 

Ecchi i. q. eki pag. 83, — echinzi 

«sccundus» ibid. 

Echindu s. chinda «tempus post 

meridiem» pag. 80. 
Ecsittim «diminui» , pag. 20, ecsit 

imp. ibid. 
Ecsuc i. q. eksik pag. 20. 
Egau «hnea» pag. 96. 
Egazi «amita» pag. 114. 
Egar conjunctio conditionahs «si» pag. 

70, rectius egcr pag. 142. 
Egec «ens» pag. 200, cf. aga^. 



252 



Egen mend. scriptum pro etgen fac- 

tum» pag. 224. 
Egelik «bonitas» pa.o-. 160. 
Egyi «bene» pag. 64, cf. evgi. 
Egiz «gemelli» pag. 221. 

Egirurmen "filo» pag. 2-], egirgil 

imp. ibid. 

Egilic i. q. egelik pag. 174. 

Egri ccurvus» pag. 191, — egri chele 

«falso» pag. 65. 

Egricsi «falsus» pag. 117. 

Ehar «planta» pag. 103. 

Ehsi «acerbus» pag. 83. 

Eyar «habena» pag. 122, hoc loco glos- 
sator cod. erravit, voc. enim eyar 
in dialectis turcicis sellam significat. 

Eyarci «ephippiariusn pag. loi. 

Ec i. q. hec pag. 213. 

Et «caro» pag. 212. 

Etarmen «facio» pag. 26, etchil imp. 

ibid. 
Etik «montis declivitas» pag. 144. 

Etic «caiceus» pag. 99, — etic baxi 

«pars anterior calcei» pag. 99. 
Eticci «calcearius» png. 99. 

Etic cheyarmen «caiceo» pag. 14, 

etic chey imp. ibid. 
Etis i. q. et pag. 207. 
EtUC «pulvisculus» pag. 135. 
Etmac «panis» pag. 103. 

Etmaci mend. scriptum pro etmacci 

«pistor» pag. 102. 
Eclez «corpus» pae. 201. 
En «armus» in hac dictione en ka- 

madi «armum deligavit» pag. 138. 

Enarmen «descendo» pag. 20, engil 

imp. ibid., enderding «descendere 

fecisti» pag. 190. 
Enis «vallis» pag. 88, — «declivitas» 

pag. 89. 
Enur «forceps» pag. 225. 
Engermen «incurvor», «me inclino» 

pag. 13;, engiptir men s. eng- 



dim «incun-atus sum», «me incli- 

navi » ibid. 
Engsalermen «colaphum infringo» 

pag. 140, engsaladim perf. ibid. 
EngSe «collum» pag. 136. 
Enc kongiil «liberum arbitrium» pag. 

199. 
Encim «ego ipse» pag. 2^^},, cf. inc. 
Enborum «ante» pag. 64. 
Es «intellectus» pag. 140, — esima 

kirdi «in mentem mihi venit» pag. 227 

Esac «asinus» pag. 127, — tisi esac 

«asina» ibid., — rectius esik pag. 

146, s. esek pag. 180. 
Esermen «remigo» pag. 135, estim 

perf. ibid. 
Esik «fenestra», «porta» pag. 216. 

Esich «porta» pag. 17, — esichija- 

parmen «portam claudo» ibid., esi- 
chni jap imp. ibid., idem quod cag. 

kapuni japgin. 

Esitmac «auditus» pag. 81. 
Esirtir «inebriat» pag. 194. 
Eskerimas «nihilipendit» pag. 221. 
Eskik «remus» pag. 135. 
Eschi «vetus» pag. 87. 

Essirgerme (essirgermen) «con- 

«queror» pag. 185. 

Esvermen «oscito» pag. 136. 

Esrikci «bibulus» pag. 182. 
Ezic «piger» pag. 135. 

Eziturmen «audio» pag, i, esitum 

perf. pag. 2, esitmaga inf. pag. 5. 

Ezchi «caper» pag. 128, — , tizi ezchi 

«capra» ibid. 
Epzi «uxor« pag. 114. 

Eba i. q. oba pag. 148. 

Em «medicamentum» pag. 138, — em- 
larmen <medicor» ibid. 

Emanirmen «caveo» pag. 2t:^i. 
Emegar «vetuia» pag. 232. ^ ^ 

Eminc «tranquilHtas» p. 200, ar. i^vyl. 

Eminhc bila «tute» pag. 71. 



253 



Emganip «lah()r;ins.i pa.i^. 134. 
Emgek «cruciatus», «crudelis» pag. 

219, cf. amgak. 

Emdl «modo» pag. 68, — «nunoi ibid., 

— «statim» pag. 71, — emdidan 
ari «admodum» pag. 64, — emdi- 

dan cheri «quondam» pag. 65. 
Emdurmis «descensus» pag. 85, cf. 

enderding. 

Emzac «mamma» pag. iii. 
Ewageli i- e. «evangelium» pag. 162. 
Evunclu «gloriosus» pag. 212, cf. kaz. 

ejemli. 

Er «mas» , «masculus», «masculinus» 
pag. 109, — «maritus» pag. 114. 

Erca i. q. er pag. 109. 
Eregirmen «fastidio» pag. 9, eriktim 

perf. ibid. 

Eremsirme(eremsirmen) «giorior» 

pag. 222. 

Eriklagan «effinctum)) pag. 132. 

Eric «prunum» pag. 125. 

Eric pers. gutis ? «panthera» pag. 98, 
(eric in lingua mong. variegatum sig- 
nificat, gutlS vero pers. mihi men- 
dose pro yAJ\*j) scriptum videtur). 

Eriney mendose pro erimni «omen» 
(in acc.) scriptum videtur, vid. sequen- 

tem locutionem erincy saa ba(...) 
se ne. ., i. e. erimni saa bakir- 

Sen necik «omen aspicis, quale ?» 
pag. 225. 

Erincak «pigrita» pag. 142, — erin- 
cec mend. pro erincak (irencak) 

scriptum «piger» pag. 185. 

Eme i. e. erirmen «sum» pag. 157. 

Erur «est)) pag. 188 et passim. 
ErUV «vis)), pag. 142. 
Erk «vis», «potentia» pag. 219, — «Hbe- 
rum arbitrium» pag. 157. 

Erkec johladim «perdidi» pag. 235. 

Erksindaci «possessor» pag. i88. 



Erkli «potens» pag. 219, — erkH erk- 

sis «coacte» («veHs noHs») pag. 167. 
Erta «tempestive» pag. 71, — erta 

cakta «quondam» pag. 65. 
Ertmez «non praeterit» pag. 205. 

Erdamli (erdemli) «eximius» pag. 

115- 
Erdeng «vlrgo» pag. 199, — erdeng- 

lik «virginitas» pag. 197. 
Erdem «ars» pag. 136, — «virtus» 

pag. 182. 
Erni «gingiva» (gaH. gencive, osm. 

dis eti) pag. iio. 

Ernin «naris» pag. iio. 

ErsaC «meretrix» pag. 104, quod loc. 

cit. male ersat legi (cf. pers. SVyJO 

«nugae»). 
Ersacsis «castus» pag. 115. 
Ersaczi «luxuriosus» pag. 117. 
Ersek «luxuria» pag. 142. 

ErsekHk i. q. hersegci pag. 186. 

Erlic «natura» pag. iii. 

El «manus» pag. ij2. 

El «pax» aut fortasse «populus» pag. 207. 

El «regio» pag. 89. 

Elac «cribrum» pag. 94. 

Elat «humor» pag. iio. 

EleHk «pax» pag. 46, cf. el. 

EHkladiler «irriserunt» pag. 171, 1. c. 
hanc verbi formam male «apprehen- 
derunt» interpretatus silm. . 

EHclamaC «irrisio» pag. 104. 

EHclarmen «irrideo» pag. XI' eHc- 

lagil imp. ibid. 

EHm silengdir «decipit» pag. 224 

(eHm mend. pro aHm scriptum vi- 

detur). 
Elci «nuncius» pag. 143. 
Eltiri «peHis agnina» pag. 97. 

Elturmen «duco» pag. 20, — «porto» 

pag. 43, eltchil imp. ibid. 

Elzi i. q. elci pag. 35. 



254 



Elpek «ornamentum quoddam collo ve- Elbctl «saltem» pag. 140, — «utique» 
stimenti assutum» pag. 224. pag'- '83, cf. alpant. 

Elbangelim i. e. ewangelin pag. Elm (v. ar.) «mundus» pag. 15^. 

159- 



I (j). 



latirmen «jaceo» pag. 134, — ucamcla 

iatirmen «supine jaceo» ibid., — 

bis koygasip iattik «coucubimus 

ibid., 1. c. iatlik legi, sed 1 hic t 
legendum est, t enim post alterum 
t cursim scriptum litteram 1 assimi- 

lat, — alar aiagesip iattiler 

(iconjunctis pedibus jacuerunt» ibid., 

cf. yaturmen et jatir. 
lanawar i. q. yanauar, — tinle 

lanawar «animal» pag. 180. 

lanina mend. scriptum pro janina 

pag. 144, cf. kaz. jau. 

lanirmen «minor» pag. 38, ianan- 

dmi «minatus sum» ibid. 
lang «mos» pag. 220. 
langay «revertetur» pag. 169. 
langi «novus», «recens», pag. 161, cf. 

jangi. 

lasik «peccatum» pag. 157, cf. jaxOC. 

lasidi i. e. iasirdi «occuitavit» pag. 
193- 

lazirsa «si occultat» pag. 165. 
lazdim «erravi» pag. 134. 

lappalarmen «fabricor» pag. 140. 
laman «maius» pag. 157, — iaman- 

lich pag. 168. 
lamarmen «sarcio» pag. 52, cf. kaz. 

jama- «sarcire», jamau «assumen- 

tum», vid. jamov. 

lara «vulnus» pag. 166. 

laratup «creans» pag. 219. cf. jara- 
taci. 

lariklich «lumen» pag. 159. 
laricte «illuminavit» pag. 159. 



larih «lucidus» pag. 190, cf. jarig. 

larilgadi «misertus est» pag. 190, cf. 

jarilgadi, 
larovH «aptus» pag. 180, cf. jarovli. 

larkin «splendor» pag. 193. 

largu «judicium», vid. jargu. 
larbarsenlar «suppiicent !» pag. 158. 

larlaigasen «misericors sit!»ibid. 

larrgancli i. e. iarhgancli miseri- 

cors» pag. 219. 
larliganclu idem pag. 166. 
lalbardilar «supplicaverunt» pag. 162, 

ialbarsa «si supplicat» pag. 158. 

lec «malus» pag. 141. 
lece «communio» pag. 168. 
legan «esus» pag. 15;. 
leglt «juvenis» pag. 164. 
letkirgil «pervenire fac» pag. 192, — 
letmeym imon attingens» pag. 190. 

lengipf^ «vicit» pag. 192, cf. jengdi. 

lesda «Deus» pag. 159, pers. ^Ijlj. 
lesse «latus» pag. 139. 
lez «aurichalcum» pag. 181, cf. jez. 
lezuklu «peccator» pag. 157. 
lemese «fructus ejus» pag. 158, cf. 

jemis. 
leronim"^ pag. 166, i. q. Hierony- 
mos. 

lerosolm «Hierosolyma» pag. 161. 
lerkoi i. e. ier koi «subter terram» 

pag. 144, cf. jer. 

loutmaga «deglutire» pag. 140. 

locll «non est» pag. 158. 

lochari «sursum» pag. 160, cf. JO- 

gartin. 



* Litt. /' iiiitiahs in nonnuHis codicis glossis j valet. 



255 



lopsini}:) «approbans» paj;. 195, cf. jol). 
lol «via" pat,'-. 16^5, ct". jol. 
loluchtu «obviam vcnit» pag. 164. 

luunurmen «lavo» pa.^-. lo, — juun- 
gul imp. ibid., cf. juuarmen. 

luuz «exiguus», s. «depressus» pag. 139. 
lugrUp «festinans» pag. 214. 

lumarmen «nicto)) pag. 133, ium- 

dum perf. ibid. 
IWC i. q. ioch, jok pag. 158. 
IwgUndi «se inclinavit» pag. 160, — iw- 

gudilar i. e. iwgundilar «se in- 

clinaverunt» pag. 162, cf. jUgungis. 
Iwx i. q. iwS pag. 158. 
Iws «centum» pag. 167. 

Ickermen «jugo» pag. 220. 

Igarhk «invidia» pag. 140. 
Iglading «ploravisti» pag. 193. 
Ighk «cuneus» pag. 143. 
Ihar «(navis) anchora submissa con- 
stitit» pag. 223. 

lycharmen «dejicio). pag. i8, iychte 

perf. 3. p. 
lydim «congregavi» pag. 18. 
Icesti «juvavit in submergendo» pag. 220. 
Icik «vestis pellicea» pag. 232. 
Icindagi «quod intus est)t, «intimum» 

pag. 187. 
Icip «bibendo» pag. 213. 

Ickinirme (ickinirmen) «aufugio» 

pag. 226. 
Ickir «ligamentum, quo herniosi utun- 

tur» pag. 2T,^. 
Icrih «intimus)) pag. 187. 
It «canis» pag. 134. 
Iti «acutus» pag. 180. 
Itt i. q. it pag. 128. 
Itlandim «perivi» pag. 134. 

Itlamisla"^ i.e. itlanmislar «erran- 

tes» pag. 215. 

Idmalagil «exerce» pag. 182, cf. jtma. 
Inak «fldelis» pag. 182 (mong. inak). 

Inak fortasse «tabula textoria» pag. 225. 



Inall i. q. inak «fidelis^pag. 227. 
Inanmagil «ne credas» pag. 163, in- 
angay futurum pag. 202. 

Inamh «fidelis» pag. 141, cf. cag. inam. 

Ine «acus» pag. 181. 

Inckaydir fortasse «plangit» pag. 134. 

Inccalap «subtiliter)) pag. 71. 

Inccha «subtilis» pag. 87, — incha 

«angustus» pag. 139. 
IngaC «mentum» pag. 170. 
Ingan fortasse «praestans» pag. 209. 

Ingec i. q. ingac pag. 222. 
Ingir «ficus» pag. 126. 

Ingga «rarus», «subtilis» pag. 139, cf. 

inccha, incha. 

IngCU «gemma» pag. 109. 
IxdamaC «inquisitio» pag. 32. 

Ixdarmen «inquiro» pag. 2)2, ixdagil 

imp. ibid. 
Is opus» pag. 104, izlar «opera» pag. 

157- 

Isaiagana edus ? pag. 136 (edus 

«caro» s. »vas). 
Isan «imago» pag. 225. 

Isanurmen «confido» pag. 17, izzan- 

gil imp. ibid. 

Isanmac «fides» pag. 17. 

Isarh «invidus» pag. 117. 

Iseb «vestimentum» pag. 139. 

Isi «invidus» pag. 117. 

Iscv «operarius» pag. 234. 

Issinurmen «calefacio» pag. i5. 

Issirimen «struo ignem» pag. 132. 

Issilic «calidus» pag. 16. 

Isz «incendium» pag. 139. 

Islagil «odorare» pag. 141: 

Islamac «operatio» pag. 104. 

Islu i. q. issihc pag. 139. 

Izi «vestigium ejus» pag. 146. 

Izin «calcar» pag. 133. 

Izim «pars vestimenti interior» pag. 138. 

Izchari «intus» pag. 67. 

Izzangil vid. supra. 



256 



Izlar vid. supra. 

Ipchin «aquae colorem referens», «vio- 

laceus» pag. 108. 
Imenirmen «verecundor» pag. 62, 

imendim perf. ioid. 

Iv «sepulcruni" pag. 222. 
Ir «cantus», «cantilena» pag. 188. 
Irach «lontanus», — irachti mend. pro 
irachtan «e lontano» pag. 164. 

Iragirmen «dilato» pag. 8. 

Irlarlar «cantant» pag. 159. 



Ilan «serpens» pag. i68. 

Ilermen «pendeo» pag. 139. 

Ihptir «alligatum est» .pag. 140. 

IHm «rete» pag. 221. 

Ilgari «prae» pag. 161. 

lUictingvis mend. scriptum pro ilhc- 

tingis «sprevistisD pag. 184, cf. cag. 

et uigur. ehklamak «capessere» 

etc. a voce ehk «manus» derivatum. 
IUind'di i. e. iUindurdi «illaqueavit» 

pag. 189, cf. Uim «rete». 



o. 



Oasamac «similitudo» pag. 86, cf. 

ocsas. 

Oen i. e. on «coram» pag. 166. 
Oyn «ludus» pag. 34. 
OynaS «collusor» pag. 114. 
Oynas sis «haud amabilis», «indecorus» 
Pag. 137- 

Oynarmen «ludo» pag. 34, oynagil 

imp. ibid. 
Omcil mendose scriptum pro omci 1 
«joculator» pag. 103. 

Oymac «digitale» pag. 97, oymah 

Pag. 139- 
Ouat «caliga» pag. 121, cf. pers. ^\y 
Ouad «tempus» pag. 82, ar. tX^j. 
Ouada terminus» pag. 106, ar. ScVc^. 
Ouc «pugnus» pag. 112. 
Ous «siligo» pag. 131. 
OuratimaC «amonitio» pag. 9. 
Ouraturmen «admoneo» pag. 9, ou- 

rat imp. ibid. 

Ourum s. ourula vid. ogrilam. 

OurhlC «granum», «semen» pag. 54. 
Oul i. q. Ogul pag. 200. 
Oulu magnus» pag. ']-^, olu pag. ;8. 
Ockurbis «legimus» pag. 159. 
Ochus «flumen» pag. 28. 



Oct i. q. ocht. 

Octunguil mend. pro octungil «of- 
fende» pag. 42. 

(O)cotunmac mend. pro octunmac 

«offensio» pag. 42. 
Ocsas «similis» pag. 83. 
Ocsasib «similiter» pag. 71. 
Ocht «hora» pag. 79, e. g. as^ OCti 

«hora cibi matutini» ibid., ar. oo*. 
Ogar «fortuna prospera» pag. 137. 
Ogoloch «capella» pag. 128. 
Oguc i. q. oygunc pag. 198. 
Oguturmen «castigo» pag. i6, ogut- 

chil imp. ibid. 
OgUS «bos», pag. 128. 
Ogur «fur» pag. 185. 

Ogul «fiiius» pag. 114, - ghalal 

Ogul «fihus legitimus» pag. 115. 
Ogri «fur» pag. 28. 
Ogrilam «furtive» pag. 66. 

Ogrulamac «furtus» pag. z-]. 
Ogrularmen s. ogurlarmen «furor» 

pag. 2-], Ogrula imp. ibid. 
Oglan «puer» pag. 104, — ,,og/an/ar" 

«famuli» pag. 93. 
Oghci «spiculorum fabricator» pag. 103. 



* (9 in nonnullis codicis glossis pro o scriptum est. 



257 



Olifi i. o. ohuma,cjjn s. olnikii 

OhsaSSl «siniilitudoi) p:i,i4-. ^i.h cf. 

ocsas. 

OckaC «tussis» pa^;. 138. 

Ot «ignis» pag. 79, quo loco ot non pla- 

netam, uti ojDinatus suni, scd proprie 

ii^^-nem significat. 
Ot «herba» pag. 8g, — «medicina» pag. 

37, — «unguentum» pag. 96. 
Otaci «medicus» pag. loi. 
OtakimaC «locus herbifer», "pratum» 

pag. 96. 
Otemis «solxit» pag. 146. 
Otlinz «mutuum» pag. 38. 

Otunzcha berumen «muiuum ar- 
gentum do» pag. 38, otunzcha bcr 

imp. ibid. 
OtUS «triginta» pag. 146. 
Ottac «insula» pag. 138. 

Ottalarmen «medicor» pag. ^:!,/, ottala 

imp. ibid. 
Otru «contra», «obviam» pag. 65. 
Otruczi «mendax» pag. 117. 
Otluc «focus» pag. 90. 
Otlim «hgnum» pag. 2;^;^. 
On fortasse ex ofan, ufan contrac- 

tuni «comminutus» pag. 146. 
Ong «sahis» pag. 197. 
Ong «dexter», — «dextera» pag. S'/. 
Ongatgil «medicare» pag. 187. 
Ongaldi «consanuit» pag. 140. 
Onggarmen «marcesco» pag. ],■/. 
Onghk «salutaris», — «salvator» pag. 

187. 
Onglu «dexter» pag. 146. 
Ox «ipse» pag. 146, vid. OZ. 
Oxga «aHus» pag. 74, cf. OSge. 
Os ol «ille» pag. 206. 
Osal «execrabihs» pag. 142, — «socors 

futuri», «neghgens» pag. i8i. 

Oscarmen «simiio» pag. 57, oscar 

«simihat» ibid., cf. ocsas, ohsassi. 

rODEX CUMANICUS. 



Oscurmac «tussis» pag. 60, cf.' ockac. 
Oscurumen «tussio» pag. 60. 

Osta «doetor» pag. 19, — «magister» 

pag. 104. 
Ossi ? «ipse» pag. 138, vid. OX. 
Oza «per» pag. 210. 
Ozdan «de summo h)co natus» pag. 115. 

Oparmen «osculor» pag. 41, opcliil 

imp. ibid., vid. opti. 
Opkelmekci «iracundus» pag. 185. 
Opcha «ira» pag. ^^2, vid. opka. 

Opchalarmen «irascor» pag. 32, op- 

chala imp. ibid. 
OpmaC «osculum» pag. 41. 
Oprac «vestimentum» pag. 32. 
Oba «convalles» pag. 88, cf. UWe. 
Obuc ? «electrum» pag. 140. 
Ovdi «laus» pag. 207. 
Ovding «laudavisti» pag. 198, cf. ov- 

sin. 

Ovsadi «similis fuit» pag. 199, cf. OS- 

carmen, ocsas. 
Ovsar «similis» pag. 226, cf. oscar. 
Ovretmis «docuit» pag. 203, cf. oura- 

turmen. 

Ovlduh «ova piscium» pag. 222. 
Ovlu «fihus ejus» pag. 144, cf. Ogul, 

ouL 

Or «fossa» pag. 222. 
OrOZUng «fortuna» pag. 28, cf. rox. 
Oru i. e. orun «locus» pag. 204. 
Oruc i. q. oruz pag. 168. 
OrUZ «jejunium» pag. 31, pers. S\jv, — 
oruz tut «jejuna» ibid. 

Organan gr. opYavov pag. 192. 

Orta chele «communiter» pag. 64. 
Ortac «socius» pag. 114. 
Ortada «in medio» pag. 144. 
Ortu «versus» pag. 72. , 
Orda «curia» pag. 105. 

Ornarmen «hai)ito» pag. 140, cf. orun. 

Ors «acmon», gr. azi;.(.)V pag. 96. 
OrSU fortasse ital. orSU ! pag. 230. 

17 



25« 



Orbll «funda» pag, 222. 

Orman «siiva» pag. 89. 

Orlas «ascensio» pag. 89. 

01 <'ille» pag. JT, et passim, angar s. 
aar in dativo, pl. anlar ibid., 
anlar ogh «ii ipsi» pag. 74, — 

anmS!' «suum» ibid. 
o 

Olarmen «morior» pag. 35. 
Olu «mortuus» pag. 88. 
Olu i. q. ulu pag. 214. 
Olum «mors» pag. 35. 
Oluluh i. e. olumluh «mortalis» pag. 
207. 



Olca «mensura» pag. 85. 

Olturumen «sedeo* pag. 54, oltur 

imp. ibid. 
Olturuldi «occisus est» pag. 192. 
Olturguclar «scamna» pag. 104. 
OlturgUZ «scabellum» pag. 54, — 

«scamnum» pag. 119. 
Olturmak «sessio» pag. 175. 

Olza pag. 36, vid. olca. 
Olzarmen «metior» pag. 36, olzchil 

imp. ibid. 
Olbekhg «abundantia» pag. 194, mong. 

elbek. 



O. 



Ouranirmen «disco» pag. 6, ouran- 
gil imp. ibid., cf. ouratumien, 
ovretmis. 

Octenlanir «gloriatur» pag. 222. 
Octem «superbus» pag. 183. 
Octehk «superbia» pag. 183. 
Ogurdi «misere clamitavit» pag. 136.. 
Oygunc «laudatio» pag. 188, vid. supra 

ogiic. 

Oc «vindicta» pag. 182, — OC alguci 

«vindex» ibid. 
Ocugil «vindica» pag. 2^^. 
Ocessirmen «altercor», ncontendo»pag. 

136, ocesstim perf. ibid. 
Ote «trans» pag. 215. 

Otmack «panis» pag. 171, otmak vl 
otmec pag. 174. 

Otmakci «pistor» pag. 174. 
Oth «felleus» pag. 203. 
Onadurur «procrescit» pag. 212. 
OngU «levis» pag. 220. 
Opka «ira» pag. 182. 

Opkani mend. pro opkasi pag. 147. 

Optl «osculatus est» pag. 165. 
Obuga «nemus» pag. 136. 
Omad «spes» pag. TT. 



Ow i. q. eu «domus» pag. 162. 

Overmen «laudo» pag. 234, cf. ogiic 
i. e. ogunc. 

Ovga i. e. OVgan «laudata» pag. 206. 
Ovgerlar «laudant» pag. 159. 
Owtiti «detersit» pag. 170. 
Ovnir «gloriatur» pag. 222. 
Ovsin «laudet» pag. 210. 
Osang «pertina.x» pag. 2 2-j . 
Osge «alius» pag. 170, cf. OXga. 
Osti «crevit» pag. 203. 

Oz «ipse» pag. 197, cf. OX, OZOZ 

pag. 196. 
Oza «super», — «pro», — «per» pag. 

186, cf. oza. 

Ozgaca «alioquin» pag. 228. 
Ozdmg «seccessisti» pag. 200. 
Ozma «depulsio» pag. 234. 
Orumcik «aranea» pag. 139. 
Orken «funis» pag. 136, — «ligamen- 
tum» pag. 171. 

Orguzurme (brguzurmen) «pasco» 

pag. 2^ I . 
Ortik «igneus» pag. 141. 
Orth idem pag. 220, 



259 



()l(^)a "pracda» pa,e:. zoq. 

01 (li «inoituus cst» pag. 199, cf. olar- 



men, — (Hd urujler «occiderunt» 
pag. 160. 



u. 



Uiaap^anda «vigiiando» pag. 139. 
Uiuganda. uiuhusi arasnada 

(nu-nd. pro arasinda) "dormicndo» 

Uiuymider oioumider «utrum dor- 

mit, an experrectus est .'' pag. 139. 

Uiurmen «dormio» pag. 19, uyugil 

imp. ibid. 

Uutirme (uutirmen)«sopio»pag. 224. 

Ugat »\erecundia» pag. 62. 
Ugialurmen «verecundor» pag. 62, 

Ugialdum perf. ibid. 
UgU «bubo», «noctua» pag. 106, — ngU 

yungi "pluma bubonis» ibid. 
Ugraiadir «murmurat» pag. 134. 
Ugrenir «abominatur» pag. 164. 

Uyag turumen «vigiio» pag. 62, 
uyagtur imp. ibld., cf. uioumider. 

Uyahti «occidit» pag. 224, cf. cag. 

ojakmak. 

Uyanurmen «e.xpergiscor» pag. 51, 

uyangil imp. ibid. 
Uc «finis» pag. 146. 
Uc «tres» pag. 161 et passim. 
UcOV «trinitas» pag. 207. 
Ucuh «e.xanthema» pag. 234. 
Ucun «propter», — «pro», — «per» pag. 

69 et passim. 
UcUZ «vilis» pag. 88. 
Uckun scintilla» pag. 139. 
Ucmak «paradisus» pag. 78. 
Ucmisley «volando» pag. 200. 
Uclik birlik «trinitas» pag. 141. 
Ucluk i. q. Uclik pag. 210. 

Uterme (utermen) «concremo» pag. 
224. 



UturgU «scamnum» pag. 100, cf. ol- 

turguz. 

Utru Mobviam» pag. 164, cf. otru. 

Utlu tas «sile.x» pag. 144, cf. ot, 
kaz. ut. 

Udaa «postea» pag. 2:^2, cf. ote, 
kaz. iitii, proprie, «trans», — eki 
kun udas(i) «per duos dies con- 
tinuos» pagr. 232. 

Udakci «debitor» pag. 186. 

Un «vo.x», «sonus» pag. 54, uni ka- 

rildl «raucus evasit» pag. 223. 
(U)n ? «humidus» pag. 140, cf. koibalo- 

karag. iil, cf. etiam cag. iing «co- 

lor», iiniing «unguentum». 
Unamak «consensus» pag. 142. 

Unarmen «obedio» pag. 137, una- 

dim perf. ibid., — undim «consensi» 

«acquievi» pag. lo. 
Undi «sonuit», jaksi Undi «bene au- 

divit» pag. 231, proprie «bene sonuit». 
Unuturmen «obhviscor» pag. 41, 

unutchil imp. ibid., — unutcham 

mend. pro unutchan «obhtus» ibid. 
Unutcangdir «obhviosus est»pag. 139. 
Unutmac «obhvio» pag. 41. 

Ungerme (ungermen) «compiano» 

pag. 228. 
UngSUma mend. scriptum pro uksak 
maa «mihi simihs» pag. 142, cf. 
OCSaS, kaz. OSauli (os^kh). 

Undarmen «voco» pag. 6i, unda- 
dum pag. 17, unda imp. ibid., un- 

dagil idem pag. 61. 

Undemen «nuncio» pag. 137. 

Ux «sensus» pag. 53, — UX bila «sa- 



[/ in nonnuUis cod. glossis pro u scriptum reperitur. 



17' 



26o 



pienter» pac;-. ;i, — UX chisi "homn 

ingeniosus» pag. ii6. 
Uxangi «stapes, quo quis in equum 

utollitur» pag. 122. 
Uxun «longus» pag. 86, — . uxun 

chele «diu» pag. 65, — uxun olca 

«mensura longa» pag. 85. 
Uxunluc «longitudo» pag. 85. 
Uxurmurs «myrrha» pag. 96, cf. gr. 

Us i. q. UX pag. 193. 
Us «factum» pag. 26. 
Us «humidus» pag. 87. 

Us etarmen «lavo» pag. lo, us et 

imp. ibid. 

Usah «mica» otmakning usahi 

«mica panis» pag. 221. 
-Usahci «perditor» pag. 223, — «de- 
tractor» pag. 182. 

Usattirmen «conduco», cf. uzatil. 
Usanmac «spes» pag. ^]-]. 

Usasi «similis» pag. 85, cf. OCSaS. 
Usaldi «comminutus est» pag. 183. 
Usutmadi «non Infregit» pag. 189. 

Usurme (usurmen) «frigeo» pag. 
234- 

Uscu "instrumentum, quo fabri lignarii 

radunt vel laevigant» pag. 100. 
Usculi «linum» pag. 106. 

Ustun «super» pag. 70, — ustunda 

ibid., — UStungU «supremus» pag. 
204. 
Ustlu mend. pro uslu «sapiens» pag. 
115- 

Ussurmen i. q. usurmenpag. 27. 

Ussah «detractio» pag. 140, — US- 

sah_ci «detractor» ibid., cf. usahci. 

Uzatil i. e. UZatilar «comitati sunt» 

pag. 202, cf. usattirmen. 
Uzegi i. e. uzengi pag. 145, cf. 
uxangi. 

Uzermen «abrumpo» pag. 139, uzcH 
perf. pag. 204. 



Uzun i. q. ucun pag. 70, 78. 

Uzum «uva» pag. 143. 

Uzcarmen (c per ZC denotatum) 

«volo in altum» pag. 61, uzchil 

imp. ibid. 
Upsunurmen «recordor» pag. 50, up- 

sungil imp. ibid., cf. iiiicsunur- 
men. 

Umuc «spes» pag. 209. 

Uwe «vallis», «excavatio» pag. 228, cf. 

oba. 

Ur i. q. ir «cantus» pag. 217. 
Uradi «latrat» pag. 134, urdi perf. 

ibid. 

Uretti «docuit» pag. 220, cf. oura- 
turmen, ouranirmen. 

Uru «semen» pag. 143, — uruh 

«proles» pag. 189. 
Urudi i. e. urundim «pugnavi» pag. 

22]. 

UrUS «capra novella» pag. 235. 

Uruschirmen «litigo» pag. 132. 

Ururmen «percutio» pag. 45, ur imp. 

ibid., urdim «jeci» pag. 134, ierga 

urde «humi prostraverunt pag. 170. 
Urgunl nomen avis cujusdam pag. 144. 
Urpek «fermentum» pag. 224. 
Urmach «flagellum» pag. 28. 
Urluc «semen» pag. 103, cf. uru, 

uruh. 

Ulah «equus» pag. 145. 

Ulasurmen «divido» pag. 20, ulas- 

chil imp. ibid. 
UlasmaC «rlivisio» pag. 20. 
Ulam «ab», «de» (construitur cum abl.) 

pag. 211 et passim. 

Ular «Hgat» pag. 220, ularmen «Hgo» 

pag. 136, uladim perf. ibid. 
Ulemat mend. scriptum pro ulema 

«doctores» pag. 157, ar. Lt-lc 
Ulu «magnus» pag. 161, cf. oKl. 

Uluy(Hr «uiuhit.. pag. 134. 

Ulus «pars.i pag. 85, — «turba» pag 



26l 



146, — butlin ulus «pars intci^ra» 
ibid., UZUnzi ulus «tLMtia parsi> 
ibid., tortuzi ulus mcnd. pro 
tortunzi ulus «quarta pars» ibid. 



IJluluc «ma^-nitudo» pai^r. 86, cf. ulu, 



01 U. 



Ul^ayirmen «crcsco» pag. 14, ulgay- 

<^il imp. ibid. 



o. 



Uiicsunurmen «rccordor» pa.o. 51, cf. 

upsunurmen. 
Wt tumasa fortassc utiinmasa •■si 

supplicat» pag-. i66. 
Wstwn i. q. ustun pag. 160. 
Uv «venatio» pag. 62, cf. cag. ao, alt. 

UU, U et verbum indc derivatum 

Uula- «venari». 



Wretir «docct» pag. 162, cf. uretti, 

ouraturmen. 
Urengaymen «discam» pag. 158, cf. 

ouranirmen «disco» cf. ctiam cag. 

ogrenmak, alt. iiiiren-, jac iio- 

ran- (alt. iiiiren intcrdum aeque 
atque in lingua cum. in iiren con- 
trahitur). 



K. 



Kaal «ferus» pag. 225. 
Kak «aridus», <(siccus» pag. 139. 
Kakirdim «edidi sputum» pag. 136. 
Kagal «lentus» pag. 87, pers. J^l^. 
Kagis «angor» pag. 170. 

Kahal «piger» pag. 181, cf. kagal. 
Kay conj. «quod» pag. 163, — kayda 

«ubi» pag. 144 et passim, — kaysi 
«qualis» pag. 164 et passim. 
Kaia «rupes» pag. 136. 

Kaygi «tristitia» pag. 187, cf. kagis. 

Kaygirsang «si angeris» pag. 163. 
Kaytargil «redde» pag. 141. 

Kayturmen «revertor» pag. 51, kayt- 

chil imp. ibid. 
Kac «cru.x» passim in cod. 

Kacti aufugit» pag. 164, — kacirgil 

imp. formae factitivae pag. 206. 

Kat «latus» pag. 67, cf. catinda. 
Katirap s. cati chele «fortiter» 

pag. 66. 
Katolik «catholicus» pag. 214. 
Katii i. e. katun «femina», .(domina» 

pag. 157. 
Katulangil «cxerce te ipsum» pag. 141. 
Katti «durus» pag. 174. 



KatH : andan katli «eo fortius» 

pag. 160. 
Kadadi «clavavit» pag. 208. 

Kan «sanguis» pag. 79, cf. can. 

Kanov «ventrosus» pag. 222. 

Kani «ubi» pag. 144. 

Kani i. e. kangi «quaHs» pag. 144. 

Kangiridir «decipit» pag. 224. 

Kansi «quaccunque», «omnia» pag. 157. 
Kacik i. e. kancik «canis femina» 

pag. 224. 
Kasart «frustulum» pag. 146. 
Kaska «calvus» pag. 234. 
Kasnaci «thesauranus» pag. 230. 

Kassirmen «frico» pag. 29. 

Kazan «quum» pag. 135. 

Kazar mendose pro bazar (dir) «fo- 

rum est» pag. 148. 
Kazna «gazophylacium» pag. 205, cf. 

kaznaci, ar. iuly-».. 

Kapsa «cista», «fcretrurn» pag. 222. 
Kabag «porta» pag. 186. 

Kaban «apcr», pag. 181. 
Kabul eter «accipit» pag. 183. 



262 



Kam katun "incantatrix» pag. 9. 
Kamadi «'fascinavit» pag. 138. 
Kamaladir «fascinat» , «fascinando 

movet» pag. 230. 
Kamiz mend. scriptum pro kamci 

«fustis» pag. 171. 

Kamlik etermen «fascino» pag. 9. 

KaVOsin «scapus pennae» pag. 136. 
Kavdan pag. 227, glossa respondens 

g-erm. Ugcbrant «quod incrematum 

non est» sit;nificat. 

Kar «nix» pag. 40, kar yayar «nin- 

git» ibid. kar yaydi perf. ibid. 
Kar «brachium», karumte «in bra- 

chio meo» pag. 144. 
Kara «niger» pag. 143. 
Karakci «praedo» pag. 213. 

Karangi «obscurus» pag. 142, cf. ca- 
rangu. 

Karav «retributio» pa^^. 20i. 
KaravaS «ancilla» pag. 181. 
Kara^^dl «obscuritas facta est» pag. 200, 
Karalic «atramentum» pag. 64, — «ni- 

gredo» pag. 174. 
Karech cahta «in tempore necessi- 

tatis» pag. 142, vid. kerek. 
Karedim «vidi» pag. 135. 
Karin «venter» pag. 215, cf. caren. 
Karidas i. e. karindas«frater»,«pro- 

ximus» pag. 185. 

Karisurmen «defendo» pag. 2i,karis 

imp. ibid. 

Karismac «defensio» pag. 21. 

Kargadi «execratus est» pag. 135. 

Kargase «lippus» pag. 228, vid. re- 
spondentem glossam germ. eyn gri- 
gik man, aut fortasse «rixator», 
germ. enim grigik fortasse grigis 
legendum est, cf. hodiernum kriegS-. 

Ka^^gizlu «maledictus» pag. 168, cf. 

chargesH. 

Karcaga «aceipiter» png. 180. 
Karzi «obviam», «contra» pag. 165. 



kalgil 



Karp ? «angor» pag. 146. 

Karmalarme (karmalarmen) fes- 

tino» pag. 231. 
Kalaa «castrum», «castellum» pag. 89, 

cf. gala. 

Kalay «stannum» pag. 97. 
Kalam «calamus» pag. 90. 
Kaling «spissus» pag. 139. 
Kahp «forma» pag. 90. 
Kahirmen «maneo» pag. 51, 

imp. ibid., cf. cahrmen. ; 

Kalkani «scutum ejus» pag. 170, 1. c. ] 

maie kalkam legi. j 

Katga i. e. katirgan «amovit» pag. 1 

202. i 

Keyc «vestis» pag. 184. i 

Kek «odium» pag. 182. \ 

Kekirdi mend. scriptum pro kekir- \ 

dim «ructatus sum» pag. 136. 
KegmiC «aspectus luscus» pag. 147. j 

KeyiC «indumentum pag. 197, h. 1. male j 

keyit legi, cf. keyc. : 

KeCa «paucus» pag. 144. I 

Ke^irip «deducendo» pag. 202. I 

Kefiov «piger», «cunctabundus» pag. 135. | 

Ked'di i. e. kedurdi «vesuvit» pag. [ 

191, 1. c. minus recte keddl impres- ^i 
sum est. I 

Keneta fortasse «simiHs», resp. enim 
glossa germ. gehch sonat, pag. 233. 

Keng «ampius» pag. 139, cf. chenghc. 
Kengezzingis «consuiite» pag. 168. 

KenSl «ipse», «suus» pag. 161. 
K(es) «hiems» pag. 181. 

Kes «vicis» pag. 175, — bir kes 

«semel» ibid. 
Kesan mend. pro keskin scriptum 

videtur «jaculum ad feriendum» pag. : 

144. , 

KeseO mend. pro kcSCV «buccella» j 

pag. 182. j 

Kesetmak uc^un «coactus» pag. 233. 

Kesenii «fossa», c.bustum» pag. 222. 



263 



Kesmey «non secans» pagf. 203. 

Kezerme (kezermen) "coquo.. pat(. 
222. 

Keziv «sectio», «consvetudo» pag. 220. 
Keben ? «tet^illum» pag-. 234, resp. 

glossa germ. en llUWte sonat, cf. 

hodiernum hlitte. 

Kebesir i. e. kebensir «mucescit» 

pag. 224. 

Kebermis «vestitus» pag. 140. 
Kema «navis» pag. 138, ibid. et keme 

scriptum est. 
Kemec mend. pro kemecsis scrip- 

tum «azymus» pag. 180. 
Kemizildi «demtus» pag. 169. 

Kemirrimen «rodo» pag. 139. 

Kerek «necesse est» pag. 144. 

Keriklirmen «irritor» pag. 136. 

Keris «rixa» pag. 229. 

Kertek «justus» pag. 216, cf. cer6e. 

Kerteg «talamus» pag. 190. 

Kerterme (kertermen) «incido»pag. 

Kertl «verus» pag. 160, — «sincerus» 
pag. 162. 

Kersangi «piger» pag. 135. 
Kerme i. e. kermen «urbs» pag. 197. 
Kelanedir ? «trahit» pag. 228. 
Kelepen s. keleppen «ieprosus»pag. 

164. 
Keliyrir «venit» pag. 143, keji i. e. 

kelejir idem pag. 144, kelgay «ve- 

niat» ibid., keluyorler «veniunt» 
pag. 221, — keltiristi perf. formae 

fact., e. g. sukeltiristi i. e. su 

keltiristi «juvavit in gerenda aqua» 

pag. 220. 
Kyk «incendium» pag. 148. 
Kyce «parvusB» pag. 146, cf. chi^i. 
Kic^iyder ma «pruritum sentio» pag. 

136. 
Ky^kerir «clamat pag. 169. 
Kijgil «indue» pag. 66, cf. keyic. 



Kiynarsen «affligens» pag. 213, cf. 
kinahp. 

Kigir «nictatur» pag. 224. 
Kin «vagina» pag. 138. 

Kinadi «torsit» pag. 138, — kinai- 

delar «cruciaverunt» pag. 170. 
Kmadir «cannabis» pag. 143, quod voc. 

sec. Vambery pers. est originis. 
Kmahp «affligens se» pag. 134, cf. 

kiynarsen. 

KmOV «cruciatus» pag. 138. 
Kingir «curvus» pag. 140. 
Kis «hiems» pag. 145, cf. k(es). 
Kislar «hibernat» pag. 145. 

Kisarmen «premo» pag. 138. 
Kistarmen «cogo», «impello» pag. 138. 
Kisi «homo» pag. 173, kysi pag. 134. 

Kisidi «glutivit» pag. 235. 

Kis kata i. e. kiskata «in brevi» 

pag. 147. 
Kistahcip «proturbans» pag. 221, cf 

kistarmen. 

Kislamis «abditum est» pag. 144. 
Kislov «vervactum» pag. 229. 

Kyz «puella», -— are kyz «sanct. 

virgo» pag. 160 et passini. 

Kizar «ardet» pag. 227, — kizarip 

latir «jacet ardore febrili aggravatus» 
pag. 230. 

Kyzi i. q. kisi, kysi pag. 141. 
Kyzineydir «hinnit» pag. 134. 
Kizcha «brevis» pag. 164, cf. kiskata 

«in brevi». 
Kizgakisga idem pag. 146. 
Kizganci «avarus» pagg. 180, 185. 
Kip^ah nomen regionis pag. 144. 
Klbl «ad similitudinem» pag. 174. 
Kym quis» pag. 2t,, kim pag. 68, — 

conj. «quod» pag. 159, — kimese 

«quiscunque» pag. 166, — kimkim 
«quisquis.. pag. 158, kiPki i. e. kim- 
larkim idem pag. 202. 
Kir «sordes» pag. 216. 



264 



Kiri^ib fortasse «lucrosus» pag-. 229. 
Ivirildi fortasse «distensum est»pao-. 227. 
KirOV «pruina» pag-. 234. 

Kirkar "curtat» pag. 222, cf. kiska. 

Kirchma «pellis ovina» pag. 1.32. 
Kirpi «palpebrae» pag. 145. 
Kilalga i. c. kilalgan mendose pro 
kililgan scriptum «factum)) pag-. 147, 

kildi «fecit» pag. 189 et passim. 

Kilisia «ecclesia)) pag. 205. 

Killi pro killih scriptum «bona indo- 

les» pag. 194. 
KilHhli «(aliqua re) affectus», jengil 

killlhH kisi «levis homo» pag. 226, 

knHhH «morigerus», «obediens» 

pag. 182. 

KiHinaHm s. kiHahm «actitemus» 

pag. 219. 
Koac i. e. koanc «gloria» pag. 202. 
Koanmaga «gloriari» pag. 194. 
KoUS «cavus» pag. 133. 
Kok «caelum» pag. 145, vid. kok. 

Kogeripdir «pudet» pag. 229. 
Koy i. q. kok pag. 145. 
Koy «ovis» pag. 144, cf. CO}', 
Koyan «collocatus» pag. 14;, cf. co- 

yarmen. 

Kojedirgan «effundens» pag. 143. 
Koyiir(ir) «intricatum se expandit» 

pag. 144. 
Kojurmak «actio intricandi» ibid. 
KoyuHnis «collocatus» pag. 159, cf. 

koyan. [166. 

Koysa «sideponit», «si derelinquit»pag. 
Koymic «ossum clunium» pag. 112. 
Kockar «aries» pag. 144, mend. koc- 

kar scriptum pag. 180. 
Koti «podex (ejus)» pag. 112, cf. kaz. 

kiit. 

Kotur «scabies» pag. 116, — touluc 
kotur «scabiosus» ibid. 

Konemizim i. e. konenmizim 

«contenti eramus» pag. 184. 



KoneS «argentum» pag. 143, vid. ko- 

mis. 

KoneSSU «argentum vivum» (cf. gr. 
■jooapYjpoc) pag. 30, hung. keueSO. 

Koneldi in hac locutione : tatar tilga 

. koneldl "se ad sincere loquendum 
applicavit» pag. 229, cf. quod ad notio- 
nem hung. magyaran «diserte», «ex- 
planate»,— magyarazom «expono», 

cf. etiam ar.*— ifwcf «declaratio distincta». 

Konis «mansio» pag. 193, cf. COUa- 

clarmen. 

Konulvkce «cumjustitia»pag. 230, vid. 

koni. 

KongrOV «campana» pag. 234, cf. hung. 

harang. 

Kondergil «complana» pag. 183. 
Kondi «habitavit» pag. 188, — kon- 

durding «hospitata es» pag. 190. 
Konvci «invidus» pag. 185, cf. kazan. 

konce, konco. 

Koxup «demittens» pag. 19O. 

Kosoruluklarmen «jugo», pag. 22^, 

cf. hung. koSZOru «sertum». 
Kosulgil «extende» pag. 232. 
Kossigi «dictator» pag. 184. 
Kossidnn «comitatus sum» pag. 140. 

KozgaHsirme (kozgaHsirmen) 

«concito» pag. 231. 

Kopgadeyri «diu» pag. 65, — kop- 

ten "jam dudum» pag. 165. 
Kopti «surrexit)) pag. 193, cf. cHop- 

chil. 

Kopsagan «psalmus» pag. 209. 
Kopsapfur «psalHt», «psallerunt»pag. 

198 (interpretatio latina 1. c. mend. 

«spallerunt» sonat). 
Kobelek «spuma» pag. 143, — "papi- 

lio» pag. 222. 
Kobopt i. e. koboptlir "tuniidus est» 

])ag. 140. 
(.■^ K)oV' «depressuin» pag. 144. 



265 



Kovra «dumus» paor. 135. 
I\or0.1 «instrumcnUim» pas;-. 233. 
Koron «clioroa» pat^-. 10, or. yopo; in acc. 
Korunir «videtur» ])a--. 147, — ko- 

ruga «visus» ibid., vid. korf.j;an. 

Korkima'sis «inai-stimabilis» pa^-. 209. 

Korkuci ksi i. c korkuncci k. 

«vir pavidus» pao-. 136. 
Korkutmak UCUn «per timorem» 

Pag- 233. 
Korgasin «plumbum» pag. 138. 
Korgui «passer» pag. 130. 

Korh «puicritudo» pag. 192, cf. kork. 
Korclilar «viderunt» pag. 162, — kor- 

gUSSUr «monstrat» ibid., — korgUZ- 
ding «monstravisti» ibid., cf. kor- 

gan. 

Kol «brachium» pag. 146, cf. cliol. 
Kolagaceb «se agitando» pag. 143. 

Kok «caelum» pag. 78, — kokari 

«caelum versus» pag. 208, — kok- 
tage chanlik «regnum caeleste» 
pag. 163. 

Koksug «pectus» pag. 172. 

Kogis idem pag. 205. 

Kocurdi «transtulit» pag. 195. 

Koturem «macer» pag. 139. 

Koturdi «levavit» pag. 190, — «susten- 
tavit» pag. iqi. 

Koni «justus», «rectus» pag. 166, konu 
pag. 174, — koz konu «valde jus- 
tus» pag. 190, — konuHc «justicia» 
ibid. 139. 

KosOV «lignum, quo ignis struitur», pag. 

Koz «oculus» pag. 210 et passim 

Komis «arg(Mitum» pag. 143. 

Komvlupfur i. e. komvlupturur 

«sepelitus est» pag. 212. 
Kbr «fossa» pag. 224. 
]\OrOul «murus» pag. 222. 
Kb^uli i. e. kbriingli «spectabilis» 

pag. 199. 
KbruVSap «multum desiderans» pag.196. 



Kbrudi i. c. kiirundi «visum cst» 
pag. 162, — kbrgan «visus» pag.157. 
Kbrk «decus» pag. 204, cf. korh. 

Kuezlu «superbus» pag. 185. 
Kuun i. q. kun liag. 215. 
Kuurmagil «ne impellas» pag. 171. 
Kukel «gramen» pag. 135. 

Kuganadir ? «coaptat» pag. 228. 
Kug^^cin «columba» — kug^cinley 

«sicut columba» pag. 200. 
Kuyov «angor» aut fortasse «sponsus» 

pag. 216. 
Kujbv «sponsus» pag. 190. 
Kuygelek fortasse i. q. cag. ^[AS^y^ 

avis quaedam rapax pag. 226. 
Kuc «vis», «vigor», «potentia» pag. 162, 

kucsis «infirmitas» pag. 191. 

Kucerme (kucermen) «cogo» pag. 

228, — kucengll «exerce teipsum» 

pag. 141. 
Kuctu «amplexus est» pag. 165. 
Kuclu «fortis» pag. 135, kwclu pag. 

160. 
Kuter «pastorem agit» pag. 159. 
Kutbnci «pastor» ibid. 

Kuturupfsen i.e. kutnruptursen 

«exhilaratus es» pag. 221. 
Kutulis «salvatio» pag. 141. 

Kutkaruv sap i. e. kutkaruvsap 

«salvans», «salvando» pag. 215. 
Kutkardac «salvator» pag. 159. 
Kutkardi «salvavit» pag. 189, — ku- 

thargil imp. pag. 171. 
Kuttilmak «salvatio» pag. 141. 
Kutlu «felix» pag. 209. 
Kun «dies» pag. 158, — «sol», e. g. 

kun tuomeesden brii «a solls 
ortu» pag. 136, — bukun s. bu- 
chun «hodic» pag. 80, — birisi 
kun «alio die» ibid., — okzav kun 

«pridie» pag. 136, — ulukun «fes- 
tum» pag. 158, — kundeg! «qudti- 
dianum» pag. 65. 



266 ' 



Kunerm (kunermen) «confiteor» Kurban «sacrificium»p. 190, ar. jjLjJj. 

pag. 182. Kurlamis «maledictus» gag. 147. 

Kunh «palea» pag. 234. Kul «servus» pag. 113. 

Kus «avis» pag. 144, — kara kus Kula «lanceola» pag. 143. 



«aquila» pag. 180. 
Kusanc «desiderium»pag. i86, — ku- 

sengan «desideratum» pag. 137. 
Ku(?s)u (kuSUg) «responsum» pag. 

230. 



Kultebe^ «fasciculus spicarum» pag. 

169. 
KwtOV «registrum», «liber» pag. 169. 

Kwn pag. 158, i. q. kun, — kwn 

tOgUSchi «oriens» pag. 161. 



Kusurarme (kusurarmen) «gra- Ksyneydir mend. pro syneydir 

tias ago» pag. 226, quod voc. 1. c. «probat» pag. 225. 



male busurarmen legi. 

KuSSUt «res quaedam rara» pag. 144. 
Kuzim mend. pro kuzin «autumnus» 

pag. 181, proprie «autumno». 
Kuzun «potentia» pag. 42, cf. kuc, 

Kuzun (mend. pro kuzum) ietar 

«possum» pag. 42. 
Kum «arena» pag. 180, — «scaturigo» 

pag. i.M- 
Kuma «amasia» pag. 181. 
Kumartki «testamentum» pag. 221, 

fortasse mcng. o^erisetke. 

Kumlamak invidia» pag. 142. 
Kuv «pallidus» pag. 139. 

Kuu'-'pturupturmen «confiteor» pag. 

212. 
Kuvnci i. q. konvci pag. i86. 

Ku"' «aridus». «siccus» pag. 207. 
Kurum «rus» pag. 220. 
Kurulta «aula», comitia», — kurulta 
kurar «comitia gerit» pag. 229, mong. 

kurultai. 
Knrgan «tumuius» pag. 222. t, 

Kurc «sedile» pag. 223, ar. ^awj5\ 

Kurtka «vetula» pag. 232. 

Kurt «vermis», kurtley «sicut ver- 

mis» pag. 191. 
Kursov lap dir «cinctus est» pag. 

2JI- 



Kvat 



«potentia» pag. 



«vis», «vigor 
192, ar. Sjj'. 
Kvvlic «junculus» pag. 135. 
Krec i. q. cag. r-yit? «gvpsum» pag. 

139, pers. -^S s. ^ «gypsum», 
«calx», quae vox auctore cl. Vullers 
apud veteres scriptores persicos legi- 
tur ; pro ^sj et ^J usum obtinuit, 
cf. hind. .iiO. Veteres Persarum po- 



i^Y dicebant, ex quo ^^S (^e- 



etae 

curtatum videtur. 
KriV «introitus» pag. 215, quae vox in 
hoc versu legitur : kuun tUUSning 

bucgakindan. batisdagi krivga 

dein «a solis ortu ad occasum usque», 

cf. cag. kirmak, kaz. ker — «in- 

troire». 
Klulaga mcndose pro kulukgau 
«serviens», «servus» scriptum esse vi- 
detur, pag. 146, cf. cag. jVfc>U«.i" «ser- 
viteur» ; «service», «action de rendre 
service», «force» apud Pavet de COUR- 
TEILLE, \^j^ ^t^c^ «ser\-ir» apud 
eundem. 



267 



Caynaturmen «ferveo)) pag-. 10, cay- 

natlir imp. ibid. 

Cayra «re)), «retro)) e. g. cayra alur- 
men «recupero» pag. 49, ceyiri 
algil imp. ibid., — ceyri almac 

«recuperalio)) ibid. 
Cachimac «blasphemia» pat^. 10. 

Cachna «opus scuiptiie» pRg. 1.32. 
Cagirmen «blasphemo)) pa^-. 10. cagi- 

dim perf. ibid., cagigil imp. ibid. 

Caytarmen «rcddo)) pag-. 50, cf. kay- 

targil. 
Cati chele «fortiter» pag. 66, cf. ka- 

tirap. 
Catinda «apud» pag. 64, vid. kat. 

Catifa »holosericum» pag. io8,ar. HJuJas. 
Catra «mensa» pag. 120, gr. •/a.^rsopa. 

Cadan «ciavus» pag-. 121, cf. kadadi. 
Can «sanguis» pag. 112, vid. kan. 

Can «imperator» pag. 104, can Ca- 

tonj «imperatrix». 
Canga «tabulatum» pag. 120. 

Cangil «liga» pag. 231, cf. kamadi. 

Candala «cimex» pag. 129, ar. xJ<XiJ9. 

Canfor «camphora» pag. 93, ar. )*.io. 
Cax^angil «acquire» pag, 8. 
Cas «ciHum» pag. iio, — «arcus», e. g. 
alindagi cas «anterior equestris 

sellae arcus» pag. 122, — artindazi 

CaS «posterior equestris sellae arcus» 
ibid. 
Casap «lanio» pag. loi, ar. ^LoJ', 

Casirmen «fodio» pag. 29, casigil 

imp. ibid. 
Castana «custanea», gr. zaaxavbv pag. 

126. 
CabuC «cucurbita» pag. 127. 
CabuC «cortex» pag. 125. 
Cara CUXan «felis nlger» pag. 128, 



charachusan scriptum pag. 98, vid. 

kara. 
Carau berumen «retribuo» pag. 49, 

carau bergil imp. ibid. 
Carauxi (i. e. carauxini) bermac 

«retributio» pag. 49. 
Carauas «serva» pag. 105. 
Caratem «sciurus» (varietas nigra) 

pag. 97. 
CarangU «obscurus», — «obscuritas» 

pag-. 82, vid. karangi. 
Caren «venter» pag. 11 1, vid. karin. 
Caristururmen «misceo» pag. 36, ca- 

ristur imp. ibid. 
Carmadim «iter praetentavi» pag. m. 

CaHrmen «maneo» pag. 35, calgil 
imp. ibid., vid. kalurmen. 

Caltac «admissarius», «scortator» pag. 

117. 
Cetlk fortasse male pro catlk scrip- 

tum «cinctus» pag. 141. 

Cerce «verus» pag. 161, cf, kerti, 
kertek. 

Cimean pag. 162, ex lat. «cinnamum». 
gr, y,i'va;ji.ov corruptum et non falsa 
scriptio pro kiinniik, uti 1. c. opi- 
natus sum. 

Cihlirler «intrant» pag. 141. 

Coah «furfures», «porrigines» pag. 220. 

Coarmen «demitto» pag. 19, coygil 

imp. ibid. 

Coun «pepo» pag-. 126, cag. kabun, 
kavun. 

Coux «tapetum» pag..i23, cf. choUX. 
COC «caeruleus» pag. 108, vid. kok. 

Cocrme (cocremen) «gemisco»pag. 

138. 
Cogrulac bila recte» pag. 70, cf. conu. 
Coy «ovis» pag. 134, vid. koy, — tisi 

coy pag-. 128. 
Coia «dominus» pag. 105. 



268 



Coyan «lepus» pag. 97. 

Coyarmen «pono» pag. 46, — «relin- 

quo» pag. 48, cf. koyan. 
Coygan, e. g. coygan chisi «homo 

derelictus» pag. 19, COlgan idem 

pag. 48. 
CoySCan «pertica» s. «paxillus» pag. 122. 
Coturulmis «suspensus» pag. 85. 

Coturmeclic pag. 78. 
Conaclarmen «hospitor» pag. 7, cf. 
konis, chonaclic. 

Conu «rectus» pag. 8;^, — «legahs» pag. 

ii5>— conu chelle s. conuhiila 

«fideliter» pag. 66. 

Congul «cor» pag. 13, — congul az- 

mac (consolatio» ibid., COngul 
acir^^mach «contritio cordis» pag. 

15. — congul izinda aitmac 

«electio» pag. 25, — olu COnglu 
«superbus» pap. 117, — kiczi COn- 
gulu bile «humiliter» pag. 66, — 
hess COngul bila «benigne» pag. 
64, ghos COngul bila idem pag. 

67, — jomart congul bila «lar- 

giter» pag. 68, — jengul COngul 

bila «leviter» ibid. — yaman con- 

gul bila «maligne» ibid., — COnglll 
aynn' «angitur animo» pag. 235, — 
COnglu bulganir «contristatur»ibid. 

Congranirmen «murmuro» pag. 136. 

Concek «bracca» pag. 66. 

Conde COnde «quotidie» pag. 65, cf. 

kun. 

Condurumen «hospitio laliquem) exci- 

pio» pag. 7, condurimen pag.31. ^ ^ 

CondrOC «thus» pag. 92, pers. ^i^jS^. 

Consi «vicinus» pag. 115. 

Cosac «vigil», «excubiae» pag. 118. 

Coxi «agnus» pag. 128. 

Cop «multum» pag. 68, — «satis» pag. 

70, — «valde» pag. 72, — cop CUrla 

«frequenter» pag. 66. 



Coparurmen «aedifico» pag. 24, co- 
bar imp. ibid., cf. kopti. 

Cobarmac «aedificatio» pag. 24. 

Coptaluc «granum» pag. 131. 

Cobuxci «sonator» pag. 103. 

Comur «carbo» pag. 97. 

Comuldruc «pectoralei> pag. 122. 

Cozu i. e. comzu (komsu) «vici- 
nus», «proximus» pag. 163, et non 
kares, uti l. c. opinatus sum. 

Cor «caecus» pag. 116. 

Core «in respectu», «comparate» pag. 
142. 

Corunurmen «videtur» pag. 7, — 

maga COrunur «videtur mihi» pag. 
63, — COrungil imp. ibid., — CO- 

runmac «visus» pag. 7, vid. ko- 
rundi. 

CorCSixHc «turpitudo»pag.85,cf.kork. 
Corgasin «plumbum» pag. 97, — ac- 
COrgasin «stannum» ibid. 

Corgux pag. 41, i. q. corguxgil. 

Corguxmac «demonstratio» pag. 38. 

Corgusurmen «monstro» pag. :iy, 
corguxgil imp. pag. 38, cf. kor- 
gussur. 

CorSUX mend. pro choiCSUX «turpis» 

pag. 86. 
Corpa «pellis agnina» pag. 132. 

Cormac «visus» pag. 81. 
Corlarmen «sterto» pag. 134, corley- 
dir «stertiti. ibid., corladim «ster- 

tui» ibid. 

Colaga pag. 125, vid. colage. 

Colan «cingulum» paq. 12. 

Colarmen «peto» pag. 43, colgil 

imp. ibid. 
Colage «umbra» pag. 137. 
Colga «veniam pete» pag. 142. 
ColtUC «ascella» pag. 181. 
ColmaC «petitio» pag. 43. 
Cdi i. e. kodesi «venter ejus» pag. 

143- 



269 



Cop «multum", «ma,^-is)i pa^. 163, vid. 

k(')pten. 

Coni «multum» p:\i;. 159. 

Corkli «puicer» pai,'-. 164, vid. kork. 
Cuormen «depso» pag. 136, codim 

«depsui» ibid. 
Cugir"W «pectus» pag. 220. 

Cuyas «soi» pag. 78. 

Cuyarmen «excepto» pag. 23, cuygil 

ibid. 
Cuyrug «cauda» pag. i8. 
Cuc «labor» pag. 104, vid. kuc. 
Cutulurmen «evado (perlculo)» pag. 

24, CUtulgil irap. pag. 25, cf. kut- 

kardi. 
Cutulmac «salus» ibid., vid. kuttil- 
mak. 

Cun «robur» pag. 28. 

Cun «dies» pag. 79, vid. kun, olu 

kun pag. 78, i. q. ulukun (ulu 

kun) , CUn tousin mendose pro 

tousi «oriens» pag. 82, i. q. kun 

tuomees (mend. pro tuomesi),— 

CUm batisi «occidens» ibid. 
Cun «arena» pag. 120, vid. kum. 

Cungarmen «mando» pag. 140. 

Cusanurmen «desidero» pag. 21. 
Cusamac «desiderium» pag. 22. 

Cusarmen «vomesco» pag. 62. 



Custunurmen «suspiro», »respiro» 
pag. 8, CUStungil imp. ibid. 

Custunmac «respiratio» ibid. 

Cuzarmen «amplector» pag. 8, cuz- 
chul imp. ibid. 

Cu(? ma) «pellex» pag. 105, cf. kuma, 
chuni. 

Cumis «argentum» pag. 96, vid.k(')mis. 

Cur «cingulum» pag. 120, — alton cur 

«balteus auratus» pag. 140. 
CuruC «follis» pag. 97. 
Curt «vermis» pag. 129, vid. kurt. 
Cursac «vesica» pag. 113, — «stoma- 

chus» pag. III. 
Culuc birla «humiliter» pag. 66, cf. 

kul. 

Culmac «risus», «jocus» pag-. 104, cf. 

chularmen. 

Ciiydurumen in cod. «ardeo«, pro- 
prie «accendo» (ignem, lumCU etc.) 
pag. 6, ciiydur imp. ibid. 

Csim «socrus» pag. 115. 

Cremixi «cremixile» apud DUCANGIUM 
pag. 108. 

Cstian «christiani» pag. 169. 

Crvvris fortasse crUV, CUru «juncus' 
pag. 136, vid. germ. riS. 

Clic OStasi «gladiorum fabricator» pag. 

lOI. 

Cliz i. q. clic pag. 118. 



Ch. 



Cliain «socer» pag. 114. 
Chaurcina «vas latum» pag. 124. 
Chageth «papyrum» pag. 91, pers. tXio 
et JlC-O, cuius forma ar. est <\£o. 
Chahal "«vilis» pag. 116, pers.Jjel^. 

Chaytarumen «reddo»pag. 48,"chay- 

targil imp. ibid., cf. caytarmcn. 

Chayda «ubi» pag. y2, — chaydam 

mend. pro chaydan «unde» ibid., — 

chaysi «quaHs» pag. 70, — chaim 



mendose pro chayu ibid., cf. kay, 

-kayda. 

Chayma «omne» pag. 69. 

Chat i. q. kat, — birchat «sim- 

plex» pag. 83, ecchi chat «duplex» 

ibid. — chatinda «juxta» pag. 67. 

Chater «muius» pag. 127, — tisi cha- 

ter «mula» ibid., vid. ar. xLiz». 

Chati «durus» pag. Sj, cf. cati. 



Chatistlirumen ((tempero vinum»pag. 

59, — chatistur imp. ibid, 
Chatisturmac ((temperantia» pa,^-. 59. 

Chadak «clavus» pag. 171, cf. cadan. 

ChapUC «saccellns» pag. 94. 
Chababa «uva malvatica(( pag. 93, ar. 

G ^ ^ 

Chabutyapchut ((sapphirus» pag. 109. 

Chaburcha ((costa» pag. 112. 

Chamar ((adstrictorium lorum caliga- 

G 

garum» pag. 121, ar. «.X4.2>. 

G £ - 

Chamal ((gestor» pag. 103, ar. jUi». 

G 

Chamir ((farina» pag. 103, ar. r^*^. 
ChamuS cquietus» pag. 116. 
Chax ((anas» pag. 130. 

Chaxan ((caidarium» pag. 124, caxan 

ayac ((pes caldarii» ibid. 
Chasuc ((cochlear» pag. 124. 
Chasma (^muri fundamentorum effossio» 

pag. 102. 
Chasrau ((Strigilis ferrea, qua equum 

radunt» pag. 12?. 
Chazan <(quando» pag. 70. 

Chazarmen ((fugio» pag. 2-], chaz- 

chil imp. ibid. 
Chazc i. q. kac ((crux» pag. i6i. 

Char ((uix» pag. 82, cf. kar. 

Chara ((niger» pag. 108, — ((atramen- 

tum» pag. 91, cf. kara, cara, — 
charachus i. q. chara chus 
((aquiia» pag. 129, — charachusan 
i. e. chara chusan ((iltis» pag. 98. 

Charau «praemium» pag. 46, cf. carau. 

Charandas «frater» pag. 114, chez 
charandas «soror» ibid., vid. ka- 
rindas. 

Charabat «lupanar» pag. 104, cf. ar. 
Charabar «electrum» pag. 94. 

Chararmac ((uigredo» pag. 86. 



Chai i. e. chari «ulna» pag. 98. 
Charimac «senectus» pag. 86. 

Charg etarmen <(expendo» pag. 25, 

G - 

charg et imp. ibid., vid. ar. «-(>-=». 

Chargesli «maledictus» pag. 84, cf. 

kargizlu. 

Chart «senex» pag. 87. 

Charsac ((canis corsac» (nomen kirghi- 

sicum) pag. 98. 
Chalan «penicillus» pag. 10?. 

Chaltac (dena» pag. 104, cf. caltac. 

Cheadau mendose scriptum pro cha- 

dak s. chadau «clavus» pag. 119. 

Chear ((cocomarum» in codice, i. e. 

<(cucumis» pag. 126, pers. jLAi».. 
Chear Sanba «cassia» pag. 92, pers 

w«.A^ )^!^ nom. medicamenti ventrem 

laxantis. 
Cheegey species accipitris pag. 129. 
Cheoxis mend. pro kozsiz «talpa» 

pag. 128, cf. quod ad notionem hung. 

vakondok. 
Cheyarmen «induo» pag. t^z, cheygil 

imp. ibid., cf. kcyic. 
Cheyc ((selvaticus» pag. 84. 
Chec «tarde« pag. 71, cf. kecOV. 

Chetan «teia» pag. 107, — yionban 

chetan «tella de Cap» in cod. ibid., 

russi ch. «t. de Rens (? Rheims) 

ibid. — alamani ch. «t. de Ale- 

magna» ibid., — orlens ch. «t. de 

Orliens» ibid., — lonbardi ch. «t. Lo- 

barde» (Lombardia) ibid., — astcxan 
ch. «t. Astexane» (Asti) ibid., — OS- 
tume ch. «t. Ostume» (Ostuni) ibid., 

— bergonia k., bgamasce k. 

«t. Bgamasce» (Bergamo) pag. io8, — 

chetan can «t. cruda» in cod. ibid., 

G u j G > > » 

cf. ar. ^^viai' s. ^^^Jai", cf. etiam ,^-iiai 

apud Vl-llers, ital. COtone. 



Chetarmen «recedo» pa^--. 50, chet- 

chil imp. ibid. 

Chengas «consiiium» pag. 13, — chen- 
gas berumen «consuio» ibid., cf. 
kengezzingis. 

Chengh'c «largitudo» pag-.86, cf. keng. 

Chent «urbs» s. «pagus» pag. 69, cf. 
cag. ^iKkXf^ tXx^ et hung. kcnd 
in nominibus locorum K.1S Kcnd, 

Nagy Kend. 
Chendim «egomet» chendima «mlhi 
ipso» pag. 49, e. g. chendima 

tutarmen «mihi retineo», ch. tut- 
chil imp. ibid., cf. kcnsi ipse. 
Chendir «cannabis* pag. 102, cf. ki- 

nadir. 
Chex «filia» pag. iiq, cf. kyz. 
Chexarmen «stringo» pag. 56, ches- 

chil imp. ibid., cf. kesetmak 

ucun. 

Chexganip «scarse» pag. 71, cf. kiz- 
ganci. 

Chexel «ruber» pag. io8. 

Ches «hiems» pag. 83, cf. kis, k(es). 

Chesi «genus panni lintei» pag. 107, — 
sasda chesdi «tella Nouarese» in 
cod. (Novara) ibid., — dras. ches 
«t. Cremonese» in cod. (Cn;monensis) 

ibid., vid. pers. ^J^tJ^^ ar.^j^ilAa». ^ quod 
ad dras, cf. pers. \Ll> e. g. \Lt> 

■ jffci». «vestis mensae tegendae longa, 
qua in hospitio utuntur» apud VUL- 
LERS. 
Chescha «utinam» pag. 72, pers.(Xxol^, 

Chescaz «forceps» pag. 96, ches- 

chac «forceps clavaria» pag. 96. 

Chescha «curtus» pag. 86, chescha- 

hc «brevitas» ibid., cf. kizcha. 
Chestrac «leopardus» pag. 127. 

Chezarmen «transeo» pag. 59, chez- 

chil imp. ibid. 



Cheza «nox» pag. 79, — «sero» pag. 

80, cf. chec. 
Chezchirirmen «ciamo» pag. n, 

chezchir imp. ibid. 
Chezchirmac «ciamor» pag. n. 

ChepaS «petasus» pag. 120. ^ 

Chebac«pulegium»pag. 131, cf. ar.;^_^„«5>.. 

Chebehnis «vestitus» pag. 84, cf. ke- 
bermis. 

Chebit «apotheca» pag. 89. 

Chemisurmen «projicio» pag. 46, 

chemischil imp. ibid. 

Cherac tur «oportet» pag. 42, che- 

rac edi «oportuit» ibid., vid. kerek. 

Cheri caytarmen «revertor» pag. 50. 

Cherchi «securis pag. 99. 

Cherti «veritas» pag. 63, vid. kerti. 
Chertme «pirum» pag. 125. 

Chertlap «vere» pag. 72. 

Cherptc «later» pag. 120, — bismis 

cherptc «later coctus» ibid. 
Chelapan «misellus» pag. 116, vid. 

kelepen. 

ChelecH «honestus» pag. 115, cf. kilHh. 
CheH «pistillum» pag. 94, cf. cag. kiH. 

Chelurmen «venio» pag. 62, chel- 

gaH gerundium ibid., cf. kcHyrir, 

kelejir. 
Chelturmen «adduco» pag. 8, chel- 
tur imp. ibid., cf. kcHiristi. 

Chux genus quoddam straguli e panno 
coactili, quod substernunt sellae eque- 
stri pag. 122. 

Chici «parvus» pag. 75, cf. kicC. 

Chitab pro kutab «schola» pag. 104, 



ar. ^yJiS. 



Chitira «tragacanthae» pag. 95,ar. IvAa5. 
Chindic «lumbus» pag. III. 
Chis «mustela zibelHna» pag. 98. 
Chisan «scutica» pag. 122. 

Chisi «homo» pag. 66, cf. kisi, kysi, 
kyzi. 



Chlbrit "su]phur« pag. (p, ar. oOva5\ 

Chirac «calx» pag. 102, chirac scrip- 

tum pag. 120, pers. ^yy, cf. krCC. 

Chiras «cerasumD pag. 125, ij^^yJ. 

Chirda «itorta» pag. 103. 

Chirpich «palpebrae» pag. iio. 

Chilim «tapetes» pag. 123. 

Chou «esca ignis» pag. 90. 

ChoUX «tapetum» pag. 90, cf. COUX. 

Chourut «sulphur» pag. 96, cf. chib- 

rit, 1. c. t finale male c leg-i. 
Choulac «indusium» pag. 120. 
Chocramac «tonitru» pag. 59. 

Chocrar «tonat» ibid., cf. cocrme. 

Choy «aries» pag. 128, — «ovis do- 
mestica» pag. 128, — choj SUrUchi 
«corium ovinum»pag. 99, cf. kov, COV. 

Choiuj «rectus» pag. 49, cf. COnU. 

Chotumtur fortasse chodam tur 



«est consanguineus meus» pag. 4^ 



cf. 



94 > 



49. 



Choturlu «scabiosus» pa^ 

kotur. 

Chonaclic «hospitium» pag. 89, cf 

conaclarmen. 

Chonasuj «argentum vivum» pa^: 

cf. konessu. 

Chonc «crus» pag. 113. 

Chondarumen «compiano» pag 
chondargil imp. ibid., cf. kon- 
dergil. 

Chonzac «bracca» pag. 120, cf. chonc. 

Chox «ocuius» pag. iio, chox Ya- 

ruhi "lumen ocuH» ibid., — chox- 
SIS «caecus» pag. 116, cf. koz. 

Chox «nu.x» pag. 95. 

Chos «carus» pag. 88, cf. ghos, pers. 



gll imp. ibid., cf. komvluptu- 

rur. 
Chorarmen «video» pag. 6i, chorgil 

imp. ibid., vid. korgan. 
Chorc «pulcritudo» pag. 85, — chor- 

clu «pulcer» pag. 86, cf. kork. 
Corcunz bila «dubiose» pag. 65. 

Chorcharmen «paveo» pag. 46, chor- 

chil imp. ibid. 
ChorchuSUS «impavidus» pag. 59. 

Cliormac mendose pro chorcmac 

«pavor» pag. 46. 

Chormac «visus» pag. 6i. 

Chol «brachium» pag. 112, cf. koL 
Choligian «galanga» pag. 95. 
Chugira «armarium» pag. 90. 
Chuyeyu «gener» pag. 114. 
Chuyu «puteus» pag. 89. 
Chuclu «fortis» pag. 115, vid.," kuc. 
Chun «dies« pag. 80, vid. kun. 

Chuni «amica» pag. 114, cf. kuma. 

Chuuradan touga(n) mend. scrip- 

tum pro kumadan togan «spu- 

rius» pag. 117. 
ChuzgU «speculum». 
Chuba «vestis militaris ex anulis fer- 

reis conserta» pag. 118. 
ChuburCUC «arcula», «pyxis» pag. 94. 
Chura «fornax» pag. 97. 
Churac «pala» pag. 102. 

Churu «sicus» pag. 8;, cf. kuru. 
Chulag «auris» pag. iio, — chulac- 

SIX «surdus» pag. 117. 
Chulaf mend. pro gul, chul scrip- 
tum «rosa» pag. 95, vid. gulaf. 

Chularmen «rideo» pag. 50, — chul- 

gil imp. pag. 51. 
Chulucci «servus», «famulus» pag. 103. 
Chultchum «risus» ibid. 



Chopchil «surge» pag. 57, cf. kopti. Chulluc etarmen «servio» pag. 57, 
Chopti «forfex» pag. 98. chulluc etchil imp. ibid. , vid. 

ChoprU «pons» pag. 89. CuluC. 

Chomarmen «sepeiio» pag. 58, chon- Christos gr. XpiJto; pag. 159. 



Ciahalluk i.piqritia). pag. i8r, vid. Gini^ihil «.qing-iber» pao-.qi , ;u-. JwAa,SXj\. 

chahah Gischic Mm-nta" pao-. 120. 

Gafta "h(^bflomas)i paL;-. 80, p(M-s. 'sJJlS^. Gift cpar'! pao-. ,S^, pers. oi^s». 

Garanful )>rar\-(iph)iiiis aromaticiis" Gir^ac ('un(us(( pa". 123. 

,'."-' GirejaGfll "■V^*' acvum pcr vohiptatcs !» 
pa,o-. ()2, ar. J^SiJJs. ^ 

, _ . . / paff- 221. 

Gaip i. c. <2'arip "pcri>o-rinus» pao'. „. ' 

^ Girtarmen (.dciaccro" p.a.o-. 2,:}, — 

ii;, ar. ^_y£.. ,£^irtchil imp. ibid. 



•j ^o^ 



GaLa «civitas» ]-)ao-. 6(), ar. xxAi', pn 



Girtmac "laccratio» ibid. 
Gil «annus» pa.o-. yg, cf. Jll. 



pric «arx», ncastcllumn. ^., 

^, ,. II .. (Tlltramac (.coruscatio». ..tulo-uratio» 

Gah ..tapctum» iiaq-. 12^, pers. 'Li s. 

,.w>Jlj q-enus strati lanci prctiosum ,, . ., .. 

^" Gutrar ..kilq-urat» paq. .;^, criltradl 

apud Vi'r,r,i':KS. 
^, . . , . pert. paq. ^^4. 

Giemis p'emis) ..tructus» paq. 8(7, ct. ^,.. . , , 

. ^^ ' • Glltrin ..hola» paq. 12 ^ — «vitrum» 

lemis. 
r- -1 -1 ■ -, p<i.^"- 109. 

Gikuurmen «cado» paq. 12. 0:1^11 ^.,, ,.., ,. 

. - '^ LTlll)rar {:) tortassc (.crassum hlum» 

imp. ibid., o^ichlhhm perf. paq. ^ V, i 

- paq. 221, vid. V. sequcns ular (.hqat». 

^. '\ '.. ... Gillan (.scrpens» paq. i2Q, cf. ilaU. 

GlChov (.templum" paq. i^8, ct. ]lho\'. r- ^ ■ 

,^. . , ( . - j CjOZChar ..anes» paq. 128 

Gic rar berurmen «crcdo» paq. i^, ct 



yic^^rar, ycrar 



paq-. 128. 
Gurah ..cancnms !» paq-. 217, cf. ir. 



/--• 1 ■ ,,. , ,- (lUklf SUl (.aqua rosacea» paq. 04, cf. 

Gl^ayblS ..colliq^emus» paq. 169, ct. *- J 1 1 .-> v-i 

jiytyaczur. pcrs. ^^^t 

Gio^ar (.iecur» paq. III, — (7^0-3,^ bancl ^ ^ ,, . 

^ ^ . G^gor i. e. Grep^or « S. Gregorius )> 

(.pulmo» ibid.. pers. y^^, cXaj y^-^ p<i.^"- 162. 

(liecur cnm pulmone et corde coniun- Glar sani fortasse (.millenium» pag. 81. 
ctum». 



Gh. 

GhaC teyrumen ((solvo» paq-. 55. 12,5, vid. ar. wol^ ((storcarum textor» 

Ghac teyrmac ..solutio» ibid. ^p^,^ Golium.^ 

Ghac .(crux» pa.q:. ;;, cf. kac, pers. QJ-^j^^ «acerbus). pao-. 84, pcrs. ^Li^. 

,^ I Ghalal .(leqitimus paq-. u:^, ar. Ji^. 

Ghaxa ((propne» paq. 69, ar. iCoLfs». ^-i 1 1 n ■ . ■ 

, L -, y (jhalcha .(.inellus capistn» paq. 122, 

Ghasal «vi.qil)), «cxcubiae» jiaq. 118. ^^ 

Ghaser ((cubiculum tegeti stratum» paq. ar. auiA^. 



CODIiX Cl',MA,\l( IS 



18 



274 

Ghalgan mend. scriptum pro kalgan bila «honestc pa--. 69. cf. chos, 

«remanens» pag. 85, cf. kalurmen. pers. 1^^«^. 

GhoCUmci "advocatus» pag. lOi. cf. Ghor^X ".c^allus, pa^-. 130, pers. j^»>ia-. 

ar. |*5^U>. Ghorma «dact^lus.. pao-. 126. 
Ghos «.carus» pag-. 69, — ghos e}' 



H. 



Haybat «gloria» pag-. 212, ar. ii-yji*. 

Haybatli «gioriosus)) pag. 209, hay- 
beth pag. 191. 

HayS «acuncula)) pag. 145. 

Hakim «medicus»^ _ ^pag. i67,cf. orho- 

cumc^i, ar. *X^. 
Hakil ((prudentia.)pag. ig8,cf. achel, 
ar.Jjit. 



Hallal "licitus.., olegalis.) pag. 183,^ 

halahm "uxormca.. p. 140, ar. J^ik. 
Hec «nihil.) pag. 68, pers. zsAiC. 

Hess congul bila pag.^e^rvid.sub 
V. conguL 

Herodes nom. proprium regis Judeae 

pag. 161. 
Herumen «flabello refrigcro.. pai:,^ 222. 



Hac Kcru.x.) pag. 189 (^t passim, cf. HcrgVS s. hcrchis «nunquam.. pag. 

kac, ghac, pers. rX^. ^''^. pevs. VN^. 

Hacan «quum)), «quando.. pag. 192, cf. Hcrsck ..luxuriosus.) pag. 185, prnpne 

kacan. 
Hatum «uxor.) pag. 1^2, cf. katum. 

Han «dominus.) pag. 142, — «neus.. 
pag. ig6 et passim, e. g. cin haui- 

mis pag. 196, cf. kan. 

Hanat «ala.) pag. 180. 

Hangi «qualis» pag. 21 1, cf. kangi. 

HaziZ «carus.), «incomparabilis.. pag. 196, 



cf. aziz ar. yjj-c-. 
Hap «vas» pag. 144, cf. kapsa. 

Habarj. «res novac , « nova» pag. 39. 

ar. )->^. 
Ha i. q. ham «et», «atque.), «ac.. pas- 

sim, pers. |^. 
Hamara «continuo.) pag. 201, pers. 

Hamis «canna.) pag. i45'^^ 

Hawa «aer» pag. -/%, ar. ttt.iC, pers. !«Jii. 

Haram «illicitus)» pag. 183, ar. f*'r^. 

Harmak «praedo» pag. 144, cf. ka- 

rakci. 
Halha (halhan) i. q. kalkan pag. 

^33- 



«luxuria», pcrs. SVyiC «vanus sci-ino», 
«nugaeii, licrsegci idem ibid. 

Hoatchrme (hoat(hrmen) fortasse 

mcnd. pro hoatdim scriptum(inter- 
pretatio enim gerni. icll bi gCri gC- 
wrden sonat) «diminutus sum» pag. 
22S. 

Hoatlangll «corrobora.) pag. 141, ar. S«j". 

Hoangll «age aevum per voluptates» 

pag. 221, cf. choangiL 

Hoarch «fugatus est» pag. 227. 

Hotarime (hotarimen) «libero.. p.ig. 
220. 

HOZ «nux» pag. 147, cf. choz. 

Hopti «se sublcva\it.) pag. 139, com- 
hopti i. e. COm hopti «se mul- 
tum sublevavit» ibid., cf. kopti. 

Hovoanlanir «gloriatur» pag. 222, cf. 

koanmaga. 

Hor «defectus» pag. 230, — horarme 
(horarmen) «deticio»ibid., cf.kuru. 

Horen «sahatio», «chorca» pag. 233. cf. 
koron, gr. /opo:. 



H(^l'n . ., i. f. lliirmct «honorifico, Hocku ? mend. .scriptum pio liosklin 

\'.'" ' «vehemens» pat''. 167. 

pao-. 66, ar. iWyi*. tt 1 '1 

> Hiialamen s. huarmen «venor). 
Hormat «honor» pa.t;-. 164. pair. 1^7, luiladim s. huclim «vc- 

T T ,1 ., natus sum» ibid. 

Hormatlao^ll «lionora» pa--. iS^. 

Huun fortasse «Cumanus» \y.\'j^. i-\j\. 

Horlarme (horkarmen) «despicio.. Huvarme (huvarmen) «paliesco.. 

pag. 233. pag-. 228, cf. kuv. 



J. 



Jain «aestas» pag. 181, proprie» «aes- 

tate» cf. jaz, yay, jay. 
Jaudi «pluit.) pag. 204, cf. yam^ur. 
Jakurarme (jakurarmen) «juoo„ 

pa.o". 226, 1. c. siglum omissionis 
super e per errorem tvpographi haud 
annotatum est. 
Ja,G^i «pingue ejus« pag. 143, cf. jav. 

Jaii^unadir «se flectit.. pag. 145. 

Ja<4li «lacrimosusi. pag. 210, cf. ya<^', 

jav. 

Jao^han «mundus'. pag. 88. Hoc voc. 
a radice jak derivatum est, vid. jakttl 
«splendor.), cf. hung. Vllaoj i .«lumen» 
2. «mundus». 

Jay «aestas» pag. 145, — jaylar 

«aestivat» ibid. 
Jayh «sagittarius» pag. 146. 

Jayhme (jaylimen) «me e.xtendo» 
pag. 146, cf. yayarmen. 

Jacigi «sacculus» pag. 147. 

Jat «peregrinus», «hospes» pag. 117. 

Jatir «jacet.. pag. 145, cf. yaturmcn. 

Jana «itcrum» pag. 67. 

Jani^i «juvenis» pag. 145, cf. yauf^i. 

Jangihrmen «eno» pag. 139, yan^i- 

lirdim perf. ibid., ianirler fortasse 

e forma ian_G^ihrler corruptum pag. 

141, cf. yan<(ilurmen. 

Janctl «contrivit» pag. igi. 

Jaxok «peccatum» pag. ^t., — keccr 



cakli jazik «peccatum venialei. pag. 

182, cf. yaxuc. 

Jas «pueritia» pag. 20^, cf. yas. 
Jasuk i. q. jaxok pag. 78, in hac dic- 

tione : jazuc uzun juyc cotur- 

meclic «poenitentia». 
Jassik «macer» pag. i^q. 
Jas «aestas» pag. 133. <^f- jn)'. 
Jaz «lacrima» pag. 143, cf. ^'as. 
Jabovli «lanatus» pag. 143. 
Jav «pinguedo» pag. 143, — «pinguedo» 

s. «butyrum» pag. 144, cf. yag, 

Javd'dinc;j i. e. javdurdinii;' «mu- 

neratus es» pag. 194. 
Javll «unguinosus)), «pinguis» pag. 145- 
Javrutti «attraxit» pag. 232. 
JavloV «fri.xorium» pag. 234. 
Jarat et «dilata» pag. 8. 

Jaratkan «creator» pag. iqs.jarataci 
idem pag. 188, cf. yaratchan. 

Jarastururmen «ordino» pag. 40, ja- 
rastur imp. ibid., cf. yarastirG^il. 

Jarasturmac «ordinatio» ibid. 
Jaramas «abominabilis.. pag. r|i. 

Jaramsak «hdells.. ibid. 

Jare «versus» pag. 72. 

Jariklih «lumen» pag. 187. 

Jarig idem pag. 189, cf. 3'arik, ya- 

regh. 
Jariler «linditur.. pag. 137, cf. yari- 

lurmcn. 

i8* 



2 7C' 



Jarilc;jadi Mni.sertus est» pag. 193, — 
jarilgamako^a «misereri» pag. 188, 

jarilgatir •■miserlcordiam obti- 

net» pag. 198. 

Jailgamak i. e. jarili^amak «mise- 

rirordia» ibid., cf. yarli,S[amac. 
JarOV «utensile». kcrek yarov idem 
pag. 182. 

Jaro^'li dir «utiie est.i pag. 222. ja- 

rovh <(Utendus>) pag;. 226 et non <ait 
iuminosus», uti 1. c. opinatus sum. 
Taruti «illuminavit» paq-. 187. 

Jaro;u «judicium», — jarjyu jurar- 
men «judico» pag-. 138, — jarguze 

«judex» ibid., — jargulail pag. 185. 

— jargularmen «Judico» pag. 33. 
cf. yargu. 

arsov «ineducatus» pag. 13;. 
arma «lignum fissum» pag. 231. 

arle «pauper» pag. 4;, iarle pag. 141, 

■ iarlelik «paupertas» ibid.. cf. 

yarli. 

ala iabadir «calumniat» pag. 13;. 

alangag «nudus» pag. 140. 
alangaclarmen ■•nudo.. pag. 130. 

jalangacladim perf. ibid. 
alannaz «nudus» pag. .^4. 
alarmen «lingo» pag. 138. 

all «juba» pag. 22;. 

alin "fiamma» pag. 130, cf. yalcn. 
alinvrme (jalinvrmen) «nictor.. 

algan ifaisus» pag. iX:;, — jalgan- 

lap «faise.. pag. O^. 
alglZ «solus» pag. i.^o. jal^uz i->.Tg. 
2 11, cf. yalgux. 

alci «mercenarius» pag. 234, cf. valci. 

aiarmen «dilato» pag. 221. 

adadmi «lassus sum» ibid. 

angatsin "vincat» pag. ^ij.cf. jcngdi. 

angla «iternm» pag. 2i6 et non <.ve- 
lut». uti I. c. opinatus sum, cf. JCUa. 
Janglamdir «resonat» pag, 232. 



andirdi «relribuit'. p.Tg. 22J. 
amov «assumentum» pag. 220. 

arsitirme (jarsitirn"ien)«irrito.. pag. 
224. 

eh (mend, pro joh) alaycsa «alio- 

quin» pag. 2i6. 
etl I. «septem» 2. «hcbdomas» pag. 80. 
etl mend. pro jettl «pervenit", «eva- 

sit» pag. 195, — ]Ctkiz <.pervenire 

fac.> pag. 210, — JCtkn'dl «perve- 

nire fecit.. pag. igti. 
ena «rursus.. pag. 212. 
engul «levis» pag. 68. 

engdi «vicit.. pag. 190, cf. 3-cngr- 

men. 
endaci «victor.. pag. 206. 

ez «pertica aenea.i pag. 232, cf. \'es. 

emis «fructus.. pag. 125, cf. vemis. 

giemis. 
er «locus.., — «terra-., jer ouiitli 

«terra submersa esl» pag. 138. cf. VCr. 
erer «liquescit» pag. 229. 
elemci «cursor» pag. 222. 
elni «uber.. pag. 230. 

elpirme (jelpirmcn) «tiabell<> refri- 

gero» ibid. 
dlOV «tempium» pag. 198, cf. glch{)V. 
IV «promtus» pag. 146. 
ivgaCZUr fortasse «coUectio est» pag. 

220, cf. gigaybis. 
it kelga i. e. jitdan kclgan "h<^> 

pes» pag'. 148. 
itl «acutus.. pag. 133. 
itirdim "perdidi» pag. 230. 

ipkirrimc (?jop koriirmen) for- 

ta.-^se .. ciiniprobo.. pag. 22i^ irespon- 
dens glossa germ. mcr \'Uollet), 
vid. jol). 
ibek .edens.. pag. 232. 

ibitirmen <.permui<)« pag. 221. 

vmis <.putridus» pag. 87. 

IV «pinguis» pag. 231, cf. ja\'. 

lliler «contrahitur» pag, 2.'i. 



277 



Jiroci ksi «pavidus» ])a.^-. 156. 

jirtikling «tissus csd pa-. 1 |o. 

jrdl "ConL,MX'gavitn pa^-. 23.^. 

Jirmcn «Hio). pa.^-. 2;, jir<;il imi). 

ibid. 
Jil Kannus.i pai^. 205, cf. yel. 

Jilamac Mxioratus.. pa.^-. ,p, cf. yyla- 
mac. 

Jilek «medulla.i pa.^-. .5(1. 

llldl «convcnit.. pa.^-. iX, cf. hun.^ar. 

Toap «rcsponsum.1 pa^'. 52, ar. ^— :Ls>.. 
Joap berumen «rcspondeo» ibid., joap 

hergil imp. ibid. 
loulr mend. scriptum pro joiar "funis 

ductorius» pa.^-. 2ji. 
Jocberimen (joc bcrimcn) «pun.yo.. 

pag. 138. 
Jogartin «e.\ alto» pa,-,'-. 148. 
Joharmen «adhaereo» pag. 220. 
Johsil «pauper» pa.i_;-. 203. 
Tota «ma.xilla» pag. 221. 

Jon «piius.1 pa,^-. 46, cf. yun<^. 
Jonarme (jonarmen) «scuipo» pa.y-. 
226. 

Job «bene» pa.s,'-. 183, sill job San- 

ganca (mendose pro sanjjjanca) 

«quum tu comprobares», «te compro- 
bante.. ibid. Jn editione nostra 1. c. 
pronomen sec. personae sm falscj 
,i,dossam ciuandam lat. corrupte scrip- 
tam t)pinati sunuis. 
Jobaca «pars corpinis inhrma.. pag. 
228, cf. ciig. jupka debilis. 

Jobap «vi.K» pag. 141, vid. jolajx 

jomard «largus» pag. 115. 

Jomtkinmen «congre.go» pa.--. 18, 

iomuctl «cunvenit» ibid. 

Jorakirme (jorakirmen) «opto'. pa.g. 
222. 

Jol «\iai. ])ag. lO, l()l s(i-i]3tum i^a.g. i_ji, 

^■f- vol, yol.i^^a jururmen 

«ambulo.. |)ag. i(),J()l<.^a jurimp. ibid. 



TolcU «liospes», uconviva» ]iag. ?2-^, 

])ro])iie "])eregrinator... 
loklbar "monslrum (|uod(lam» pag. 148. 
[olap «difiiculter» pa.g. 18,5, cf. J(jl)ap. 
Jolda^^ilar «pere.grinatores» pa.g. 2,3, -5. 

Jolbarurme (jolbarurmen) «ro,go 

obni.xe» pa.g. 1^7. 

Joga'ardirme i. c. jogiil ardim 

«levis factus sum» pag. 228, cf. yun- 
<(U1. 

Jotkurdim «tussivi» pa.g. 1,^6. 

|op jop «.jugiter» pa,g. j,^,^. 
I QyC «contritio» ]3a.g. 78. 

juutlermen «consolo» pa,g. 140. 

Juutberdim «consolavi» ibid. 
Juurdim e.x juc^urmak contractum 
«massavi» i^a.g. 143. 

Juuarmen «lavo» i^ag. ,^,^, ju imp. 

pag. ,u- 
luk «onus». jukka cirtmisen «visne 

suus fidejussor esse» pag. 221, cf. yUC. 
Tukturmey «non attrahens» pag. 216. 
Jucjun.i^is i. e. jiigiiningis «inclinalc 

vos» i^ag. 157. 
jugunc «cultus» pa.g. 207. 
TuhmamiS «non prorsus coa.gulatum» 

pag. 144. 

Tudi «abiuit» pag. 209, cf. yu unali. 

Tuz «vultus» pa.g. 187, vid. jiiz. 

Jubangan .lictum», e. g. jubangan 

s6z «tictum verbum» pag. 227. 

Jumurtka «ovum» pag. 14,^5. 

Juvoanc^ang «pi.ger», «somnolcntus» 

pag'- 1.5 5- 
luvduh «rusticus», «incultus» pag. 228- 
Juric «matta» vel «juncus» pag. i.^S- 

Jurimen «depso» pag. 1,30, jurdim 

pcrf. ibid. 
Juruh «pugnus.. pag. 22 j. 
lurum «condemnatio», pag. 13, ar. |*>9» 

JunmTlarmen «condcmno 
ii)id., jtirumki il)id. 



dcri> 



JuiLip .■cnninieant.» pag. 200. — jurjJ^S 
i. e. jurgan «trita (via)» pa^-. 192. 

Jiigalak i. e. jurgalak «rotundus» 

pag. 22;^. 
Julic "calvatusx pag. 138, cf. julumis. 
Julovci credemtor» pag. 230, cf. yu- 

larmen. 

Julugnamis i.redemtio nostra» pag. 

206, — juluga i. e. julungan 

"redemtus» pag. 210. 

Julumis «rasus» pag. 8|, cf. yulur- 
men. 

Tuluv «redemtio» pag. 20q. 

Julkarme (julkarmen) «evello» pag. 

224, — JulgUU (.) «evulsus» pag. 2]2. 
Juldi «abluit» pag. 208, cf. judi. 
Ju(ltar) «corriga» pag. 226. 
JulduS «stella» pag. 78, 145, - jul- 

duzci «astrologus» pag. 180. 



Julmalanne (julmakirmen) •■me 

inclino» pag. 224. 
Jiiz «vultus» pag. 193, cf. JUZ. 
Jiipzimis «dignatus est» pag. 188, cf. 

job. 

Jtip «tundens se» pag. 143, i. e. itip. 
Jtma «exercitium» pag. 182, cf. idma- 

lagil 

Tdirdl fortasse «advenit» pag. 215, cf. 

yetarmen. 

jn «foramen» pag. 145. 

Jnanurmen «credo» pag. 15, jnangil 
imp. ibid., jnangaan (jnangan) 
part. ibid., cf. inangay. 

Tnanmac «actus credendi» ibid. 

Jzinda «intus» pag. 67, cf. icindagi. 

Jmdi «jam» pag. 67. 

Jridi «liquatus est» pag. 139, cf. jerer. 
Jrgaladir «fluctuat» pag. 230, — jrgaT- 

mas «movere non potest» pag. 143. 



\ a «vel», «aut» pag. 72 et passim. 

\aa «arcus» pag. 118. 

YaagTl «maxilla» pag. iio, yaac scrip- 

tum pag. III. 
Yaane «quasi» pag. 70, ar. i«-»JtJ pi'<>- 

prie »id est», «scilicet», «nimirum». 
\ aoll «secus» pag. 71. — «propci pag. 

09, cf. cag. javuk, jovuk, jouk. 

YaCUt «rubinus» pag. 108, ar. pers. 

y ■■ 
\acsi «bonus» pag. y^. — yacSl «bene» 

pag. t>4. iacsi pag. 141. 

Yag «oieum» pag. <)-^, cf. jag, jav, 

guTaf yage «oleum rosaceum» ibid., 

cTlOX yagi «oleum nucis» ibid. 

Yage «bellum» pag. 29, cf. uig. jaki, 
jakici in glossario Vamrerv. 



YagTaou «patella» pag. 124. 
Yay «aestas» pag. S^^. vid. jay. 

Yayarmen «e.xtendo» pag. 23, yaygiT 

imp. ibid., cf. yayTimcn. 
Yaturmen «ja.ceo» pag. ,1^, yatcTiil 

imp. ibid., vid. jatir. 
Yanauar «animal» pag. 127, pers- 

;; • ' yy • 

Yangac «mentum» pag. iio. 

Yangi «novus» pag. 87, vid. jangi. 
Yangiiurmen «erro» pag. 27. vid. jan- 
giTirmen. 

Yangilmac «enor» ibid. 

Yandurumen «accendo» pag. 6,yan- 

dir imp. ibid. 
YanZlC «marsupium» pag. 120. 



V praeter y et / et u designat. 



279 



YclX «pratimiit |o;il;. ')0, vid. jas. 

Yaxarmen «.scribo» pa.^-. 54. 

Yaxirj «occullc') pa.t,'-. b<). 

Yaxil viridis)) pa.^-. loS, cf. yassilic. 

YaxUC «culpa'i, Kpi'ccatumi) pa.^-. 15, — 

yaxuctan pesman bolmac «poe- 

nitentia» pa.;^:. 78, cf. jaxok. 

Yaxuclamis «cuipatusD pa.t,'-. 15.. 

Yaxuclu «peccator)) pa.L,'-. 117. 

Yas «lacrima» pa.i,''. n^. 

Yas «vita)) pa.cf. 86, — «viridis)) pa.i.;-. 

87, vid. jas. 
Yasuc aytmac «contVssio)) pa». 78, 

vid. jasuk. 

Yastuc «pulvinar)) pa.y. 123. 

Yassilic «viridis.) pa.£>-. 86, cf. yaxil. 

Yasman «lagena» pa.t,'-. 121. 

Yazanurmen «dubito)) pa.i;-. 22. ya- 

zam mend. pro yazan imp. ibid. 

Yazamac i. e. yazanmac Miubita- 

tio» ibid. 

Yasirumen «abscondo.) pa.y. 7, yasir 

imp. ibid. 
Y^asirmac «absconsio» ibid. 

Yaparmen «te.g-o)), «obte.i,^o.. pat;-. i.s, 

iapchil imp. ibid. 

Yapchiz «te.a^umen.. ibid. 
Yabalac «noctua» pa.i.;. 129. 

Yabuldrac mend.scriptum pro japrac 

"folium.) pa.i^. 125. 

Yaman «maius.. pa.-. 7,^, — yaman 
chele «male» pa.o^. 68, — yaman- 
rac «peius.) pa.i,--. 6q, — anchm ya- 
manrac «pessimus.. ibid., — ya- 
manHc «malitia.. pa.M-. 86. 

Yamf^ur «pluvia.. pa.y;. 44, — yam<(ur 
yagar «piuit» ibid., — yamgurlu 

hawa «pluviosa tompestas)) pag-. 82, 

— yamgleyin i. e. yamgurle- 

ym «velut pluvia» pag-. 204. 

Yara etarmen «interficio.) pa.u-. 33, — 
yara etchil imp. ibid. 



Yaratchan ..creator» pa.M. 17, vid.ja- 

ratkan. 

Yaratmac «creatio» Ibid. 

Yarasirmen «concordo)) p,a.t;. n, — 

yarastirgll imji. formae factitivae 
ibid. 

Yarasurmen «placeo.) pa.L,^4|, yara- 
sur «decet» pa.i^^ 19, yarasti perf. 

ibid., — yarasmis «placitum.. pa.g-. 44. 
Yarasmac «actio placendi» pa.y. ii. 

Yaregh «ciarus.) pa.^-. 82, vid. jarig, 

yaret (?c) hawa «serena tem- 

pestas» ibid. 
Yarem «dimidium.. pag. 85. 
Yari «au.xillium» pag. 77. 

Yarik i. q. yaregh pa.o-. 142, — iar- 

chhk «claritas» ibid. 

Yarilurmen «diffindor.. pa.^-. n, ya- 
relgil imp. ibid., — yarilgan «dif- 

fissus» pag. 8.S. 

Yarilmac «actio diffindendi» pag. ii. 

YargU s. yarmac «regimen» pag. 51, 
52 et non «defensio», uti ad pag. 52 
annotavi, — yarguzi «jude.x» pag. 

lo.s, cf. jargu. 

Yarmal item «regimen» pa.g. 52. 

Yarmen «mitto» pag. 3.5, yygil imp^ 

ibid. 
\ arh «paupcr», «miser» pag. ii6etpas- 

sim, cf. jarle. 

Y'arligamac «misericordia» pag. 78, vid. 

jarilgamak. 

Yalen «fiamma» pag. 125, vid. jaHn. 

Yalgux «solus» pag. 76, — yalguxol 

»solum» pag. 71, vid. jalgUZ, jal- 

Yalci fortasse «pomarius», pomcle- 
rius in cod. pa.g. lOi, cf. jalci. 

Yalbarurmen «oro.), «supplico» pag. 
,s2. yalbargil imp. ibid. 

Yalbarmac «oratio», «rogatio» ibid. 

et pa.g. 78. 
Yalmas «adamas» p. 109, cf. pers.j^U,-K 



28o 



Varmaga fortasso "penenire» pag-. 214, 
et non «languore", uti 1. c. opinatus 
sum, cf. cag. -iX^Xiy^ apud Pavet de 
COURTEILLE. 

Yeiltlic «juventus» pag. 86. 
Vegan «teges» pag. 123. 
Veng «manica» pag. 119. 
Vengirzac «clitellae» pag. 122. 

Vengrmen mend. pro yengirmen 
pag. 61, vid. yengdi. 

VenSfilmac «actio devincendi» ibid., — 

o 

yengmac «victoria». 
Vetarmen «jungo» pag. 7, ji, yet- 

chil imp. ibid., — yetar «sufficit" 

pag. 71, — yetmac bila «satis» 

ibid., vid. jetti. 
Vexna «cognatus» pag. 114. 
VeS «orichalcum» pag. 97, yes tac- 

tasi «folium oriclialcii" pag. 106, vid. 

jez. 
\ emis «fructus» pag. 28, vid. jemis. 

Ver «terra» pag. 78, — «locus" pag. 

89, — yer titramachi ■■ten-aemo- 

tus» pag. 59, vid. jer. 
Vel «ventus» pag. 82. 
Velin «gluten» pag. 102. 
\ vacci «sagittarum fabricator» pag. 103, 

cf. jaa. 

Vic^^rar bergil «contitere» pag. 15, cf. 

gic^^rar. 
Vigilik «bonitas» pag. 213, cf. egilic. 
Vylmac «odoratus» pag. 81, vid. jyhi- 

mac. 
Vylarmen «odoror» pag. 30, jylagil 

inip. ibid. 
Vllki «equus» pag. 134. 
Voua «cepe» pag. 127. 
Vouac «ultra» pag. 72. 
^ OUashc "lunnilitas» pag. 31. 

^ourgan «matta» pag. i2j, cf. juric. 

VOC "non» pag. 08. ioh pag. 143, ioch 

pag. 141, — yoc exa «nisi» ibid. 
^ ocsul "pauper» pag. 116, vid.johsiL 



Vogan ..grossus» pag. 87, vogun 

pag^. 102. 
Vol «via» pag. 61, vid. joh 

Volugurmen «obvio» pag. 41, yolug- 

chil imp. ibid. 
Vu unah «adoremus!i> vel quod miiu 

probabilius videtur «nos lavemus !» 

pag. 214. 
Vuc «onus» pag. 30, — «fasciculus» 

pag. 102, vid. juk. 

Vuctusururmen i. e. yuc tusu- 

rurmen «onere me libero», «onus 
depono» pag. 19. 

Vuclarmen «onero» pag. 30, yucla 

imp. ibid. 
Vuganci "frenorum faber» pag. loi. 

Vugururmen «cuno» pag. 12, yugur 

imp. ibid. 
Vugurt <dac acidum» pag. 131. 
Vugurmac «curtus» pag. 12. 
Vung «lana» pag. 106, — «pluma'» pag. 

107, cf. jon. 
Vungul «levis» pag. 76, vid. jenguL 

^'uxarmen «nato» pag. 39, yuxgil 

imp. ibid., — VXgaUchisi nu^ndose 
pro 3'UXgan chisi ..natator.. ibid. 
Vusac «sera» pag. 119. 

Vusxaclarmen «claudo» pag. 12, yu- 

xacla imp. ibid. 
Vusxac «sera», «claustrum» ibid. 

Vum.sak s. ymisac chelle«teneriter» 

pag. 65, — ymisat mend. pro yu- 

misac «tener» pag. 88. 
VdVgan «culter» pag. 99. 
Vurt «mansio» pag. 33. 
Vulaghac «te.xtor» pag. 103. 

Vularmen «redimo» pag. 48, yulgil 

imp. ibid., vid. julungaU. 
VulungUZ «novacula.1 pag. 100. 

Vulurmen ..rado» pag. 49. vulugil 

imp. iljid. 
"Wikiguz i. M- }ukinguz il»id. 
\ ulmac .. rcdeuuio.. pag. 4.S. 



28l 



Yki "domc.sticus» paLj. ]H. ^ y, (Mxlor» paL,'-- i^}. 

Y<2[it «JuvciiisD pa.ij:. S;, cf. ycijtlic. Yzarmen «bibo.. pa,i^-. 10, - iz "bibe» 

Yj.(ina "acus» pat;-. q;. ibid., cf. yc^an. 

Ygi «odoni pa,n-. 135, (y^isi «odor Yp «filum» pag. 2;, 97, — LlXlin ip 



ejus»), cf. jy-lamac. 

Ygir <(olct<( pay. 165. 

Yglarmen «fieo» pag. -i^yglagil iin]). 
pag-. 44. i.^. iglading. 

YsflamaC «HetusD ibid. 

Yc «mcdulla arboris» pag. 125, d". ICIR- 

dagi. 

Yca£f «intestina» pas^'. iii. 



«linca piscanaii pag. lOO, — yoglin 

ip «filum grossumn. pag. 102. 
Ypac «sericum» pag. 107. 
Ypar «niuscusD pag. 0,^5. 
Ymsiri «mumia» (ar. ^y^^ O ••T^) 

pag. 95. 
Yrac «proculii pag. 67, yrah pag. 69, 

yractim «a longinquo» pag. 64- 

Ycgan «potus» pag. 157, cf. yzarmen, Yrig mend. pro jarig «lumen» pag. 



icip. 



,52, — yang etarmen «iUumino.. 
ibid., cf. yarik. 

YrS «unciaii in cod., fortassei. q. lonza 



Ydim «misi» pag. 0, — ymaga inf. 

ibid. 
YdlS «missio» ibid. 

Yn «farina» pag. 131 (i. e. im, kaz. on). 
Ynac «vacca» pag. 128. 
Ynj «nepos» pag. ii_|. 
Yxba «camera» gag. 119. 
Ys «opus» pag. 42, yz pag. ifi^, vid.lS. 
Yscarlat «coccum» pag. 107, osm. 

Ysdermen «quaero» pag. .^7, ysde- 

gil imp. ibid., ysdediler perf. ^ ^^^^ "''^''" P^^' V"' 
pers. n. pl. pag. 170, vid. ixdamien 

Ysdemek «quaestio» pag. 47. 

Yssi «calidus» pag. 88, ysy pag. 182 

vid. isi. 
Yspanac «olus Hispanicum», vulg< 

«spanachium» pag. 126. 



apud Danie pag. 128, ar. j^»..£«le- 
aena». 

Yr «cantus» pag. 12, vid. ir, — yrci 

«cantor. pag. loj. 

Yrkirmcn «canto» pag. 12, yrkagil 

imp. ibid. 
Ylagan «serpens» pag. 147, 148, vid. 

ilan. 



Ylap fortasse pro ulap scriptum «mo- 
riens» pag. 141. 

Ylermen «pendo» pag. 4,5, ilgil imp. 

ibid. 

Ylgari «ante» pag. 04, cf. ilgari. 



Ylla «sed» pag. 71, ar. ^H. 



Cayhahidir «strepit» pag. ^.^^o. 

Cayhahlias «moveii nou potcst.1 pa.L; 
14,5, vel fortasse «non strepit», quin 
ultimum mihi probabilius videtur. 

C ak «tempus» pag. 209. 

Cakuci «accusator» pag. 186. 

Cakci idem pag. iSi. 



CacUC «malleus» pag. <|0, cachuc 

pag. 90, 100. 
Cacman «pannus» pag. ()8. 

Cachara(hr «giocitat» pag. 1,^54. 

Cager «\inum» pag. <|o, cf. hung. 

csiger. 

Cagl «polentia.. pag. 221, 



2^2 



Cagirsa <'si clamaret» pag. 141. 
Cagundur «gea» in cod., gallice bet- 

terave pag. 127. 

Cahinda OZga mendose scriptum pro 
Cahindan O. ««importune» pag. 142. 

Cahlasangis "Si bene attenditis» pag. 
231. 

Cater «tentorium» pag. 121. 

CatlaUC oavellana» pag. 125. 

Canac "scutellai) pag. 124, camek 

pag. 143. 
Candirgine tortasse «tinnitus» pag. 

139, cf. cag. cangirti. 

Capcacik "valde mobilis" pag. 145. 
Caplatmak «alapa» pag. 180. 
Caman «piger» pag. 155. 
Caman '■cumlnum» pag. 95. 
Cami «multitudo» pag. 214, ar. ^»-^. 
Caridi »notum fecit». 
Carci «mercenarius'/ pag. loi, cf. cerci. 
Carciga «nisus» pag. 129. 
Cart «strepitus» pag. 147. 
CarpUU «via caesis vel dejectis arbori- 
bus impedita» pag. 22^. 

Calarmen «sono» pag. 54, calgil 

imp. ibid. 
Calih «firacundus" pag. 22-,. 
Calma Mnantile» pag. 121. 
Ceuh «dulciter» pag. 65. 
CeklTl i. e. cekman «pannusi' pag. 

i;4' ^"f- cacman, — cekmci 

«pannorum te.vtor» pag. 174. 

Cehlap s. cehlayrak "eo modo» 

pag. 220. 
Ceber klSl «homo purus» pag. 230. 
Cere (?ceren) fortasse «equus subru- 

ber» pag. 234. 

Ceryii «exercitus» pag. 118,— ceribasi 

«du.\ e.xercitus» pag. lo^. 

Cerci «mercator» pag. 21,=,. cf. carci. 
Certerme (certermen) «strepito.. 

pag. 225. 
Cermas «ventrosus» pag. 222. 



Cerh "macer» pag. 139. 

Cialduz «acus grossior» pag. 181, pers. 
j j 

(Ci)arhar mend. pm ciharir "trahit» 

pag. 229. 
Ciarzau «linteamen'. pag. 123. 
Ciyg «crudus» pag. 84. 
Ciyru i. e. ciyruk «campana» pag. 

223. 
ClUriiba «puls cumino et aceto cocta» 

pag. 94, ar. LswSj. 
Clg «rosata» pag. 82, — «pruina» ibid. 
Cigmac «cubitus» pag. 113. 
Cigrigzi «tornator» pag. 103. 
Ciglamis «ora consuta» pag. 147. 

Cigharmen «e.xeo» pag. 24, zigchil 

imp. ibid., ciktiler perf. 3. personae 
n. pl. pag. 162. — zigargil"e.\trahe» 

pag. 24, cf. ciharir. 
Cicek flos» pag. 209. 
Ciceklemis i. e. ciceklenmis «flo- 

ruit'. pag. 192, cf. zizac. 
Cm "verus» pag. 211. 

Cinay «u.xor» pag. 114. 

Cmarmen «suo cum lilo serico» pag. 

223. 
Cisarmen «scribo» pag. 54, cisgil 

imp. pag. 55. 
Cismac «scriptura» ibid. 

Cipcic «avis» pag. 129, cipziclar 

pl. 61. 
Cibin «musca.. pag. 129, — suru ci- 

bin «cule.x» ibid. 
Clbuch «baculus», «fustis» pag. 171, 

cibug «virga» pag. 191. 
Cimgipturgan «probatum est», pag. 

188, cf. osm. cintiirmak .exami- 

nare», alt. cenC, «probarc.. 

Cimdirme (cimdirmen) «vellico» 

pag. 220. 

Ciray «vuitus» pag. 113. 

Cirac «candela» pag.90, 124, — cirachc 



2«. 



(M-;in(lcl.-il)nmi " i^ris;'. I2,^,pers. c.\jZ 



Circhin "turpis.i pn.^^ nO. 
Cirpi "ramnlia» ])a.i^-. 225. 

Cirmarmen «intorqueo» pn.--. ij2, — 

cirmamaga «intorquere» ibid. 
Cirlac "frictio» pag. 230. 
Cil «perdix» pa.Lf. 130. 
Courma s. COlira «rotunde» pa.u:. 70, 

COp COUra «circum» pa.g. 65. 
Cokunggis «inclinate» pa.i;-, 142, c6- 

CWp «inclinans» pa.L;-. 160. 
Cokrak »scaturi£^o» pag. 213, cocll- 

rach pag. 134, cohrah pa.g. 20;. 
Coganak «cubitus» pag. 139. 

CohmarH «ad similitudinem clavae» 
pag. 143- 

Conrumen «volvo» pa.g. 62, conrgil 

ibid. 
Conrmac «actio volvendi» ibid. 
Cozgll «distende» pag. 231. 
ComiC «capsa» pa.t^. 124. 
ComklC «olla» pag. gi, — «vas coqui- 

narium» pa.^'-. 124. 

Cov? pag. 13;, — covLamnang? ibid. 

CoWgUcler «tumultus» pa.g. 171. et 
non «mallei», uti 1. c. opinatus sum. 

Corchgidem fortasse discrete cordig 



idem le.ij^endum (.iiulinaliis ;ul in;iliim 
eram» pag. 221. 

Corhaa «vas» pag. 142. 

Cop ? mend. pro cop «multiim" scrip- 

tum p.-i.g. 159. 
Coplegaybis «colli.gemus» pag. 169. 

Cualdus, vid. cialduz pag. 102. 
Cuerme (cuermen) «jaceo»pa.g. 227. 

Cuuliychr fortasse "jugo similis est > 

pag. 224. 
Cucldi «sursum versus est» i)a,g. 2;^2, 

cf. hung. csukkanni. 
Cuculurmen «dispolio« pag. 22. 

Cuci «serio» pag., 138. 
Cuckordim «stemutavi» pag. 136. 
Cugur «fossa» pag. 88. ^ 

Cunchin «ergo» pag. 65, cf. pers. ^y^f^, 
Cux «sericum e folliculis fnctum, e qui- 
bus eruperint bombycum papiliones» 

pa.g. 106, fortasse ex ar. Ji corruptum. 
Cuprak «urceus» pa.g. 142, cf. hung. 

csupor. 

Cuvre «latus vestis posticum))p.23i. _. ^ 
Cura «falco albus» pa.g. 129, pers. Sj-s-. 
Curusipdir "Strepit;ivit» pag. 225. 
CurumaC «marcon. pag. 86. 
CulgaU «solea socci» pag. 121. 
Culganmiz «involulum» pag. IS9- 
Ciiprak «fragmentum p;inni» ibid. 



G. 



Gan «anima» pag. 160, pers. ^o"-^- 
Gehan «mundus» pag. 158, pers. ,^Lg.: 



et 



J-^, 



^ quo ^^ 



decurtatum 



est, — ol gehan «vita aeterna post 
mortem»:pag. 166, opp. bu dwnia 
«vita terrestris», proprie «hic muinlus», 
cf. ar. Ly«3 oppos. Ttj) 5\.i>.l. 



(linsler «nationes» p;i.g. 209, ;ir. (j^A,q>. 

Gldiut «Judaeus», Guhutlar«Judaei» 
pa.g. 161, — Guhut ieri «tena Ju- 
daeorum» pa.g. 161. ar. '^^•^., pers. 

J>«.g.i>, sec. Farhangi Shuuri 

Oj..^, vid. ;ipud VlTl.T,KR.s. 



284 



Payjak (ifukinientuin" pag. loi. 
TauC "gallinao pag. 130, taoh pag. 

TauS "pavo" pag. 130, ar. ,j*..Lb, 

gr. Taoj:. 
Tausti «perfeciti) pag. 139. ^^^ 
Taul «tempestus» ibid., ar. J.»>. 
1 ac (limpani pag. 8^. 
-Tacta ctabulaii pag. go, — dtabulatum 'i 

pag. 120, pers. Sji^\J. 

1 ag ((muns» pag. 88. 

Tage fortasse tagel idem pag. 38, — 
tagellar ((montls jugum» ibid. 

Tage ((et« pag. 65. 

TagZ ((Coronao pag. 105, tag pag. 
171, tigenek tage ((corona spinis 
conserta)), pers. .^ij, cf. dac. 

Taglar i. e. tanglar ((prodigian pag. 

159, cf. tangis. 

Tayag ((clava» pag. 144. 
Tanarmen ((nego debitum.) pag. 39, 

tangil ibid. 
Taniklatirmie (taniklatirmen) 

«testiticor» pag. 159. 

Tanirmen "cognosco.. pag. 15, — ta- 

nigil imp. ibid., — tanimis perf. 
indefin. pag. 215. 

Tanimac «notio)) pag. 15. 

Tanur cll.isi (.homo doctus» pag. 113. 

Tanlarmen (.cerno.. pag. i;. tanla 

imp. ibid., — tanlasurmcn "exa- 
mino)) pag. 24, tanlas imp. ibid. 

Tanucluc berumen cperhibeo testi- 
moniuni.i pag. 46. tanucluc bergil 

irap. pag. Oo. 
TanUC ((testisn ibid. 

Tank erta ('manf.i pag. 76, - tangda 

s. tanda (.cras.i pag. 65, 80, - 
tanda deul ((perendie.) ibid., 

tang saraunda «(diiucuio.. ibid., - 



tang Sara "dilucuUmi.). ..auroi-a.. 

pag. 181. 
1 ang ((fasciculus)) pag. 102. 
TanglS ((miraculumii pag. 216. 
Tangisip jatir '(ardore febrih aggra- 

vatur.1 pag. 229. 

Tanglarmen (.minn-.. pag. 36, tang- 

larlar ((admirantur» pag. 190, taug- 

lapf (.eiegit.) pag. 193, — tauglan- 

cik «admirabilis.) pag. 219, tang- 

la"cih ulum pag. 208. 
Tansic ((rarus.. pag. 221. 
Tax ((calvus» pag. 116. 

Taxac ((testicuiusii pag. 112,— tasac- 

SIX ((castratusi) pag. 117. 

1 as ((pelvis tonsoriai) pag. 100. 

Tas (dapisi. pag. 89, taz pag. ibo, — 
taslar cpondera lancis» pag. 90, — 
tas bohxiaga (.interire)) pag. i8g. 

Tazlap "lapidans.) pag. 160. 

1 as ((socius.) pag 144. 

Tastar ((mantile» pag. 123, pers. xUCaiuJ. 

Tatar ((Turca», (.turcicus», tatar til 

.. sermo sincerus» pag. 229. 

Tatarmen «gusto» pag. 29, tatchil 

imp. ibid. 

Tatig csapor.) pag. Sb, — tatigH 

(isapidus.) pag. 84, — tatOV ■. gustus.) 
Tatmac «gustus.. pag. 2g. 

Tatlar ((gustat» pag. 173. 

TatH «duicis.. pag. 8^, — tatH chele 

(. dulciter.. pag. 65. 

Tastin s. tascari «e.vtra)) pag. 24. 

Tassidi «rapuit.. pag. 22;. 

Tap tap pag. 143. Haec geminatio 

onomat. sonum stiilantis guttae imi- 

tatur. 
1 ap fortasse «patientia.. p.ig. 146, pers. 

^. 
1 apgaySlS «invenietis.. pag. 159. — 



2«^ 



tfimis i. I'. lapmis ..inwnil-. p.i.L;-. 

Tapt;irmen «pn-nio.. p:\-^. 137. ^ 

1 abac fidiscus» pa-j:. i2j, ar. ^-uC. 

Taban «soioa» pa.i^-. 90. 

Tabllh Kadoratio.) paL^". 217. 

Tabunirsen «adoras» pn--. 185. 
Tabusirme (tabusirmen) «dispuro.. 
paL;-. 22(), tabuschirmen pa.i^-. 23. 

Tam i't(H-tum» pai;-. 120. 

Tama «.i^-utta» pa.i^-. i|S. 

TamaC c.^-uttur.i pa^;-. III. 
Tamadir.Lljan «.^uttas et^undons.. pao-. 

Taman «porfectuni.' pa.q-. 1:57, vid. ta- 

mam. 

Tamasa cdclectamcntuni.. pa.LT. io_), 
ar. pcrs. LwL#J, proprie nom. act. \\. 
verbi arabici ,caL* ddeambulatio ani- 
mum rccreandi causa» \-id. apud \'rT.- 
LERS. ^ 

1 amam ..c-on-iplcmcntum.. p. i.v.ir. p»L*.j. 

Tamam etarmen «compleo.. ibid., 

tamam ektil imp. ibid. 
Tamar «vena.. pa--. 112, -- tamar 

sohar «sectio venae.. pa.y. i.^)- 

Tamar -.stiii.it.. pa.o-. 143. cf. tama. 

Tamyzik ..."-uttans.. ibid. 

Tamu «inferna). pa^-. 2on, tamuc 

pa.o-. 7S, 1(17, tamuh pa.o-. 22.^, — 

tamuchdat^e «infernalis.. pa.o-. i( (>. 

Tamha «vas.. pa.o-. 22--,. 

1 amzi «tubus.. pao-. 121. 

Ta\' «mons» pa,o-. 144, 1.S9. — menij^i 

tav «mons altus». pa.o-. 189, — tav- 

larnin^ tavi «mons altissimus.. pao-. 

20;. 
Taf «t\ni])anum>. p. 103, cf. ar. JwAiff, OO. 
Taftar «liber rationum», «rcoistrum.. 

paq-. 96, — «m.inuale.. pa.o-. 91, pt^rs. 

ar. wCsc>. 
Tafsanyt «diffcrentia.. pa.o-. 184, ,ar. 



Taff Ctarmen "(|uictum reddi..., .ucr- 
tum facio). p.io-. 47, taff Ctchil 
imp. ibid. 

Taff etmac ibid. _, ^ 

Taffaruc «rccreatio» pa.y;-. 2.:;.^ ar. _,^j. 
Tar «ano-ustus» pa.o-. 139. 
Tara^ «porticula» pag. 120, pers. x,^Jvt>. 
Tara<j;a «fossa.. pnir. 136, pers. psj. 

Taraxu «iibra.. pa.o^. 90, tarazy pai^-. 

209, pers. jVvJ". 
Tararce «si-rvator.. pao-. 160, in edit. 

cod. loc. cit. aliam emisi opinionen-i. 
Tari «milium» pai;-. 131. 

Tarima «crispus.. pa.o-. 85. 

Targatgil «dissoh-c pa.o-. 187. 

Tartarmen «traho» pag. 58, tartchil 
imp. ibid., — tartinumien «infigo» 

pa.o-. ]2, tartingil imp. ibid. 
Tarlov «arvum.. ]3.-i.o-. i.So. 
Talasman «praedo.. pa.o-. 144. 
Talascliman «concionator.. pao". 141, 

cf. talischirmen. 

Talal «auctionator.., «censitor.. l3a_o-. lOi, 
ar. J£. 

Tahschirmen «liti.o-o., pa.o-. 132. 
Tama «avarita» p;io-. 183, — tamji- 

ker «avarus» ibid., .-ir. ]3ers. vlXjLi-k'. 
'1 eace «ajDposite» pa.o". 158. 

Tein «sciurus» jDao-. 97, caratciu 

(cara tein) «sciurus ni.o-er.. ibid. 
1 eizmaga «subn-iittere o-enua » pao-. ib\ . 
1 eksi «aequalis» pag. 198. 
TeC teC «saepe» pag. 71. 

Tec turumen «taceo.. |)ag. do, tec 

turgil imp. ibid. 
1 echsir «mutu.-ire» p;i.g. 35. 
1 egana «laljrum.., «cymbium» i)ag. 124, 

— «pelvis» p;i.o-. 97. 
Tege «illc pag. 144. 
Tegirma «rotundus» pag. 83. 
TegU «valde» pag. 190. 
Tegdj «(mihi) obtigit» p;ig. .:;i. 

Tegma «omnis» ]). 76, cf. uig. tiikiin, 



286 



1. c. erroneam proposui comparatio- 
nem. 
Tegmac ovalor» pag. 63. 

Teyarmen «tango» pag. 58, — «vaieo» 

pag. 63, teygil <itange(( pag. 58, — 
teyar mend. pro tey «vale» pag. 63, 
teyding «pervenisti» pag. iq6, teyp- 
tur <(pervenit.i pag. 185, — teyskil 
«affer» pag. 185. 

Tevsli «obstrictus» pag. 189. 

Teyra «districtus» pag. 89. 

Fetic mend. pro tatik scriptum «sa- 
piens'), vid. tetic Salomo pag. 165. 

Ten «corpus» pag. 215 et passim, — 
tenalip «corpus sumens» pag. 211. 

Tengis «mare» pag. 88, tengisda 
yururmen «navicuior» pag. 38, ten- 
gisda yurugil imp. ibid., ten- 
gisda yurugan part. ibid. 

Tengizich <'flatus a partibus maris 

provenicns», «auster» pag. i8i. 
Tengdes «coaequalls» pag. 206. 

Tengri «dcus» pag. 77, — tengri kor- 

gUSmesi «dii meliora!» pag. 139, — 

tengri SOUmacligU «charitas»pag. 

78, — tengrilik «divinus.. pag. 198. 

Tengru mend. scriptum pn> tikru, 

tigru «usque» pag. 144. 
1 ex «vclox» pag. 87. 

Texmac i. q. tesich pag. 122. 

Teser «conchilia inte.xit» pag. 145. 
1 esicll "foramen» pag. 28. 
Tesinf etti ■.dictavit.. p. iS^.ar. v-axxAaJ'. 

Tezgedi (i. e. tezgendi) «quasi "vcr- 

tigine correptus a recto aberravit» pag. 
224. 
1 epsi «quadra» pag. 125. 

Tepraturmen «movcoi pag. ■!,;. tcp- 

ratchil imp. ibid. 

Tepratmac -motus» ibid. 

1 cba «hgamen crinium» ]3ag. 110. 

Teme «acus». 



Temir «ferrum» pag. 28, — temirzi 

«faber ferrarius» pag. 96. 

Ter «sudor» pag. 113, — tcrlcp «su- 

dans.i pag. 134. 
Terac «arbor» pag. 89, — »planta» 

pag. 45, terac tichmac "plantatio» 

ibid., cf. pers. lookvj. 

Tereng cprofundus» pag. 139. 

Teri «corium», — teri ton «vestis pel- 

hcea» pag. 98, — eriklagan teri 

«corium effictum.> pag. 132. 
Terc «cito» pag. y2, — «velox» pag. 
87, — terchay «subito», «festinato« 
pag. 69, — terclap «breviter» pag. 
64, — «cito» pag. 72, cf. tex. 

rergeim «scrutabor» pag. 22^, ter- 

gejm scriptum pag. 226. 
Tegirman «mola», «molcndinum» pag. 

^j, — tegirmanzi «moiitor» iTaid. 
Tergirman tartarim «moio» ibid., 
tegirman tart imp. ibid. 

TerS «iracundus» pag. 225,. 

Termac «unguis» pag. 112. 

rerma «tabernaculum» pag. 189. 

i erf «caseussiccus» pag. 107, pers. >-5>J. 

JTeli «stukus» pag. 116. 
Telbuga «funis ductorius» pag. 229. 
Telmac «interpres» pag. 105. 

Tiarmen (destino» pag. 21, tyimac 

imp. ibid. 
1 ivrmak <. huc illuc curvescere.. pag. 

144- 
Tikmaga <.immcrito» pag. 171. 
(Ti)ciyahl"ian «comprimere non pos- 

sum» pag. 113. 

Ticma (.h.xu^;» pag. 85, — ticnah 

«pignus» ibid. 

1 icharmen i.consuo», «suo» pag. 17, 
ticliil imp. ibid., — tarac ticar- 
men «planto» pag. 45, terac ticli 

imp. ibid. 



2S: 



1 ichmac «.Kiio sucndi'. pa--. i;, — 
((plantatio" ]ia.i,^ 4s, ticmac pa.^-. 119. 
1 igenek cspina" iia.^-. i^v 

Tigilurmen <(cesso.. pa.n-. i^, ti<^il 

imp. ibid. 

Tiharmen (-obturo.. pa^;. i,^-, tika- 

clim perf. ibid., Iias .i;lossas 1. c. in 
(-onnfxu cum iiracccdcntibus malc in- 
tcrprctatus sum. 

Titrarmen (.trcmo.. pa.q-. 59. titra 

imp. ibid. 

Titramac <(tremitus.. ibid., — tite- 

remec ((tremor.. pa.o-. i;o, — ^'er 
titramachi «terracmotus.. ]j:iij;. 59, 

vid. sub V. yer. 

I in «anima» pag-. 21, — ari tin «Spiri- 
tus Sanctus.1 pag. 212, — tinimi- 

dam cherarmen mcnd. protinim- 
(lan ch. «despero.. pa.o-. 21, tmim- 
(lan chezmac «dcspcratio.. ibid. 

J inarme (tinarmen) «quiesco.. pa--. 

220, tmdi «rcspiravit.1 pag. U).\. 
1 m£(cr «vcrvacatum.1 pag. 229. 
1 mtir asa «quum sortitus est» pag. 

Tinf(sir «sorbillat.) pag-. 228. 

Tino^larmen «quiesco.) pa.o-. 47, tin,L;la 
imp. ibid., cf. tinarmcn. 

Tinp^lamac «tranquilHtas.. ibid. 

1 mc , «qui(_'tus.. pag. 201, — «molcs» 

proprie «tranquillitas.. ^ jcr tuici 

«moles terrae.) pag. 200. 
1 IXga «fascia cruralis.. pag. 121. 
1 IXgl «genu)) pag-. 113. 
1 IXgm «habena.. pag. 122. 
1 IS «dcns» pag. i 10. 

i issisluhlarmen «frendo.. pag. 132. 
Tislarmen «mordco.. pag. 36, tisla 

imp. ibid. pag. ;^j. 
Tislamac «morsus.. ibid. 
1 izingj^is «submittitc gLMiua ! .. ])ag. 

142, cf. teizmaj-a. 



rmi bnldl «traiK|nillitas» pag. -,(), \id. 

tin, tinc. 

Timar «mcdcla.. pag. 187. 
1 irak «juncus.. pag. 136. 

Tirek «columna.. pag. 204, vid. tcrac. 
Tiri «vivus.. pag. 88, — tirilik «vita.. 

pag. 160. 

Tirilurmen «vivo» pag. 63, — tiril- 

durmen «resurgo a mortuis» pag. 

50, tirilgil imp. ibid., tiirf^il mala 

scriptio pro forma impcrativi praece- 

dcnti pag 63. 
Tirilmac «vita.. ibid. 
1 irki «vircns» vid. tirki C(')bu (?co- 

buk, cibuk) «ramus vircns.. pag. 

224. 
1 irglZglCl «vivilicator.. pa.g. 212, — 

tirgizmek «vivificatio» jxag. u)i). 
Tirpildeydir «strc])it anscrum morci, 

pag. 231. 
Ill «lingua.. l^ag. iio, — tllsiX «mu- 

tus). ]oag. 11;. 

Tilaman «noio.. ])ag. 38, tillcmagil 
imp. ibid.,— tilarmen «v,.!.).. ]),ig. 

60, tilagil ibid. 
Tilamac «voluntas» pag. 61. 

I llek idem pag. 183. 

1 lleganca «sccundum ])lacitum» ibul. 

1 dey «volcns» pag. 194. 
Tili i. c. tilin «buccdla» ]iag. 182. 

Tiltagan «fictum» pag. zzj. 

Toodac «labium» pa.g. iio, vid. lotak. 
1 OU «ve.xillum» pag. 118. 
Toua «camelus» pag. 128, cf. tovc. 
TougUC «pilum» jxig. 9_|. 
Touman «ncbula.. pag. 8^. 
Toulu «plenus.. j^ag. 69, - toulll 

chele «plcne» ibid., vid. tolu. 
1 Oulga «cassidis specics, quac supe- 
riorem capitis partcm operit» pag. 118. 

Tokti «fudit» pag. 199, cf. toguldi. 

1 okmak «inslrumcntum ligncum, (jikj 
lintca purgantur.. joag. 145. 



288 



To]<macik «quod satiari nequit» pjur. 

14;. cf. t()3'cla. 

Tokluk «labundantia» pag-. 22~,. 
Tocnin «ino-eniosus" pas;-. n^. 
TocmnC .i^allice i<mailleti) pag. 100. 
1 ochde «natus est» paq-. 159, cf. to- 

garmen. 

Tog i. q. tokuz 'inovem" pa^-. 201. 
To^a «fibula», — «anellus capistri» paq-. 

122. — tOiGja tlll «lin^-ula fibulae" 

ibid. 
Togay (iconsang-uineus» pag. 114. 

Toorarmen s. tuarmen «nascor» 

pag. 40, tOtroril imp. ibid., toUfT^am 
«natus» ibid., — to^urdl «procrea- 
vit» pag. 207, tOgurmiz «procrea- 

tus» pag. 161, cf. tochde, tohma. 

TogmaC «natura» pag. 40. 

Togurme (toojurmen) «sorbeo» pag. 
227. 

Togukll «fususest» pag. IQ9, cf. tokti. 
1 Ogru (irectus» pag. 83. 

Tohtarme (tohtarmen) «memona 

teneo» pag. 228, r omissum in voc. 
«memoria» siglo ' notatum est, pro 
Cjuo in (h:1. nostra per ermnMTi t^-po- 
graphi — exstat. 

Tohrna «verna» pag. 138, cf. togar- 
men. 

1 oy «convivium» pag. 17, cf. tOV, 

toyga unda «accerse in ronvivium» 
ibid. 

Toyda ((saturando» pa.g. 2(35, — tO)'- 
dirgil «satura» pag. 206, cf. tok- 

macik. 

Totak «labium» pag. ig8, cf. toodac. 
1 Otu «avis indica», vulgo «papagallu^» 

pag". 130. pers. iUeJ". 
Totha"^ «damnum» pag". 234. 
1 On «vestimentum» pag»-. 32. 

Tongarme (tongarmen) «gelasco» 
Tongus «porcus» pag. 127, — clievc 



tongUS «aper» pag. 128, — tisi tu- : 
gUX (mend. pro tongus) «sus»ibid. . 

Tontarma «cinguia» pag. 138. 

Tonci «pellio» pa.g. 97. ,| 

Tonch «mutatus est» pag. 193. 

Toxarmen «duro» pag. 20, toxgil j 

imp. ibid., cf. toZUmUlk. j 

1 OS «pulvis» pag. 89. j 

I OS «pectus» pag. iii. j 

Tosiac «stratum» pag. 99. — tosiac | 

«lectus» pag. 119, rectius tosac 1 

scriptum pag. 123, — tosacuing 

avagi «pes lecti» ibid. 
Tozukl i. e. tozumlu cllisi «vir pa- 

citicus» paj). i ib. 
l op «globus» pag. 222. i 

i Opra «hippopera» pag. 122. | 

Toprak «ten-a» pag. 20S, toprac I 

pag. 89. ^ ; 

I oba «poenitentia» p. 234, ar. pers. i^j^ . 
1 ol)alaC «locus septus», «hortus» pag. 

2.\2. : 

1 omhur <(genus quoddam tympani» | 

pag. 223, ar. i>.^, ef. gallicum tam- 1 

bour. ! 

1 OV «convivium» pag. 214, li'. toy. ' 

Tove «camelus» pag. 144, cf. toua. 
Tovram «nucleus» pag. 147, — «bo- , 
lus» pag. 182. 

Tora oscarmen «soieo» pag 6i,tora ' 

OCSat (Pocsati) «solet» pag. 62. ! 
Toragi «turris» pag. 136. | 

Tora «lex», — toraga jogerdir ' 

«obediens est legi» pag. 182, cf. 

toura, tdra. ] 

I Orchul «quadratus», os. iLCw»J cyv«*.>. 

Torha : al torha «purpureus» pag. 

146. j 

Torlendi «variavit (acu tapetia)» pag. j 

185. ! 

Tolamac «sanctiticatio» pag. -j^, - 1 

«solutio pretii» i^^ag. 106. 
Tolu «iilenus» pag. 172, touhl. 



289 



Tolmac «intorprcsn pai^. 158, rcctius 

tolmac pao-. 1O7. 
Toura «lex» pa^-. ^i-i, vid. tora, tora. 

1 osdi «passus est» pati-. 159, — tostcli 
«cruciavit», h. 1. in pl. vcrtcndum paj^. 
160, — tOSma part. formac rcflcxivac 

verbi tozmak pag. 164, cf. toxar- 
men. 

T()ZUmlllk «patientia» paq-. 182. 
Tozmaliik «mart^-rium» pa.i;-. 1O4. 
Tozlik «substantia» pa;;-. 195, — • toz- 
deS «ejusdem substantiac» paj^. 211. 
Toben «retro» pa.q-. 134. 

Tobengisi : eng tobengisi «infi- 



J^^. 



quod Persac V[tt,T.KRS do- 
cente ^^^^ lc.^-unt. 

Tugemes l. e. tugenmes «infinitus» 

s. «perfectus» pa.s^. 160, — «incxhau- 
stum» pag. 164. 
Tugel «perfcctus" pa.y^. iq:;, cf. Tu- 

chal. 

Tuyana «palam» pa.g. 69. 

Tuguromen «voivoi> pag. 138. 

Tutarmen «tenecu^^ag. 14, tut imp. 
ibid., — tutuprurmen mcnd. pri) 

tutupturmen «rego» pag. 52, tu- 

tupturgil imp. ibid. 
Tutken «abyssus» pag. i8o. 
Tutchum «captus» pag. 14. 
i. e. 



Tutgu 



tutgun «captivus» pag. 



mus» pa.g. 137, vid. tubinda. 
Tora «lex», pag. 217, cf. toura, tora 

Torataci «generator» pa.g. 216. 
Torading «generavisti» pag. 202, — 
toradi «ortus cst» pag. 215. 

Torulermen «judico» pag. ^^-^. 

Tolading «solvisti (debitum)» pag. 214 
ToleC «.^ratis» pag. 132. 

Tuiana ? «joco» pag. 138. 

Tu"n «sterilis» pag. 224. 
TuUJ s. tu «pistum» pa.g. 131. 
TuUS «ortus», kun tUUsi «ortus solis 

pag. 215, cf. tugan, togarmen, Tut truka ? mcnd. pro tutgal scrip 



TutsaC «pignus» pag. 85. 

Tutmac «tactus» pa.g. 81. 

Tutia «species fioris albi. quae siccata 
ut collyrium adhibetui», vulgo «tutia», 
sic in cod. et apud Du Cangium, pers. 
Lo«.Ji. 

Tutum «fumus» pa.g. 28, tutun pa.g. 

125, os. (jy>y>. 



tuarmen. 

Tuusti «certavit» pag. 139. 
Tuuma «nodus» pa.g. 119. 
TuurgUci s. tUUrdaci «.gcnitrix» 

pag. 183, cf. togarmen etc. 

Tuurdim «generavi» pag. 185, tuurga 
(tuurgan) «.genitrix» pag. 19(3. 

Tucgaga i. c. tucganga «adscitum» 

pag. 146. 
Tuclu «pilosus» pag. 84, 

«rasus» ibid. 
Tuchal «complcmentum» pag. 115, vid 

tugeL 

Tugan «proles» pa.g. 188, — «gencra 

tus» pag. 217. 
I Ugan «apothocan i^ag. 89, ar. pers 



tum «gluten» pag. 206. 

Tudim «novi» pa.g. 146, tuma ibid. 

Tun «nox» pa.g. 79. 

Tunacun «hcri», tunachun s. tu- 

nekun idem pa.g. 80. 
Fux «emendatio» pag. 2O. 
1 UX «aequalis» pa.g. 83, — «planus» 

pag. 84, cf. tUZ. 
Tus «sal» pa.g. 57- 

tucsus Tus larmen (tuslarmen) «saii<... 

ibid., tUS lagil (tusLagil) imp. ibid. 
1 US «meridics», in cod. «tcrtia (sc. 

hora)» pa.g. 80. 
Tus «somnium» pag. 54. 

Tus curarmen «somnin» ibid., tus 

COrgil iniix ibid. 



CODEX CUMANICUS. 



"; 



290 



TusaC «laqueus" pag. 141. 

Tusaturmen «emendo» pag-. 26. tuxat 

imp. ibid. 
TuSl "femina» pag. 109. 
Tuschte «cecidit» pag. 134, — to- 

ben tUSchte «retro cecidit» ibid., 

vid. toben. 
Tusmen «hostis» pag. i8i, cf. duz- 
manlar. 

Tuz «pulvis» pag. 142. 

Tuz «rectus» pag. 174, cf. tUX. 

Tuz «desertum» pag. 137. 

Tuzarmen «cado» pag. 12, tus imp. 

ibid., tuscherler «cadunt» pag. 141, 

cf. tuschte. 

Tup «truncus» pag. 209. 
Tupi «procella» pag. 144. 

Tupcurumen «sputo» pag. 55, tup- 

CUrgil imp. ibid. 

TupCUrmaC «sputum» ibid. 

Tub «fundus» pag. 89, — «radix» pag. 
103, — «fundamentum» pag. 119, — 
tubinda «inferius» pag. 67, — «sup- 

tus» pag. 70, cf. tobengisi. 

Tuma «mucus narium» pag. 138. 
Tumak «obtusus» pag. 137. 

Tumalede «obstruxit» pag. 164. 

Tume i. e. tumen «decem millia» 
pag. 146, qua significatione haec eadem 
vox non solum in lingua Kharizmiac 
et mongolica, sed etiam in arabica 
lingua usurpatur, vid. apud VULLERS. 

Cf. ctiam hung. tomentclen, to- 

meny ezer^m^-rias», «chilia.'^», Muulta 
millia». 



Tumismis «iniquus» pag. 117. 
Tuvar «gignit» pag. 201, tuvdi «natus 
est» pag. 216, tuomis «natus est» 

pag. 192, — tuvrup se (sen) «ge- 
nuisti» pag. 189, cf. togarmcn, tu- 
armen. 

Tuvrami «crispo capillo similis» pag. 

22 :y 
Tura «princeps» pag. 146. 

Turarmen «surgo» pag. 57, — turu- 

men «sto» pag. 57, tur imp. ibid.,— 

tururmen «sum» pag. 35, turgil 

imp. ibid. — utru turdi «assurexit» 
pag. 200. 
Turgak artdi «vehementia magis ma- 
gisque aucta est (tempestas)» pag. 139. 

Turmak «statio» pag. 195. 

Tu(r)ke «passer» pag. 144. 

Turna «grus» pag. 129. 

Turbut «convolvulus turpcthum» pag. 
96, pers. d^yi. 

TurHj «forma» pag. 28, — turla ? 

«ad similitudinem* pag. 142. 
Turhl turUl «variatus» pag. 197. 

Tiil hatu (hatun) «vidua» pag. 224. 

Tuler ? mend. pro isitulcr scriptum 

«auditur» pag. 231. 
TuKlC «porticula» pag. 120. 

Tulkusigi mend. pro tulkumsik 

«instar undae» pag. 144. 
Tulkma «lignum non fissum» pag. 231. 
Tulchu «vulpes» pag. 97. 
Tvcvp «cadendo» pag. 215, cf.tUSchtc. 
Trapes «mensa» pag. 233, gr. Tpa-^ra. 



D. 



Da «et» pag. 2\. 
Dagen «adlmc» pag. 64. 
Dac «corona», salik da6 «corona re- 
galis» pag. 190, pers. — 'ti', cf. tagz, 

tao-. 



DaW «quaestio» pag. 47, pers. Jt^ «po- 

stulatio». 
Daru «mcdicamentum» pag. 94, pers. 

Darcinj «cinnamomum» ital. «cannella» 



291 



pncr. Qi, — gul darcinj <'flos c» 

ibid., pers. ^aa:^ JO. 
Dem ((usqueii pa.^-. 215. 

Degri pa,<^. ibi, deyri pao;-. 146 idem. 

Dcz ((sociusn pa^-. 217. 
Dep ((dicens» pag-. 144, — dirlcr ((di- 
cunt» pag. 160. 

Devl ((non est» pag. 194, cf. dolme. 

Derxi ((sartor» pag. 98, pers. (^))<^. 

Dela ((mustela foina» pag. 98, 1. c. mi- 

nus recte «m. ermineaii scripsimus, 

pers. »jO. 
Diuar ((paries» pag. 119, — diiia 



(mend. pro divar) OStasi ((caemen- 
tarius» pag. 102, pers. jijJ'^. 

Dider ((vultus» pag. 207, pers. \'iXii^. 

Dir ((cst» pag. 142. 

Dost ((amicus» pag. i8i, pers. o.*w5t>. 

Dolme pro dogiilmen ((non sum» 
pag. 165, cf. devl. 

Dliat ((atramentarium»pag. 90, ar. tw)'«i>. 

Duzmanlar ((hostes» pag. 170, cf. 
tusmen. 

Duvlat ((imperium» pag. 217, ar. 2U«c>. 
Duley «acternus» pag. 234, cf. cag. 

D"^! «prisana» pag. 131. 

Drust «verus» pag. 185, pers. v:>^v(^. 



N. 



Naamatlu ((amoenus» pag. 115, vid. ar. 

f. ^ o - 

S c^ 

Naal ((solea equi» pag. 121, ar. (>JU. 
Nainc ((malum aurantium» pag. 126, 

pers. tXjjLi, unde forma ar. ^JnLj. 
Nakara tympani species pag. 104, ar. 

pers. aXsj. 
Nac "genus piri valde dulce et succos- 

sum» s. ((herba moschata» pag. 106, 

pers. C/Lj. 

Nacs ((cffigiesii pag. 21, — nacslagan 

«pictor» pag. 102, ar. ;j«.iiJ, ^^JH. 

Nacs larmen (nacslarmen) ((pingo» 
pag. 21, — nacs la (nacsla) imp. 

ibid. 
Nagt ((pecuniaii pag. 91, ar. tXaJ ((pecu- 

nia parata». 
NaslC^ ((vestis serica auro texta» pag. 

G ^ 

cf. ar. 



107, pers. 



if>^- 



Nam iinomen» pag. 214, pers. j*lj. 

Nafas ((Hatusii pag. 112, naffas «an- 

5 ^ _, 

hehtusi) pag. 113, ar. (uaAJ. 
Narangl ((auriacus color» pag. 108, pers. 

Nardan cmalum granatum» pag. 125, 
pers. ^^ft>vLj ((grana mali punici». 

Nalv ((bonus» pag. 213, 214 et non 
((quareii, uti 1. c. opinatus sum, pers. 
uXaj. 

Nazik ((tenuis» pag. 213, pers. w\Lj. 

Namaga ((quare» ibid. 

Ne ((quid» pag. 70, — ne dan ((quo- 

modo» pag. 169, — neUZUn ((quareu 
pag. 70, — nekim ((qualiscunque» 
pag. 163, nekimese ((quisque» pag. 
158, — necic ((quomodo» pag. 70, — 

neza ((quantum» pag. 70, — nczik- 

kim ((sicut» pag. 171. 

19* 



292 

Nema «res« pag. 86, — hec nema- Nouma «'malum aurantium» pag. 126. 

tage «nihil» pag. 68. Nocta npunctum temporis» pag. 79, — 
Nisan «signum» pag. 53, nizan pag. «capistrum» pag. 122. 

159, pers. ^^Lio. Noga(r) «socius» pag. 114. 

Nisan larmen' (nisanlarmen) Noo^hut «cicer» pag. 131, l. c^ male 

«signo» pag. -,:^, nisan Lao^il (ni- noghucimpressum, pers. t>.^3j). ^ 

sanlagil) imp. ibid. Nur «lumen» pag. 187, arab. v»j. 
Nll «indicum» s. ocolor indicus» pag. 
91, pers. (J^. 



X. 



Xac mcnd. scriptum pro sac «crinis» 

pag. iio. 
Xaga «thorax» pag. 118. 
Xangar «aerugo» pag. 69, pers. y^\. 
XaXUClu mend. scriptum pro jaxuclu 

pag. 117. 
XerneC «auri pigmcntum», i. e. arse- 

nicum flavum s. citrinum, quod picto- 

res adhibent pag. 92, pers. ^-AJyv 

Xian etarmen «noceo» pag.S|o, xian 



etchil s. izan et imp. ibid., pers. 

Xmgll «catena» pag. 124, pers. jj;js\j\ 

s. yA:S\jv. 
Xingft «sinapi» pag. 95, pcrs. OjXL«i. 
Xuxun mend. scriptum pro juxun 

«uva» pag. 126, ~ churu xuxum 

i. e. kuru juzum «uva malvatica» 
ibid. 
Xuvsaptur ? mend. scriptum pro kop- 
Saptur «ejicit» pag. 143. 



Saadat «canna, quae recta nata fuit» 

pag. 102, ar. iiyjua. 
Saar «molostia» pag. 216, ar. jJl<w. 
Saar «urbs» pag. 89, pers. v-g-^. 
Saarlap «dubitanter» pag. 65. 

Sa^^rlarme (saarlarmen) «caveo» 

Sayri «residuum» pag. 134, ar. oLaw. 

S '^ -- w^ 

Saytan «satanas» pag. 197, ar. ^llijyii, 

hebr. |t2'U*, 
vSaOC «frigus» pag. 27, Saogh pag. 88. 
SaUUnur cllisi «vir letus» pag. iifi, cf. 

souuar cliisi. 



Sausar «mustela martes» pag. 98, in 
columna pers. idem. 

Sak «cave» pag. 144, cf. saclan. 

Saka «carduelis» pag. 130. 
SakoHncla mend. scriptum pro sag 

kolinda «ad dextramejus (scil. Dei)» 

pag. 160. 
Saclamac «custodia» pag. II. 

Saclarmen «custodio» ibid., sachi 

imp. ibid. — sacLinurmen «caveo» 
pag. 12, saclan imp. ibid. 

Sachal «barba» pag. 113, — sachal 

yuzi «barbator» pag. 100. 
Sachex «mastiche» pag. 36, 92. 
Saga ? mend. scriptum pro haga «pre- 

tium» pag. 106, pers. Laj. 
Sagac «mentum» pag. 11 i, cf. ar. ^^i^, 



293 



ex quo fortasse cum. sagac corrup- 
tum est. 
SaganmaC «admonitio» pa.ir. (), sa- 

• genmac pag. 45. 

Sagazlasa «si cogitatn pa.^-. 168, cf. 

saginc. 

Saget ? "pannus s. vestis detrita» pay. 

Sageth «arma» pag. ii8, ar. sX^. 
Sagetlanurmen «arma induorpag. 

g, sagetlangil imp. ibid. 
Sagenz i. q. saginc pag. 14. 
Sageseydirme (sageseydirmen) 

«adnitor» pag. 232. 

Sagit «cogitatio» pag. 169 (? sagis), 

• — sagittin mendose scriptum pro 

sagitsun vei sagittan, quod uiti- 

mum mihi probabilius videtur pag. 169. 

Saginir «cogitat» pag. its, cf. sagaz- 
lasa. 

Saginc «cogitatio» pag. 163. 

Sagindiremen«admoneo)) pag. 9, sa- 
gingil imp. ibid., — sagenurmen 
«cogito» pag. 14, sagengil imp. 
ibid. 

SaglS «cogitatio» pag. 216. 

SagOt «arma» pag. 181, vid. sageth. 

Sagsix «infirmus», «aegrotus» pag. 86, 
SacsixHc «infirmitas» ibid., sagsis 
pag. 116. 

Sagri «pannus damascenus» pag. 106, 

cf. savri. 
Saglic «salus» pag. 86, sagHc bila 

«sane» pag. 70, cf. saw. 

Sahav «balbus» pag. 230. 

Sahar «saccharum» pag. 91, pers. vX^, 
s > 
unde ar. «A^. 

Saht «vigil» pag. 234. 
Sahladi «asservavit» pag. .144. 
Say «vadum», «vadosus» pag. 139. 
Saygac ? «trabes tabulati» pag. 22S. 
Sat «hora» pag. 67, sagat idem pag. 



79, — busat (bu sat) ibid., ar. xrLw, 
unde pers. oxLu;. 

Satarmen «vcndoD pag. 60, satchil 

imp. ibid. 

Satov etermen «mercor» pag. 133. 

SatuC «venditio» pag. 60, satugh 
scriptum pag. 105, — Satugzi «ven- 
ditor» pag. 106. 

Satum alurmen «emo» pag. 2^, sa- 

tum algil imp. ibid. 
Satum almac «emtio» ibid. 
Satmac «venditio« pag. 60. 

Satkadi «offendit» pag. 230. ^ 

Sadaga «eleemosyna»pag. }-7,ar. 'i3i\^. 
Sadaf «ruta» pag. 126. 
Sadiler «Aethiopes» pag. 137. 

San «numerus» pag. 39, — sansis 

«innumerabihs» pag. 145. 
Sanar «tabula» pag. 90. 

Sanarmen «numero» pag. 39, sana- 

gil imp. ibid. 
Sancip «tindens» pag. 209. 

Sandireydir «delirat» pag. 231. 
Sanzarmen «pungo» pag. 44, sanz- 

chil imp. ibid. 

Sanzmac «punctus» ibid. 

Sanzis «bellum» pag. 118. 

Sanbe s. sabat CUn «dies sabbati» 

pag. 80, pers. iUA*u, hebr. ilS^Ji^, 

je sanbe «dies" Solis» ibid., — tu 
sanbe «d. Lunae» ibid., — se sanbe 
«d. Martis» ibid., — caar sanbe 

«d. Mercurii» ibid., — pansanbe 
«d. Jovis» ibid. Vid. nomina dierum 
hebdomadis in vocabulario persico. 

Sax «sonus» pag. 54. 

Saxagan «draco» pag. 128, — «ser- 
pens» pag. 129. 

Sasir «foetet» pag. 68, — sasirmen 
«putreo» pag. 44, — sassimis «pu- 

tridus» pag. 87. 
Sastian «corium e.\ pelle caprina» pag. 
99, pers. |mLaX^*v. 



294 



Sas brodim "expressi» pag. 22^. 
Saz «lutumi) pag. 216, — Sasi «sordi- 

dus» ibid. 
Sazac «stratum» pag. 122. 

Sazarsen «(seminas» pag. 135, saz- 

chil imp. pag. 54. 
Sapti «abscessit» pag. 204. 

Saban «ager» pag. 90, — sabanci 
«arator» pag. 180, — saban icri 
«arvum» ibid., — saban temir 

«vomer» ibid. 

Saban surarmen «aro» pag. 8, sa- 

ban SUr imp. ibid. 
SabirluC et Saburluch «martyrium» 

pag. 163, vid. ar. yy^. 
Sabor eter «cruciatur» pag. 163. 
Sabur «aloe» pag. 94, ar. vA^. 
Samala «pix» pag. 95, voc. russicae 

originis. 
SamUC mend. pro camgur scriptum 

«rapa» pag. 127. 
Saw «sanus» pag. 166, cf. sagHc. 
Sav «rete» pag. 138. 
Savrak «cranium» pag. 230. 

Savri «peiiis» pag. 147, cf. sagri. 

Safar «viaticus» pag. 61, ar. >Aw. 
Saftalu «malum persicum» pag. 125, 

pers. •JULflXw. 
Sar «vultur» pag. 129. 
Saray »palatium» pag. 89, pers. (^'y**'. 
Saraf «numularius» pag. 90, ar. o(w.o. 



Sarhit «superfluum» pag. 137, sahit 

(sarhit) «residuum» pag. 204, ar. 



SoLa;. 



50V 

Sarhitir «dimittit» pag. 230. 
Sart «mercator» pag. 148. 
Sarp «durusD pag. 208. 
Sarpa i. e. sarpan «genus telaebom- 
bycinae subtilissimum», «mappaapag. 



123, pers. 



5^7^- 



15 



Sarmisac «aiHum» pag. 127. 

Salan «stramen» pag. 123. 

Salam «saiutatio» pag. 57, — salam 

berumen «saluto» ibid., ar. *^Lw. 

SalamarHc bila mend. pro salam- 

lik b. scriptum «salubriter» pag. 70. 
vid. voc. praecedens. 

Sahk «sertus» pag. 191, r- ar. tX>jXu/, 

Sahnirme (sahnirmen) «suspendo» 

pag. 235. 
Salkon «ventus» pag. 78, salkun 

pag. 181. 
Salkum «botrus» pag. 182. „ 
Salg «salvia» pag. 126, ar. j^_^Xw. 
Salghan «rapa» pag. 127, pers. *J-Li:'. 
SaldT (saldim) «addidi» pag. 146. 
Salp «res rapta» pag. 145. 
Sawmachk «amor» pag. 169. ^^ 
Seyr «dictator» pag. 184, ? ar. 0,Lu/. 
SeyraC «rarus» pag. 84. 
Sech «spissus» ibid. 

Secharmen «expdmo» pag. 56, se- 

chil imp. ibid. 

Sari »flavus» pag. 108, sare pag. 146, Sechirumen .saito» pag. s7, sechir- 
^ ^-f; ^J^rog. ^ gil p,^. .g. 

Sarincka «locus, in quo colligitur aqua», Sechirmac «saltus» ibid. 

^ " Seger «bos» pag. 128. 

«cisterna» pag. 137, ar. ^^y,a^. ^ " v- 

T^ "/S^ ^ SegerciC «columbus» pag. 130. 

Sarou i. e. sarog »biiosum sputuni" Segiz «octo» pag. 147, — sekizinci 



pag. 225, cf. sari. 



«octavus» pag. 160. 



'05 



Sete ? «marg-o» pag. 148. 
Setelar «pergula» ibid. 

Sen «tu» pag. -,2 et passim, — saha 

«tibi» pag. 132, saa idem pag. 188, 
Sa (sa) idem pag. 15;, — SIX «vos» 

Pag- 73- .. 

Seng ? «gleba» pag. 139, pers. lXa^. 

Sexarnien «sentio» pag. 55, sexdin 

perf. I. p. n. s. ibid., sezdi perf. 3. 
p. ejusdem numeri. 
SesmaC «sensus» pag. s^- 

Sesarmen «dissolvo» pag. 20, ses- 

tum perf. ibid., seschil imp. ibid., 
Sesmis «dissolutus» pag. 88. 

Seskenirmen .«terreor» pag. 132, — 
seskendirrimen «terreo» ibid.^^^ 

Sebeb «causa» pag. 2og, arab. \_^-j-u;. 
Semix «pinguis» pag. %^ . 
Semirir «impinguatur» pag. 144. 
Sereun «frigidus« pag. 139. ^ 

Seriat «consub» pag. 105, ar. 2L]L9>Xw 

«lex a Deo praescripta», hic «legis cu- 

stos». 
Seriv «mitis», «domesticus» pag. 225, 

cf. bung. szelid, sziligy. 
Sergek «vigib) pag. 234. 
Sergizirmen «domo» pag. 221. 

Serpildi «insilivit» pag. 22-1. 

Siermen «amo» pag. 138, cf. saw- 
macHk. 

Sic «membrum virile» pag. 112. 
Sicric «cursor» pag. loi. 

Siginir «refugit» pag. 187, siginc 

«refugium» pag. 187. 
Slgit «luctus» pag. 202. 
Slhandl «manicas ad cubitum usque 

reduxit» pag. 225. 

Siharmen «poto» pag. 222,, cf. sohar- 
men. 

Sljermen «urinam reddo» pag. -.2, 
sijgil imp. ibid., — szi «urina» ibid. 

Slce mend. pro Sirce scriptum «vclux» 
pag. 138. 



Sicchan «mus» pag. 129. 

Sidic «urina» pag. 113, cf. szi. 
Sm «statua sepulcralis» pag. 222. 
Sinamak «tentatio» pag. 171. 
Sinahr «tentatur» pag. 142. 

Sinuc «fractus» pag. 83, cf. sindi. 

Sincladim «consideravi» pag. 141. 
Sindan «inferna» pag. 228, pers. ^d^\ 
«carcer», «tenebrae». 

Sindi «ruptus est» pag. 203, — sin- 
dururmen «frango» pag. 2-1, sin- 
dur imp. ibid., cf. sinuc. 

Sinduc «capsa» pag. 106, ar. |^'^tX^o 
s. jV.cXa^ «arca», «cista», vid. SUn- 

duk. 

Sindurmac «infractio» pag. 2-]. 
Syngermen «digero cibum» pag. 138. 
Singir «nervus» pag. 112. 

Singirmen «emungo» pag. 136. 

Singding «imbibisti» pag. 195. 

Sixgirurmen «tistuio» pag. 56, six- 

girgil imp. ibid. 
Sixgurma «fistula» ibid. 
SlSa «fiola» pag. 123, pers. ^sJmJ^ 

«vitrum» et «vas vitreum», quod voc. 

etiam in dialecto osm. usurpatur. 

Sisarmen «infio» pag. ^^^s^ — sismis 

«inflatus» pag. 84. 
Sisik chetchan «detumuit» ibid. 
Sismac «inflatio» pag. },}^. 

Sizdi «defiuxit» pag. 139, sizding 

«liquata es» pag. 195. 
Sipar «laevigat» pag. 221. 
Siburtchi «scoparius» pag. 103. 

Simirme (simirmen) «giutio» vei 

fortasse «sorbeo» pag. 227. .5 
Sir «mysterium» pag. 201, ar. wu/ «arca- 

canum», «secretum». 
Syr «pecus» pag. 134. 
Su"a «vinum» pag. 90, pers. SwV.xI;r«suc- 

cus rei expressus pec. dulcior et cras- 

sior» in vocabulario cl. VuLLERS, — 



29b 



Siraz mend. pro SirCgl "caupo» 
pag. 102. 

Sirarme (sirarmen) «pecto» pag. 
231. 

Sirek «planus» pag. 138. 

SirichlSch «genus mannae valde aesti- 

matum» pag. 92, pers. oUio». vAXC. 
Sirih nmartes» pag. 235. 
Sirih «idesertum» pag. 145. 
SiriS «bitumenn pag. 182. 
Sirke «acetum» pag. 180. 
Sirgalak «spatium lubricum» pag. 146. 
Sirt «dorsum» pag. 144, — «dorsum 

montis» pag. 170. 
Sirdac «fre.xetus» in cod. pag. 118. 

Turc. or. cfOwA^ VA-Mr.KRY «espece 

d'habit, de robe» interpretatur. 
Sirma "amotum» pag. 143. 

Sirrime (sirrimen) «labi facio» pag. 
224. 

Sirlarme (sirlarmen) «peregrinor» 

pag. 22S, cf. ar. ^a^ «profectio», 

«iter». 
SilaUSUn «felis lynx.. pag. 98. 
Sllar «laevigal» pag. 221. 

Syleysin mend. pro siltegejsin 

«movebis» pag. 143. 
Sili «purus» pag. 18;. 
Silkinaclir «se agitat» pag. 230, — 

Sllkip "se movensi) pag. 143. 

Silcarmen «e.xcutio.. pag. 56, silchil 

imp. ibid. 
SlltOV «calumniai. pag. 233. 
Soynwp «gaudens» pag. 158, cf. 

sounc. 

Souat «os» pag. 112. 
Souascurmen «bellum gcro» pag. 16. 
SoUUar chisi «amabilis» pag. 115, cf. 

sauunur chisi. 
Souunurmen «gaudeo» pag. 29, sou- 

ungil imp. ibid. 
SoUUnmaC «gaudium» pag. 29. 



SoUUS «amicus» pag. 6, cf. SOyuslih. 
Souncac «calcaneus» pag. 113. 
Sounclu «benedictus», «gratiae ple- 

nus» pag. 172, vid. SOUnC. 
Soup «amans» pag. 113. cf. SOCr. 
SoumaC «amor» pag. 6. 
Soulun «phasianus» pag. 130. 
Sokarmen «blasphemo» pag. 10, so- 

chul imp. pag. 11, cf. soktiler. 
Sokuydirmen ? «fremo» pag. 133. 

SoCUS bila "injuriose» pag. 67. 
Soculapt" i. e. SOCulaptur «dissu- 

tus» pag. 221. 
Sochur «strabo», «delioculus» pag. 116. 

Soharmen i. q. siharmen pag. 22^. 

Sohupupur mend. pro sohuptur 

scriptum cmordet» pag. 146. 
Sohta «farcimen» pag. 134. 
Sohti «glutivit» pag. 235. 

Sohranirmen «murmuro» pag. 138. 
Sohlanirmen «concupisco» pag. 17. 

SoyUsHh «amor» pag. 206, cf. SOUUS. 
Soyurgadi «dignatus est» pag. 215. 
Soyurgal «gratia» pag. 204. 
Songl «ultimus» pag. 200. 
Songur «falco» («pielfalchus» in cod.) 

pag. 130. 
Songra «postea» pag. 69. 
Sondururmen «e.xtinguo lumen» pag. 

24, SOndur imp. ibid. 

Sonsarmen mcnd. pro sousarmen 

«sitio» pag. 55, — SOUSagan «sitiens» 
ibid., — SOUSamac «sitis» ibid,, cf. 

susading. ^ , 

Sonbul «spica nardi» pag. 93,pers. Jla^-w. 
Soslamac «loquela» pag. 34, vid. SOS. 

Soslarmen «loquor» ibid., soslagil 

imp. ibid. 
Sozim «saltus» pag. 58. 

Sozukirmen «spolio» pag. 22, sozul 

imp. ibid. 

Sorarmen «interrogo» pag. 32, sorgil 

imp. ibid. 



297 



Sorgan «cepe» pai,^ 127. 

Sol «ille, illa, illud» pag^. 208. 

Sol «laeva» pag-. 87, — solagay «si- 

nister», «laevus» pay. 226, — Solulll 

idem pa.^. 146. 
Soltan «rex», «princeps» pag. 104, — 

soltan catonj «regina» pag. 105, ar. 

Soer «amat» pag. 160, souamien 

«amo» pag-. 5, SOUgil imp. ibid., 

SOali «amemus!» pag. 214, cf. SOUp. 

Sounc «gaudium» p. 159, 207 et passim. 

Sounclaimen «gaudeo» pag. 9. 

Soundilar «gavisi sunt» pag. 162. 
Soundirgicim «paracletus meus» pag. 

184. 

Soktder «ignominiaverunt» pag. 171, cf. 

sokarmen. 

Socmac «opprobratio» pag. 11. 

SoS «vocabulum» pag. 141 et passim. 

Sozlar «loquitur», — tcrs sozlar (,) 

ong SOzlemaS «iracunde loquitur, 
comiter non loquitur» pag. 226. 

Sovgaca i. e. SOVganca «secundum 
bene placitum» pag. 183. 

Sovding «amavisti» pag. 214, cf. SOCr, 

souarmen. 

Sovnak i. q. SOVmak «amor» ibid. 

Sowrgamach «gratia» pag. 172. 

Su «aqua» pag. 78, — sizuk SU 

«aqua tepida» pag. 140. 
SuedM.e. suendim «delectatus sum», 

proprie «gavisus sum» pag. 225, cf. 

soundilar. 

Suulu «palea» pag. 131, vid. Suluc. 

Suulurme (suulurmen) «marceo» 

pag. 225. 
Suk «desiderium» pag. 142, — sukli 
«cupidus» pag. 201, — suklic «con- 

cupiscentia» pag. 185, ar. i\y^. 

Sull i. q. suk, Suh kizi «ava- 

rus» pag. 117. 



Suhlamagil «ne desideres» pag. 185. 
Sut «lac» pag. 131. 
Sudari «retro» pag. 134. 

Sunadirme (sunadirmen) «e.\pe- 

rior» in hac locutione : kuc SUna- 
dirmen «difficillimum mihi fuit», 
«aegrius (ahquam rem) perficio» pag. 
227. 

Sunarmen «e.xtendo» pag. 226. 
Sungirassinda «postea» pag, ibo, cf. 
songra. 

Sungulza «lancetta» pag. loo. 
Suduk i. e. SUnduk «arca» pag. 181, 

cf. sinduc, ar. jJj.JJ.^. 

Susager (su-sager) «bubalus» pag. 
128. 

Susading «sitivisti» pag. 196, cf. sou- 

sarmen. 
Susarme (susarmen) «haurio ex 

fonte» pag. 227. 

Susarmen «coio» pag. 17. 

Susii i. e. SUSUZ «sitiens» pag. 194. ^ 
Sust «piger» pag. 116, pers. o/»av.a\/, 
SuZUg «intestina» pag. iii. 

Sufra «mensa» pag. 120, suffera 

G^u J 

pag. 2^^, ar. S^i^u. ^ ^ 

Surat «imago» pag. 220, ar. Sj^^. 

Suru «quaestio» pag. 137, — suruclar 

«interrogationes» pag. 170. 
Suruc «exercitus» pag. 137. 
SurUC «corium» pag. 99. 
Suruna «buccina» pag. 103, pers. \Ji^yMJ. 

Surtarmen «ungo» pag. 63, surt- 

chil imp. ibid. 
SuluC «palea» pag. 140, cf. SUulu. 
Schinia «tornus» pag. 100, in columna 
G ^ .^ G^o^ 

pers. schinga ? ar. X^U.0 s. ixk^. 
Steffan nom. pr. pag. 159. 
Smurut «smaragdus» pag. 109. pcrs. 

(.>*jOv, gr. rj.aoaYoo:. 
SwnuUir «hastae» pag. 170. 



298 



z. 



Zaynarmen umastico» pag. 36, zia- 

nagil imp. ibid. 
Zacmach «accusatio» ibid. 

Zagarmen «accuso» pag. 9, zackil 

imp. ibid. 
Zan iicura» fortasse mend. pro gam 

scriptum pag. 15, ar. Zi.. 
Zamana mend. pro zaman scriptum 

iitempus» paginis 206, 211. 
Zafran «crocus» pag. 93, ar. jo^Y-ft-*^^^', 

unde forma pers. ^lyicv 
Zalis iistrabo» pag. ii6. 



Zeytin agac .lolea» pag. 199, ar. 

Zm fortasse ar. ^^\ iiornamentum» pag. 
13;- 

Zizac wflosi) pag. 28, vid. cicek. 

Ziray «imago)) pag. ?i. 
Zoura i.circuitus» pag. 15. 

Zourayururmen iicircumdo» ibid., 

zoura iurgil imp. ibid. 
Zoplarmen ncoiiigo» pag. i8, zopla 

imp. ibid. 
Zugur figratiarum actio» pag. 159, ar. 



;. 



9 7 7 



Paulus nom. proprium unius Apostolo- 

rum pag. 15;. 
Pap «isacerdos» pag. 158. cf. kaz. pup, 

hung. pap. 

Papaz idem pag. 164, — ulu papaz 

iisummus pontife.K» pag. 199, cf. bapas, 
gr. -xr.-y.:. 

Pargal «circulus dimensorius» pag. 100, 
pers. noLj, unde ar. )Ls»>i. 

Palang nleopardus» pag. 98, pers.t^AvLs. 

Peygamber npropheta» pag. ;;, pers. 
^iA^JLAj pro «.ajoLxjo. 



Pec iifurnus» pag. 102. 

Petrus nom. proprium unius Apostolo- 

rum pag. 15;. 
Pesa iiars» pag. 104, pers. iUivAJ. 



Pesman «poenitentiai) pag. 45. pers. 

Pesman bolurmen «poenitet me» 

ibid., pesman bogil (mend. pro 
bolgil imp. ipid. 

Peroxa ngemma vulgo turcois appel- 
lata (turchesius apud Du Caxgium)» 

pag. 109, pers. S\«^.aj. 

Piala iicyathus» pag. 123, gr. CLaXr,. 

Pistac iipistacium» pag. 126, arab. 

^^^^-aLvwlS et (^^^JCavlS, pers. xJCwJ. 

s 
Pll «elephas» pag. 128, ar. j<j,i pers. 

Juo cf. fil. 

Pphet i. e. prophet «propheta» pag. 
216, gr. -po-fr,Ty;:. 



Bakiding «fulsisti» pag. 202, cf. bal- Bakli «foetus» pag. 215. 

kism. Bac «respice)> pag. 144, 



aar baca 



29Q 



«respectu ejus» pa.i^. 182, - bachip 
«respiciens» pa.i,^. 160, — bahmis 
perf. indef. pag. 188, cf. bagar- 

men. 

Bacsi «scriba» pag. 91. 
13acha «aestimatio» pag. 26, pers. L^ 
«pretium», «valor», cf. baha. 

Bacha ururmen «aestimo» ibid, — 

bacha ur «aestima» ibid. 
Bachan «li.^mum Bresillum» etiam «co- 
lor ejus tincturam referens» pa.a^. 92, ar. 

*^ w -^ 

Bachami «color rubicundus» s. «pseu- 
dopurpureus» pag. 108. 

Bachil «invidus» pag. 117, cf. bagil. 
Bachca «hortus» pag. 170, bacca 

pag. 89, pers. X.S^x.L. 
Baccazi «hortulanus» pag. 103. 
Bag «vinea» pag. 8g, pers. cLj. 
Baga «rana» pag. 173, cf. cag. xio, 

hung. beka, 

Bagat i. e. bagatur «probus», «intc- 
.ger» pag. 116, mong. baghator cf. 
etiam hung. bator. 

Bagarmen «respicio» pag. 52, bagh- 
chil imp. ibid, cf. bac, bahmis. 

Bages «donum» pag. 19. 

Bageslarmen «dono» pag. 19, ba- 

gesla imp. ibid. 

Bager «cuprum» pag. 96, bagir pag. 

M5- 

Bagil kisi «invidus» pag. 181, cf. ba- 
chil. 

Baglagaybis «ligabimus» pag. i6g. 
Baglagan «ligator» pag. 102. 

Baha «pretium» pag. 209, — bahasiz 

«inaestimabilis» pa.g. 213, — ■ bahah 
«pretiosus»pag. 219, cf. bacha, pers. 

Baht «prosperitas» pag. 204, — l)ahth 
«fortunatus» pag. 200, pers. o-^J. 



Bay «dives» pa.g. 22, — baylic «divi- 

tiae» ibid., cf. bcg, bey. 

Batarmen «mergo» pag. 36. 

Batis «occasus» pag. 215. 

Batirrimen «celo» pag. 18, — batir- 
maga inf. ibid., — batirmagil 

imp. formae negativae pag. 134. 
Badam «amydalum» pag. 126, pers. 

Badbact «demens» pag. 116, pers. 
o«^0 Jo «infaustus», «infelix», cf. 
quod ad notionem hung. boldog- 

talan. 
Baxar «forum» pag. 105,, — baxargan 

«mercatori) ibid., pers. yy^, cf. hung. 

vasar. 

Baxet «grossus» pag. 87. 

BaxHc «pax» pag. yS, baxluc pag. 

161, cf. basiUch. 

Bas «lana» pag. 209. 

Bas «caput» pa.g. 109 et passim, — 
«principium» pag. 31, — bas urdl- 
lar «in asylum se ri-ceperunt» pag. 
162. 

BaxiHc «pax» pag. 159, cf. baxHc. 
Basa «ergo» pag. 65, — bassa «sed» 

paginis 71, 168 et passim. 
Baskac rector» pag. 49. 
Bascha «praeter», «sine» pag. 70. 

Bassarmen «premo» pag. ^^^y, — ba- 

Sip «premens» pag. 191. 
BasmaC «caclaneum» pag. 99. 

Baslarmen «incipio» pag. 31, bas- 

lagil imp. ibid. 
Bapas «presbyteni pag. ;y, cf papaz. 
Baptisma «baptisma» pag. 212. 
Bav «vinculum» pag. 204. 

Bavursak «intimus» pag. 199, bavr- 

sak «delectator» pag. 141, — «ami- 
cus» pag. 229. 

Bavladi «disposuit» pag. 196, — bav- 

vlagil «liga» pag. 231. 

Bar «est» pag. 144, barmen «sum» 



pag. 53, bardun mend. pro bar- 

dum perf. ibid. 
Barachat "benedictus», proprie «bene- 

G — ^ 

dictio» pag. 84, ^>-i. 

Barumen «eo» pag. 6i, bargil imp. 

ibid. 
Barce «omnes» pag. 157 et passim. 
Bardac «urceus» pag. 123 

Barza vid. barce pag. 76, — barz 

tourada «communiter» pag. 66. 

Barmac «digitus» pag. 112. 

Bal «mel» pag. 91, — bal seker 

«saccarum melleum» pag. 199. 
Balaux «cera» pag. 92. 
BalazUC «pullaster» pag. 130. 

Balaban «faico» pag. 129, cf. csm. 

^jUJnj, quod vocabulum 1. c. male 
ex lingua persica depromtum diximus. 

Baley «aeternus» pag. 234. 

Balik «piscis» pag. 144, baluc pag. 

46, — bulczi mend. pro baluczi 
scriptum «piscator» ibid., — baclu- 

rarmen mend. pro baluclarmen 
upiscor» ibid., balucra pro balucla 

imp. ibid. 

Balkisin «fulgeat» pag. 208, cf. baki- 

ding. _ 
Balgamis mendose pro baglamis 

«ligatus» pag. 88. 
BalcUC «lutum» pag. 88. 
Balta «securicula» pag. loo. 
Balticak ? «malleus» pag. 139. 
Balsaman «balsamum» pag. 182, ar. 

Be «malum cydonium» pag. 125, pers. iU. 

Beiuda «gemma rubicunda rubino si- 
milis» pag. 109, pers. JLsx^j et 
Sfc^LsVb-o, quam gemmam OollUS 
granatum esse existimat. 

Beik «altus» pag. 139, — beichluch 

«altitudo» pag. 125. 
Beynip «saliens» pag. 216. 



Beyrmen «salto», «tripudio» pag. lo, 

beygil imp. ibid. 
Beylitan chertar (?chertac, i. e. 

chirtak) ?«raucus» pag. 117. 

Bekjn bekl (bekin) pag. 143. 

Beg «princeps» pag. 104, — «dominus» 
pag. 144, — bey idem pag. 105, — 
«princeps» pag. 216 et passim. 

Behet «arrha» pag. 106, ? ar. &*>^, 

pers. xJuiAJ a forma ar. «>o suffixo 

xjf derivatum. 
BeyenC «hymnus» pag. 217. 
Beyinc ? pag. 208 (fortasse cum forrna 

praecedenti eundem habet sensum). 
Beygin deminutivum voc. bey pag. 

214. 
Beci el «urbs munita», «castellum» pag. 

229, cf. nomina urbium hung. BcCS 

et Pecs. 

Bet «vuitus», tuman betli «tetricus» 

pag. 228. 

Betichzi «scriba" pag. 55, vid. biticci. 

Betlem oppidum tribus JudaC notis- 

simum pag. 159, i6i,hebr. DD./ T^'^* 
Benxar «similat» pag. 57. 

Bexarmen «renuncio» pag. 48, bex- 

gil imp. ibid. 
BeS «quinque» pag. 143. 

Bestlarmen «nutrio» pag. 39, best- 

lagil imp. ibid., bcslagil idem pag. 
135, bestla «pasce» pag. 44, — 

sening sosini bestlermen «non 

curo verba tua» pag. 39. 
BestlamaC «nutrimentum» ibid. 
Bessaradi «acceptavit» pag. 183. 
Bezgek «torcular» pag. 220. 

Berumen «do» pag. 18, berimp.ibid., 
bersa «si dat» pag. 2i, beraym 

forma, qua i. pers. num sing. se ad 
actionem quandam perficiendam vel 
ad statum quendam perferendum co- 
hortatur ibid., — bcrman 1. pers. 



.301 



n. sinq;. pracsentis formae noi^ativac 

ibid., — berindim ' pag. 227, — 
bernalurmen s. bernelimen 

udebeo dare» pae. 22, bernalu bol- 
dum «debui dare» ibid. 
Berch «firmamentum» pag. 26, — berc 
chele s. l)erklep «firmiter» pag-. 66. 

Berchiturmen s. berketermen 
«firmo» pa.i.^-. 26, berchitcliil imp. 
ibid., berchit pag-. 28. 

Bel «reii» pag. 112, — beligab «cin- 

gulum» pag. 120. 

Belerme (belermen) «fascio» pao-. 

226. 
Belgirtir mend. scriptum pro belf^irti 

s. beldirtl «manifestavit» pag. 183. 

Belsedi i. e. belsendi «nudus super 

cingulum» pa.g". 225. 

Bieni(rmen) «gaudeo» pag. 29, — 
byenip «gaudendo» ibid., cf. bcyr- 
men. 

Bieipdir «tumidus erat» pag. 140. 

Bigevedi mendose pro bigen edi 

scriptum «similis fuit» pag. 161. 

Bicak «culter» pag. g;, — bizac «gla- 
dius» dag. 118, — «culter plicatilis» 
pag. 133, — bicac eticci «scalper 
sutorius» pag. 99, — bicacci «cul- 
trarius» pag. loi. 

Bicanlik «praesepe» pag. 159, cf. bi- 

zan. 

Bicchl «serra» pag. 100. 
Blt «pediculus» pag. 129. 

Biter «crescit» pag. 135, bitidim 

«crevi» pag. 143, — biti biti «crcs- 
cendo» ibid. 
Bitik quodvis scriptum pag. 90, — «lit- 
tera» pag. 91, — bitic OStasi 
«magister scholarum» pag. 104, — 

biticci «scriba» pag. 91. cf.betichzi. 

BltlS «c.xtubcratio» pag. 144. 
Bitisli kisi (fortasse biticli «homo 
htteratus» pag. 228. 



Bitirrimen «perficio» pag. 47. 

Bitirmak «perfectio» ibid. 
Bitunluc birla «integre» pag. 67. 
Bitv «scriptura» pag. 212, cf. bitik. 
BlX «nos» pag. 'j2 et passim. 
BlS «subuhi» pag. 99. 
Bisi «coctus», «maturus» pag. 84. 

Bi^sinirme (bisinirmen) «sperno» 

pag. 224. 
Bisturumen «maturo» pag. 36. 

Bizan «foenum» pag. 131, cf. bicaulik. 
Bisuturmen «coquo» pag. 13, bisur 

imp. ibid., — bisirmiS «coctum»pag. 

18, — as bisurgan eu «coquina» 

P-iff- 13- 
Bizchi «forfe.x» pag. 98, cf. bucchi. 
Bir «unus» pag. 83, — bir anza 

..jam» pag. 67, — birarda «ah- 

quando» pag. 64, — biras «ahquan- 
tum» pag. 158, — birlic «unitas» 
pag. 174. 

Biriktirding «univisti» pag. 186. 
Birga simui» pag. 70, birge pag. 169. 

Birgi «tubai pag. 143. 

Birla «cum» pag. 64. 

Bll «lumbi» pag. 141. 

Bila «cos» pag. 146, bile pag. 64. 

Bllau «cutis» pag. 100. 

Bilermen «acuo» pag. 180. 
Bilurmen «scio» pag. 52, bilgil imp. 

pag- 53- 

Bvkurime (bokurimen) «spargo» 

pag. 221. 
Boksmen et «caro teneha» pag. 233. 
Bochorich «caminus», pag. 119, bo- 

ghoric pag. 124, pers. Tf^X^S^. 
Boga «taurus» pag. 129, cf. buga. 
Bogaul «vigil», «custos» pag. 105. 
Bogeymac «obedientia» pag. 141. 
Bogeyp in hac locutionc : jaksi bo- 

geyp «bcne armatus» pag. 231. 
BogOV «moh-s» pag. 210. 
Bog «vapor» (bogll «xaporejuMMp. 14S- 



J502 



BogUn s. buum "membrum cnrpnris 
humani» pag. 109. 

BogUZgur «gulosus» pag. 183. 

Bogulurmen «aquis suffocor.) pag. 
39, — «flecto» ibid. 

Bogulmac «suflfocatio» ibid. 

Bogh «excrementum» pag. 113. 

Boy «corpus» pag. 11 1, — «persona» 
pag. 1 13, — boy bila «personaliter» 
pag. 70, — boy aruvlihi «castitas» 
pag. 183, — boy Sokluki «luxuria» 
ibid. 

Boya «tinctura» pag. 59, — boyazi 

«tinctor» ibid. 

Boyarmen «tin.go» pap. 58, boyagil 

imp. pag. 59. 
Boyiow «color» pag. 18. 
Boyn «collum» paginis i8, iii ctpassim. 
Botang «umbra» pag. 137. 
Boxag «fuscus» pag. 108. 

Boxgai chi mend. pro bolgai chim 

scriptum «fortasse» pag. 66. 
BoS «vacuum» pag, 62. 

Bosaturmen «absolvo» pag. 7, bosat 

imp. ibid. bossatim perf. pag. 8, — 
bozzatkil «remitte» pag. 171. 

Bosanurmen «expedio» pag. 25, 

bosan imp. ibid. 
BosanmaC «actio expediendi» ibid- 
BoSOV «remissio», «liberatio» pag. 199, 

cf. bozak. 

(B)osdi «demolitus cst» pag. 141, cf. 

buxarmen. 

Bozak «remissio peccatorum» pag. 

158, cf. bosov. 

Bor «vinum» pag. 90, cf. ujgur. et hung. 

bor. 

Boru «lupus'" pag. 128, rectius bori 

pag. 134- 
Borc «pileus», «petasus» pagg. loi, 102, 

borci mend. pro borcci «pileo» 

pag. 10 1. 
Borz "aes aHenum» pag. 22, — • borzli 



«debitor» ibid., borchl pag. 91, — 
borcluc 1'obstrictus» pag. 167. 

Borla «vinea» pag. 89, cf. bor. 

Bolar «crystallum» pag. 227, bolor 






pag. 109, ar. s«Jj s. 55-^, gf- ^JrJp-jA/.o;. 
Bolov «pars» pag. 228. 

Boluzurmen «adjuvo» pag. 6, bolus 

imp. ibid. 
BolusmaC «auxiHum» ibid., cf. bu- 

kischmach. 
Bolurmen «fio», «sum» pag. 26, bol 

imp. ibid., boldum perf. i. pers. n. 
sing., ibid., bolsun «sit» pag. 31, 
bolsamen forma cond. i. pers. n. 
sing. pag. 13S. 
Bolmaci «in vanum» pag. 191, — ac 

bolmaci pag. 213. 
BoUach «fons» pag. 28, cf. bulah. 

BOZ «tela», e. g. boz togur «texit» 

Pag- 234. 
Bov «aranea» pag. 180. 
Borlendi «germinavit» pag. 207. 
Buen mendose scriptum pro burun 

«nasus» pag. iio, — embCirun 

«primo» pag. 69. 

Buug «nodus» pag. 112. 

Bu pron. demonstrativum «hic», «iste» 
pag. 74, in genitivo muning, in da- 
tivo mungar ibid., forma n. pl. bu- 
lar ibid., — bugun hodie» pag. 

159, cf. l)ukun, buchun. 

BuciTduC «magia» pag. 138. 
BucrU «.gibbus» pag. iii. 
Buga «taurus» pag. 147, cf. boga. 
Buganakh mend. scriptum pro bu- 

gamakh «mugiens» ibid. 
Buo^asi «torsio ejus» ibid. 

Bugermen «pUco» pag. 230. 

BugOvU «catcnis vinctus» pag. 147. 
BUCU «dimidia pars» pa.g. 145. 
Bucchi «forfex» pag. 97, cf. Ijizchi. 
Bucgak «angulus» pag. 215. 



Bugolar (? = bugulcll") tbi-lassc «pro- 
phetae» pag. 212. Ceterum gv ex pers. 
Sljj decurtatum esse potest, cf. ;*>, 
quod si ita esset, bu gvlar «hacc 
testimonia» vertendum sit. 

Bugday s. bodaj «frumentum» pag". 

130, bogday pas^. 135. 

Buy mend. scriptum pro bu pag-. 147. 

Buiuramen «jubeo» pag. 31, buiur 

imp. ibid., — bugurumeil i. q. 

buiuramen pag. 44, buyurgil 

imp. ibid. 
BuyuruC «mandatum» ibid., bwrucll 

pag. 162. 
Buyu galhce «reghsse» pag. 95. 
Buth «coxa» pag. 113. 
Butac «ramus» pag. 125. 
Butun «integer» pag. 83, — «perfectus» 

pag. 217, — butu butu «integrew 

pag. 143. 
ButuluC «lorica» pag. 118. 
Buniat «fundamentum» pag. 28, arab. 

Buniat etarmen «fundoo ibid., bu- 
niat echil (mendose pro etchil) 

imp. ibid. 
Buxau «vitehus" pag. 128. 

Buxarmen «rumpo» pag. u, bux^il 

imp. ibid., cf. bosdi. 
Bu.S «glacies» pag. 134, buyz ibid. 

(I. c bus odim. buyz. yz scrip- 

tum extat, in qua interpretatione odim 
mend. pro germ. adir, yz pro gorm. 
eiz scriptum esse videtur). 
Busraganca «secundum approbatin- 
nem» pag. 183. 



Busrep «appmbans», «approbando» 

pag. 191. 
Buz «caeruleus.i pag. 145. 
BuzOV «ruina» pag. 192. 
BuV «sylva» pag. 143. 
Bur «germen», «gemma» pag. 222. 
Buran «terebra» pag. 100. 

Burarmen «torqueo» pag. 60, burgil 
imp. ibid., — buruHpturgan «tor- 
tuosus» pag. 191. 

Burun «primum» pag. 159, — bu- 
rungi «primus» pag. 83. 

Burun «nasus» pag. 164, — burusis 

i. e. burunsis «sine tubere» pag. 
145,— burni chizi «nasutus» pag. 

117. 

Burusmis «contractus» pag. 85. 
Burkit «aquila» pag. 148. 

Burguca «tuba» pag. 104, — bur- 

trular «tubae majoris formae» ibid. 

o 

Burc «piper» pag. 91, hung. bors. 
Burca «pulex» pag. 129. 
BurzaC «grando» pag. 40. 

Burmix «tortus» pag. '^i, cf. burar- 

men. 
Burlendi i. q. borlendi«gcrminavit» 

pag. 2ig. 

Bulah «fons» pag. 197, cf. bollach. 
Buladolar mendose pro buladilar 

scriptum «vexationes» pag. 170. 
Bulutlar «nul^es» pag^ 82, — bulud 

«nubilum», pr. «nubes» ibid. 
Buluschmach «auxihum» pag. 159, cf. 

bolusmac. 

Bulgastur «misce» pag. 36, — bul- 

gamis «turbidus» pag. 88. ^ ^ 

Bulbul «luscinia» pag. 130, pers. J-*J-5. 
Brinc «oryza» pag. 107, pers. /^y>- 



304 



M. 



Maaiunlar «conditum subig-endo con- 

fectumi> pag. 93. ar. ^^:S\JLc. 
Maana «forma» — «modus» pag-. 28, 

fortasse pers. bLo, cf. manaysis. 

Maydan «locus planus» pag-. 90, ar. 

Ma^^macik quod humiditate satiari 

non potest pag-. 147. 
Maymun «simia» pag-. 128, pcvs.^y^-^, 

cf. etiam hun^-. majom. 
Makala «platea» paa;-. 90, ar. iJ.:^^. 
Mac etkil «invoca» pag. 141. 
Mat^at «certus» pag-. 141, — «tutus» 

pag. 198, — «omnino» pag. 69, mong. 

magat. 

Magar «fortasse» pag. 66, pess. wCxj. 
MagUgh «goss^-pium» pag. 92. 
Magmuda «scammonia» pag. 93, pers. 

ar. SJa.».J?^. 

Magley «frons» pag. Tio. 5^ ^ 

Mahac «lapisauri» pag. 91, ar. viLs^ 
«lapis Lydius». 

Mahtarmen «laudoo pag. 234. ^ ^^^ 

Mahsit intentio» pag. 184, ar. i^yaJLc. 

Mayan «praecipue» pag. 69, hoc idem 

voc. etiam in columna pers. occurrit 

(mayam) . 

Matellar «aenigmata» pag. 188, ar. 

G ^ 

Madim «mctallum» pag. 233, ar. ^tX*A! 

«Incus subtcrrancus metallorum et la- 
pidum ferax'1, vid. apud GOLIU.^r. 

Mana (manna) vulgo Mnanna>. pag. 
2- 
205, ar. ^^wP, licb. |/^« 

Manaysis «sine modo» pag. 233, cf. 

maana. 



Manarmen «intingo» pag. 229. 

Mania «ad similitudinem» pag. 143, 

pers. LjLc. 
Mfingdan «petrosclinum'. pag. 126, in 

columna pers. mandan. 
Mangreydir «baiat» pag. 134, cf. 

mungreydir. 
Manc kakak «juncus» pag. 135. 

Masa «pruniceps» pag. 97. 
MaSCara «joculator» pag. 103, ital. 
«maschera». 

Mazi «feiis» pag. 128, — mazi tisi 

mendose pro tisi mazi «fehs femina» 
ibid. 
Mamuh «.xilinum» pag. 139. 

Marian chaton «Sanct. Virgo» p. yj. 

Mariand «coralium» pag. 95, arab. 

G ^ o ^ 

Maruimac «lens» pag. 131, pers. 

Marul «lactuca» pag. 126, osm. Jj^Lo. 

Mart «vir» pag. 214, pers. OyX. 
Malahan «unguentum» pag. 100, pers. 

jv^-Le i. q. ar. pers. |*^r*. 
Meyx «vultus» pag. 113. 
Mecala «funis» pag. 232. ^ 

Medet «au.\ilium» pag. 208, ar. OtXx!. 

Men «ego» pag. 23 et passim, maga 

«mihi» ibid., ma idem pag. 144, — 

menim «meum» pag. 73, — men- 

dabar «habeo» pag. 30. 
Aleng «cercbrum» pag. iio. 
MengU «aetcrnus» pag. 234. 

INIianci «censarius» pag. loi, mianzi 

pag. 106, cf. pers. i-y-f^ «medium» 
«intercossio». 
Migh «clavus» pag. 121, mih i^ag. 208, 



pcv 



s. ^. 



,S05 



Mihir «affectus» pag-. 192, pers. >^. 

Minermen «ascendo» pa"-. 6. 

Misiha «Messias» pa.i,'-. i8g. 

Mismis «malum Armrniacum» paL;". 

G o 

126, ar. /jJi.+^X'. 
Miskin «pauper», — «miser» pa.y,-. 141, 

G o 

ar. ^^%uS,M^. 

Mir «princeps» pag. 216, pers. yM 

i. q. ar. vAX)!. 

"^ ' G ^ o J 

Mirat «haereditas» pag. 189, ar. <^\yo 

«possessio haereditaria». g 

Myron «myrrha» pag. 162, ar. j^. 
Moghor «sigillum» pag. 53, pers. w^ 

«anulus signatorius», «sigillum». 

Moghor larmen (moghorlarmen) 
«sigiilo» ibid., moghor la (mo- 

ghorla) imp. ibid. 
Mohdak «obtusus» pag. 2],}. 

Moninchibi «talis» pag. 71. 

Monda «hic» pag. 66. 



Mondo bai «sutor vestiarius» pag. 98. 
Monzagina «aliquantulum» pag. 64. 
Muhta6 «egens» pag. 194, ar. —IX^^, 
Muna «ecce» pag. 65. 

Mungreydir «mugit» pag. 1,34, cf. 
mangreydir. 

MuduS i. e. munduz «mah nescius» 

pag. 200. 
Muzi «cornu ejus» pag. 144. 
Murad «scopus, quoquis vult» pag. 196, 

ar. d^fwo. 

Murdar «meretri.x» pag. 104, — «male» 

pag. 164, pers. yt^yX. 
Murvat mend. pro miivaddat scrip- 

tum «benignitas» pag. 206, ar. SJjA», 

8\>f«.X). 

MurratHc «luxuriosus» pag. 186, cf. 

murad. 

Mulclamac «haereditas» pag. 30, cf. 

Go , 

ar. lO.x» «res, quam quis possidet». 



F. 



Fanar «lampas» pag. 106, gr. ^aviptov. 

Falam mendose scriptum pro falan 

«talis» pag. 71, fallan pag. 76, ar. 

^Si, hebr. ':h^ 

Fil tisi «ebur» pag. 92, cf. pil, ar. J.xi. 



^'Loi «qui supervacaneis occupatur 
et rebus ad se non spectantibus» (apud 
Golium). 

FranaSCa «Franciscus» pag. 157. 

s > 
Frangi Suf »vellus» pag. 107, ar. o^^. 



Fus vel mend. scriptum pro fuzuH Frista «Angelus» pag. yy, pers. lU^^i. 
«vaniloquus», «vanus» pag. 117, ar. 



V (w). 

Vay pag. 66. pag. 99, ar. y^. 

Way ! «vae!» pag. 166. Viat «pudor» pag. 166. 

Vacsis genus lapidis, quod in^LuA/^tUiC Via tursen «te pudet» pag. 166. 

reperitur pag. 93.' Vurcik «cicada» pag. 139, hung. prii- 

Veles «nodus e lana arborea confectus» CSok. 



CODEX CUMANICUS. 



3o6 



Vsinlarme (vsinlarmen) «gravo» Vvgil «frange» pag. 231. 

pag. 222. Vvseydir «blanditur» pag. 231.* 



R. 



Raygan «gratis» pag. 194, pers. ^UoL. 
Rauand »rhabarbarumi) pag. 93, pers. 

G 

Rahim «clementia» pag. 206, ar. f^U 

«clemens«. 
Rang «color» pag. 59, pers. (Jox. 

Ranzilic etarmen mend. pro rim- 
malik etarmen «divino» pag. 9, 



ranzilic ethil imp. ibid., vid. ar. 

G^ — " 

Raxiana «foeniculum» pag. 127, pers. 

Rebe «usura» pap. 85, ar. U». 

Rox ex orozung decurtatum «for- 
tuna» pag. 28, pers. \«%. 

Rustan «rusticus» pag. 116, pers. Uu««j, 



L. 



Laal «rubinus» pag. 109, ar. Jju, cf. Lahab «pronomen» pag. 75, ar. v,„jd. 



llal. 

G ^ 

Layh «dignns» pag. 209, ar. \^^^ 
«decens», «aptus», «conveniens». 

Lac «pigmentum rubrum, quo tinguntur 
coria caprina», pag. 92, ar. («XJ, 

rangi lac ibid. 

Laghan «brassica» pag. 127, osm. 



Lahan «baptisterium» pag. 182, pers. 

Llal i. q. laal pag. 108. 

Last «stupa» pag. 107, cag. las. 

Limen «portus» pag. 43, gr. Xt[ji7iv. 

Limon «limonium» pag. 126, pers. 
I^^vaJ, hind. y^. 



GLOSSARIOLUM 

in quo nomina propria personarum, gentium, regionum et locorum, quae 

in columnis vocabularii cumanicis et in textibus occurrunt, secundum 

paginarum tenorem digesta inveniuntur. 



Marian pag. ■^■j. 

Rusi pag. 107. 

Jonban ibid. 



Alamani ibid. 
Lombardi ibid. 
Astexa ibid. 



• In tribus ultimis glossis consona f vice vocalis u fungitur. 



.?0/ 



Ostume pag. 107. 
Bgamesce pag-. 108. 

Sadiler «Aethiopes» pag. 1J7. 

Kipcah pag. 144. 

Franasca «Franciscus» pag. 157. 
Petrus ibid. 
Paulus ibid. 

Lukas pag. 159. 
Christos ibid. 
Betlem ibid. 
Steffan ibid. 

Ihc ^pc pag. 160. 

Guhut (ieri) «terra Judacorum» pag. 
161. 

Herodes ibid. 

AugUStin «S. Augustinus» pag. 162. 
G^gor «Gregorius» pag. 162. 

Salomo pag. 165. 
Jeronim"^ pag. i66. 
Ambrosius ibid. 



Annas pag. 170. 

He'odes pag. 171, 1. c. male sign. ab- 
brevationis ^ impressum cst. 

Kauphas ibid. 
Pylatus ibid. 
Syon pag. 188. 

Misiha «Messias» pag. 189. 

Jesse pag. 191. 

Llban «mons Libanus» pag. 192. 

Aaron pag. 199. 

Ishral «Israel» pag. 200. 
Hava «Eva» pag. 202. 

Dauid pag. 209. 
Pont pilat pag. 211. 
Johan pag. 215. 
Gabriel ibsd. 

Elzabe «Elisabeta» pag. 216. 
JuSUp pag. 216. 

Emanuel ibid. 

Xatar «Turca« pag. 229. 



20'' 



Vocabularium persico-latinum, in quo codicis nostri persicarum 
columnarum vocabula omnia ordine litterarum praecedentis vocabularii 
cumanici simili digesta enumerantur.* 



A. 

Miaem «venio" pag. 62, ^jcXx'!. Aouada «terminusD pag. 106, ar. 

Miaeouisen mendose scriptum pro iiXc*. 

miauisem ususpendoD pag. 43, Aouan «solutio pretii» ibid., ^jf^f vel , 

^Joyj.f. fortasse ■•fJ «aes alienum», «debitumi). 

Ayn «ferrum» pag. 96, ^^j, cf. ahin. Aouan «mortarium)) pag. 94, (j^Lje. 

Ayna «specuium» pag. 100, auof. Aouas «sonus» pag. 54, vtjf, — aouas ! 

'G - ! 

Aynen «habena» pag. 122, ar. ^jU-t. medarem «sentio» pag. 55. ! 

Aoygina «vitrum» pag. 109, &uJof. Aosin «fibula» pag. 122, ar. ivJjjf^. 1 

Aou «aqua» pag. 120, .f. Au gul «aqua rosacea» pag. 94,jj) ^— jf. 1 



• In hoc vocabulario juxta glossas codicis, exceptis tamen formis praesentis i. pers. 
n. s. easdem arabicis quoque Htterarum formis scriptas signis vocaHum additis apposui- 
mus, sicut eae in vocabulario cl. VuLLERS inveniuntur. Formas vero praesentis, i. pers. 
n. s. plerumque ejusdem verbi formae infinitivi sequuntur. Si qua autem glossa persica 
ex arabica aut turcica lingua depromta est, unde ea orta sit, annotavimus. Klaprothi 
comparationes maximam partem approbavimus, ubi autem eas haud rectas esse agno- 
vimus, loco earum aHas proposuimus. Interdum formas ab hoc viro doctissimo com- 
parationis causa adductas aHter atque ipse scripsimus, ne a genuina orthoeraphiae 
ratione nimis abhorrerent. Saepe vero juxta codicis glossas a Klaprotho non expH- 
catas ex vocabulario cl. Vullers congruas formas apposuimus. 



309 



Miauarein «affero)), pat,'-. 8, ij^^j'- 

Aualim «primum» pag. 69. (J^^ji, ar. 

y,i. 

Auestin «manica vestis)) pag. 119, 

Auelin i. q. aualim pa^. 83. 

Aut mend. scriptum pro ard «farina)> 

pag. 131, ^y. 

Auxida «frexetus)) in cod. pag. Ii8, 

cum. sirdac. 



Agar «si)) pa^. 70, Jri, — agarne 

«nisi)) pat^. 68, xJiJ)]. 
Ahin «fcrruni)) pag. 28, — «frenum» 

pag. 122,^^^!, cf. ayn. 

Ayuan «animal» pag. 127, ar. j'^^- 

60- 
Ayp «mirum)) pag. 36, ar. »„^^a>c, 

ayp medarem «miror)) ibid. 

A^ praepositio «ab», «de» pag. 67, e. g. 
a^ dil ghos «llbenter» J^y^ J^ y 
cf. ax, az. 



AuxQ CUn i. e. auxun CUn «auge»p. Atar «mercator aromatum» pag. 91, ar. 

32, jjj jjjxjf, — auxum mesoen ^Lk^. 

«cresco» pag. 14, ^yjiJ ^ L^5)5 ' Atrcf «confessio)) pag. 15, ar. ofjxtl, 

auxu (auxun) s. aucuxj «pius» — atref mecunem «confiteor» 

pag. 69. ibid. 

Miausauem «bibo» pag. lo, (jtX-yoL->if. Adab medehem «castigo» pag. i6, 

^ ^ G ^ ^ 

Meausauem «tero» p. 56, jtX^oL^if. j^j ^ v^^ ^^^- ^^'- V^'- 

Aurex «latrina» pag. 120, VJjjf, etiam Adina «dies Veneris» pag. 80, &AJt>f. 

in sermone cum. aurex. An «communiter» pag. 64, ar. p»L£. 

Akagh en (i. e. em)«revigilo» pag. 51, Anecha «ecce» pag. 65, viLof. 

J sliT. Ania «illuc» pag. 67, Lsvjf. 



Akor «stabulum» pag. 121, )^f. Augiun «mel» pag. 91, 

Acum «ergo» pag. 65, j^-iS^f. AugUSt «digitus» pag. 112, o^/iXif, 

Acsam «vesper» pag. 65, ^Lx.i^f. . angUS tuana «digitale» pag.97, 

Achel «intellectus» pag. 53, ar. JJifi, xifyCCwXjf. 

acheldar «sapiens» pag. 115, Angur «uva» pag. 126, ji^Xif. 

Jt>jLft£. And hionj «sicut» pag. 70, ? tXif «tot». 

G * 

Agas «principium» pag. 31, ar. j^f, «tantum», ^y:^^^ «sicut.». 

agas mecunem «incipio» ibid. Andak «tantum» pag. 64, djjf. 



310 



Andaxa <'forma)i pag. 28, sytXjf «men- Miasmayen «experior» p. 24, ^mJjjOjI. 

sura», «modus». Asman «caelum» pag". 78, ^jU*uf. 

Anden «corpus», «membrum» pag-. 109, Asch «lacrima» pag. iiji, dLif. 



f*fjof. 

Anderum «intus» pag. 67, ^^^Jof. 

Andissa «cogitatio» pag. 14, iUCoJof, 

— miandissen «cogito» ibid. 

Anz mala scriptio pro az pag. 65. 



Aschara «palam» pag. 69, fxLCwf. 
Az «ab», «de», pag. 64, 65, \f, cf. ax, 

— acdour «elonginquo» ibid., ».c> J 

ac inpes «postea» ibid., cf. 

U^- U )'' — azan «inde»p. 67, ^jf J. 

Anzunim <'sic» pag. 70, ^^Jof, »illo Azbaraici «quare» pag. 70, «.2* ^^fyj \f, 
modo», «ita». Azbarayan «tamen» pag. ^i.^jf ,^fjO J. 

Ax i. q. az, e. g. ax murdaha uar Ap «aqua» pag. 78, ^-jf. 

heste «resurgo a mortuis» pag. 50, Abar «novitas» pag. 39, yJ^, ar. yJ^, 

jJL/jc f^ jjlicjw* \f. cf. chabar. 

Axa'gar «moUtor» pag. ^■/, vLiUwwf Abursina «g. maj^mon» incod.pag. 128. 
«fabricator molarum», — axinu«mola» Abre «nubes», «nebula», — «nubilosus» 

ibid., yjy^\, — baaxinu me- 



pag. 82, ^l. 
Abru «supercilium» pag. iio, jvjf. 
Abruxun «sericum» pag. 107, ^^«i^jjf. 
Abluc «saccharum crystallinum candi- 



dum» pag. 91, _*Jujf. 



chunem «molo» ibid. 
Asan «leviter» pag. 68, ^^\.mu\. 

Asana «cutis» pag. loo. 

Asania «uitra» pag. 72, Lsxjf vf. 

Asech «amans» pag. 115, ar. (^^_ciLt. Am «amita» pag. 114, ar. iU^. 

AsOUar «eques» pag. 105, >f^f. Amah raft «dcsedit tumor» pag. 84, 

Astar «mulus», pag. 127, >A*wf, sLof «tumor». 

astar maya «mula» ibid. Amadar «barbator» pag. 100, cf. ^Lof. 

Astar «interior pannus vestis» pag. 119, Amanat «commendatio» pag. 51, ar. 

%Juwf. ^jLof. 

Asp «equus» pag. 121, <— .»-wf. Amasida «inflatus» pag. 84, S<\A-wLof. 

Aspas mestanem «recupero» pag. Amarat mecunem «aedifico» pag. 

49, jviLCu; ^ j^ \f. 24, ar. S^Ux. 



3" 



Amal «labor» pa.c^. 104, ar. J.4-t. AracH j^enus quoddam tclae pag. 108, 

Miamixem «tempero vinum» pag-. 59. cum. aracli. 

miamissem «misco» pag. 36, Ara «serra» pa','-. 100, aJ s. aJ. 

^iSjTjJuo'. Arc.k «sudor» pag. 113, ar. iV^-C 

Amoxada «consanguineus» pag. 114, Araba «currus» pag-. 121, ar. 'sSj£.. 

5(3(v ^sa. Are «ita» pag^. 67, (^jf. 

Miamoxem »disco», imp. biamUS Ard «farina» pag. 103, 4>J. 

pag. 6, vyjf io, — miamozanem Ardixan «cribrum» pag. 94, jj3J vel 

«doceo» pag. 19, ^jtXJVyof, J(t>"Jt>J, 

Miamoxem mend. scriptum pro mia- Mearxem «valeo» pag. 63, (jt3o))f. 
morxem «retribuo» pag. 49,^jtXJSwef Al «vermiculatus» pag. 108, Jf «sub- 
«condonare». ruber.» 

Amir «dux», «princeps» pag. 105, ar. Alan «mundus» pag. 88, ar. *JLc. 

Alaf «herba» pag. 89, — «foenum» pag^. 

131, ar. twfl-A^. 
Alu «prunum» pag. 125, •Jf. 
Albet «omnino» pag. 69, ar. i<Jc]Jf. 
Allap «signum militare» pag. 118, for- 
tasse turc. («AJf. Ceterum allap 
mend. et pro ar. |vXc scriptum esse 
potest, quod 1. c. perperam negavimus. 



Amxagia «vicinus» pag. 115, auL»*4Jc. 

Ambrut «pirum» pag. 125, <^^vof. 

Aftab «soi» pag. 78, tob'?f. 

Afsar wcapistrum» pag. 122, %Lwv*if. 

Afrida «creatus» pag. 17, StXvif, 

afridigar «creator» ibid., vUiJOwif. 
AraOSl «nuptiae» pag. 39, ar. \j*^y£-. 



E. 



Eyd «festum» pag. 78, ar. JL^. Em idem ibid., — budcn praeter. abs. 
Eud «lignum aloes» pag. 93, ar. (3«x. ibid. p»3«j. 

Estani «relictus» pag. 48, x/ui^. Meelem «dimitto» pag. 19, hostem 

Esten «sum» pag. 53, ^^%XujJC>^ inf. «dimisi» ^^wCCwJC, imp. JjO. 

^^c>».J viiA-w-JC. Elzi «nuncius» pag. 105, turc. <^". 



312 



Ycrar «confessio» pag. ;8, ar. jlvsf. Ingir «ficus» pag. 126, WjjSVjf. 

Beyf mend. pro be^^ft scriptum Kcade» Insaat <imodo», «nunc» pag. 68, in- 



pag. 12, 



XJ. inf. 



7 

i3Lcif. 



SCaat idem ibid., 'OlcLw f^}, vid. 
ar. iLcLw. 
Yrs «leaena» pag. 128, ar. (j^j-C. 
Ysala «utinam» pag. yz, ar. iJJf Li ^jf, 
In «iste» pag. 74, jjjf, in gen. azanj Meystcm «sto» pag. 57, ^oLcwf. 

in. in dat. ba in, fwof, pl. inan, Isty «pax» pag. 46, («A^f, ^^SS' ^-X^\ 



Ylla «sed», pag. 71, ar. ^f. 

Im rOX «hodie» pag. 66, 80, Vjvcf. 

Ymsiri «mumia» pag. 95 (ym siri) 



Inia «hic» pag. 66, Ls V jof. 

Oa «cum» pag. 64, f.. 
Oaht ihora» pag. 79, ar. c^V 
Oasa «scutella», «vas escarium» pag. 
124, fortasse mend. scriptum pro &*wo , 

Oaspas medehem «reddo pag. 48, 
Oapas megirem «retineo» pag. 49, 

Ou «et» pag. 65, «. 

Ou pronomen tertiae pers. n. sing. pag. 
7i> 5^ OU mix «ipse» pag. 74, 

>-o ^f, — ysen pl. pag. 73,^jLiof. 

Oua praepositio «re" pag. ^;^, f. e. g. 

oua mecunem «resoivo», — «ex- 

tendo» pag. 25, |^3jJ f« «aperire», — 
OUa achel «sapienter» pag. 71, vid. 



c. U «pacem facere cum aliquo». 



o. 



achel, OUa kalas «salubriter», 

G ^ - 

vid. ar. ^'^^, — oua chodgai 

«honeste» pag. 69, ? mend. scriptum 

pro oua chosgari, i^jSi^yb>. f^, — 

OUa vayfi mend. scriptum pro OUa 

Vahi «debiliter» pag. 65, ^\^ f^, 

OUa latifi «subtiliter» pag. 71, 
^^^^ fj, ar. <..B>>h!. 

Ouar«super» p^fg. 70,0, — ouar tan- 

drustl «sanc» ibid., ^JLM^i^J^ «J. 

Oughormat i. e. ou ghormat "hono- 

rifice» pag. 66, vid. ar. &0w2>'. 
Ous «siligo» pag. 131, X*i»f. 
Ousaguj «graviter» pag. 66,^yC^\A*; f^. 
Oubedadj «malitiose» pag. o<S, t\j f^ 

^jfj. 



3^3 

Octar m(MT(l. pto doctar «tilia» pa.i;-. suimus) «revenio» p. 50, ,vjl ^ ^yj..} -Ji 

.T. ' 

114, yXs:>.i^. vid. etiam pag. 51 • 

Ochtim mi Sinoen «obedio» pajr. 41, Omad «spes» pa.^-. yj, Juyof. 

^y^^ ivXs», vid. ar. j^X^. Omcr dras der «diu» pa.g-. 65, ^.^x: 

OchanUX «adhuc» pag. 64, \y*^^. )t> vfvJ, 

Ondobai «sutor vestiarius» pag. 98, cf. Oroxa «jejunium» pag. 31, sv.J, cf. 

cum. mondo bal. etiam turc. -^jvjf. 

Ostachan «os» pag. 112, ^y^:^^}. Ordu palatium aestivum vel hibernum», 

Ospas miaen mend. pro aspas «castra» pag. 105, cum. orda, 

miaem (l. c falso oaspas propo- Oleat «provincia» pag. 89, ar. iu^f., 

u. 

Uanay ? pag. 66, cum. vay, Uxurmur ,gr. cj;j.upvr(C pag. 96. 

Uar mehexen «surgo» pag. 57, *.j Usculi «Hnum» pa.g. 106, cum. uscuH, 

^d^^yj^p-. osm. J.Xlu/f, 

Uar mesinem «equito» pag. 24, w Usta ychat «magister scholae» pag. 

(^^^-AA^^-Cio. 104, ifl^ ^U:.wf, vid. ar. Jai. «scrip- 

Uar metauem «tolero» pag. 56, *.j tura». 

j^^Li'. Ustur «camelus» pag. 128, JJijLS. 

Umet medarem «confido» pag. 17, Ustura «novacuia» pag. 49, 100, SjjCwf. 

jjji;.,ifj Juyof, cf. omad, 

K. 

Kaata «sectio», «amputatio», e. g. Kaiman ((tentorium» pa.g. 121, arab. 

kaata mecunem «dene.go quod i^i^. 

mihi datum est» pa,g. 39, (^c>j-^= *ni', Kak «submersio» pag. 39, ar. iVv^, 

vid. ar. «iaij, kak mesaucm «demergor» ibid., 

Kaadan «cabana», «tugurium» pag. 90, (^tXxi i^'j-^- 

vid. verbum ar. tX«j' «sedit», «con- Kanuar «planus», pag. 84, )f%>^. 

sedit». Kam «paucus», «parum», pag. 68, *j, 

cf. cham, cam. 



314 



Kambax «socius» pag. 114, 'Xm^. 

Karat «tornio» pag. 103, ar. ^f»^. 

Kala «castrum» pag. 89, ar. sJu'^. 

Kalay «stagnum» pag. 97, (c*^) ^i"- 
»Xs nnom. minerae seu venae a qua 
praestantior plumbi species denomina- 
tur», vid. apud Golium. 

G "^ '' 

Kalas «liberatio» pag. 25, ar. (joivi*- 
nlibertas», «salus», — kalas mo- 

souen mend. pro k. mesouem 

«liber salvusque evado» ibid., cha- 

lasi. 



cod. ibid., — k. y rusi «t. de 

Rens» ibid., — k. alamani «t. de 

Alemagna» ibid., — chetan Sol- 
tanj «t. de Orliens» ibid., — chetan 
lombardi «t. lobarde» ibid., — 
ch. astexa «t. astexane» ibid., — 
ch. OStume «t. ostume» ibid., — 

keta begonia ibid., — ketabga- 

masce «t. bergamesce» ibid., — che- 

tan can ibid.^ 

Kexun «lignum» pag. 103, r*'y^. 
Kilit «clavis» pag. 12, (X-fJS^. 



Kalam «calamus scriptorius» pag. 90, Ko «mons» pag. 88, »i», cf. cho. 

ar. *Jj5. Koat mend. pro koar scriptum «so- 

Kalep «forma» pag. 99, ar. v«.JLi' «for- ror» pag. 114, wjcff^. 

G ^ 

mula, in qua aliquid effingitur». Koy «ferox» pag. 84, ar.' (^«j «corpore 

KahH «tympanotriba» pag. 103. robustus». 

Kakl «avunculus» pag. 114, — «consan- Kom «crudus« p. 84, r*^, cf. gham. 

G ^ 

», v'^, 'ir- JLi»- Korgin «mantica duas habens peras» 

pag. 121, cf. turc. jjj. 

Kuc «porcus» pag. 127, w*^, kuc 

y chegi «aper» pag. 128, cJLi*. 

^^:s^-yj5, — kuc y maya ibid. 



guineus 
KegaS «aquila» pag. 129, ij^yJ. 

G - 

Keyat «sartor» pag. 98, ar. JcGji». 

Ketan s. chetan «teia» pag. 107, — 
ketan y jonban «t. de Cap» in 



CaargUSa mendose pro ^aargUSa Caouj «durus» pag. 87, — «fortisn pag. 

G 

«quadratus» pag. 83, luiiy^ X.^. 115, ar. ^^*, cf. cauj. 



Cf. quae de his nominibus in vocabulario cum. sub voce chefaii diximus. 
C praeter k et kh saepe etiam litteram c designat. 



315 

Caosat «calcancum)) pa.t,^. 121. Cama i. e. caman «arcus» pag. 118, 

Caugir tiartic <(capsa)> pag. 124, (ti- (jU^ cf. chamanchar. 

s 

artlC fortasse separatc a praecedenti Caf «planta pedis» pag. 113, ar. ^,.05. 

vocabulo capsam significat). Car «opus» pag. 104, nO, — «scriba)) 

Caiij mecunem «fortifico» pag-. 28, pag. 55. 

cf. caOUj, chauj «firmiter» Car «asinus» pag. 127, ^^, car 

pag. 66. maya «asina» ibid. 

CautU fortasse caUCU legendum «co- Cara CUXan «felis niger» pag. 128, 

lumba» pag. 130, cf. W55D «nidus vid. cum. cara CUXan. 

columbarum». Carap mCCUnem «destruo» pag. 11, 
Cat «scriptura» pag. 55, iai», cf. chat. ^'^T V^T^) ^'^- ^'"- V^T^- 

Catifa «holosericum» pag. 108, ar. Card «debitum» pag. 22, — cardar 
s- 

xA/jir''!. «debitor» ibid., ■ — ■ cardarem «de- 

/^ 1" Go" Go^,j 

Cadim «quondam» pag. 65, ar. (•tXs, beo», ar. ^jOji, cf. cnarci. 

Canauac «gossipiumpercussum et car- Card «culter» pag. 97, — card mu- 
minatum» pag. 102, ^\y^^. xadusi «scalper sutorius» pag. 99, 

Canab «cannabis» pag. 106, v_;^A$^unde — «gladius» pag. 118, — cardcar 

G * G " ' 01/ 

ar. i_AAi s. ■^^^J3. «cultrarius» pag. loi, «^stS , cf. hung. 

Canfor «camphora» pag. 93, >^io. kard. 

Mecasen «traho» pag. 58. ^jJujaX^^ CarpUS posim «anterior equestris 

CaSOuT ? mend. scriptum pro gaSOUsi sellae arcus» p. 122, ,j.Aa«jo ^yiJs^ 

«revenditor», pag. loi, cf. ^yJ^. carpUS pcsin «posterior eque- 

Cap «talus» pag. 113, ar. v^JjO. stris sellae pars» ibid., ^j^AaaO ij*)^^^. 

Cam «rarus» pag. 84, S^ cam Carbil «cribrum» pag. 94, ar. t)-of^. 

OU bes «solum» pag. 71, ^/^5 [*J Calem «brassica» pag. 127, ar. ^. 

s ^; - 

proprie «paucum et multum», — Ceasp «dactylus» pag. 126, ar. ^^j-^J^. 

bacamtai i. e. bacamtari «raro» Ciaul «stragula» pag. 121, J5.2-. 

ibid., cf. kam, cham. Ciana «mentum» pag. no, ^oLs^. 



3i6 



CianaC cmaxilla" ibid., diminut. formae 

praecedentis. 
Ciami i. e. ciamin «urina» pag. 113, 

Meciaranem «pasco jumenta» pag. 44, 



Ciesm «oculusD pag. iio, 



r^' 



((L'auteur parait avoir confondu cado 

et caedo, car ^x^ kuchten 

signifie tuer en persan.» 
Mecoften in edit. nostra male impres- 
sum meCOSten «jaceo» pag. ^^, 
coften mendose COSten impres- 
sum perf. i. pers. n. s. ibid. ^wALfti.. 



nui ciesm i. e. nuri ciesm Cop s. cuip ((straguia» p. 122, <^^. 

(dumen oculi» ibid., vid. ar. j»j. CopaC (dumbus» pag. iii, ^S^. 

Ciou (dignum» pag. 125, V_^> ^^- cui. Coptaluc «granum'> pag. 131, cum. 
Cion UCm «pomum ephippii» pag. 122, COptaluC. 

sec. Klaprothum ^\ V^- Cofle «sera ferrea cistae» pag. 12, 

Mecinachem «mastico» pag. 36, cf. ^^^X 

cum. zianagil (= canagil) ibid. Coram «talpa» pag. 128, J^y^y^ 

Metinem mend. pro mecinem scrip- Mecorem edo» pag. n, (jJ>vL=>. 

tum «colligo» pag. i8, ^tXx^* s. CoHgia i. e. coligiau «galanga» 
^tXs., imp. (j-V^ s. ^j.s». pag. 95, |jLs\lLi.. 

Ne mecoem «noio p. 38, ,jjc«/L=^ ^u, Cui «lignum» pas:. 89,^^, cf. ciou. 

imp. sfys., cf. mechoem. Cuia «ubi» pag. 72, LpJ^ — axcuia 

Cocrar «tonitru» pag. 59, cum. choc- «unde» ibid. 

ramac, — crocar mecunet Cucia «platea angusta», «via», «vicus» 



«tonat» ibid. 



Pag- 



90, il?5»%J. 



Cohat «robur», «vis», pag. 2;, ar. Syji. Cutay «brevitas» pag. 86, ^-icUji^ cf. 

Cota «curtus»pag. 86, io^^cf. cutay. cota. 

Codrat «potentia» pag. 28, cudrat Cuda «c^athus», «scyphus pec. major» 

pag. 42, ar. HsiX». pag. 123, ar. ^(Xs. 

Condroc «thus» pag. 92, vtX^ Cudu «cucurbita» pag. 12;, «cX^ 

Mecosten «cado» pag. 12, ad hanc Mecunem «facio» pag. 26, chcrdem 

verbi formam Klaprothcs annotavit : 



3,-^7 



perf. I. pers. n. s., ibid., blichun Cursi «sella» pa,^-. iiq, ar. ^s**^y^, 

imp. ibid., ^c>-.5, imp. ^j>J. «scamna in scholis» pag. 104, ^jU.^w5\ 

Cusa «urceus» pag. 123, S\^ cf. ar. Caltar et caltur «vullur» pag. 129, cf. 

Mecusaem «e.\.soivo» pag. 20, ^oLi^i^ Cula «piieus» pag. ioi,s^f^ — cula 

MeCUSen «e.xtinguo lumen» pag. 24, — aym «cassis» pag. 118, (^a^cI S^Vy^ 

«interticio» pag. 3 3, ^j^XmS^. Culadux «pileo» ibid. 

CustU «cingulumii pag. 12, ^^^mjS^. . Cremixi genus coloris rubri in c^eru- 

Cura mend. pro cudam scriptum leum vergens pag. 108, pers. yojj'. 
> 

«qualis» pag. 76, |*ftX5 «quis», «qua- Clic «stramen» pag. 123, fortasse ar. 

lis», cf. churanj. i-jLIc. 



Ch. 



Chaacch «calx» pag. 102, ,^0 s. 

^ cf. gj; cf. gerc. 

Chaygh «sinistra pars», «sinister» pag. 

87, — «tortus» pag. 83, zend. haoya. 
Chakal «lentus» pag. 87, (j.iel^. 
Chagat «charta» pag. 91, tXcl^. 
Chagba «meretrlx» pag. 104, cf. v-^^i 

«opprobrium». 
Chay «quando» pag. 70, ^_5\ 
Chaiat «necessitas» pag. 42, ar. ies*L^ 

et non JoLxi, uti 1. c. opinatus sum, 

— chaiat est «necesse est» ibid., 

Chaye «puiiex» pag. 129, xjli-. 



Chat «scriptura», «htterae» pag. 91, ar. 

^^, cf. cat. 

S ^ -- 

Chatir «voluntas» pag. 60, ar. Jais» 

«existimatio». 
Chadi «consul» pag. 105, ^joLs. 

Chanachar «luxuriosus» pag. 117, cf. 

^^w5 xjL=». «degener», «pravus». 

Chanabar mend. scriptum pro cha- 

ruba genus quoddam succini pag. 94, 



w>^ 



Chanxer «serva» pag. 105, fortasse 

Sjoli^ 
Chaxac «testiculus» pag. 1 12, ar. at^*as>. 

et &^Ai^. 



* Ch praecipue htteram 



> c c 



et /^ designat. 



3i8 



Chas «persnna» pag. 113, ^j^S. Bachard «aes alienumi) pag. 3S, ,^0^^ 

Chasis «presbyter.) pag. -j-j, ar. y^.v^". ar. (j^iys, cf. card, ■ — bachard 

Chasuir ^^foenisicium» pag. 12;, j^.«*~a.. medehem «mutuum doi) ibid. 

Chasurch «socrus» pag. 115, 5v«-wyo».. Chalasi «'redemtio» pag. 46, ar. ^^i^^ 

Chascan <(caldarium» pag. 124, cum. cf. kalas, — chalas mecunem 

chaxan. «redimo» ibid. 

ChasragU «strigilis ferrea, qua equum Mechalem «pango» pag. 44, ^cXaJL^. 

Chalp «falsus» pag. 117, ar. O^iLi., 



radunt» pag. 122, turc. 



WMI>2. 



Chababa «uva malvatica» pag. 93, ar. Chear «cucumis» pag. 126, )L>o*> 

V^-^^- chear ysabar (ysanbar) «casia» 



Chabar megoem «certiorem facio» 



pag. 92, ^ y>C0 )L^. 



«narro» pag. 48, vid. ar. w*>i», cf. Chegmit «later coctus» p. 120, tX^x^J^ 

abar. Ches auand «consanguineus» pag. 45, 

Chabut «caeruleus» pag. 108, i^»jS'. Jo.Lciojji»., 

Cham CUn «diminue» pag. 20, jji^j^ Chesi genus panni lintei pag. 10;, 

cf. kam, cham. LT^» — sansda chesi ibid., 

Chama bare «saepe» p. 71, Sjlj iC^. cum. sasda chesi, — draschesi 

Chamanchar «qui arcus conticit» pag. 

103, ^UoUi^s. vi^^U^ cf. caman. 

Chamar «corriga» pag. 120, — «ad- Chcp mend scriptum pro i^^, «seri- 

J 

cum vilioris pretii» pag. 106. 

Cheberdar «superbus» p. 117, ^^y^i 

G u^ 

vid. ar. »-0. 
Cher «membrum virile» pag. 112, yf^. 



«tela Cremonensis» ibid., cum. dras 

ches. 



strictorium lorum caligarum» pag. 121, 
6 

ar. « »t ~> . 

G - 

Chamal «bajulus» pag. 103, ar. JL*^. 

Char «surdus» pag. 117, ^. 

Charabat «meretirx» pag. iii, ar. pers. Chers «ursus» pag. 128, (j^>^. 

^'r?|;==-, cf. garabat. Cherm «vermis» pag. 129. ^S. 

Mecharem «rado» pag. 29, ^O^jj^. Chelbara i. e. chelbaran mendose 

G 

ir"f^i P''o chelbatan scriptum «forceps» 



Charg «e.xpensum» pag. 25, ar. 



charg mecunem «impendo» ibid. pag. 96, ar. ^UcCLS^apud (iui.irM. 



319 



Chi «quam» pa.q". 70, «5^ Choder «purificatio.) pag. 25, — cho- 
Chion «quomodoi. ibid., tf. ^^=?-. dcr mecunem «purifico.. ibid. 

Chitab «schola» pag. 104, ar. ^\jS. ChoXCrUC «socer» pag-. 114,^»^«*^.. 

Chitira «tragacanthae» pag. 95, ar_ ChoS «incurvus dorso» pag. 117, Ji^. 

Mechospem «dormio.. pag. 19, chof- 



Chisa iisacculus», «marsupium» pag* 

94, 120, IHmj^/S. 
Chist «quis ?» pag. 70, o-wl si. 
Chibrit «sulphur» pag. 90, 107. ar. 

Chiridanj «emtio» pag. 23, — me- 
cherem «emo» ibid., ^tXj. ^. 



tem perf. I. pers. n. s., j^»JLft&., cf. 
etiam ^MLX^.^Av^is». 

Chozak «parvus» pag. 75, chocac 
Chomana mecunem «similo» pag. 

Chor «caecus» pag. 116, s^. 



Chiht «clavisii, «sera» pag. 119, tX/j^ Chormat «veneratio» pag. 30, ar. iui*2*, 
quae vox docente Vullers ex gr. — chormat mecuncm «veneror» 

yldi orta est. ibid. 

Cho «mons» p. 38,»^^cf.ko, cho- ChuS «vulva» pag. 112, ^juf. 

uistan »regio montanai), jj' "-wje^. Chura «fornax» pag. 97, Ss^ 

Mechoem «volo» pag. 60, jjJcwf^, Churanj mend. scriptum pro chudam 
cf. ne mecoem. pag. 71, vid. |*fji\ 

Chogum «vetus» pag. 87, (j-^ Buchurani «cibus» pag. u, ^Oj^is». 
Choc «aries» pag. 128, ^ys. 

G. 

Gao «bos», cf. gaos, — gao coy Gaos «bos» pag. 128, vid. gao, — 
«cervusi. pag. 129, — gao sala maya gou «vacca» ibid., — gaos 

«taurus.. ibid., vid. .LS\ Sala «vitellus» ibid. 

Gaou «vacca», — gaou rogan «bu- Gaumis «bubuius» ibid., ^J^^^iy. 

tyrum» pag. 131, ^jVCj) jlX Gacial «calvus» pag. 116, i^^S. 

Gaoua i. e. gaouan «piia.. pag. 124, Gadaxam «postea» pag. 69, ,jl \l tXxj. 
^^La>, vid. haouan. 



320 



Mega dem m.end. pro megandem Gardahan "nux» pag. 125, ^iS^S^ 
«putreo» pa,^-.44, ^tXiS'. cf. gerdagham, girdahan. 

Gan "inoeror», «cura» pa,i;j. 15, ar. |v£. Gardan «collumi> pag-. 11 1, ,^^>5\ 

Gang "pondus" pag. 85. Megardanem «voivo» pagina 62. 

Gandida «putridusu pag. S;, SlXjJOLS^ (^tXAjfjjO «vertere», «convertere». 

Gaxel «filum grossumi. pag. 102, ar. Gardaband «collare» pag. 118, ,^3jJ 

Jj£-. tX-o. 

Megaxen «mordeo» pag. 36, (jJovS^ Garm «calidus» pag. 88, ,»y5, - — 
Gaxidenj «morsus» pag. 3;. garmauoa «hypocaustum subterra- 

Gas «forceps» pag. 96, \\S. neum» pag. lo, cOLi^ -«j, g9-^'" 

Gasta plane» pag. 69. mieS «calidus» pag. 16, fjL^ji 'der- 

Gap «humilitas» pag. 39. vor», — gra mecunem «calefacio» 

Gabun suda «victus» pag. 6i, cf. ar. ibid. 

^^yjfj^. Gala «ager aratus» pag. 90, iJlj. 

Gamazi «accusatio» pag. 9, ar. ^4.^, Galou «guttur» pag. iii, «^5\ 

Gafta «hebdomas'i pag. 80, XJCiiC. Gallat «error» pag. 27, ar. ia-Lc., — 
Gauata «cibus in asso paratus» pag. galat mesaueni "erro» ibid. 

131, v'^y^ Getmetchar «famuius»p.io3,vU0cxtXi>, 
Gauars «miiium» ibid., ^j^^^^i. ar. '&xS^, cf. ghcdmct chcran. 

Garanful «caryoph^^llus aromaticus» Gcx «ulna» pag. 98, yj. 

pag. 92, JwAjjjf, Gerc «calx"p.i2o, -^wS^ cf. chaacch. 

Garabat «lupanar» pag. 104, ar. pers. Gcrd «pulvis» pag. 89, Ojo! 

Ci>lj(ji>, ar. v_j|wb» «vastitas», cf. cha- Gcrdagham «nux juglans» pag. 106, 

rabat. (jlsjj^cf. gardahan, girdahan. 

Gaib i. e. garib «peregrinus», «alie- Gerdan «coUum» pag. 18, ^^'^y^, cf. 

nus» pag. 117, ar. v^>£. garuan. 

Garguin «scabiosus» Ibid., ^jilS^ Geld «agilis» pag. 115, ar. tXA^. 

Gard «frigidus» mendose pro sard Glgar «jecur» pag. iii, vJ^, gl- 

scriptum pag. 88, *>yjuj. gar band «pulmo» ibid., cX-^> j-^, 



,32 1 



7 

((jecur cum pulmone et corde con- GoUjS ((auris» paj,,^. iio, [J^y- 



junctum». 
Giou «hordeum» pag. 130, yS>. 

Megihem «saito» pag. 57, ^jcXa^ 

«salire». 
Giclatin «crispus). p. 85, cf. ar. Jois». 
Ging «piper longus» pag. 91, cf. ar. 

^Jv, fortasse «piper aethiopicus». 
Gingibil «zingiber» pag. 91, J-A-vSXi». 
Ginc «contractus» p. 85, lXa^ «curvus». 
Gimediaual «Aprilis» pag. 81, ar. 



Megonem «voco» pag. 61, beghon 

imp., cujus formae terminationem loco 
cit. falso rj k-gi, ^iyj)\y's-. 

Gosara «pruniceps» pag. 97. 

Gorasanj genus lapidis quod in 
ijUCw.Jui^ reperitur pag. 93, ^LK^yf, 
ad hanc vocem VULLERS annotavit : 
«pronuntiatione ignota». Forma gora- 
sanj codicis nostri desideratam hujus 
vocis pronuntiationem perhibet. 



Jy^\ (^(5U=^, — gimediclachel Gua «testis» pag. 60, sy\ — gua 
mend.pro gimedi lacher «Majus» medeghem «testor» ibid. 

ibid., ar. jJs^^f (^oL^^. Guidi «scortator» pag. 117. 

Giram «carus» pag. 88, ivj^vJ^ Guu «e.xcrementum» p. 113, JJjJ s. xS'. 

Megiren «accipio», — «destino» grif- Gutis fortasse ex 'y-f^Sy^. corruptum 

ten perfectum pag. 14, ^^Xiji. «panthera» pag. 98. 

Gird «rotundus» pag. 83, — gird dua Megudarem «transeo» p. 59, ^jJLCiiXy 

gird pag. 65, — gird «circuitus» Guna «peccatum» pag. 15, sLo^ cf. 

pag. 14, — gri''^ meroem i. e. ghuna, — gunakar «peccator» ib., 

.i' 
gird m. «circumeo» ibid., i>S. guuachar pag. 117, xDsLo. 

Girdahan indu «nux indica» pag. 95, Meguxinem «cerno» pag. 17, ^jcXj^S" 

^\S<>J^, cf. gardahan, gerda- «ehgere», «seHgere», imp. ^ji. 

gham. 

Gll «lutum» pag. 88, Jo. 
GiHm «tapetes» pag. 123, ^XS. 
Gillay «lamentatio» pag. 34, &<0 «que- 

rela». 
Megoen «dico» pag. 20, ^^yXJtS. 



Guspond «ovis») pag. 128, (XUaw^S\ 
Gubi «pulcritudo» pag. 85, ^^. 
Gum medaem «perhibeo testamen- 

tum» pag. 46, fortasse ,jt>fc> b\y>. 
Gureue «solea socci» pag. 121. 

Gurg «lupus» pag. 128, (^Jy 



coDEx cuman:cus. 



Gurba «'felis femina» pag. 128, SJjJ, tum pro gandum «granum» pag. 

1 '^ - i^ ' i^ 

— gurbanar ibid., i. q. wj lUyS. 130, ^dJS. 

•■• ^ .•' 

GursnagUj "fames» pag. 2;, _JCIa«j.5^ Gre «nodus», Kvinculum» pag. 122, Sjj, 

— gursna em "famesco» pag. 26. cf. gro. 

Beguzanj «lelectio» pag. 25, ,^'y5 Magrien mend. scriptum pro me- 
"qui eligit», — mecuzinem «eligo» griem «lacrimo» pag. 43, jjJuaOvT 

GriOUa «locus depressus» pag. 88, 

Sfcjyj umons depressus.» 
Gro «nodus» pag. 112, ^^-py cf. gre. 
Glis «saliva» pag. 55, 'jjJS'^ glis 

miaclaxem (miandaxem)«sputoi> 

ibid. 



ibid., cf. meguxmem. 



Gul «tios», imprimis «rosa» pag. 28, Jo. 
Gulinar «cerasum» pag. 125, vuJiT 
GraO «pignus» pag. 8e,, ^S , 

Grandii i. e. grandum mend. scrip- 



Gh.* 



Ghachar «urbs» pag. 89, >.^. 



Meghandem «ndeo» p. 50, ^tXJt)^, 
cf. mehamden. 

Ghalcha «anellus capistri» pag. 122, ar. GhaOU «somnium» pag. 54, ^1^, 



Ghac «crux» pag. 7;, -X=> 



siiiis.. 
Gliam «crudus» pag. 84, *li&.. 
Ghama «omnis» pag. ;6, xi^. 
Ghamus «domesticus» pag. 84, ji.^L=».. 

Ghana «domus» pag. 89, ioL^. 



ghaou mebinem «somnio» ibid., 
Ghar «omne» pag. 69, ^. — ghar- 

ghlX «nunquam» pag. 68, \S yS^ 
«unquam», cf. har. 



Ghana cabul mecunem «hospito», Gharbusa «pepo» pag. 126, turc. jj^^Lr 

^3y^ JyjJi. «anguria». 

Ghanchion «similiter» pag. ;i, male Ghaxa «proprie» pag. 69, ar. iLoLis.. 

scriptum pro ^•Juj+iC «sic», «quo- GhasaC «terra» pag. 89, loc. cit. male 

que», «item». ghasat legimus, CJlxoLb» «res quae- 

vis minutulae». 



* G/i praeter ^, -^, >!■, ^ et S significat. 



?>2^ 

Ghat pisiar «nimisi) pag. 68, c:>oLi mecunem pa^'-. 6i, cf. y^y^ «ass- 

vIaa.vJ, ar. iiJv.£. vetus». 

Gliawa «aen. pa,^-. /H, 1^^, ar. ''^y^. Ghoda «Deiis» pa.t,^ 7;, \d^. 

GhedmeC meCUnem mend. seriptuin Ghoya dominus» pat,'-. 105, X:=»i^i=-. 

pro orhedmet mecunem «servio» Ghoist «caroi. pa.^^ 112, v;>-CO^, cf. 

pa^- 57' tj^^r^ o^tX^, ai'. itotXis», huni^. IIUS. 

ghedmet cheran «famuii» pa,o^. Ghon «.sant,-ui5i. pa,£,^ 79, 112, ^y^- 

93' cf. getmetchar. Darghor menehem «sepelio» pa,g-. 

Ghel mend. seriptum pro ghelt «hu- 58, ,j.3L^ )r ^'^ 

mor.> pag. 110, ar. ifi-li». Ghordanj «cibus» pag. 124, ^ds^. 

Ghesbeza «ikis.. pat,^ 98, vid. cum. Ghorsi «sedile.. pa,u-. 54, ar. ,^-^j^. 

cara cuxan. Ghosch «siccus» pag. 87, ^yi^. 

Gho°Xmend. pro ghorox «gallusi. pag. Ghostenis «in persona» pag. 70, 

130. u*'^^^*- \,:y^^.y^- 

Ghob «pulcer» pag. 86, V>=*) ^^- Ghub «pulcer» pag. 115, vy^> ^'^- 

gubi, ghub. ghob, gubi. 

Ghocum «imperium.. pag. 51, ar. *Xs», Ghugira «conclave domus», «cubicu- 
ghocQ car i. e. ghocumchar lum.. pag. 119, ar. ^y^s^. 

«procurator.. pag. lOi. Ghuna «peccatum.. pag. 46, sUS\ cf. 

Ghogai mecunem i. e. ghocari guna. 

Ghriaar «emtor.. pa,g. 106, ytNjyis'. 

H. 

Haoua i. e. haouan «mortarium, in Hacm «mendicus» pag. loi, ar. ^y=>. 

quo quid contunditur» pa,g. 124, j.L^, Hasap «lanio» pag. loi, ar. v«jLoi. 

cf. aouan, — haoua dasta Hamu «avuncuius.. pag. 114, cf. ^. 

«pistillum» pag. 94. Hamta «par.. pag. 83, buiC, be- 

Haoud «pelvis» pag. 97. amta dispar ibid., Lc+^ ^. 

Hac «pulvis» pag. 89, cf. tX^ «grando». Mchamdcn mend. pro mchandem 



324 



«rideo» pag. ;^;i, iMtXJtX-ii»-, cf. me- Hec «nihil» pag. 68, 

ghandem. Hesti «pax» pag. 78, ^^Ji^i j 

Har i. q. ghar, har rOX «quotidie» Mehelem «relinquo» pag. 48, ^jiXfJ^. 

pag. 65, v«x yS&. Hoca «pyxis», «arcula» pag. 94, ^j\SyS&. 

Harais «ignis» pag. 79, cf. (jJ*J^^i Honarmand «virtute praeditus» pag- : 

«tabula, in qua Persae res, quae ad 115, tXxOjJjC, — mendose honar ' 

ignis cultum pertinent, collocabant.» mans scriptum pag. 116. ! 

- - ! 

Harxan «viiis» pag. 88, cf. i\yS& «va- Hostehen yzanat «maxiiia« pag. III. i 

nusi», «futilis». Hnc «caligae» pag. 121. '' 

Halal «legalis» pag. 115, ar. J^Ls», Hghu «lepus» pag. 97. \ 

halalxa «legitimus» ibid. U^Ls*. ; 



Ya «vel» pag. jz, [^. 

Yaane «quasi» pag. 70, ar. ^cAJU «sci- 

licet», (tnimirum». 
Jays «saltus» pag. 58, fortasse mend. 

scriptum pro v*»*^. 
Jausan «lorica ex anulis et Jaminis 

confecta» pag. 118, ^w«jrv. 
Yacut «rubinus» pag. 108, ar. cy»jfL>j 

yacput cabut «sapphirus» pag. 

109, «i> vy ^ sJ> V. • 
Yaga «locus» pag. 89, cf. exoti. ,«^^5. 
Jan «anima» pag. 113, (oLsk. 
Jank «bellum», «pugna» pag. 29, (.Xxa»-. 
Jaxa «premium» pag. 46, ar. ^ys^. 
Jama «lectus» pag. 123, — «vestimen- 



tum» pag. 120, xxLs»-, — jama 
mecanem «exuo» p. 22, vid. ^jdJS^ 

Jame «recuperatio» pag. 49, fortasse 

ar. «»-^ «collectio». 
Yari «auxilium» pag. 6, 77, (^^L), 

yari medehem «adjuvo» pag. 6. 

Jaru «scopae» p. 103, ^y^, cf. *o«jUsfc. 
Jarra «chirurgus» pag. loi, ar. ^^fr^. 
Yalmas «adamas» pag. 109, jj-UJf. 
Jend »avus» pag. 114. 
Joap «responsum» pag. 52, — joap 
medehem «respondeo» ibid., arab. 

JOOSa «nuces moschatae» pag. 92, 



Sonum j litterae j, y, i designant, littera autem /' etiam «^ designare potest. 



325 

Joiianri i. V. joiianan «juvenes)) pa^. Justrua «inquisito)) pag. 32, ^, 

87, 104, ^bl^, jOUanj «juven- MciuSSen «bullo)) pag. 10, ^jiXf^JjJs^. 

tus)) pag. 86, (3^1^. Beiubanj «momentum)) p. 37, ^jL^AiSXj, 

Jomaha «lectus» p. 119, ^fys» ^*^^*> ^^f- meiunbanem. 

cf. jama. Meiurem «inquiro)) pag. 32, ^jjj^L. 

Jomard «homo liberalis)) pag. 115, Jurum «condemnatio» pag. 13, — ju- 

t>wo^, — ba jomadi i. e. ba rum mecunem «condemno)) ibid., 

jomardi «largiter)» pag-. 68. ar. r^yS^-, — ba iurm «injuriose)) 

Meiunbanem «removeo»» pag. 50, pag. 67. 

^cX^jLmj^. Jurta «simplex)) pag. 83, mendose pro 

JuSUXOU «praeter» pag. 70, .f vf y:^. jucta scriptum, LaXj. 



C.* 

Ca «puteus» pag. 89, sLa».. Cer «subtus» pag. 70, o\ «pars infe- 

CaCUC «malleus» pag. 96, -.«X^^, rior rei». 

turc. A.fS^, ^>-^> ^achu^ pag. Cera «quare« ibid., fws». 

100. Cerd «flavus» pag. 108, c>yv 

Cami i. e. ^amin «terra», — ^ami Ci «quid» pag. 70, X2.-. 

mebirem «aro»pag. 8, ^t>o,j^y Ciacmac «excussio ignis» pag. 90, cag. 

Cand «quantum» pag. 70, i}J<~>-, ^vUjL^. 

^andan «tantum» pag. 71, (jfjuLsi.. Ciachu^ i. q. cachu^ ibid. 

Carch «rota molae et omne, quod in Ciarzan «linteamen» pag. 123, vid. cum. 

orbem agitur» pag. 62, ^5^. ^iarzau. 

Car6i «mercenarius» pag. loi, cf. jLs». Cibac «argentum vivum» pag. 94, ar. 

apud VULLERS. l3^)- 

Car^iga «astur», «nisus» pag. 129, vid. Cil chaadc «september» pag. 81, ar. 

glossam cum. ^arc^iga. pers. S^XJtibO, 



* C praeter ^ interdum ^ et semel 3 denotat. 



326 I 

Cise «res» pag. 86, SyA^. Cuanac «uncus» pag. 122, JjCi=s». | 

Ciuruba «puls cumino et aceto cocta» Cualdus «acus grossior» pag. 102, 

pag. 94, V^rP.y U^j'^'»^- i 

Couu "trabs» pag. 120. V?^- Cura «falco albus» pag. 129, JSyS». 

Coulum «supertluum" pag. 54. Cust fortasse cuft legendum «pix» pag. j 

Cocha «pannusi) pag. 98, turc. &9«^. 95, ar. <i/j\. ; 

T. • 

Ta <'donec> pag. 65, U. ^ Met*chem mend. pro mctarchem 

Xaoua «vas latum» pag. 124, S.U s. ofindor» pag. 11, ^^S-fS\j). 

XjLj. Tataul «vigil», "custos» pag. 105. 

Taouar <'Securis)) ibid., >-o s. \»J. Tail «corpus» pag. iii, ^>J. 

TaOC «perdix» pag. 130, cf. turc. l»>1-J'. Tauachar «borax» pag. 93, XxJJ. 

Taos «pavo» ibid., ar. j^.^Li:. Tanaha «solus» pag. 76, l^-o. 

'" i 

Taora «saccus» pag. 122, fortasse idem, TanUC «tenuis», «subtilis» p. 87, la-o. | 

quod cum. topra. Tanc mec^irem «stringo» p. s6, lxaj». 

Tauar «fossa, in quam vigiles hortorum ^JCi^y | 

umbrae capiendae causa se recipiunt Tan^ «cingulum» pag. 122, — «sarcina», - 

pagf. 102, bslfci' «fascis mercium» pasr. 102, ca^*. ' 

Tauigar «pellio» pag. 97. Tandrusti «sanitas», «integritas» pag. 

Tausta «estas» pag. 83, j^Lu^Lj. 86, ^JUu^iXfJ. 

Taka «caper» pag. 128, sSJi. Taxa «recens», «vigens», <(florens» pag. 1 

Takiat mecunem «sustineo»pag. 35, 87, s\b'. j 

(O^^jJ *-^^ t- yj «inniti aliqua re», Taxana «flagellum» pag. 28, auLjyJ'. j 

lO^ auctore \'l'l,Lf:RS proprie est Tas ? «plevis tonsoria» pag. 100; cf. I 

vox arabica ad ar. D. pertinens. teste, o»~<Xo. 

Tacta «tabula» pag. 120, i4A^\j, Tasina «sitiens» pag. 55. HUmJ, 

tacta busmai pag. 90, cf. apud tasina em «sitio» ibid., J aJuijJi. 

VULLER.S ji-^J i0CS3O. 



327 

Tasgar «ludibrium», «irrisioi) pas^. 104, Xars «motusi» pafj;. 46, ly^yi, me- 

v^A«J'. tarsen «timeo» ibid., — «dubito» pag. 

1 az «rorona» paj:;-. 105, «-^'. 22, ^Jl^^uwJ». 

1 abac «discus» pag. 124, ar. ^^i^. Tarsidehen «cerebrum» pag. iii. 

Tabiat «natura» pag". 40, ar. &*aaJ^. Tarziana «tubus» pag. 121. 

Tam «sapor» pag. 86, ~ tam me- Tarta «lactuca» pag. 126. 

stanem «gusto» p. 55, ^cXjLxau |V*i2, Metalaben «peto» pag. 43, ^tX-s>-Lb. 

vid. ar. *xb, cf. tamxai, Talamaci «interpres» pag. 105, cum. 

Tam mexanem «siieo» pag. 60, *3 telmac. 

^_j<3j. Talk «amarus», «acer» pag. 83, ;^-^', 

Tamam «perfectus» pag. 13,— tamam cf. telchi. 

mecunem «absolvo» ibid., — ba- Teysa «ascia» pag. 99, a^jJ. 

tamamj «perfecte» pag. 67; — ta- Teb «medicina» pag. ;^y, — tcb me- 
manj «complementum» pag. 115, ar. clehem «medicor» ibid., ar. v^aJC. 

[•'«♦J. Tex «velox» pag. 87, \xj'. 

Tamxay «gustus» pag. 81, cf. tam. Tesarj «irrisio» pag. 2^2^, ar. j^\**».J, 

Tafaruc «spectaculum» pag. 104, ar. j.^*w etc. 

-,-vAJ'. J. este «pelvis» pag. 124, o«cikJ', cf. tas. 

Tar mecunem «humecto» pag. 10, Terek «millenium» pag. 81, cf. lilwji. 

,Mi3^ \3. Terf ? «caseus siccus» pag. 107, vid. 
Taragia «portula» pag. 120, X,^VJnc>. ^j^- Ceterum haec glossa et tcrs 

TaraxU «libra» pag. 90, ^yjj'. legi potest. 

Tarichi «obscuritas» pag. 82, tariguj Telchi «acerbus» pag. 84, j^>Jj', cf. 

ibid . ^5^>l-i'. talk. 

Taro^OS «lepus» mend. pro cargOS Tixga «fascia cruralis» pag. 121, cf. 

scriptum pag. 128, ,ji-j5».~».. turc. yAJ'. 

Tartib «ordinatio» pag. 40, ar. v^^-oJ), Tira «ira» p. 32, Sw»jj', — tira mesa- 

tartib mecunem «ordino» uem «irascor» ibid., ^<Xw Swo «indi- 

ibid. gnari», «irasci», tiragUJ «offensio» p. 



328 



42, — tiragui mecunem «of- Tutech «psittacus». pag. 130, ^«3^. 



Tutia «species floris albi, quae siccata 
ut collyrium adhibetur» pag. [92, IjOaJ*. 

Tusaydem mendose pro cusaydem 

scriptum ((absolvi» pag. -j, -K^Lcii^ 

besau i. e. becsau cabsolve» 

ibid., becsais «absolutio» ibid., 

(jioLio oapertio». 

Turt «torta» pag. 103. 

Turp i<raphanus» pag. 12;, ^jj*. 
Tor «recens», («virens», «humidus» pag. Turb nom. medicamenti purgativi pag. 



fendo» pag. 41. 
Tirsar s. tirgar «qui sagittas conficit» 

Pag- 103, ^ytr^. 
Tokoui i. e. tokouim «liber ratio- 

num» pag. 90, ar. |^«Ju. 
Toghm «semen» ibid. [vS^J, tohm 

pag. 54, — tokm madaxem 

^ - c > 

Msemino» ibid. ^»JCia.lJof *jCV.j>' 
Tosak ('inferna» pag. 78, ^\^4>. 



87, >J'. 96, JovJ. 

Torak «psittacus» pag. 130, cf. \S^Ji. Trak «fissura)), «ruptura» pag. 23, oJ^. 

Torna «grus» pag. 129, turc. torna. Trahida «fissus», pag. 85, sS^Ji. 

i 

Tu pron. 2. pers. pag. yz, o, gen. Metrasse i. e. metrassem «rado» 

acani tu pag. 73, y>^fy, pl. ysma pag. 49, ^jj^fJ, — trasida 

ibid. L»^. «rasusi pag. 84, ScX>u^f^'. 

Metuanem cpussum" p. 42, ^jJCwwof»j. Trel «lena» pag. 104, cf. xjfpi. 



D. 



Medaem «do» pag. 18, ,j3fj. 
Dauan «cursus» pag. 12, ^jf^i^, — 

medauen «currOD ibid., ^Jof.3. 
Daug «casa» pag. 102. 
Dakil «campus» pag. 90, cf. ar. jL^i>. 
Dacsur «concambium», «permutatio)» 

pag. 14, fortasse male scriptim pro ar. 



Medanem «scio» pag. 52, ^^ji;*«jfj. 
Danda y fil (dandan y fil) «ebur» 
pag. 92, J^ ^^SjS, cf. dendan. 

Dast «manus» pag. 112, ocw3, 

rafidast mend. scriptum pro kafl- 

dast «palma» ibid., o-u/J *— a^ vid. 
G ^ 

ar. Lji5T 



r^ , — dacsur mecunem Dastana «serra» pag. 100, xjUa^/c). 

«commuto» ibid. Dastar «mantile» pag. 1:^3, xLlw3. 



329 



Dam «rcte» pag. 70, |*t<3. 
Damad (igcnen) pag. 114, t>LofL> «spon- 
sus» et «gener». 

Medamem«inflo» pag. t,:^, ^jtX/yoO. 

Damissa «flatus» ibid., ji^t>. 
Daftar «liber rationum» pag. 90, yXii^. 



Dehen yamade ital. «forcella», germ. 

lierzgrul>e pag-. m, scXjw f^j^^S. 

Dendan «dens» pag. no, ^fcXiO, cf. 

dandan, — gostin danden 

«gingiva» ibid. jMitXJ*^ oi-w«.5^ 
Der «tardc» pag. 71, vJ<^. 
Dafrafros «revenditor» pag. lOi, cf. Del «stomachus» pag. iii, — dil «cor» 

s[jis*-myS. ibid. Jo. 

Dar «in»pao;-. 67, v3, — dar an oaght Dela «mustela foina» pag. 98, gJ3, ar. 

«tunc» pag. 71, oij ^;f sJ, — dar (3^t>- 



dria meroem «navigo» pag. 3S 

Dara «vallis» pag. 88, Sxt>. 

Medarem «habeo» pag. 30, |jj;^ft>. 

Daru s. daruana «medicamentum» Dig «heri» pag. 80, tXj<^ i. q. (^t>, cf. 

etiam hung. tege, teg-nap, quod 



Diar em «videor» pag. 63, ^f jd^c>. 
Diouachar «textor» pag. 103. 
Diuana «stuitus» pag. 116, xjf^.t>. 

Diuar «murus», «paries» pag. 119, vj^.'^. 



Darues «pauper» pag. 47, 116, jjaO.j^. 

Dart «doior» pag. 19, — dart me- 
darem ibid., OkS. 

Dars «sutura vestis» pag. 17, \»i>. 
Darzanj «cinnamum» p. 91, ^c^r?- ^^*^j 
gul dar^ini «flos cinnami» ibid. 



fortasse e lingua pers. depromtum est. 

Digar «allter» pag. 64, Jo>>, — di- 

gargU i. e. digargun «permuta- 

tio» pag. 35, ^^ JoJ, — digargu 

mecunem «permuto» ibid. 



Dinj «lex» pag. yj, ar. ^j«J<^. 

Darmie i. e. darmien «intus» pag. Disais migirem «quiesco» pag. 47, 



67. ijU^;«^- 

Dalal «censarius» pag. loi, Jjft^. 
De «pagus», «vicus» pag. 89, 8t>. 

Deen «os» pag. no, (jLjco, ^^ws>t>. 

Dec «vas coquinarium» pag. 124, i.Xj«>. 
Dechan idem, quod duchan pag. 91. 



cf. yioLu/f «quies». 
Dilghia «october» pag. 81, x.sXS>Jf (^j. 
Dilghosi «consolatio» p. 13, ^^m^^i^ 

«contenti animi status», dilcliosi 

pag. 16, — dilkosi medebm 



330 , 

(mendose pro d. medeliem) «con- baduxdi "furtive» pag-. 66, - dusdi i 

solor» pag. 13. mend. pro dusd «fun) pag. 28, 't>\t>, j 

Doa «laus» pag. 34, ar. ^Lc.0. medusdem «furor» pag. 27, I 

^ I 

Dour "procub) pag. 6;, s^J, dour ^S^i>\0. \ 

I 

mecunem «dilato)) pag. 8, dour Dusma i. e. dusman «imprecatio» : 

mebassem «caveo mihi» pag. 12, pag. ii, ^j-«»wv3 iiinimicus», «miser», 

^5jj N^J>. — dusma mecunem pag. lo. ; 

Doktima »sutura» pag. 119, cf. turc. Duba «vesica» pag. 113, Jjlj«pustula», 

(jii^. cf. osm. J»Lb. i 

Medoxem «consuo» pag. i;, ^^jJ^»C>. Dumb «cauda» pag. 18, v^o^, ' 

Dost «amicus» pag. 6, — dostl «ami- Dura «perdix» pag. 130, vid. ^*)"^ \ 

citia» ibid., — dost }■ ghuda «cari- apud VULLERS «avis quaedam colo- 

tas» pag. 78, dost medarem rata instar avis phasianae.» 

«amo», dostdar imp.,_w/;xi.lOo/.Au.^, Dula «acclivitas maior» pag. 88, iU^i^. \ 

dosdar merd «homo amabilis» Dulab «apotheca», «cella promtuaria» 

pag. 115, t>wX> Ji\/Lvw>c>. pa.af- QO- ; 

Duum «secundus» pag. 8,5, *^J>, Dulband «mantile» pag. 121, J.aaJ.<3. 

Duc «fumus» pag. 28, 125, ^l^i^. Draus «scalprum sutoris» pag. 99, 

Duchan «officina», «taberna», pag. 89, jiiJvt^, 

ar. ^ji3it>', DraCS risma «longum filum, quo ad j 

Duet «atramentarium» pag. 90, ^Ui^, metiendum utuntur» pag. 100, i^)')^ 

ar. sfjc>, cf. hebr. V'^» ^L4.*vJj 

Ducta «duplex» pag. 8,5, U .J>. Dragt «arbor pag. 89, draght pag. ■ 

Dugar «faber lignarius» pag. 99, j-^;t> 128, Civ2«-s(3. J 

apud KlaprOTHL.m. Dran «pondera librae» pag. 90, j*xi> | 

DugheS «pauper» pag. 116, (jj*i>6 «pondus trium X^Le et quatuor gra- 

j 

«caput calvum» meton. pro «paupem. norum». 

Dunia «mundus» pag. 88, ar. Ujj3. Draxi «longitudo» pag. 85, ^JxO, 

Dusdanj «furtum» pag. 27, ^^w>\k>, dras «longus» pag. 86, \fNt>. 



331 



Droo^oan «mendax» pa.i^". ii;, ffj^fc^ pag. ^g, — «cmcndatio» pao;-. 26, — 

(jl^. (Irust mecunem "cmendo.. ibid., 

D. J 5 

rUSt «intet^eri) pag. 83, — «rectusii o-wvc> «iutfgrita.s». 



N. 



Na «non» pag. 68, &j. 
Naal «munimentum pedis equini, ne 
offendatur ab incommodiore solo» pag. 

121, ar. J.*j, cf. nalbad. 

Naamatdar «humanus, pag. ns, 

\fc> o.4JLi, vid. ar. iLtJlJ. 
Naali «stratum» pag-. gg. 
Naalca «solea» ibid., nsxXxj. 
Namc «malum aurantium» pa"-. 126, 

j^^vb, cf. naranf(i. 

Naoua «pistor» pag. 102, Ljb. 
Naon «unguis» pag. 112, |^w=a.Lj. 
Naobat «excubiae» pag. 118, OJ^J 

ar. XJyJ. 
Nacas «pictor» pag. 102, ar. (ji-LiJJ, 

naCS «imago» pag. 21, ar. ^jiiJiJ, 

— nacs mecunem «pingo» ibid. 

Nachara tympani species pag. 104. 
Na^ll «herba moschata» pag. 106, cJlj 

«cjuaevis res falsa adulterina et spec. 

moschus et ambra corrupta s. adulte- 

rina» in glossario VuLLER'^. 
Nagh «luna» mend. pro magh «luna» 

pag. 78, 5L0. 
Nay «tibia» pag. 104, i^b. 



Nan «panis» pag. 103, — nSpas i. e. 
nanpas «pistor» pag. 102, yj (^U. 

Nana «menta» pag. 126, LlJij. 
Naxdic «prope» pag. 6g, LC5t>jJ, cf. 

nasdic. 

Nasiz «vestis serica auro texta» pag. 

107, ^AamJ, 

Nasdic «secus» pag. 71, i^iOyJ «prope» 
vid. respondentem glossam cuman. 

yaoh. 

s ^ 
Naps «pulsus» pag. 112, ar. {jOM. 

Nam «nomen» pag. 40, *.Lj, — nam 

medachem «nomino» ibid. 

Namak «sai» pag. 57. ^j, — na- 
mak menehem «salio» ibid. 

Namand genus quoddam straguli e 
panno coactili, quod substernnnt sellae 

equestri pag. 122, tX«.J, namaud 

xin idem ibid., ^^\ iXfJ. 

Namax digar «preces promeridianae» 
pag. 80, vXj>> sUj. 

e; . 

Nafay «odoratus» pag. 81, ar. ^j^aAj, 
naffas «hahtus» pag. 113, — 

nafas mecunem «respiro» pag. 8. 

Nafarat «victoria» pag. 6i, ar. yjij. 



332 



Nigaa «custodia» pag. ii, sUo, 

nigaa mecunem «custodio» ibid. 

Nlgh «clavus» pag. 119, ^-^x».* 
Nixech «urina» pag. 42, wj-yo, 

nixech mirixen «urinam reddo» 

ibid. 
NlXia «terminus» pag. 106, cf. Syxj 

proprie «hasta», «ve.xillum», «signum». 



Nafir «tuba» pag. 104, yfJu. 

Nafrin «maledictio» pag. 10, — nafrin 
mecunem ibid. 

Nar «mas» pag. 109, »J. 

Narangl «color mali aurantiii) pag. 108, 

^^jojb, cf. nain6. 
Nardorian mend. scriptum pro nar- 

duban »scala» pag. 120, ijLjiyJ 

Narm «lenis», «mollis» pag. 88, j*jj, Nisan «signum» pag. 53, jjUikAJ, 

quod vocabulum loc. c. falso marm nisan mecunem «noto» ibid. 

impressum est. Nisista «demissus» pag. 85, i(jL*«LiJ. 

Nalbad i. e. nalband «faber ferra- Nim rox «meridies» pag. 80, )^y*^. 

rius» pag. 96, djSlsu, cf. naal. Nil «indigo» pag. 91, Juo. 

Nek «bonus» pag. 75, pl. nekent pro Nouma «malam aurantium» pag. 126, 

nekan, nek «bene» pag. 64, cf. ar. xixj. 

nec pag. 86, «iLo, — nektar Nour «lumen» pag. 32, nur pag. 34, 
«mehus« pag. 68, necutar idem ^r. j^, — nour medarcm «iiiu- 

ibid., — nekuj «bonitas» pag. 85, mino» ibid. 

nektar mechunem «mehoro» Nocta mend. pro nocra scnptum «ar- 

P^g"- 37- gentum» pag. 96, ar. SjJiJ. 

Neche «corium pecorinum» pag. 99, Nocta «punctum temporis» pag. 79, ar. 

G ^o J 

vid. v:>^«j viLo apud Vullers. xhjij. 

Menchem mend. pro menechem Nog «novus» pag, 87, y. 

«pono» pag. 46, ^(3L^. Nogol «fundus» pag. 89, JjtJ «pro- 
Nestera «lancetta» pag. 100, jXiiiJo. fundus». 

Nebina «caecus» pag. 116, Laaaj. Noghut «cicer» pag. 131, i^y^Sj. 



* A^ interdum in parte codicis nostri pers. pro w apparet, e. g. glossa sequens 
nixech, nagh, }ie7iomaye?n. 



333 



Nenomayem mcndose scriptum pro Manxel «mansio» pag. 35, ar. Jy-u>. 

menomayem «infini^o» pag. 32. BenmoyOS «perdcmonstrationem»pag- 

Nuisenda «scriba» pag. 91, «scriptio» 38, — melmanem mend. scriptum 

pag. 55, sjo^^j, — menuisem pro menmaem «ostendo« pag. zy, 

«scribo» pag. 54. ^t>j-»j. 

X.* 

Xaamety «labor» pag. 34, c>-fS>.V, Xarpa «caligae» pag. 120, (^bw«/. 

vid. ar. *^V, iU.=s*v Xala «ros» pag. 82, xJK'. 

Xayt mend. pro zade s. zad «na- Xedid merd «castus» pag. 115, 
tus» pag. 40, si5f\, J»K, — mexauni ^yo so^<3\. 



«nascor» ibid., ij^^') 

Xanachar «gloriabundus» pag. 117, 
2 
fortasse jlXXld, ar. \^y^- 

Mexanem «sono» pag. 54, mexam 

imp. ibid., — «percutio» pag. 45, — 
«planto» ibid., ij'^), imp. (^\,cf. hung. 

zengek, cf. etiam mecanem. 

Xanu «genu» pag. 113, fcjK. 
Xang «bellum» pag. 118, (.Xa:^. 



Xen «mulier» pag. log, ^v, xcn 

sachird «famula» p. 105, O^L^^v, 

vid. v^L^, — xen chetmetchar 

idem ibid., XSjjcd^ ^\^ xen- 

halal «uxor» pag. 114, J^Li. ^v, 

s - ^ 
vid. ar. JiL^, 

Xendaganj «vita» p. 63, 86, ^lStXJv 

Xer SUrch «aurum» pag. 96, ^r**' ))• 
Xernec «arsenicum» pag. 92, -^i-^))- 
Xangar «faber ferrarius» pag. 96, for- Xiauc «carus» pag. 116, in cod. «adue- 

tasse \LxX3\. nes», fortasse it. «avvenente». 

Xangar «rubigo» ibid., X^y Xiada «superfluum» pag. 85, ar. J(t>b\ 

Xamin «terra» pag. 78, ij-y), «augmentum», «incrementum». 

dar zamin mexanem «planto» Xiam mecunem «'noceo» pag. 40, 

pag. 45, vid. supra. lJ ..) «damnum», «noxa». 

Xarnaden fortasse xacnaden legen- Mexiue (mexiuem) «vivo» pag. 63, 

dum «mentum» pag. iii, ^ftX^3o\. ^^»JLwwJ\, imp. ,^\. 



X in quibusdam glossis sonum s denotat. 



334 



Xingaf «sciurusi. pag. g;, ar. pers. Xire «vestis militaris e.\ anulis ferreis 
v—jL^VwCu;, conserta» pag. ii8, JSjV cf. sxire. 

Xingil «catena.. pag. 124, ^^). Xilll «tapetum.. pag. 90, 123, Jbv 

Xist «turpis.. pag. 59. ^6, iib, v.:>-CO\, Xu ..breviter.., «cito.. pa.i,'-. 64, .v J>.\ 
xisti «turpitudo.. pai,r. 86, ^^^y Xuan "lingua.. pag. iio, ^U, ^L^. 

Ximisti "liiems.. pag. 83, ^U^/^. Xuga «carbo.. pag. 97, jUv 

Xudixer «usura» pag. 85, \\ O.A<-. 



s. 



Saad «laetus., pag. 116, c>Li, cf. sadj. 

Saadat «baculus.. pag. 102, fortasse ar. 
SiXk^ ucanna, quae recta nata fuit... 

Saat digar «jam .. pag. 67, JoO c^^Lw, 

vid. ar. itL*/. 
Saana «rector.. pag. 49, — '.judex» 

pag. 105, ar. &xS\-w. 
Saap «alumeud pag. 92, ar. v_>XO. 
Saal^ani «Junius.. pag. Si, ar. j^Ljui. 
Saioual oumbrellai) pag. 121, ..iftjLu 
Sau «no.\» pag. 79, ,^mJ. 

Mesauen «fio» pag. 26, sudem 

«factus sum» ibid. ^jcX-w. 
Saugal «Augustus» pag. 81, ar. Jllcc,. 
Sauda «bilis nigra... «melancholia» pag. 

79, ar. 'JjtyjM. 
Sauxi «planta» pag. 93, S^-a-w. 
SaUS «viridis.. pag. 108, sausi idem 

pag. 86, 'yJ^M. 
Sausar «mustela martes» pag. 8, XjMm^, 
Sakar «saccharum»» pag. 91, «JCm. 



Sakra «planities.. pag. 90, ar. > L^-o 

Sach «crus.. pag. 113. ar. i»'-**'. 

Sachar «intestina» pag. iii, ar. y„:S\.*u 
«pulmo pec. brutorum.. . 

Sagri «corium tergi posterioris vel clu- 
nium equi, muli, asini» pag. 106, 
^^ysXjuj, L. cit. glossa sagri in co- 
lumna pers. et cum. linea vocabulo 
lat. «corium» respondenti et non linea 
proxime superiori, uti in cditione no- 
stra et apud Klafrothu.m, debebat 
impressa esse. 

Sagt «firmiter» pag. 66, o».i^X*«, 

saghte «densus» pag. 84, — saht 

«valde» pag. yz. 
Saya «planus» pag. 84, ar. iiLtL^ «terra 

plana... 
Saya «umbra.. pag. 123, ioL.w. 
Sadaha «eleemosyna» pag. 77, arab. 

Sadaf «ruta» pag. 126, ar. OlX-^^. 



335 



Sadj «qaudium)) pa.<!;-. 29, ^L>l-»i, rf. Sabaluicl «castanea» pao;-. 126, is^A^^Ai- 

saad, — sadi inecunem «,i;au- pro Jc^j sL^. 

dco). ibid. Saboi" «aloe» pag. q|, ar. >awS. 

Sanadae mend. pro sanidan pag. 5- Sabuk <devis» pag. 68, dU.u-, — oua- 

^JujA^wO , ■ mesnoem «audio» sabuchi «Irviler» ibid., (^^^^ '5. 

pag. ], **j<^. Sabar mecunem «e.xpecto» pag. 2.5, 

Sanau mecunem «nato» pag. ^g, ar. wyo «patlcntia». 

.Lui, — sanaubar «natator» ibid. Sabte bay iort. mcnd. pro sahte bay 



;^ 



Llcu, 



Sang «lapis» pag. 8q, lXaa^, — san- 

guj «lapis auri» pag. 91, ^^-^^ 

«gravis» pag. 76, ^^XLLu/, rectius 

sangun scriptum pag. 87 et non 

sangurj, utl l. c. malc lcgimus. 
SandaluS «santalum» pag. 95, JcXaaO 

forma ar. vocis pers. JtXi=?>-. 
Sanduc «arca», «cista» pag. 106, ar. 

^•tXA.*fi, cjuod Persae ^VjlXa^ pro- 

nuntiant. 
Mesaxem «praeparo» pag. 43, jjJiis»L*u, 

imp., vLww, cf. ^^(y^\*M. 
Sazga^ i. e. sazgari «concordia» pag. 

ii,^xLS\Lw, — sazgai mecunem Safar «Januarius» pag. 80, ar. ^0^3. 

«concordo» ibid. Saftalu «malum persicum» pag. 125, 

Sapa «tripus» pag. 124, La^w. JLca^ , — saftalu di rusta 

Sabagh «diluculum» pag. 7g,ar. — Lj^. ibid. 

Appositumni SOau fortasse wS\a« jAJ Safra «bilis tiava» pag. 79, M*^^. 
legendum est, ultima enim littera etiam Safra iistula» pag. 56, ar. s\-ft^, 



scriptum «pessimus»p. 6g, tXj ci*~S^»w, 

cf. sagt, sahte, saghte. 

Sama «candela» pag. 124, ar. ^**-w, 

samadan «candelabrum» pag. 123, 

^ljjL».^. 

Sambe «dics sabbati» pag. 80, 5aa^, 

hung. szombat, — jec sambe 

«primus dies hebdomadis» ibid., 

iUA^ viL), du sanbe «feria se- 

cunda» ibid., ^Jl jJ, ^ SC sambe 

«feria tertia» ibid., ^jX \/m , 

caar S. «f. quarta» ibid., ji y^"^-, 

pan S. «f. quinta» ibid., ji/ ^ki. 

Safar «Iter» pag. 61, ar. Jijjj. 



ri legi potest, vid. ar. ^.S^^. 



safra mecanem «sibiio», «fistuio» 



336 

ibid., quod ad mecanem, cf. me- Sef «pomum» pag-. 129, y^. 

xanem. Sef anar «maium punicum» pag. 125, 
Saray «paiatium» pag. 89, i^\y^. lj\ yjy^, cf. gulinar. 

Sarab froz «capo» pag. 102, j^^Ji.^\y^. Ser «leo» pag. 127, wyi-. 

Saraf "numularius» pag. go, ar. olwO. Ser «caput» pag. 109, yM. 

Sarouar «dux» pag. 105, \^y^. Seraghag «ephippiarius» pag. loi, vid. 

Sard «frigus» pag. 2;, 4>vA«, Sard ar. ^^y**'' 

darem «frigesco» ibid. Serap «vinum» pag. 90, ar. v»jfw^. 

Sarseu «locus declivis» pag. 89, cf. Seref «plumbum» pag. 97, Owtju. 

v_>x.coLm/. Serot guenda «cantor» pag. 103, 

Sarmasara «verecundia» pag. 62, ScXAJfyisi- ^^r-^. 

vL^wCi, sarmaser en «vere- Selek «beta» (olus) pag. 127, ar. i^-Lu. 

cundor» ibid. Selek «arma» pag. ii8, selech pag. 9. 

Sal «annus» pag. 78, JLw. ar. «-^^, — selech mepusem 

G - - 

Salam «salutatio» pag. 57, ar. p»J\A«, «loricam induo» ibid. 

— salam medahen «saiuto» ibid. Sia «niger» pag. loS, sL<«w, — siay 

Salvar «caligae» pag. 120, cf. hung. «color niger», «nigritia» pag. 86, 

Salavari «tibiale», arabice Vw!s»:s», ^^Lf^Mj. 

pl. V— 5jf«^, SiaC «ramus arboris» pag. 125, j^Lx. 

Salg «salvia» pag. 126, turc. LJjLw, Siagingiaf «sciurus (varietas nigra)» 

cum Salg. pag. 97, ar. pers. v— jLs\a*u. 

Salgam «rapum» pag. 127, (vi-^-^. Sighastan «fissura» pag 1 1 , ^^^^JuaXvu. 

Seym cham' «quietus», «taciturnus» Sina «pectus» pag. III, Ma^, Sl- 

pag. 116, ijiiycU:».. naband «pectorale» pag. 122, «-iA*»; 

SeC s. sag «canis» pag. 128, (.Xav. JCiJ «strophium, quo mulieres mam- 

Senaat «ars» pag. 10.4, ar. &£.LLo. mas praecingunt». 

Sest «prima diei hora» pag. 79. Sinakdar «industrius» pag. 115, 

Sepa «tripus» pag. 123, La-w, pro L iUw Nfc>v:i*is»LLi, sinach «cognito» 

(^^)> — sapa pag. 124. 



2,2,7 



pao-. 15, oo>lA-»i-, mesnasem Khorasan cx arborL' c ,L,M:ncre olcae 

((intclli,i_;0)) ibid., ^»JCi&.LLCu , imp. tolli,(,ntur, pa_^-. 92, c:AvJ>ia. j-^. 



^ 



VXmJ. 



Sirin (((lukc» pa.^-. 83, ^Jja^. 



i. vel fortasse 



Sinidanj «auditis» pa^'-. 81, ^d^/uUj. Soan (dima)) pa--. 3^1, jjUCj^w. 

Mesinem ((sedco)) pag. 5^, ^^y^^M^i.^ Soal ((quacslio» pa.Lf. 47, ar. jf^. 

imp. i^^^j. Souagam ((scro)) pa,^-. 80, p»l 
Sisa «vas vitrcum)) pa.i;'. 123, \AWkA^. ((tempus nocturnum». 

Singft ((cinnabaris» pa,^^ 9.S, 0»XLw, Soub kam ((matutinum tcmpusi. ibid. 

et non ((sinapi», uti in vocabulario 

cumanico intcrpretati sumus. 

Sinda (dncus» pa,ij:. 96, st^-i-w. 

Sibis ((pediculus» pag. 129, yji^AAw. 
Sim ((pecunia» pag. 91, 106, ^J^ «ar- 

.gentum». 
Simar «numerus» pag. 39, ^U^, 

mesmarem «numcro» ibid.. 



li, quod 
non solum tcmpus nocturnum, scd 
etiam tempus matutinum si,gniticat, vid. 
locum citatum ex MlRCHOND apud 
VULLERS. 

Sochom «scrmo» pag. 34, ^jJXu;, 

SOchom megoem «loquor» ibid. 

Soga i. c. SOgan (dima» pa.g. 96, 

loc. cit. in columna lat. male 



Simser .«gladius» pag. 118, j-vxik*^, (dinia» scriptum cst. 

simeser kar «gladiorum faber.) Songur ((avis parva, nigri coloris ct cri- 



sta pracdita» pag. 130, y^^ lXaai 
Sonbul «hyacinthus», ((spica nardi» pas 

93 , (_^Aaw . 



pag. lOI, \D ylJM-J^. 

Sir «allium» pag. 127, w^aw. 

Sir «fclis lynxt) pag. 98, cf. ■jJ^mj. 

Sir «lac rccens mulctum» pag. 131, w^^, SozaU «acus» pag. 97, ^\y 

cf. etiam 5>-a*w. 
SireS «.^duten» pag. 102, ij^v^, cf. ctiam 

hung. csiriz. 

Sirichisch gcnus mannac valdc aesti- 
matum, quod auctore VuLLKR.s in 



COUEX CUMANlCUii. 



Mesozanem «ardeo» pag. 6, besu- 

zan ibid., j^^^JCis»^, imp. \y*M. 
Solach «foramen» pag. 28, ^K^, ^f- 

sulach. 

Soltan ((princeps», «dux», «rex» pag. 

104, ar. ^jLi2Aav. 

22 



Mesuiren «lavo» pag. :^^, ^^(y./^yjjj Scaft «tortus» pag. 83, o«.A-.i, — • be 

imp. «-CO s. i^y^. (. .) at «non tortus» ibid., fortasse 

Suulu «palea» pag. 131, turc. yy^. o-A^ ^. 

Sukar «maritus» pag. 114, ^j^. Scarlat «coccum», ital. «scarlatto» pag. 

Sust «piger» pag. 116, i.:>-w..u/. 107. 

Subusta «pulegium» pag. 131, cf. Mestanem «recipio» pag. 51, — «acci- 

pio», perf. staden, imp. bistan 






Suf franchi «vellus» pag. lo;, arab. 

G 

J 

Sufra «mensa» pag. 120, SwAaw. 
Surg «ruber» pag. 108, j^y^. 
Surat «imago» pag. 21, ar. ^)y-^. 

Surut «cantus» pag. 12, >^5j-^, 

SUrut megoem «canto» ibid. 

Surna «lituus» pag. 103, Ljw**- 



pag. 6, ^jtXjLyCu* s. (MtXJvJLu;, vid. 

etiam ^j»3UCxu s. (mJULu*. 
Stab «cito» pag. 6g, v-jLlco. 
Stabir fortasse mendose pro Stablt 

scriptum pag. 56, ar. o.jLj. 
Stara «stella» pag. 78, SvLaaw. 
Stun «columna» pag. 120, ^jXau. 



Strao «grossus» pag. 87, tiSj^. 
Sxire «lorica» pag. 118, SvV. 
Spanac «olus Hispanicum»" pag. 126, 
cum. yspanac. 



Sulacll «foramen» pag. 122, j^^'^, 

cf. solach. 
Mesulfen «tussio» pag. 60, ^tXAiXw. 

Squista «fractus» pag. 8;^, ioCwyXco, MeSparem «commendo» pag. 51, 

cf. sciiistenj. ^jjwjww. 

Scan fortasse btan legendum «venter» Specl «albus» pag. 108, cXa^^aw, 

pag. III, ar. Jy^i. specli «albedo» pag. 86, ^^iX^^. 

Scana «scamnum» pag. loo, cf. ^^-UXwf. Smurut «smaragdus» pag. 109, ^y-o\. 
Scamusdar «insanus» pag. 116. 



Sch. 



Sching^a «tornus» pag. 100, cuman. 



mcschinem «frango» ibid., 



schinia. ,jJu*Xw, imp. ^jX^, cf. squista. 

Schistenj «fractura» pag. 27, ^j^uwXco, 



339 



Schl «sculica)) png. 122, J^ji^ proprie (ipropulit cgitquL" camclos » apud 

gcnus hastae parvae, cf. arab. (J«Cw Golium. 



z. 

Zandid "dcsiderium)) p. 22.?tXjO ^v, Mczasem «gusto» pag. 29, ^jJ-^/ifc^, 

— zandid mecunem «desidero» Zer meroem «dcscendo)) pag. 120, 



ibid. 



^)x^y 



Zafran «crocus)) pag. 93, (^fj^v. Ziazim ab «fons)) pag. 28, ^f ^i^jj^t.-^. 

Zardauais «mustela zibclina» pag. 98, Zzuchana «tlumcn)) ibid., ^^,^\-as» 

fortasse zard + ajuan (auan), «O.xus». 



Vid. i^ys. 



P. 



Paand «admonitio» pag. 9, cX-o, • 

paand medehen «admoneo»ibid.. 

rectius p. meclehem «consilio»» 

pag. 13- 
Pac «mundus)), «purus» pag. 87, wL>. 
Paga «stabulum» pag. 121, sUoL}. 
Pagar «circinus» pag. 100, )t5'>J. 
Paghl «nervus» pag. 112, ^_. 
Paham «intellectus» pag. 31, *.^i, 

paham mecunem «inteiligo» ibid. Panahan «absconsio» pag. 7, (jl-g-*.J, 
Pay «pes» pag. 113, ^b, — - pust y panaham mecunera «abscondo» 

pay «tarcus» ibid., ^^Ls oi.-vufc->, — • ibid. 

angUSt y pay «digitus pedis» ibid. Pauir «caseus» pag. 131, v^-o. 

Payc «cursor» pag. loi, J^ («^'^- Mcpandarem «puto» p. 45, ^tVjy<Xo. 

Paynganbar «propheta» pag. -jy, imp. ytXo. 

wA4A.\J, Panba «lana arborca» pag. 92, X/-o. 

22* 



Paymana «mensura» pag. 36, 85, 

xjU-o, — mepaymanem «metior» 

ibid. 

Patia «rcx», — «princeps» pag. 104, cf. 
oL) «custos», SJL) «pastor», — XCn 
y patia «regina» pag. 105. 

Padisa «imperator» pag. 104, slAioLs, 

cf. patia, — xen i padixa «im- 

peratrix» pag. 105. 



340 



Panbi «nodus» pag. 99. Pes «apudn, «citra», ((ante» pag. 64, 
Pax «pone», «post» pag. 78, jjaO, vid. — ((juxta» pag. 67, (_;i*AJ. 

pes. Pesanj «frons» pag. iio, ^Liuo, 

Mepaxem «coquo» pag. 13, ^jJC^X), Pesman en «poenitet me», pag. 45, 



imp. jj, cf. pughta, pohta. 
Pasachona (pasachonan) «domus 

velis subtilibus e.xstructa» pag. 123, 

cum. chosagan, ^l^jSa^j, 

Pasana «cal.x pedis» pag. 113, iu.-CiL}, 
Pasm «lana» pag. 106, *^.. 
Par «pluma» pag. 107, o. 
Parahan «indusium» pag. 120, 



^f jjl^-uio, — pesmanj «poeni- 

tentia» ibid., ^U>j-Cio, pesmSy 

dil i. e. pesmany dil «soiicitudo» 
pag- 15' J^ ij^-t-y^, — • pesman 

acguna (az guna) «poenitentia» 
pag. 78, sLaS y ^U-xcio, 
Peroxa «gemma vulgo turcois appel- 
lata» pag. log, S\«w«o, 



Meparem «volo» pag. 6i, ^tXjo, Pi «candela» pag. 90, ^^^ i. q. iuo, 

cf. par. — «adeps» pag. 131. 

Paru «pala» pag. 102. Pias «allium cepa» pag. 127, vl-jo. 

Paruarda «nutritio» pag. 39, Sk^^jrJ, Piar «pater» pag. 113, ^_, cf. pir. 

meparuarem «nutrio» ibid., Piuskseu «pruina» pag. 82, cf. uXAio, 

^jOv.wj, fortasse ^^^-w lX-vjo. 

Palau «clitellae» pag. 122, i^^lo. Pic «spurius» pag. 117, ,ts>o. 

Mepalanem «colo» pag. i/- ^jyio, Pis «ignobilis» pag. 116, yio. 



— «exprimo» pag. 56. 
Palang «leopardus» pag. 98, lX-LAj. 
Palu «fiatus» pag. 112. 
Paldomb «pertica» pag. 122, r»t>Jtj, 

«lorum latum parti posterion clitella- 

rum assutum». 
Peda «apparitio» pag. 7, ftX-o, 



Pisat «graviter» pag. 66, fortasse pisaC 

scriptum, cf. o/.,^^^^, 
Pisiarbar «fortiter» pag. 66, cf. Nfyuio 

«quantum dorso gestari potest» apud 

VULLKRS. 

Pir «senex» pag. 87, ^jo, cf. piar, 

piri «senectus» pag. 86, ;^wo. 



peda meSOUem ^«compareo» ibid. Posis «vestimentum» pag. 120,. ^JiMJyi.^ 

cf. pusida, pusidenj. 



341 

Postrad fortasse postincl le^endum Pusti «protectio» pa,<^. 21, ^^X^., 

(.pcllioi) pao-. ();, \^c> ^^Xjujyi, ef. pustl meCUllcm "defendo» iljid., 

pusl, pusti. cf. puist. 

Puist «tergum» pag-. iii, OA.xikj, ef. Pusti i. e. pustill «ve.stis pellicea» 

pusti. pa.g-. 98, ^^.aXwjJ, cf. pust, po- 

Puystan «mamma» pag. iii, ^Luwo. strSd. 

Pughta «maturus» pa.g. 84, — pohta Pur «plenus» pag. 69, jj, bapuj 

«coctus» ibid., iUC^3o, cf. mepaxem. i. e. bapuri «plene» ibid., [^y^- 

Puc «esca ignis» pag. 90, -^y^. Mcpursem «interrogo» p. 32, ^jtXA,A*/wj, 

Pusida «indutus» pag-. 84, ScXa*^^., 'mp- U"r?.> 

pusidenj «tegumen» pag. 15,— Pul «pons» pag. 89, J^j, J^_. 

mepussem «tego» ibid., — «in- Psen mend. pro pscr scriptum «filius» 

duo» pag. 32, jjtXAAUfcJ, cf. poSlS. pag. 114, j^^o s. >.-wO. 

Pust «cortex» pag. 125, — «pellis» pag. Pser «princeps» pag. 104, >-wJ, yM. 

112, '^*Joyj^ ef. postrad, pusti. 

B. 

c 

Ba «in», «cum», «per» pag. 69, — «ad» Baanda hai «mane» pag. 71, oftX/cl-J, 

pag. 64, Ij^ i-j, et in multis coniposi- jjl(3ft\xiLj, hai fortasse pro han- 

tis e. g. ba eminj «tuto» pag. 71, gami scriptum est. 

^AAXjf L, -— bainmaane «taliter» Baarat «creditores» pag. 91, cf. cyfvL, 

pag. 71, UU jjjf Lj, ba ho- Bayhon «iniquus» pag. 117. 

muxi «humiliter» p. 66, ^^•.♦is- Lj, Baist «opus» pag. 104, c:a-w*.jLj «res ne- 

ba dustrj mend. pro ba cUirusti cessaria». 

scriptum «recte» pag. 70, (c^)*^ V, Bauar chardan «fidem habere», «cre- 

bapachi «pure» pag. 69, ^^Lj Lj, dere» pag. 15, ^<X3 ^^L?. 

ba panaguj «occulte» pag. 69, Baksin «largiter» pag. 68, mendose 

-jL^.jL> U s. _3Lg.AJ nO «in occulto», scriptum pro bakrim, vid. ar. j*^, 

«clam.» Bacca «hortus» p. 89, A.:£V.i.Lj «hortulus». 



34^ i 

BaCS «portio» pag. 85, — «donumi) Bagican «hortulanus» p. 103, ^MLA.iLs. | 

pag. 19, (jii.^XJ, baCS duUSt Bagirdi «rotunde» pag. ;o, Oji^L. 

(mend. pro durust) «pars integra» Baglia «pretiunD» pag. 106, L^j, cf. | 

ibid.,— nim bacs «dimidium» ibid., bacha. 

Semin bacS «tertia pars» ibid., Bay i. q. bad «malus» pag. 86, Jo. -| 

caaru baCS «quarta pars» ibid., — Baygis «noctua» p. 129, turc. JJjJbLi. '■ 

bacs meCUnem «divido» pag. 20, Bayt «versus» pag. 72, ei*»guS\j, vid. ar. 

— «separo» pag. 56, — mebaCSem *-g^ «latus rei». I 
«dono» pag. ig. Batarsi «dubie» pag. 65, ^^^yi Lj, I 

BaCSan «follis» pag. 97. vid. (j*>J. j 

Bacha «pretium» pag. 26, L.^, cf. Batal «valde otiosus», «iners» pag. 117, | 

bagha, — bacha menehem -'^r. JLkj. I 

«existimo» ibid. Batalchl «amare» pag. 64, ^^XAJ" Li. < 

Bachat «fortuna» pag. 28, ci*.^XJ. Batchi «residuum» pag. 85, ar. jVlj, i 

Bachanar megirem «ampiector» cf. bachi. 

pag. 8, j^JCSjJ )t-iXj. Batha mepayem mendose scriptum 

Bacha i. e. bacham «lignum rubrum pro bacha mepayem «duro» pag. i 

ad tingendum» pag. 92, *Xj s. *Jo 20, ^jJujjLj LiLj, vid. ar. Liij. 

ss^ ■'. 

ar. ^, bachami «rubicundus» Batta meroem «spatior» pag. 16, j 

S S^ ^ ^ j 

pag. 108, ar. jviij. fortasse i^y^s ^Lj xj «ad apricatio- | 

Bacha i. e. bacham «simul» pag. 70 nem egredi.» 

l^icLj, ^^. Batram mend. pro baran scriptum i 

Bachi «relictus» pag. 48, ar. ,^Lj, «pluvia» pag. 44, ^KLj, batram 

^^, cf. batchi. miaet «piuit» ibid. 

Bachil «invidus» pag. 11;, J..SXJ, ar. Bad «ventus» pag. 82, oLs. 

J^Lj proprie «avarus», «tena.K». Bad «malus» pag. 116, Jo, cf. bay, | 

Bag «vinea» pag. 89, cLs. — «male» pag. 68, — badtar | 

~ I 

Bagat «probus» pag. 116, mong. ba- «pejus» pag. 69, — baddl «malitia» j 

ghator, hung. bator. pag. 86. 1 



343 

Badan ((nm^-^dala» pa<;-. 126, (^f^^Lj. BaxOll ((brachiiim " paL,--. 112, .vL>, ■ 

Badar nierocm «nHcdo» pai;-. 50, ghost ibaxou «lacei-tus» ibid., o*-co»5 

^jJCi* xjo ((Cgredi», ((exire» vid. siXi •) •• 

((forisi), ((extra» cf. bedra. Baxcuj ((pro» pag. 169, fortasse v:S\o, 
Badizian «merezana» in cod. pag. 127, vid. UCUn in respondenti columna 

fortassc ^jLi-u/ Jo «convolvulus». cum. 

Badunbal meroem ((sequor» p. 55. Bas «accipiter» pag-. 129, \Lj. 

^j.Aiv JLoiXj. Basa «osculum» pag-. 41, La«»j, — 

Badrog «faiso» pag. 65, pjscXj. bosa medarem «oscuior», perf. 

Ban «tectum domus» pag. 120, *Lj. bosa dadcm ibid. 

BanaOSa «gemma rubicunda similis Basarat «delectamentum» pag. 104, ar. 

s 

rubino» pag. 109, cf. banaUS, ba- SnLaU- 

laCS, Basirinj «benigne» pag. 64, — «dul- 

Banaus «violaceus» pag. 108, ijLiuj. citer» pag. 65, ^JwaXCt Lj. 

Baneg «clamor» pag. 11, (JoLj, Basta «ligatus» pag. 88, iuLwwO. 

baneg mezanem «ciamo» ibid. Bazar «forum» pag. 105, ,kL>, — ba- 

BanuCSa «chanchauus» in cod. pag. XCrgan «mercator» ibid., j^l^^sfvLj. 

iig, cf. sLXo «mapalia Turcomano- Bazer «inferius» pag. 67, 5JVJ. 

rum». Bazi «ludus» pag. 34, (^\Lj, bazi 

Band «cinguhim» pag. 12, JOo, mCCUnem «ludo» ibid. 

mebandem «cingulo» ibid., — Bafre «nix» pag. 40, "«-JjJ, cf. rafre, 

«claudo portam» proprie «Hgo portam» bafre miact «ningit» ibid., 

pag. 17, ^^wXwwJ, imp. Jco, cf. etiam lXjLa/o OjJ. 

^jtXJtXAj. Bar «onus» pag. 30, vLj, — bar me- 

Banna «caementarius» p. 102, ar. gLjLj. CUncm «onero» ibid. 

Bax est «satis est» pag. 71, o-u/f y^. Bara «pelhs agnina» pag. 97, cf. SjJ 

Baxakeat «saepe» pag. 66, sLj LwuO. «agnus». 

Baxachar «peccator» pag. 117, J^ 50 Barayn «propter» pag. 69, ^^fjJ. 

«maleficus», scelestus». Barabar «aequaHs» pag. 83, >jf>J, — 



344 



bara bai (bara bari) «contra» raxigai bara (raxi^^ari baran) 

pag. 65, — barabai meroen «tempestas piuviosa» (jKL? i^y\S\^y 

(barabari m.) «'obviam eo» pag. Bala superius» pag. ;o, ^^b, — balla 



41, ^i. ^y. 
Bararxada "nepos» pag. 114, vid. 

brar. 
Mebarem «duco» pag. 20, — «porto» 

pag. 43, — «vinco» pag. 6i,jjJw3, 
imp. Y?. 
Barik "tenuis», «subtilis» pag. 87, 



meroem «ascendo» imp. balla 

bliro pag. 6, ^j-^y ^"-J. 
BalaCS nom. lapidis pretiosi coloris 
rubri in columna cod. latina «bala- 

.xius» dicti pag. 108, cf. banaosa. 

Ba lagaxa «statim» pag. ;i, iX^Li 
proprie nictu pedis», cf. quod ad no- 



tionem hung. nyomban. 

Barindigar «iterum» pag. 6;, j.XjJ vL. Balagai «debiliter» pag. 65, vid. ^>£^^ 

BarOU «aliquando» pag. 64, ^vlj, -Balaban «'falco» pag. 129, (jL^^. 

bar idem, ibid., ^o. Balin «cervical» pag. 123, ^^'Lj. 



Barc «fulgur» pag. 3S, ar. jjy, 

l^arc xandast «fulguravit» ibid., 

Barch meciinem «aitcrcor» pag. i6, 

fortasse ^JwS^Jcli^^j, cum. SOUas- 

ciirmen, vid. turc. jif^. 



Baloui «costa» pag. 112, ^-LgJ. 

Balonis «alioquin" pag. 64. 

Balgan «phlegma» pag. 79, ar. (vi-L' 

a graeco -f /.37^». 
Be «malum cydonium» pag. 125, lHi. 
Be «sine» pag. 70, _J. 



Barchat «benedictus» pag. 84, arab. Beumedi «desperatio» p. 21, tV-A-of ^, 

iiS^y^. — beumet mesauem «despero» 

Barmia i. e. barmian^ideo» pag. 67, ibid., *,^ ^ J.ax'! ^. 



, .iLa/ 



;r^- 



Bectar «meHus» pag. 65, i. q. ncctar. 



Barbanda «ligator» pag. 102, Sjoojj. Beist «paradisus» pag. 78, ovvCLgJ. 

Barra frumiarem (fru miarem) Begaya «castratus» pag. 117, xjU^ ^. 

«onus depono» p. i(),^J>yJ O.jJ fv\L}. Bcgigar «vilis» pag. ii6, vLij «pravus». 

Barram "piuvia» pag. 82, ^jKLs, — Begitani «detcntum pag. 21. 



Begh «arrha» pag. io6, ar. 



^. 



345 



I3et «anas» pag-. i ^o, o.J. 

Bedar cn «vigilo» pn'^. 6i, J nIJujj. 

Beclra aiUirden «protuli», «rxtra.xi» Boilj «(Klor» pa^-. 30, j^«j, — 1 

pag. 24, |*c>Njf ^<X>, cL badar. 

Besbese «nux moschata» pag. 92, 
Berun «cxtra», «forasi) pac;;. 24, 



^57t' 



Boui fortasse mcnd. pro rOUl scriptum 
«vultusi. pa-. ji,:;, ^.^,, ^^. 

^^y, — bouj 
merassem momi. pro mecassem 

«odoror» ibid. 
Bo^^horich «caminus» pac;-. 119, vid. ar. 

nL^xj, boghoric pa.<^. 124. 



berun, meroem «exeo» ibid., Boxac «color caerulcus in albedinem 

berum, beron idem., paq-. 63, ver^-ens», «fuscus» pag-. 108, ■»«.J. 

j^JCis i^jjJ. Borxiatas «tiamma» pag. 125, iuLwwj. 

Belaset «conditus» pag, 84, cu^XAj, Bolor «crystallum» pag. 109, ar. pers. 

G w - j 

vid. ar. sjj. ^T^"^- 

Belend «altitudo» pag. 125, <>jJj. Buuai i. e. buuari «fides» pag. 17, 

Belch «folium arboris» pag. 125, ti^yJ. jjlj. 

Biasanj «quies» pag. 47, vid. ^Lu/f. Bun «bubo», «noctua» pag. 106, -»^j, 

Bin «nasus» pag. iio, (c-»-^, SU- pai' y bunra «pluma noctuae» 

lachi bin «naris» ibid., ^AAJ ^^«A*/. ibid., fj-<V jJ '" dat. vel in acc. 

Bin «metus» pag. 46, jvAJ. Bun «radix» pag. 103, 123, j^. 

Mebinem «video» pag. 52, perf. didin Buniat «fundamentum» pag. 28, 119, 

ibid., ijJoO, imp. ^^^. ^'-^ , — buniat mezanem 

Bm mar mend. scriptum pro bimar «fundamentum jaceo» ibid., ^y^^^J 

«aegrotus» pag. ii6, y-*-^, — bl- ijtXjLi, vid. (^cXjLCwJ. 

mai i. e. bimari «infirmitas», Bunu «acervus foeni» pag. 131, ^aj. 

«morbus» pag. 86, ^vU^xp. Buxurg «magnus» pag. 75, ^<yi, ■ 



BlSiar «multum» pag. 68, — «satis» 

pag. 70, xLxa*o. 
Bihsman «doctor» pag. 19, cf. turc. 

^L^XCk,AAAJ . 



buxurgi «magnitudo» pag. 86. 
Busta i. e. bustan «hortus tioribus 



consitus» pag. 



«L/LW.J. ,.iL 



,,\^^MUA.J, 



Buria «storea» pag. 123, Ij.v^J. 
Burnj «nasutus» pag. 117, turc. (^J^jJ 



346 I 

Bulbul «luscinia» pag. 130, J-ylj. pa.i,^. g;, ^sJ>J, P™ q"0 loco cit. male I 

Braana «nudus» pay. 89, Xjf>Aj «va- /^^Tr'. imp^^t^^ssum est , — a^hta i 

stus», «desertus». ybrinc mend. scriptum prn ta,£(hta i 

Bradar «frater» pag-. 114, ^'^^yi, ybrinc «folium orichalci» ibid. , 

brar idem ibid., ex praecedenti de- Bring «oryza» pag. 130, brinc p. 107, ; 

curtatum. 4!aJ>->. 

Brinc «orichaicum» pag. 106, brmc ] 



M. 



Maaiun «electuarium» pag. 93, ar. Mag «cerebrum» pag. iio, 'yk^, cf. 

^jejsvjix'. masg. 

Maane «modus» pag. 28, ar. (c-**^ Maganb «terebra» pag. 100, fortasse 

«sensus», «interior rei conditio» i. q. ar. \_^Xx». 

jO^V' Magas «musca» pag. 129, jjjjXx'. 

Maamala «commercium» pag. 105, Magar «fortasse» pag. 66, j.S>c. 

vid. II. verbi arabici J^ formam. Magmucla nomen medicamenti pag. 

Maarum «maledictus» pag. 84, ar. 93, ar. SD«,4.^wO «scamonium». 

^yxXjc. Magrib «occidens» pag. 82, ar. ^v«^. 

s 

Maal «divititiae» pag. 22, ar. JLo, Maghtadur «virtute praeditus», «po- 

maaldar «dives» ibid., JjJL*, cf. tens» pag. 115, ar. vJuLJLo. 

2 

maldar. Mahala «platea» pag. 90, ar. J.^^, 

Mams «uvae passae» pag. 126, VJj^. 'iX^x!. 

Makrat "forfex« pag. 97, macrat Mahul «sterilis» vel fortasse «delator» 

pag. 98, ar. ^fji*. pag. 117, ar. J^kiJ). 

Macsap mecuncm «acquiro» pag. 8, May «mensis» pag. 79, sLo. 

vid. ar. ..^^.Z^Sio «lucrum». Maya «femina» pag. 109, St>Lo, 

Machi «piscis» pag. 46, 107, (^Lo, maya beUS «capra» pag. 128, 

— machi megirem «piscor» ibid., yj «jLo. 



r^ iS^ • Mayas «pulsus» pag. 112, ar 



i> - 



347 



Mayam «praesortim» p;i,L;-. (kj, ct. j^Lyo. Mar vcl madar «malcr» p.iL;-. ii;, e.\ 
Ma^arion «simia» pa^-. I2<S, ^^^jo. quo primum decurlatum cst. 

Made «stomachus» pa^-. iii, StXx/o. Mar «serpcns» pa^-. 129, Xx. 

Madian «leopardus» pa^-. 12;, ^jbfc>Lc, Mariad i. e. mariand «coralium» 

Man «CQO)) pao;-. -/2, ^^^ pl. yma pa,Q. 95, ar. jjLi»»./?, 

ibid., Lxi, ^en. azanj man ibid., Mariam Caton «Sanctissima Virg-o» 
(J^ ^jM, — oama i. c. oaman pag-. yy, ad caton, cf. quae sub hac 



«mecum» pag-. 60. 

Beman «mane» pag. 35, — mena- 



voce in glossario cumanico diximus. 

Mariiiimac «lens» pag. 131, jC^^^^. 



anem mend. scriptum pro mema- Marc «mors» pag. 86, maro^ pag. 35, 



nem «manco» ibid. et p. 51, ^jJoLo. 
Manenda «similitudo» pag. 86, sJOLjLo. 



e>^x), 



memirem «morior» ibid.. 



^jJjXt, imp. yjy/o et yo, cf. murd. 



Mandan «petroselinum» pag. 126, cuin. Malag a «cochlear» p. 124, ar. '^JixXx. 

mangdan. Maldar «dives» pag. 115, .fj JU, vid. 
Mansura «amica» pag. 114, ar. s\^x2ax>, ar. JLo, cf. maaldar. 

quod vocabulum 1. cit. male impressum Malham «unguentum» pag. loo, (V^x», 

e.xtat. cf. memaalen. 

Manzelga «hospitium» pag. 89, vid. ar- Mechcmanj «convivium» pag. 17, 

JyJuo. ^L^^/o, — mechemanj mecu- 

Maxith mend. scriptum pro maxrich nem «convivor» pag. 17. 

G o ^ 

«oriens» pag. 82, ar. ^yji^. Megh «clavus» pag. 121, ^s-y. 
" G o ^ ^ 

Masan «unguentum» pag. 96, ar. ^^juii^. Mcsa «silva» pag. 89, vid. VCXa. 

Mascara «ludibrium», «irrisio» pag. 104, Mcsin «corium ovinum» p. 99, j^j.aWi. 
G^ - c ^ 

ar. Sj.^AwwO. MeSOUrat «admonitio» pag. g, arab. 

^ G^ 5 ^ 

Masg «medulla arboris» pag. 125, ULo, H^yMMO «consihum». 

cf. mag. Mess «aes», «cuprum» pag. 96, j*uo. 

Mast «lac acidum» pag. 131, o-cwl/o. Mezium «salvus» pag. 25, fortasse ar. 

G ^ o 

Masdac «mastiche» pag. 92, gr. aa7T/r„ l*)^^, r')"^-^'' ' niCzium mC- 

ar. LXk.oxi, osm. ^^ClaAax'. SOUem «hberor» ibid. 



34« 



Memaalen «ungo» pag. 63, (j<xJLo 
«fricare», cf. malham. 

Merc fortasse pro marc scriptum pag. 

66, cum. vay. 
Merd "homo» pag. 109, t>w*. 
Mien «lumbi» pag. 112, (^Laa?. 
Miouat «fructus» pag. 89, miua pag. 

28, 125, S*AX!. 

- 5 

Mixa «cilium» pag. iio, H-l/c. 

Mismis «malum armeniacum» pag. 126, 
s o 
ar. ivXt^M^ . 

Mirat «hereditas» pag. 30, ar. cyf*-^, 

— mirachori mecunem «here- 



dem instituo» ibid., 



)y 



''r^ 



)^X 



Milac «trulla» pag. 125, ar. ^Jy^o. 
Moist «pugnusi) pag. 112, 0.^1^. 
Moghor «sigillum» pag. 53, ^^, 

moghor menehem «sigiiio» ibid. 

Moghtasin "nobilis» pag. 115, ar. 

Mogrupar «pratum» pag. 90, )^y^y^ 
«locus, ubi gramen c.yc dictum co- 
piose crescit» apud Vlllf.rs , cf. 

mroguxar. 
Motbahi «coquus» pag. 13, — mu- 
thagh mcnd. scriptum pro matbah 

«culina» ibid., ar. •^pu^jSjo. 
Moxa «ocrea», «calceus» pag. 99, 5\v<', 



cf. musa, — sarmoxa «calca- 

neum» ibid., vid. ar. «j^- «basis», — 
Ser ymoxa «pars anterior calcei» 
ibid., SvfcAi yjM gcnus calcei superio- 
ris ocreis superindutum (apud VUL- 
LERS). ^ 

Mom «cera», «candcla» pag. 90, mum 

pag. 92, f^y^. 
Mu «crinis» pag. iio, muy pag. 46, 

yo ct ^yo^ — muibad i. e. mui- 

band «Hgamen crinium» ibid., cXaJ>>iO, 

muin «pilosus» pag. 84, tj^v". 

Muchanj «firmamentum» pag. 26, ar. 

jvCsx^ «iirmus», — mucham me- 

CUnem «firmo». 
Muchabil «simiHs» pag. 85, ar. JoULo, 

Mugara i. e. mugaram «November» 

pag. 81, ar. -»«-SV^. 
Mutrub «musicus» pag. 103, ar. v— jJax». 
Muxa «ocrea» pag. 99, «S^, t'f- moxa, 

pust ymusa «corium calcei» ibid., 

ti\yjc ci^*w»j, — muxados «sutor» 

ibid , x.iJ }i\yjc. 

MuS «mus» pag. I2(), \j^y^. 

j 
MUSC «moschus» pag. 93, lX.^ dial. 

Transoxaniae. 

Mustai «emtor» pag. 106, ar. ^^JiJMjo. 

Mussa i. q. muxa pag. 14, - mussa 

mepUSSen «ocream induo» ibid. 



349 

Muha gcnus cibi pag. iS, Lyo, dc qun Murg «gallina» pag. 130, vid. apud 

VULT.KKS in vocabulario ita scripsit : VuLLERS ^JoLb» cwo «avis dome- 

«intestina ovis or^^za et carne minu- stica, gallus, gallina». 

j 
tatim concisa farta et cocta». Murd «mortuus» pag. 88, t>jX>, cf. me- 

j 

Mur «avis» pag. 61, Cyjo, cf. murg. mirem. 

Murakab «atramcntum). pag. 91, ar. Mroguxar «'pr-it"™" v^'b- ^9' ^y^y^ 

^yo. cf. mogrupar. 

Muruai i. e. muruarid «unio»,«mar- 

garita» pag. 109, cXjyjyX'. 



F. 

Faena «divisio» pag. 20, fortasse «di- Fenus «laterna» pag. io6, ar. (j*«jLi, 

visio temporis per horas» vid. ar. ^A^i gr. ^avb;. 

«hora», «tempus». Fenduc «nu.\ avellana» p. 125, ^d^ki. 

Fastar «columba» pag. 130, cf. eoCis..Ls. FestuC «pistacia» pag. 126, forma ar. 



vocis pers. xXwO, vid. apudVuLLERS. 
Ferugia «pullus gallinae» pag. 130, ar. 



Mefaben «torqueo» pag. 60, imp. be- 

fan, fortasse ex ^^wXiLj' corruptum. 
Fabirhi «lardum» pag. 131, (^-^yi 

«pinguedo», vid. ferbe. 

Farda «cras» pag. 65, b^, — pax 

farda «perendie» pag. 80. 
Farxen mend. pro farxend «tihus» Filfil «piper» pag. 91, (j-Ai.J. 

pag. 114, tXJVji, faxand «fiha» FUSOS «deceptio» pag. 22, ij^y^, 



Ferbe «pinguis» pag. 87, XJwi, cf. fa- 

birhi. 

Fil «elephas» pag. 128, ar. [y^i. 



ibid. 



fuSOS mecunem «decipio» ibid., 



Mafarmaem mend. pro mefarmaem 

»jubeo« pag. 31, ^J«^wi, imp. Loj-s^ 



Furn «furnus» pag. 102, ar. 



^f 



farmanj "imperium», «manda- FramUS «obhvio» pag. 41, ji^/ofwi, 

tum» pag. 44, (jLxjwi. — framus mecunem «obhvis- 



Falan «tahs» pag. 71, ar. ,j^. 



cor» ibid. 



350 



Frista «ilegatus» pag. 34, sJUuyi^ — 

mefristem "mitto» ibid., ^jjLc^ji. 

Fogtar i. e. frogtar "Vc-nditoD) pag. 



Fru mecimem «demitto» pag. 8, 

Flachi «latitudo» pag. 86, (C^'ri. 



io6, xbiiv^^i, mefrOSSen«vendo» Flasci «lagena» pag. 121, «flascu» in 



pag. 60, ^j^^yi, imp. ji^^i, 
frOCtanj «venditio», ^^Uis^^wi. * 



columna codicis latina, germ. flasche, 

hung. pahiczk. 



V. 



Va mecunem «aperio» pag. 7, va Var mecunem «accendo lumen» pag. 



cherdem perf. ibid., ^j'^^ f* 



6. j^/ t)y 



ranffUl «infirmitas» 

o 



Vas «serenum» pag. 82, cf. cum. ayas. Valcat «ditio» pag. 89, ar. ab^^, cf. 

Vas suda «soiutus» pag. 88, sjui \L. cf. oleat. 

Var esta «suspensus» pag. 85, iU,w.ie 0. Vexa «silva» ibid., iuio», cf. mesa. 

R. 

Ra «via» pag. 88, rach pag. 16, rak Ranguir, raguir «aegrotus» pag. 86, 

pag. 6i, 5K. 
Rauand «rhabarbarum» pag. 93, Jos. 
RaC «vena» pag. 112, ^Ss. 
Ragt «pannus detritus» pag. 121, «5^. 
Ragsi «saltatio» pag. 10, ar. (JOJ\, 

rags mesanem «salto» ibid. Raxana «foenicuium» pag. 127, xjbvfx. 

Raghmat «misericordia» pag. ■^'^, ar. Raxi Cm «placeo» pag. 44, -»f j^-^f), 



116, yy^y 

pag. 86, ^^y^y 

Randa «instrumentum, quo fabri lig- 
narii radunt vel laevigant» pag. 100, 



Sjo 



'; 



2^.^« 



vid. ar. \jC^\. 



Raha meCUnem «quiescere facio» Merasanem «pervenire facio», «per- 

pag. 47, jjt>jj bc». duco» pag. 7, ^mcXajLw/s s. ^jtXjLu/N. 

Ran «femur» pag. 113, ^jfj. Merrasen «maturo» pag. 36, (jJuua<v, 

Rang «color» pag. 102, lXJn, ■ rang Rast «de.xtra pars» et «dexter» pag. 87, 



mecunem «tingo» pag. 5^ 



jCi: 



Nom. actionis e.\ forma inf. ope suffi.xi / derivatum. 



.S5I 



Rasti «veritas» pag. 63, ^J^U, ba merassem «filadL-duco», «neoi. ibid., 

rasti «verc» lYdp;. y2. \J^)i ''"P- U^.)- 

Ram mecunem «incanto» pa.^-. 9, cf. Meroem «eo» pa.t,^. 61, ^'ij, imp. jv. 

-»f\ «potestas» vel fortasse ^jk>j5 JwXix, Rox «dies pag. 79, Vjv. 

vid. Juoj <isortileL;ii species, quae per Roxgar «tempus» pag. 82, y^\^y 

puncta instituitur, geomantia» apud Rosan «clarum» ibid., — «lumen» pag. 



GOLIUM. 

Ramaclan «Juiius» pag. 8i, ^lxix». 

Rafre mend. scriptum pro barfe «nix» 

pag. 82, o^, cf. bafre. 

Rabiaual «Februarius» pag. 80, ar. 



J^^if j,^. 



rabio lagher 



«Martius» pag. 81, ar. ^Js^^ff /^-f^). 
Reysa «fimbria», «fibra» pag. 122 



JUCvJ 



•;• 

Reg «arena» pag. 120, lXJj. 
Regep «Majus» pag. 81, ar. \^^\. 
Richeb «stapes ephippii, in c]uo pedeni 

fig-it ecjues» pag. 122, ar. *«jO\. 
Ris «barba» pag. 113, [J*i\. 

Risma «funis» pag. 102, risman 

«filum» pag. 97, «filum netum» pag. zy , 



, .jL+,AW.. 



!;> 



rerassem mend. pro 



32. (j-^;^- 

Rosanj «visus» pag. 63, ^^X^^y 
Robagh «canis COrsaC » (nomen kir- 
ghisicum) pag. 98, ^^^\ «vulpes» cf. 

rubaan. 
Rugay gul (rugani gul) «oleum 

rosaceum» pag. 95, v— jjVj ^^^^s, 

ragan «oleum» ibid., ij-^5^, — ru- 
gan y gerdeha (gerdehan) 

«oleum nucis»» ibid., (mOcJO r^^5)' 
Ruj «vukus» pag. 113, (^j^. 
Ruda «intestina» pag. iii, JSO^^. 
Rustay «rusticus» pag. 116, ^liUu^^. 

Rubaan «vuipes» pag. 97, sb^^ s. io^^, 
cf. robagh. 

Rubala «rectus» p. 83, fortasse sfo.v. 
Merdien «dilacero» pag. 23, ,jtXJst>. 



Lauagai i. e. lauagari «supiicatio», 



Laal «rubinus», pag. 109, ar. J<XJ. 

L^aech est «decet» p. 19, o-Awf t^^, «rogatio» pag. 52, vid. ^5 XJjf. 

s 
vid. ar. ^^_^^f «decens», «aptus», «con- LaUCZan «avarus» pag. 117. 



vemens». 



352 



Lagan «habena» pag. 122, f»vXr, cf. 

lahan. 

Lagar >'macer.) pag. 87, ^c^l, — la- 
gai i. e. lagari «marcor» pag. 86, 



lambs meciinem «tango» pag. 58, 



Larx «tremor» 



. \ 



pag. 59, -^w', — xami 

larx «terraemotus» ibid. \w' ^i^v 

— melarxen «tremo» ibid., jjtX..sJ, 



Ar.oavov, Aaoavov. 



Lang «claudus» pag. 117, iJCaJ, 
Laxgai i. e. laxgari «temperantia» 



Lahan i. q. lagan, — lahan car Lal «mutus» pag. 117, J^l, 

... ^ G o ^ 

«coriarius» pag. loi, J^ (♦UJ, Leches «culter» pag. 99, ar. ys\J, 

Lahab «pronomen» pag. 75, ar. ^_^. Lechef «lodix» pag. 123, ar. oLsJ, 
Ladan «ladanum» pa.g. 95, (j^!^', .gr. Liman «portus» pa.g. 43, (jU-J, 

Limon «limonium» pag. 126, ar. ^^^.^jJ . 
Llf kalan «penicillus» pag. 102, ar. 

(v^ v_iJ. 
Lll «turbidus» pag. 88, fortasse Juo. 
Lilar (?lilac) mendose scriptum pro 
kilac «frons» pag. iio, C/^> «vertex 
capitis». 
Luch nomen pigmenti rubri in Hindu- 

stan celebris pag. 92, lSJ. 
Lux «luscus» pag. 116, iT^J. 



«miscere». 



pag. 59, cf. ^iXi^ 
Last «stupa» pag. 107. 
Laschar «exercitus» pag. 118, *XlxJ, 

unde forma ar. «Xw/X. 
Lab «labium» pag. iio, v^J. 
Labad «etiam» pag. 65, ar. Jo ^. 
Lamsay tactus» pag. 81, ar. (j«^J, 



£^- 



VOCABULARIUM GERMANICO - LATINUM.* 



Abach "latus posticum» in hac dictiont; 

occurrit : ha hat clas abach 

umme gekart «vestimentum suum 
invertit» pag. 231, cf. german. antiqu. 
apuh '. '.aversusit, «sinister» ; med. 

aev. ebech. 

Acht in hac dictione : he acht zin 
nicht «nihihpendit» pag. 221, er 

achtet sein nicht. 

Adir «sive», pag. 224 aclcr «scriptumn, 
francon. aclcr, germ. ocler, v.GkUlM 
Wtb. I, 179. 



Agele : eyn agele «palea» pag. 140, 
V. agele, agen «paiea» Gr. Wtb. 
I, 189. 

Akker : dar akker «ager», lige- 
akert akker (i. e. ungeakert 

a.) «derelictum soUmi» ]5ag. 224, 229. 

Andir: ich andir beyde ? germ. 

ich andere beide ? pag. 228. 
AncHrs : wi anchrs «alioquin» pag. 

226, vid. cum. jeh (i. e. joh) ala- 

yesa. 

Atwt (i. e. antWOrt) «responsum» in 



''■'• Doctissimus Carolus JULIUS SCHROERUS, professor Vindobonensis, de lilteris 
germanicis, si quis alius, bene meritus, rogatus a nobis germanicas codicis cumanici 
glossas in hoc vocabulario ordine alphabetico digestas dihgentissime perkistravit 
easque non solum nobis exphcavit, sed etiam, ubicumque necessarium videbatur, 
adpositis antiquiorum dialectorum germanicarum formis simiHbus magis dilucidavit. 
Pro quo labore suscepto viro doctissimo pubHcas agimus gratias. Nonnullae tamen 
glossae germanicae in hoc codice forma adeo corrupta scriptae sunt, ut sensus inde 
elici prorsus nequeat. Id quoque annotatum volo, glossas germ. cum cumanicis in 
significatione non semper prorsus convenire. Nomina dialectorum germanicarum pro- 
pria, quae in vocabulario illo occurrunt, haec sunt : 

germanicum = neuhochdeutsch, 

germanicum medii aevi — mittelhochdeutsch, 

franconicum = mitteldeutsch, 

saxonicum = niederdeutsch, 

flandricum = niederlandisch, 

germanicum antiquum = althochdeutsch. 

CODEX CUMANICUS. 2^ 



354 



hac dictione: di antwt hat sy 

gekreget «responsum offendit eam» 
pag. ?30. 
Arkrinn-glich i<crispo capillo similisi. 

pag. 223, fortasse germ. haarkring- 

Hcht i. e. «crispus», gekrauselt. 

Ars : der ars «pode.x» pag. 112, — 



germ. m. ae. ars, — der ars 

beyn «uropygium» ibid. 
ArtlC «urbanus» in hac dictione : eyn 

artlC man «homo urbanus» pag. 228. 
Awe «nemus» pag. 136, cf. germ. aue, 



Babe : en babe «matercuia» pag. 

22,2, germ. m. ae. babe «vetula». 
Bal «latravit» pag. 131, cf; gerin. med. 
ae. bal. 

Bessere neher pag. 224, germ. m. ae. 
bezzeraere «corrector», naejer 

«sutor». 

Bycht «confessio», germ. beichte, 

m. ae. bicht. 

Bi eyn andir i. q. germ. bei ein- 

ander pag. 134. 
Bihenge : ich bihenge «suspendeo» 

pag. 235, germ. behange. 
Bilde : eyn bilde «im.ago», «statua» 

pag. 226, — des todin bilde 

«statua sepulcrahs» pag. 222. 
Billit : d' hunt billit «canis hxtrat» 
pag. 132, cf. germ. med. ae. bellen. 

Binippe «gusto», germ. benippe. 

Birumet sich «gloriatur'. pag. 222, 

cf. germ. beriihmt sich. 
Bisvere : ich bisvere «gravo» pag. 
222, germ. beschweren , m. ae. 
beswaeren. 

Bltne «subtihs» pag. 139. 

Ble^^uch «pahidus» pag. 139, germ. 

bleich. 
Bliyde : dy bliyde «funda» pag. 222, 

germ. m. ac. blide. 
BHye «plumbum» in hac dictione : eyil 

spange v6 bhye «cinguia s. fibuia 

plumbea» pag. 138, germ. m. ae. bh. 



Blice : ich bHce (i. e. ich bHnze) 

«nicto» pag. 234,germ. m. ae. bHnze. 
Blos «nudus» pag. 220, h. 1. <devis», 

vid. cum. ongU, germ. bloss. 
BoumWoHe «.xyhnum» pag. 139. 

Boygda : ich boygde (sic !) mich 

«acchno me», in perfecto ich boytC 
mich pag. 137, cf germ. med. ae. 

boigen. 

Braysplabar ? (voc. cum. respondens 
sairi residuum significat) pag. 134. 

Brant : ey brant «incendium» pag. 

139, germ. Brand. 
Bre4ie : di bre^^he «vervactum» pag. 

229, germ. med. aevi diu brache. 
Brechtit «loquitur» pag. 134, cf. germ- 

m. ae. brechten. 
Breyt «latus» pag. 139. Ich breyt 

«dilato» pag. 221, germ. breitC. 

Brichs uii des (dens) «frange et 

e.xtende» pag. 231, germ. brich's 

und dehne es. 
Brohe, germ. Briihe «juscuium». 
BrQ, germ. braun, m. ae. brun. 
Bruch : en brtich gurtel pag. ^;},},, 

germ. Hoseugurt, Bruchgurt, 

m. ae. bruochglirtel. 
Brwuc geret fortasse brunc geret 

( = geraete) «ornamenta» pag. 139, 

cf. handr. pronk, saxon. prunk, 
germ. prunk. 

BrutUSp ? (acrnbihs», cf. germ. ant. 



355 



pruttisk «torvusD, vid. Graff, 
Spraclischatz 3, 2 88. 

Bii(cke) : ich bu(cke) «inciino). 

pasj;-. 224. 
Buychet «vcntrosus» pag-. 222, g-erm. 

bauchet, vid. Grimm, VVtb. i, 1166. 
Burn : eyn burn «scaturigo)) pag. 



134, cf. anglosaxon. burna, francon. 

burne, gcrm. m. ae. brunue, «pu- 

teus». 

Burnstein : eyn burnstein «clcc- 

trum)) pag. 140. Ad formam burn- 

stein, cf. burnholz pro brenn- 
holz. 



C( = k.) Cz( = z) 



Czam «mansvetus)) pag. 225, germ. 

zahm. 
Czart : ha czart «traxit» pag. 228, 

germ. cr zerrte, g. m. ae. zarte. 
Czebast : en czebast pag. 2^2, cf. 

gcrm. m. ae. ein zaeh bast. 

Czege «capra)) pag. 235, germ. med. ae. 

zige. 
Czeyn : eyn czeyn «cuprum» pag. 

232, germ. m. ae. zein «virga», sive 
zin «stannum». 

Czeme : ich czeme «domo)) pag. 

221, germ. ich zahmc. 
Czene «dentes» pag. 132, germ. Zahne. 

Czuget : is CZUget «trahit» pag. 229, 
germ. es zieht, cf. verbum germ. 
m. ae. inde derivatum intransitivum : 

zogen. 

Ciber, cf. germ. m. ae. zibcr «popa» 
(Opferthier) Mittelhochd. Wtb. 3, 873. 

Cleybe : ich cleybe «adhaereo» pag. 

220, germ. m. ae. kleibe. 

Colle : ey colle (? eine SchoUe, 

respondens glossa cum. seng i. lapis 
2. glarea) pag. 139, germ. m. ae. zol, 
zolle «frustum». 



Cristalle «crystallus» pag. 22"/. 

Crum «curvus» p. 140, germ. krumm. 

Czuen «duo»: czue fuse hiden 

unde phorn (germ. zween Fiisze 

hinten U. VOrn) «duo pedes an- 
teriores et duo posteriores», — CZUC- 
iietlC «gemelli» pag. 221, cf. germ. m. 

ae. zwinehnc, — czuen tak ? 
tzuen t. (germ. zween Tage) 

«duo dies» pag. 232. 
Czue Walde «papilio» (vid. responden- 
tem glossam cum. kobelck) pag. 
222, cf. germ. m. ae. ZWevalter, 

vivalter, falter. 

Czuyt : ha CZUyt «trahit», in hac 
dictione : ha CZUyt Wo(l)uwS- 
gerich(. . .) p. 231, germ. ant. ziuht, 

Czurukke «retro» p. i39,germ zuriick. 
Czu swollem, vid. sub v. swollen. 

CzU vlous «deliquit» pag. 139, in ho- 
dierna lingua germanica zerlioss, 
vid. respondentes glossas cumanicas 

sizdi, jridi. 

Czuzamene «simul», «una» pag. 234, 
germ. m. ae. ZCSamcne. 



D. 

Dichke «spissus» (mendose scriptum pro Diolc (i. e. die olc) «subula» pag. 

dichte) pag. 139. 226, germ. m. ae. ale, respondens 

Dikke pag. 231, germ. m. ae. dicke glossa cum. biz, kaz. bcz subulam 

(adjectiv.) «spissus», (adverb.) «saepc». significat. 



23= = 



356 



Dod : des dodin bilde «statua de- 
functi)),g. m. ae. des toten bilde. 

Dowen «digerere cibum» pag. 138, cf. 
germ. med. ae. doiiwen. 

Dree : ich dree «verto)) pag. 138, 



Drowe : ich drowe «minor» pag. j 

38, cf. germ. med. ae. drowen. ' 

Drucke : ich drucke «premo» pag. \ 
1.57. 138, germ. driicke. j 

Durch «per)) pag. 2j,2,. | 



germ. drehcn, med. ae. draejcn. Durre riyzecht «ramalia)) pag. 225 

Dlnge : ich d^"nge (dringe) «im- germ. diirres Reisicht. 

pello» pag. 138. 



E. 



Kbik «aeternus)) in hodierna lingua ger- 

manica ewig pag. 234. 
Egestern «nudius tertius)) pag. 136, 

germ. med. ae. egestern. 

Eyn «unus)), germ. ein. 
Eyn trechtuk «lucrosus» pag. 229, 
cf. germ. eintrachtig, m. ae. ein- 

trehtec ; hic sensu germanici : ein- 

traghch, vortheilhaft. 
Elboge: d' elboge «cubitus» p. 139. 
En i. q. eyn «unus». 

Enge «angustus» pag. 139. 

Enlich «simiiis» p. 226, germ. ahnHch. 
Enplose .• ich enplose, in perf. 

ich enploste «nudo», «nudavi» p. 

136, germ. entblosze. 



Entwerre : ich entwerre «enodo»; 

pag. 132. : 

Entworren «enodatum» ibid., germ.; 

entwirren. 
Erbeyter : en erbeyter (i. e. ar- ; 

beiter) «operarius» pag. 234. ' 

Erde «terra» in hac dictione : di erde ■ 

sank under «terra submcrslt» pag.i 

138. . i 

Ermel «manica» in hac dictione: ha.! 

hat di ermel uf gestche (ge- ■ 

Strichen) «manlcas ad cubituni us- . 
que reduxit» pag. 225. [ 

Eruyre : ich eruyre «murmuro» pag. . 
138. 



Finede : ich finede pag. 223, cf. 
germ. m. ae.linen, germ. fein ma- 

chen, zieren ; inde «finede» (prae- 
teritumi. 

Flec : ey fiec (i. e. ein fiec) «assu- 

mentum» pag. 220, germ. Fleck. 
Fuse «pedes» in hac dictione : strekke 



dl fuse «exporrige pedes tuos» pag. i 

232, germ. streckc die Fiisse. 
Fuwst : dy fuwst «pugnus» p. 22^, ' 

cf. germ. med. ae. fust, g. FaUSt. ' 
Futir : das futir «pannus subsutus» 1 

I 

pag. 138, cf. germ. med. ae. lUOter. | 



Gancz «totum» in hac dictione wart «continuit mei equi habenas» pag. I 

gancz «totum erat» p. 137, g.ganz. 2_^2, cf. czart. I 

Gast : ey gast «hospes» pag. 225. Gearbe(itet) : ich habe gear- . 

Gazeret «attraxit» in hac dictione : Ijc(ltet) «laboravi» pag. ^^y. I 

ha hat miyn phert gazeret Gecleyt "vestitus»p.i4o, g. gekleidet. 1 



357 



Geczekc : ein f:(cczckc «i-ixa» pa--. 
22g, gcrm. Gczanke. 

Gegerwyt «offictumi) (scil. corium) ]ia'j^. 
T,52, o-orm. <Tegcrl)t. 

(jehalll)ir(ct) «variegatus» (uuum ] 
supervacuo scriptum est) p. 137, o-crm. 
m. ae. gehalbicrct «besonders von 
der Kleidung, dic nach eincr im XII. 
Jahrhundert aus Frankreich heriibcr 
^■ekommenen Mode zweifarbig- getra- 
gen worden» Lexer Mittclhochd. 
Handw. i, 1147. 

Gehorche : ich gehorche «obedio«, 

in perf. ich gchorchtC pa,g. 137. 
Geil «hilaris» in hac dictione : du bist 
geil WOrden «exhilaratus es» pag. 
221, orerm. m. ae. frciL 

o 

Gela . . , in hac dictione : ich habc 

mich gela . . (? gelabet), «de- 

lectatus sum» pag. 22^, vid. respon- 
dentem glossam cum. SUedl. 
Geh^^h «simihs» pag. 2^;^, gcrm. m. ae. 

gclich. 
Genane (i. e. germ. m. ae. genannc) 

«cognominis» pag. 226. 

Gerade «rectus» pag. 229. 

Geri i. e. gering «macer», «levis» in 

hac dictione : ich bi ( = bin) gcri 
gewrden (geworden) pag. 228. 

Geschorn «tonsus» pag. 132. 

Gesprink : eyn gesprink «scatu- 

rigo» pag. 134, cf. germ. med. ae. 

sprinc. 

Gestrift «virgatus» p. 137, germ. ge- 

streift. 

Getuuwe «textoria tabula» pag. 225, 

Handric. gctoUW. 
Gewar «animadvertens» pag. 134. 
Gevcze «oscito» pag. 136, cf. germ. 

m. ae. gewen, giwen (gahnen), 

cf. bavaricum gauzcn «latrare» 
Schmeller bair. Worterb. i^, 9O7. 

Gewurfen: gewurfen czege «capra 

novella» pag. 235. 



Cjeczu(rn) «iracundia» pag. 225, germ. 

Jalizorn. 

(libis : C}' gibis «ordo dcntium» pag. 

221, gcrm. Gebiss, 

(jlhoft nglcbosus)) in hac dictione : cn 
gihoft grap «scpuh-rum», propric 
«tumulus» pag. 222, gcrm. Cin gC- 

hauft (m.ae. gchufet, gehoufet) 
Grab. 

Gmeszin «sanatus» pag. 140, germ. 

genesen. 
Girahtikeyt : mit girahtikeyt 

«cum justitia» pag. 230, germ. Gc- 

rechtigkeit. 
Gyrupelt fortassc i. q. ger. gcrum- 

pelt pag. 225 (r. glossa cum. curu- 
sipdir, quod ad etymon cur, cum 
hung. CSOr-Og convenit). 

Gisladenne, cf. pauio infra cyn 
golademe (cum. cov, covlam- 
nang) ? pag. 137. 

Glt apud PHnium 20, 17, 71 plantam 
melanthium, germ. Schwarzkiim- 
mel denotat ; sed ct in vocabulariis 
germanicis occurrit significatione or}-- 
zae (Reis), vide Korrespondenzbl. des 
Vereines fur siebenb. T.andeskunde 
1878, p. 81 s. 

Gitrant : uf gitrant «dissutus», germ. 
auf getrennt pag. 221. 

Glcich «simihs». 

Ghyh : mer ghyh «mihi simiHs» 
pag. 142, germ. mir glcich. 

Gllich «fortuna» p. 137, gcrm. Glilck. 

Glut : is glut «ardet» pag. 227, 
germ. CS gliiht. 

Gobule : is g"bule pag. 224 (re- 

spondens glossa cuman. cuh CU- 

larme). 
Golademe: eyn golademe p. 137. 

Goh CZOrnik «iracundus» pag. 225, — 
goch CZOrnik ibid., gcrm. jah- 

zornifr. 



358 



Goh CZOrinle «iracundia», germ. 

jahzornig, m. ae. gachzornec. 

Got «Deus» in hac dictione : das i 
gebe gOt nich «Dii meliora !» pag. 

139, germ. m. ac. das en gcbe 

g. n. 
Grabe «fodio» pag. 228. 
Grabe : der grabe «fossa» pag. 222. 
Grap : eyn grap «sepuicrum» p. 224. 
Grave : eyn grave «fossa)) pag. 136. 



Grigik : eyn grigik man «lip-; 

pus» pag. 228, cf. germ. m. ae. grie- 

kech lippus. ' 

Grille «cicada» pag. 139, germ. Grillc. 

Grossir «major» p. 133, germ. grOSSCr. 

Grucet i. e. gruncet «murmurat» 

pag. 134, cf. germ. grunzt. ■ 

Gurtel «cinguium», en bruch gurtcl 

«caligae cingulum», germ. med. ae. 

bruochgiirteljgerm. Hosengurt. 



H. 



Ha (ha) i. q. he. 

Half: he half in ertrike «juva- 

vit in submergendo» pag. 220, er half 

ihn ertrinken. 
Half : he half im wasser brege 

«juvavit in gerenda aqua» pag. 220, 

germ. er half ihm Wasser brin- 
gen. 
Halfe : ich halfe gabin «juvo do- 

natione» pag. 232. 

Hallet : is hallet «resonat» p. 232, 

germ. hallet. 
Ham' : d' ham' : i. e. der Ham- 

mer «malleus» pag. 139. 

Hantwerk «ars» pag. 135, en hant- 
werk pag. 233. 

He «ille», cf. franc. et saxonicum hcr, 
he «ille». 

Heisch «raucus» in hac dictione : he 
is heysch wrden «raucus evasit» 
pag. 223, cf. francon. heisch, germ. 

heiser. 

Helle : ty helle «infernus» pag. 228, 
germ. m. ae. helle, germ. Hollc. 

Henge : ich henge «suspendeo» pag. 

139, germ. hange. 
Her: eyn her «exercitus»pag. 137, — 

des heres teyl p. 227, germ. Heer. 
Hert: is hert sich pag. 231, cf. 

germ. m. ae. hern vastare vel hcren 
ornare. 



Herte in hac dictione : ha hcrtc WOJ 

pag. 231. 

Hillet : is hillet «flammat»,germ.m, 
ae. hellen i. sonare 2. flagrare, vide 
Lexer Mittelhochd. Wtb. i, 1236. 

Hoch «altus» pag. 139. 

Hoybt : eyn hoybt «caput» p. 23O; 

germ. ant. houbit. 
Hoypt «caput» in hac dictione : das 

hoypt gic (ginc) in uiiie «ver 

tigine correptus est» pag. 224, germ 

das Haupt ging ihm um, 
drehte sich. | 

Hoys rekke «locusta» pag-. 136, sin( 
dubio germ. m. ae. houschrecke : 
Heuschrecke i. e. locusta, cicadai 

Hof in hac dictione : he wil ey hol 
halde «curiam vult possidere» p. 229 

Hol «cavus» pag. 133, germ. med. ae 

hol. 

Holz «lignum» in hisce dictionibus : er 
gancz holcz «integrum lignum) 

pag. 231, en gespalde(n) holc2 

«fissum lignum», «caudex fissilis» ibid., 
das holz is gelogen fortasse i. q 
germ. med. ae. das holz ist ge- 
bogen «lignum curvatum est» p. 140 
Hufife haUZ pag. 229, cf. germ. med 

aevi huffehalz: hiiftenlahm, 

respond. tamen glossa cum. oppidun- 
sitrnificare videtur. Ceterum cum. bcci 



359 



el ct cum pers. pt'C;in <u-ontnrtu.si) 
coniparari potest. 
Hunt in hac dictione : dci" lumt l)rll 

ich warrt is gewar «canis latra- 

vit, equidem auscultavii) pa^-. 154, 

der Hund bellte, ich ward es 
gewahr. 

Hus «domus» oerm. m. ae. hllS. 
Huste «tussis» pag. 138, .f^rerm. med. ac. 

huoste. 



Huste : ich luiste «tussio» pag-. 136. 

Huv vid. sub V. tode. 

Huwte : cnhuwte i. c. en huwte 

pau-. 234, fortasse ,<j;^erm. eiu hutc, 
m. ae. huotc «tutela». Resp. iTiossa 

cum. keben fortasse tegillum 

sio^nificat, cf. etiam g-erm. Hiitte. 
Huwfe : en huwfe ,s:erm. med. ae. 

hiife : Haufe. 



Y «magis ac magis» pag. 133, germ. 

med. ae. le, in hodierna lingua ger- 

man. je, cf. ie. 
lage «venor», in perf. iaite pag. 137, 

germ. jage. 
Ich «ego». 
le «semper», vide y, germ. med. ae. le. 

lener, liena «ille», «illa» pag. 13S. 
lyle : ich iyle «festino», — perf. ich 
iylte^ — pr. neg. ich iyle nicht, 

imp. prohib. nicht iylc pag. 137, cf. 
germ. med. ae. ile. 

lyn tuyche : ich iyn tuyche 

«immergo» pag. 229, germ. em- 

tauchen. 

Iller in hac dictione : das illcr un- 
derste «infimus» pag. 137, germ. 

allerunterste. 



K. 



Kayn mendose scriptum pro km pag. 

222. 
Kal «calvus» pag. 234, germ. kalll. 

Kalder: das kalder loco die kel- 

der «calcatorium», germ. med. ae. 
kelter, quod ex latino «calcatura» 
depromptum est, pag. 220. 

Karre : dar karre «vehiculum», — 
dair kare sluk nedir «vehicu- 



Inspanne «jugare» pag. 220, germ. 

einspannen. 

Intwerfen pag. 228, germ. m. ae. ent- 
werfen, germ. auseinander wer- 
fen, 

Intwische : ich intwische «aufugio» 

pag. 226, germ. entwischc, 
Invurte «abstuli» pag. 227. 

Irrschracke: ich irrschracke «per- 

terreor», ich erschrak «perterritus 

sum», — ich irschrecke dich 

«te perterreo», — ich Crschrektc 
yn «eum perterrui» pag. 132. 

Is i. q. germ. es, e. g. es wirt hy 
leng pag. 135. 

luct in hac dictione : hi itict ie mich 

«puritum sentio» pag. 136, german. 

jucken. 



lum subversum est» pag. 232, germ. 

der Karren schlug nieder, 

fiel um. 
Kem : ich kem i^MU p. 23i,germ. 

kamme ? 
Kerbe : ich kerbe «incido» pag. 233. 

Kern «granum» pag. 235. 

Kin «mentum» pag. 222, germ. das 

Kinn. 



■'= Cleybe, cristallc, criini vide sub c. 



360 



Knaoe : ich knaoe «depso», perf. 

ich knat pag-. 136, gevm. kneten. 
Kniype : ich kniype «vellico» pa.c:-. 

220, germ. ich kncipe s. ich 

kneife. 
Knospe : en knospe «oemma», 

«bacca» p^g- 222. 

Knote : ich knote «nodo», pcrf. ich 
knotte pa.c:. 136, <;erm. knoten. 

Knuppe : ich knuppc «nodo», perf. 
ich knuppte pag. i36,.crerm. knii- 
pfen. 

Kopicze : enkopicze i. c. en ko- 

picze pag. 234, cf. germ. med. ae. 
koppizen, «eructare». 

Koufsla^e : ich koufsla.e^e «dat.-i 

manu confirmo cmtioncm» pag. 133, 
mcd. ae. koufslaefcn. 



Kreisch«ciamavit« p. 136, gkreischte. 
Kremer : en kremer «mercator» 
pag. 235, germ. Kramer. 

KrinpiS, rcspondens glossa cum. de- 
sideratur pag. 232, cf. sequens vacab . 

Kripet : is kripetsich «convolvitur», 

«contrahitur» pag. 221, germ. mcd. ae. 

krimpfen. 
Kru ?= krume pag. 224, vid. sub v. 

arkrinn c^lich ct p. 223. 
Krum «curvus» qcrm. krumm. 

Kruwsp «ornamentum vestis», cf. cum. 

elpek pag. 224, cf. germ. med. ae. 

krusp crispus. 
Kuylccht «rota» pag. 223, germ. m. ac. 

kiulecht. 

Kule «frigidus» pag. 139, germ. klihl. 
Kurczet «abbreviat» pag. 222, klirzt. 
Kuwle «globus» pag. 222, franc. kule. 



Lade : di lade «cista», «feretrum» 

pag. 222, gcrm. Lade. 
Ladir «corium», eyn gegerwit la- 

dir «effictum c» pag. 132, germ. m. 

ae. leder. 
Lampueheyn lampuel «pciiis ag- 

nina» pag. 132, germ. med. ae. lam- 

phel, lampveL LammfelL 
Lecke : ich leckc «lingo» pag. 138. 
Ledige : ich ledige «libero» p. 226. 

Lege : ich lege «jaceo» in hac dict. : 

ich lege uf dem rucke «supi- 

nus sum» pag. 134, germ. hcge. 

Leyik : eyn leyik pag. 231. 
Leyter: en leyter «scaia» pag. 2;^;^. 
Leytzeyl : eyn leytzeyl «funis ducto- 

rius» pag. 229, germ. LeitSciL 



Liyt «jacctii in hac dictione : he h^^t 
hiczede «jacet ve.xatus ardore fcb- 

rili» pag. 230, hc ht hitzendc. 
Liker: eyn likerpag. 226, Linker. 

Lipkozit «blanditur» pag. 231, gcrm. 

Hebkost. 

LlSpt «susurrat», h. 1. <(balbus» pag. 

230, germ. lispclt. 
Loge i. e. logen in hisce dictionibus : 

s loge mit de vuse zu samne 

«conjunctis pedibus jacuerunt», w' lo- 

gen bi eyn andir «concubuimus» 
pag. 134, wir lagen bei ein- 
ander. 
Loypher : der loypher «cursor» 

pag. 222, germ. m. ae. loufaere. 

Lutir «purus» pag. 140, luter. 



M. 



Mache : ich mache «facio», «fab- 

rico» in hac dictionc : ich mache 
karre «esscda fabrico» pag. 221,. 



Macht : di macht «potentia» pag. 

221 

Mager «macer» pag. 139. 



361 



Mane: der mane .'jiiha» pa.t^. 22-], 

^erm. med. ae. ITlcinC. 

Marot : des marotes tcyl pa.o-. 

228, cf. .^erm. m. ae. mer6t:cnena, 
panis cum vino. 

Melde : ich melde ((annunei().i p. 137. 
Mensche : d' mensche «homo.. pa.o-. 

134, .L;erm. mcd. ae. mcnschc. 

Mer «mihi» in hiscc dictionijjus : mcr 
ist CZll SUer «praemodum milii res 
ardua est» pa.g-. 227, — mcr VUvl- 
let ibid., mer pro mir est tVancon. 
(mitteldeulsch). 

Mer ((plus», ((potior» in hac dictione : 

her ist mer mer . . wurde pa.g. 

229, .o;erm. med. ae. mer. 

Merder: en merder (i. e. marder) 

((felcs» pa.o-. 235, .g-erm. Mardcr. 
Messier ((culter» in hac dictione: eyn 

scharf messier «culter acutus» 

pa.g-. 132, .g-erm. med. ae. mezzcr. 

Miynes selb' (i. e. selber ((mei 

ipsius») pag. 233. 
Miste ((erravi» pa.g. 134, germ. m. ae. 
missen ((cn-are». 

Mitehnk : enmiteHnk i. c. en mi- 

Nacht : die nacht ((nox». 
Nage : ich nage ((rodo» pa.g. 139. 
Nakke : dcr nakke ((coilum» pa.g. 

136, .germ. med. ae. nacke. 

Nakt ((nudus» pag. 140. Nakt obur 

V (von) gurtel ((nudus supra cin- 

gulum» pag. 225. 
Nas ((humidus» pag. 140, ,germ. naSZ. 
Naschet ((catillat» pag. 228. 
Ne in hac dictione : ich ne mit 

ziyde ((suo cum filo serico» pa.g. 223, 

germ. nahen, m. ae. nacjen. 
Obirschiyte i. e. obirschriyte 

((transgredior» pag. 222, .germ. iiber- 

schreite. 



N. 



tehnk "niercenarius» pag. 234, .gcrm. 
m. ae. mictclinc, in vocabulario de 
anno 1420 edidit SCHROKR (Pressburg 
1859) : ((mercenarius mittelink». 

Mose (mosen) : in der mose ((eo 

modo» pa.g. 220, g. m. ae. maze. 

Muchczct : js muchczet (-muces- 

cit» pa.g. 225, germ. m. ae. much- 
zen ((mugire», sed in vocabuhirio de 
anno 1420 (cd. SCHROER Pressburg 

1859): muscidus (= mucidus) : 
muchczinde , cf. miichzen : 
nach Schimmel riechen 

SCHMELLER-FRO\UrANN I, 1562, mU- 

cidus : miichscende Diefenp.ach 

mittellatein. hochd. bohm. Wtb. S. 185. 

Mude in hac dictione : ich bin mudc 

wrden ((defatigatus sum» pag. 221, 

germ. ich bin miide worden. 
Munt: den munt rorn pa.g. 138. 
Murmere : ich murmere ((mur- 

muro» pa.g. 136, germ. ant. mur- 

muron et murmulon. 
Muwer : di muwer ((paries» pag. 

222, germ. Maucr, m. ae. murC, 
francon. mucr. 

Nedir «brevis», ((inferus» pag. 139, — 

((deorsum», gcrm. nicdcr. 
NlOSe ((salveto» pag. 221, cf. g. m. ae. 

niusen probare Le.xer 3, 91 et ncrn : 
genesen, cf. etiam niezen: ge- 
nieszen. 

Nizte : ich nizte «sternutavi» pag. 
i3b, .germ. m. ae. nicsen. 

Note : ich note «co.go» pa.g. 228, 

germ. m. ae. noeten. 



o. 



Obur, germ. iiber. 

Odim «vapor», 

Athem. 



erm. Odcm = 



362 

Odir «vena» in hac dictione : dy odir Oberige : ich oberige «supersum» 

net «sectio venae» pag. 139, g-erm. pag. 229, germ. iiberig «superstes». 

Ader. Oberik pag. 224. Respondens glossa 

Ole : diole i. e di ole, germ. m. ae cum. elpek ornamentum quoddam 

ale «subula», vide paulo supra diole. collari assutum signiticat. 



P. Ph. 

Ephanne i. e. eine phanne «sar- Plince : ich plince «nictor.. perf. 

tago», «frixorium» pag. 234, germ. ich phnczte pag. 134, germ. m. ae. 

Pfanne. bhnzen. 

Parku «locus circumclausus», vulgo Plodirt : is plodirt «strepit» p. 230, 

«parcus» pag. 232, parkun pag. 234, germ. med. ae. blodern. 

in latinitate m. ae. parCUS dicitur Plostcrc .• ich plostere «flo», «sufflo», 

hortus circumclusus, ant. germ. pfar- «fremo»,perf. ich plostirtc «fremui» 

rich, nunc Pferch, anglic. park, pag. 133, 135, g. med. ae. blastern. 

francogaliic. parc. Phluck : ich phluck loco phliicke 

Pelz «vestis pellicea» in hac dictione : «carpo» pag. 224. 

en ober (i. e. iiber) CZOge pelz Potwar «tricae», «calumnia»,«discordia» 

in hodierna lingua germanica : eiu p. 2^^, cf. germ. med. ae. botwar : 



ueberzogener Pelz pag. 2^,2. 

Phert «equus» in hac dictione : di phert 
di wyerten «equi hinniverunt» pag. 

134, germ. die Pferdc, die wie- 
herten. 



calumnia et ant. slavicum potvort, 

hung. patvar. 

Puvke : dy puvke genus quoddam 
tympani pag. 223, gcrm. med. ae. 

puke. 



R. 



Reyic : en reyic loco reyge «cho- 

rea» pag. 22,^, germ. Reigcn. 
Reynlich «purus» in hac dictione : en 

reynlich m. ( = mann) «homopu- 

rus» pag. 230. 

Reyzse : ich reyzse mich «me 

irrito» pag. 136. germ. reiZC. 

Rey(.)zi: ich rey(.)zi «irrito» pag. 
224, cum. jaisitirmen. 

Ret loco redet in hisce dictionibus 



nicht guthch «iracunde loquitur et 
non benigne» pag. 226. 

Richte : ich richte «judico» p. 138. 

Riyf «pruina» pag. 234, germ. med. ae. 

rife. 

Riyse : ich riyse «peregrinor» pag. 

228, vid. cum. silarme, germ. rci- 
sen. 

Rime (i. e. rimen) «corriga» pag. 226, 



cf. g. m. ae. rieme. i 

ha re(t) di cuge (i. e. zunge) Ris «juncus» p. 135, germ. der Risch | 

gerade «sincerc loquitur» pag. 229, = SumpiDmse. j 

heret (i. e. he ret) czornHch j 



-■- Vid. Franc. Miklosich «Die slavischen Elemente im Magyarischen» 
(Viennae, 1871) pag 48. 



3f>3 



Roge : (ly roge «ova piscis» pag-. 222. Roypcztc : ich roypcztc «ructatus 



o(M-m. (ler Rofren. 
Rorn ? rc)ren (= riicrn) francon 

«movere» ? 
Rozt : ha rozt «putret» pa.<,^. 231, 

gcrm. es rostet, 
Rostirte : ich rostirte «sputum 

edidi», «extussivi» pag-. 136, gcrm. RllS «fulig 

raiispern, m. ae. riustcrn. 



sum» pag. 136, gcrm. med. ae. rof- 

zen, germ. ant. roffazzan. 
Ruder : eyn ruder «remus» p. 133. 
Ruderc : ich rudere «remigo», per- 

fectum icJl rudirte «remigavi» pag. 
o», gcrm. RuSS, m. ae.ruOZ. 



S. Sc. Sch.^ 



Santkorn : eyn santkorn «granum 

pulveris» pag. 135. 
Scappin «objurgare verbis» pag. 10, 

franc. schampct schempin,Handr. 
schimpen, germ. schimpfen. 

Sceufel «pala», «ama» pag. 139, germ. 

Schaufel, m. ae. schuveL 

Scmui(?) fortasse Schouwctc, vid. 
rcspondentem glossam cum. karadim 

P'"^.?- 135- 
Schade «damnum» pag. 234. 

Schadel : eyn schadel «cranium» 

pag. 230. 

Schafuel i. e. schaf-vel «peiiis 

ovina» pag. 132. 
Scharf «acutus» pag. 133. 
Schate «umbra» pag. 137. 

Scheide : eyn scheide (i. e. eine 

Scheide) «vagina» pag. 138. 

Scheyde : ich scheyde «decortico» 

pag. 136, cf. gcrm. m. ae. schcide. 

Schelle : en schelle (i. e. eine 

Schelle) «campanula» pag. 234. 
Schemelik «ignominiosus» in hac dic- 

tione : (i)s ist schemeHk «igno- 
miniosum est» p. 229, germ. scha- 

menswert, m. ae. schemelich. 
Scheppe : ich scheppe «haurio» 



pag. 227, germ. schopfc, saxon. 

scheppe. 

Schif «navis» in hac dictionc : das 

schif Iget czu ru ( = das Schiff 

liegt ZU Ruh) «navis anchora sub- 
missa constitit», «n. ad terram appli- 
cata est» pag. 223. 
Schilet «luscus est» pag. 224, germ. 

schielend, m. ae. schilhende. 
Schimpe : im schimpe «joco» pag. 

138, germ. m. ae. Schimpf, francon. 

schimp «jocus.» 
Schyt : is schyt (loco schytet) 

Sich «se excutit» pag. 130, franc. 

schutten, germ. schiitten. 
Schone : ich schone «parco», perf. 
ich schonte, imp. schone pag. 
132. 

Schor : ey Schor «rutabulum» pag. 

139, cf. vocabul. de anno 1420 ed. 
SCHROER (1859) : emunctorium : scho- 

risen i. c Schlireisen. 

Schore : ich Schore in hac dictione : 

ich schore das vu^ir «ignem 

struo», perf. ich schortc pag. 132, 
germ. m. ae. schurcn, nunc schu- 

ren. 

Schreckinv (? de) «tripudians» pag. 



•'= In codice, flandrico modo, sacpe loco j- .• s scribitur, vide z. 



304 



29, franc. schreckill «salire», «tri- 
pudiare». 
Schupe i. e. schupen «furfuress 
«iporrigines» in hac dictione : schu- 

pe ofim hoypte i. e. schupen 
uf dem hoypte pag-. 220, germ. 
Schuppen auf dem Haupte. 
Seyl : eyn lanc (i. c. lan.c^) seyl 

funis quidam pag. 136. 

Sete : eyn sete «mos» pag-. 135, franc. 
der sete, germ. die Sitte, m. ae. 
der site. 

Sicchte "vadosusD pag. 139, germ. 

seicht, m. ac. sichte. 
Sye : ich sye «percoio», perf. ich 

sey pag. 17, germ. med. ae. Slhen 

«percolare»,perf.sech, nunc : seihcn. 

Sin «mens» in hac dictione : IS ^'OZ 

mer idensin (i. e. germ. m. ae. 

ez war mir in dem sin) «recor- 

dor» pag. 227. 
Sleft «dormit» in hac dictione : sleft 

he adir vacht he «numquid dor- 

mit, an vigilat ?» pag. 139, germ. er 

schlaft, m. ae. er slaefet. 

SHnden «glutire» pag. 227, germ. m. 

ae. sHnden. 

SlofencH «dormiens» pag. 139, g. m. ae. 

Slafende. 
Slowolle : ich slowole (i. e. slo 

wole) «lanam pulso» pag. 223, germ. 

schlage woHe. 

SluC in hac dictione : ich sluk Undc 
miste «ferivi, sed deerravi» p. 134, 

= ich schlug und fehlte. 

Sluk «voratio» s. «voravit» pag. 23^, cf. 
g. m. ae. sluk , germ. Schluck. 

Sluysar : der slu^-sar pag. 230 

(respondens glossa cum. kasnaci 
thesaurarium significat), germ. dcr 

SchHesser, fiandr. sluiter. 

Sma]': «gustus» pag. 135. gtTm. m. ae. 

smac. 



Smal «angustus» pag. 139, germ. m. ae. 

smal. 
Smiyse .• ich smi^^se «abjecto» pag. 

224, germ. m. ae. smize. 

Smoce : e}^! smoce ?pag. 132 (resp. 

glossa cum. cachna «sculptum» sig- 
nificare videtur), cf. germ. schmutz, 
m. ae. smozen, sed cf. etiam 
smuken et smogen et inferius : 

snitze. 
Snarke : ich snarke «sterto», perf. 

ich Snarkte pag. 134, germ. m. ae. 

snarchen. 

Snarkit «stertit» ibid. 

Snatert : ha snatert «strepit anse- 

rum more» pag. 231. 

Snelle : ich sneHe «strepito» pag. 

225. 
Snicze : ich snicze «sculpo» p. 226. 
Snuycze : ich snuycze «emungo» 

pag. 136, germ. med. ae. snmzen. 

Snuppe : cH snuppe «mucus» pag. 

138, franc. snuppc, ita in vocab. de 
anno 1420 ed. ScHROER (1S59). 
Sozt : ha SOZt «statuit», g. med. ae. 

sazet. 
Spalte : is spalte sich (i. e. spal- 

tet) «finditur» pag. 137. 
Span in hac dictione : ich span 
pherde «equos instruo» pag. 72;^. 

Spange : eyfi spange vo bHye 

«cingula« s. «fibula plumbea» p. ij,S. 
Spine : di Spine «aranea» pag. 139. 
Spiver «ejectamentum» in hac dictinne : 

dy spiver get uf bitter «ejecta- 

mentum se solvit amarum» pag. 225, 
cf. germ. speicn, m. ae. spiwen, 
inde diu spiWC. 
Spor «calcar» pag. 133, germ. med. ae. 

spor. 

Sprv : ich Sprv «spargo» pag. 22 1, 

cf. germ. m. ae- spraejen, sprae- 

wen «spargere». 



,365 



Spruy "palc;i)> p.iK'-. 234, ,^erm. Sprcu, 
111. ac. spriu, fVanc. S}n"ll. 

Stif vat' : cler stif vat' (i. e. va- 

ter) "vitiicus» pa.y. 1.-12. 
Stille : ich Stille "quiescere facio» 
pat^. 224. 

Stochere : ich stocheie in hac 
(lictione ; ich stochcrc di czene 

«frendo» pag. 132, saxon. stokkere. 
Stol «sedile» pag. 223, germ. StuL 



Streychelt «laevigat» pag. 221, germ. 

streichelt. 

Strekke «extende» in hac dictione : 

strekke di fuse pag. 232, strecke 
die Fiisse. 
Strom : der strom «fiumen» pag. 

222, germ. Strom. 
Stup «obtusus» pag. 137, stump pag. 
22,^, germ. Stumpf. 

Svollem : czu swollem «tumidus» 
pag. 140, germ. geschwollen. 



Taa^^e mendose pro tage «dies» p. 138. 
Tak idem in hac dictione : tzucn tak 

noch inandir pag. 232, = zwen 
tac nach einander. 
Tanir : dar tanir «pahna» (hunga- 

rice tenyer) pag. 223, cf. germ. m. ae. 

tener. 
Taste : ich taste «paipo» pag. 135. 

Respondens glossa cum. camiadim 
= «iter praetentavi». 

Theve : eyn theve «canis femina» 

pag. 224, germ.ant. zoha, sax. teve, 
flandr. teef. Originem Germani scrip- 
toris testatur, qui dialectum franconi- 
cam (mitteldeutsch), non saxonicam 
(niederdeutsch) nec flandricam (nieder- 
landisch) locutus est et tamen forma 
tlandricosaxonica hujus vocis utitur, 
quae in regione intra 15onam (Ijonn) 
et Aquisgranum (ubi franconica dia- 
lectus dominatur et Saxones Transsil- 
vaniae partim oriuntur) simiUter forma 
teff, tief usitata est. 

Tiber : eyn tiber fortasse «obscun- 

tas», cf. germ. m. ae. timber ob- 
scuritas. 
I ick mcndose pro ticf scriptum pag. 

139- 
Tief «profundus». 
Tode «mortuus» in liis dictionibus : dcs 



toden hus «sepulcrum». — dcs 
toden huv «tumuius», — des to- 

din bilde «statua sepulcrahs» pag. 
222. 
Tomerelle pag. 224 (respondens glossa 
cum. CUuHydir), cf. germ. med. ae. 
tumbrel et tumerel, in latinitatc 
med. aevi : tumbrellum, francog. 

tombreau. 

Towp germ. taub. 

Trachte : ich trachte «contendo» 

pag. 232. 

Trechtuk : eyn trechtuk pag. 229 

(cum. kirigib) , vide sub eyn 

trechtuk. 
Trege «piger» pag. 135, germ. tragc. 
Treyp : treyp czuzamene «com- 

puht» pag. 234, = trieb zusam- 

men. 
Treke (i. e. trenke) : ich treke 

«poto» pag. 223, tranke. 
Truyre : ich truyre «deplango», 

traure. 
Tuyche ; ich iyn tuyche «intingo» 

ich ein tauche pag. 229. 
Tuyschet «decipit» pag. 224, tau- 

schet. 
Turm : eyn turm «turns» pag. 130. 

Tzwirn «hlum tortum» pag. 132, germ. 

Zwirn. 



356 



u. 



Uf «super», osupra», germ. m. ae. uf. 

Uf gebrah(t) "irntatus.), aufge- 
bracht. 

Uf gepralt «assultum» pag. 22~ , conf. 

germ. med. ae. prellen, gepralt, 

germ. geprellt. 
Uf gitrant «dissutus» pag. 221, auf- 

getrennt. 
Underste «imus» (das iller — sic ! — 

underste), germ. das allerun- 

terste. 
U'gebrant 1. e. ungebrant «quod 

incrematum non est» pag. 22"]. 
Ungeslahte «rudis» in hac dictione : 

eyn ungeslahte man «homo ru- 
dis» p. 228, germ. ungeschlacht. 

Ungestume «importunus» pag. 196, 

ungestiime. 



Ungewittir : ey ungewittir "tem- 

pestas» p. 139, germ. UngCwitter. 

U'gilvkke : ey ugilvkke (ein 

urgilukke) pag. 22^^. Respondens 
glossa cum. CI3TU «campana», germ. 
glocke, cf. m. ac. urglocke, germ. 
Uhrglocke «horologium.» 

U'givelle : ey ugivelle i. e. ein 

Ungivelle «via caesis hgnis impe- 
dita» ibid., germ. m. ae. daz un- 

gevelle. 

Unles (? g. m.. ae. unerlazcn) «neces- 
sario»,vid. resp.glossam cum. alpant 
(mend. pro \::^\ scriptum) pag. 226. 

Uvrge : ich uvrge pag. 228 (respon- 

dens glossa cum. huvarmen «pal- 

lesco»), cf. germ. ich vergeli 

(Uvrge lege : vurge) «evanesco». 



Vachynde «vigilans» pag. 139, wa- 
chend. 

Vadirkeil «caules pennarum» pag. 136, 

Federkiel. 
Valde : ich valde «phco» pag. 230, 
falte. 

Valwit «marcet» pag. t^-] , cf. germ. m. 

ae. valewen. 

\ arbe «color» pag. 18, cf. germ. m. ae. 

varwe. 

Velle : ich velle «faciocadere», perf. 
vellete pag. 18, cf. germ. med. ae. 

vellen. 
Vette : ich vette «contendo» p. 136, 

w^ette. 
Velz : eyn velz «rupes» pag. 136, 

Fels. 
Verlorn : ich bin verlorn «perii». 
Vmiste (i. e. vermiste) : ich v'miste 

uaberravi» pag. 235, Vermisstc, 

fehlte. 



Vil : ich vil «cecidi», he vil «ceci- 
dit» pag. 134, fiel. 

Vilcz bette : ein vilcz bette «lec- 

tus lana coacta factus» pag. 138, 

Filzbette. 
Vingerhut : ey vingerhut «digi- 

tale» pag. 139. 
Vister i. e. vinster «tenebrosus» in 

hac dictione vister antli (i. e. 

antlltz) «vuhus severus» pag. 22%. 
Virdrossiheit «morositas» pag. 225, 

Verdrossenheit. 
Virgeslilch mendose pro virgesHch 

«obhviosus» pag. 139, vergcsslich. 
Virnunft «intellectus» pag. 140, Vcr- 

nunft. 
Vir smete : is vir smete (sic !) 

«hquescit» pag. 229, fortasse legendum 

vir smelzt loco versmilzet. 

Viruluhte (i. e. virvluhte) «execra- 

vit» pag. 135, verfluchte. 



36; 



Virworren «intritatus esti> pa.t,'-. 132, Vorlorn : ich lial) vorlorn "per- 

verworren. didi» pag-. 2,50 (forma verbi franconica 

Vischgarn : das vischfj^arn «retc» pro verloren) . 

pag. 138, — cn vischgarn pag- Vruyst : mich vruyst ofri.^a-o» pag. 



221, Fischgarn. 
Vytur : das vytur «rumis» pag. 230, 

cf. germ. med. ae. uter et iuter. 

Vlam : ey vlam «Hamma» pag. 139. 

VleyS «caro» in hac dictione : en ziytC 
vleys «caro tenella» p. 2^^, Fleisch. 

Vrce : ich vPce, germ. verletze ? 
Vlischin : en vHschin «unguibus 

feritum» pag. 230. 



234, germ. med. ae. mich vriUSCt, 
nunc : fricrt. 
Vsdrikke (sic !) «exprimo» pag. 22^, 
cf. germ. m. ae. uzdringen et UZ- 

driicken. 

Vuge : icll VUge «connecto» in hac 
dictione : ich VUgC das holz 
«fabricor hgna» pag. 140, fiige. 

Vu''ir «ignis» pag. 132, Feuer. 



V6hte(n) in hac dictione: ich habc Viike : ey vQke (i. e. ein Funke) 

gev6hte(n) «pugnavi» pag. 227, 

gefochten. 
Volbrenguge (i. e. volbrengunge) 
«perfectio» pag. 47, Vollbringung. 

Vonartic «inurbanus» pag. 137, un- 

artig. 



«scintilla» pag. 139. 

Vurc(ht): durch vurc(ht) «per 

timorem» pag. 233, Furcht. 

VuvUet : mer vuvllet. 



W. 



Wagat : is wagat «confluctuatur» p. 

230, germ. med. ae. wagen «va- 

cillare», bewegen. 

Wahinde «vigilans» in hac dictione : 

en wahinde man «vigil» pag. 234, 
wachende. 

Wat (i. e. want) "quum» in hac dic- 
tione : wat istu das .... (hodie : 

wann issest du das ....?) «quando 

edis ....?» pag. 2^2, cf. germ. m. ae. 
wante «quando». 

Warfe : ich warfe «jaceo» pag. 227, 
werfe. 

Warm «cahdus» pag. 139. 
W^art «fuit» pag. 137 et passim. 

Wassir «aqua» pag. 140, Wasser. 
Wedele : ich wedele «flabciio refri- 

gero» pag. 222, 230, germ. med. ae. 

wedele. 

Wederspenik fortasse «pertina.x», cf. 

g. m. ae. widerspennik pag. 227. 



Weyde : ich weyde «pascor» p. 231, 

weide. 
Weychsyn: ich weychsyn (forma 

corrupta) «commuto» pag. 221, germ. 
med. ae. wehsele. 

Weniczut (i. e. wenic zunt)«pecca- 

tum haud ita multum», «culpa k-vis» 

pag. 221, wenig Siinde. 
Werdyr: eyn werdir «insuia» pag. 
138,— eyn gros werdir «insula 

magna» pag. 139 (haec glossa in dia- 
lecto tantum franconica occurrit). 

Wi andirs, germ. wie anders. 

W^yerten «hinniverunt» pag. 134, wic- 

herten. 
Wiylche : ich wiylche «marcesco» 

pag. 225, germ. ant. wilchen. 
Wilde «ferus» pag. 225. 
Winde : ich winde «torqueo» in hac 

dictionc: ich wiudc tzwim "^'"'" 



368 



glomero» pag. 132, perf. ich want 
ibid., inf. windin ibid. 

Widel : ich widel (i. e. ich win- 

del) «involvo» pag. 226. 

Wirke : ich wirke «te.xo» pag. 223. 

wirkit «te.xit» pag. 234. 
Wirirte (sic !) «erravit» pag. 222, ver- 

irrte. 

Wirt «erit» in hac dictione : is Wirt 

y lengir y grossir «magis ac ma- 

gis longus et magnus evadit» p. 133. 
Wit «amplus» pag. 139, weit. 



Wo «ubi» in hac dictione : WO mak 

(. . .1 pag. 224, cum. kayda egen. 

Wule : ich wule «excavo», h. l. «ex- 
cutio» pag. 231, germ. med. ae. 

wiiele. 
Des wundes teyl pag. 228. 

Wurst : eyn WUrst «farcimen» pag. 
134 (resp. glossa cum. sohta a verbo 
^•L+5»-u; «farcire» formata est. Cete- 
rum {jci^AM in lingua cag. etiam 
«chartae foHa lusoria» significat). 



Zamenuge «coiiectio» pag. 220, sa- 
menunge : Sammlung. 

Zeczt zich wedir pag. 230, setzt 
sich wieder. 

Zeg : ich zeg (i. e. zenge) «torreo». 
pag. 224, germ. sengen. 

Zelgiret «testamentum» pag. 221, germ. 

med. ae. selgeraete. 

Zeste ex ze ernste contractum «se- 
rio» pag. 138, vid. i. q. praecedit im 

schimpe, cf. ze erneste und ze 
schimphe et in ernest ode in 

schimph in vocab. germ. med. ae. 
Tom. I, pag. 477 (resp. glossa cum. 
CUci sonat). 
Zl pl. pronominis 3. pers., in hac dic- 
tione occurrit : zi kome (i- e. ko- 

men) mit gidragi (i. e. gid- 

rangi) «tumultuose adveniunt» pag. 



221, sie kommen mit Ge- 
drange. 
Ziyget : is ziyget «stiilat» pag. 230, 

cf. germ. med. ae. sigfen. 
Zirpt, cf. g. m. ae. SCrWCn «evane- 

scere». 
Zu praepositio «dis», cf. franc. ZU loco 

zer. 
Zu vellet «dilabitur» p. 221, zerfallt. 

Zucher «praedo», germ. m. ae. zuk- 

cher, ziicker «latro». 

Zucht: di ZUcht «consvetudo» pag. 
220 (quod ad respondentem glossam 
cum., cf. altaicum lang «consvetudo»), 
cf. germ. Zucht, flandr. tucht : mos. 

Zufie : dy ZUfie «sob> in hacdictione : 

dy zuiie gic (gink) czu raste 

«sol ad, occasura decUnavit» pag. 224, 

che Sonne ging zu Raste. 

Zurucke «retro» pag. 134. 



Vide etiam sub cz. 



Mediae et postremae Latinitatis vocabularium, quo eae continen- 
tur voces, quae apud DuCANGiUM et DiefenbachiUiM aut non aut aliter 
descriptae extant aut alio sensu usurpantur.* 



Abscosalia i. t;. absconsalia p. 7. 

Blasmu pag. 10, apud DVCANCJIUM 
«blasma». 

Cognosimentum ibid., itai. «0000- 

scimento». 

Camino, caminaui, camina pag. 

16, apud Duc. «caminus», «caminum» 
i. e. «via», — «caminarius» z= «viator», 
«mercator», ital. «camminare», «cam- 
mino». 
Custura pag. 17, apud DlEF. «consu- 
tura», ital. «costura», vid. infra cho- 

stura. 
Despliceo, displicuj, displaci- 

mentum pag. 21, apud Duc. «dis- 
placentia», et apud Dief. «dispHcere», 
«displacere», ital. «spiacere» (dispia- 
cere). 
DenpingO pag. 21, cf. apud Dief. 
«depingere». 

Dispolio , cUspoliaui , dispolia 

pag. 22, cf. apud Duc. «despoliare», 
sed «dispolium», pl. «dispolia». 

Kstinsi in perf pag. 24, ital. «estinsi». 

Ksio «e.Keo» ibid. 



Espedicio pag. 25, cf. apud Duc. 
«espeditamentum». 

Espendo, — espensa ibid., cf. apud 

DlEF. «expendere», «expensa», ital. 
«speudere», «spesa». 

KcUSSO, eCUSatio ibid., apud 

Duc. «excussare». 

Kracturo in imp. (sic !), — fratura 

pag. 27, ital. «frattura». 
Fragellum i. q. «tlagellum» pag. 28, 

cf. «fragellare» in dialecto Januensi. 
GenufieSSO pag. 29, apud Duc. «ge- 

nuf!L;\us», ital. «genuliesso». 
Garbellus ibid., cf. apud Duc. «gar- 

bellare» i. q. «cribro succernere», 

«purgare». 

Guarnimentum ibki. apud Dlc. 

«gvarniamentum», ital. «guarnimento». 

Graytaroria ibid. 

Honero pag. 30, cf. apud Duc. «ho- 

nera«. 
HodoratuS ibid. «odoYatus». 
Intiatura ibid., ital. «enfiatura». 
Lusinga pag. 34, ital. «lusinga». 
LanpUS pag. 35, «lampas». 



'■' In hoc vocabulario voces non ordine alphabetico, sed uti in cod, leguntur, 
secundum paginarum- tenorem digestae sunt. 

24 



3/0 



Manleuatio pag. 35, apud Dlx. «ma- 

nulevatio», sed «manlevare» i. e. «fide- 

jubere». 
Mirun pag. 36, «mirum». 
Masticum ibid. «mastiche». 
Machino pag. 3;, cf. apud Dlx. «ma- 

chinatus» i. e. «fractus», «contusus». 
Montanea ibid., apud Dlx. «monta- 

nia » . 
Gragnora pag. 40, apud Duc. «grag- 

nola», ital. «gragnuola». 

Obsculo, obsculaui, obscula, — 

obsculum pag. 41, cf. apud 

Drc. «osculare» pro «osculari». 

Otriamentum pag. 42, cf. apud Duc. 

«otriare» i. e. «concedere», «permit- 
tere», vel «obtinere« et «impetrare» ex 

gallico otroier. 

Pundus p.ig. 43, «pondus». 
Proferta ibid., ital. «profferta». 

Perdimentum pag. 44, itai. «perdi- 

mento», cf. apud Duc. «perdita». 
Puntura ibid., ital. «puntura». 
Raxonj pag. 49, cf. apud Duc. «raso- 

rium», ital. «rasojo», vid. infra ra- 

sorius. 

Rigamentum ibid., apud Dief. «ri- 

gamen». 
Retifico ibid., cf. apud Duc. «retife.x». 
Seruicium pag. 53, «servlclus» apud 

Duc. 
Sonum pag. 54 pro «sonus». 

Sompnio, sompniauj, sompnia 

ibid., cf. apud Dl'C. «sompneia» et 
apud DiEF. «sompniare», — SOmp- 
nium ibid., quod voc. etiam apud 
DiEF. occurrit. 

Scritura pag. 55, cf. apud Duc. 

«scrituarius», ital. «scrittura». 
SpuatiU ibid., cf. «sputum». 
Scrolo, SCrolauj pag. 56, cf. apud 

Duc. «excrolare», ital. «scroUare». 

Siuoro^ sivorauj, siuora, — siuo- 



rellum ibid., cf. apud Duc. «sibu- 
lare», ital. «sibilare». 

Suferta ibid. 

Saltun pag. 58, i. q. «saltus». 
Tintor pag. 59, cf. apud Duc. «tin- 
toria». 

Tronituu ibid. 

Turpidum ibid., cf. apud Duc. «tur- 
pido». 

Torceo v. texeo pag. 60, cf. apud 

DlEF. «torcere». 

Tuscio, tusciuj, — tuscius ibid. 

Volia pag. 62 «volutatio». 
Oneste pag. 6g pro «honeste». 

Pauchum ibid.,apudDiEF. paucum. 

Prestiter ibid., cf. apud DlEF. «presto», 

ital. idem. 
Recie pag. 70, fortasse «ad modum 

retis». 
Retunde ibid., cf. apud Duc. «retun- 

dus». 
Cellum pag. y8, apud Duc. «celum». 
Prina pag. 82 «pruina». 
Rosata ibid., ital. «rugiada». 
Rassus pag. 84, cf. apud Duc. «rasum». 
BozUS pag. 84, i. q. «crudus». 
CotUS ibid., ital. «cotto». 
Abbedo pag. 86, pro «albedo». 
Curticia ibid., cf. apud. Duc. «cur- 

tare». 
TrauerSUS ibid., cf. apud DUC. «tra- 

versum». 
FrisCUS pag. 87, vid. apud DlEF. 
SichuS ibid., apud DlEF. «siccus». 
BahieatUS ibid., cf. apud Duc. «bal- 

neare». 
Veterus ibid., ital. «vetero» (vox an- 

tiqua). 
PrestUS ibid., cf. apud DlEF. «presto», 

cf. etiam prestiter. 
Deshgatum pag. 88, cf. apud Duc. 

«desligare». 
Mondus ibid., ital. «mondo». 



.3/1 



PocllUS ibid. «locus acclivus», «campus 

intcr montesi). 
FoSSatUS ibid., cf. apud Duc. «fossa- 

tum». 
Fangun ibid., cf. apud Duc. «fani,^a», 

«fangusii, ital. «fango». 
Rumcnta in sign. terrae pag. 89, cf. 

apud Duc. «rumentumii, «rumentaii 

diverso sensu. 
Erbagium ibid. «pratum», cf. hanc 

ipsam glossam in sensu judiciario 

apud Duc. 
Fondus ibid., cf. apud Duc. «fondora». 
PratO pag. 90, cf. apud Duc. «pratoran, 

ital. «prato». 
Planura ibid., cf. apud Duc. «planu- 

riuniii, ital. «pianura». 
Carubius ibid., apud Duc. «carubiumii, 

«carubeus». 
MarpiuS ibid., i. q. «malleusii, vid. 

marcius. 

F^OXmu ibid., i. q. «fornaxii, vid. infra 

fosina. 

Sulfain' ibid., cf. apud DlEF. «sulfuri>, 

vid. sulfaru. 

Bancherius ibid., apud Duc. «ban- 

charius», ital. banchiere s. ban- 
chiero. 

Balancie ibid., apud Duc. «balanciaii. 
Papirun pag. 91, cf. apud DiEF. «pa- 

pirium». 
Pignate ibid., cf. apud Duc. «pigna- 

torius», ital. «pignatta», «pignatto», 

i. e. «olla». 
Cucharo ibid., apud Duc. «sucharum», 

ital. «zucchero». 
Gingalel ibid., apud Duc. «gingiber», 

ital. «gengiovo». 
Canella ibid., ital. «cannella», germ. 

zimmt. 

EndegO ibid., apud Duc. «endegus». 



EncenSO pag. 92, cf. apud Duc. "in- 

censerium», ital. «incenso». 
Ganofanj ibid., ital. «garofano», «ga- 

rofoloii, i. e. «caryophvllum». 
Fusti ibid., cf. apud Duc. «fustum». 
Mastic ibid., vid. masticum, apud 

DlEF. «mastiche». 
Bracile ibid. »lignum rubrum ad tin- 

gendum». 
Alume ibid., apud DlEF. «alumen», 

ital. «alume». 
Chadi . . ibid., cf. apud DiEF. «can- 

dire» pro «condire», ital. «candito». 
Bonbeciu ibid., apud Duc. «bombi- 

cinum». 
Titua ibid., apud Duc. «tutia». 
Mana ibid. pro «manna». 
SpicuS pag. 93 «spica nardi». 
Chibebe ibld., ital. «zlblbbo». 
Borana ibid. «borax» (borax aut mine- 

rale est, aut factitium). 
Cardomonio ibid., apud Dief. «car- 

domoniumi), ital. «cardamomo». 
Confeti ibid. «conditum subigendo» 

confectum», ital. «confettiii. 
Mortahs pag. 94, cf. apud DiEF. in 

novo glossario''' «mortaliolum ». ital. 

«mortajo». 
Piston ibid., ital. «pistone». 
Sedacius ibld. «cribrum», apud J_)lEF. 

«sedazius». 
BuSOre ibld. «pyxis», «arcula», apud 

Duc. «bussola», ital. «bussolotto». 
Sachetl ibid., apud Duc. «sachettus», 

ital. «sacchetto». 
Aloepaticu ibid. «medicamentum ex 

aloe confectum». 
Rosato ibid., apud ])uc. «rosatus», 

ital. «rosato». 
Bocelh ibid., apud Duc. «bocellus», 



Francofurti, ]^6j. 



24' 



(ibocella», id est «lagena», gall. "bou- 

teille». 
Citoaia. ibid., ajDud Duc. «citocaria», 

herba, quae cito purgat ventrem. 
Cominum pag. 95, apud I^IEF. ..cu- 

minum», ital. «comino». 
Cenapio ibid., apud Duc. «senapium». 
Corallo ibid., apud Duc. et DiEF. 

«corallus», ital. «corallo». 
DragantO ibid., apud DlEF. «dragan- 

tum», ital. «dragante». 
Armoniaco ibid., cf. «armeniacum» 

i. e. malum armeniacum. 
Serapin' ibid., cf. apud Dief. «sera- 

pen». 
Ladano ibid., apud DlEF. «ladanum», 

ital. «ladano». 
Mumia ibid. genus quoddam antidoti. 

N. sarche i. e. nuces sarche 

ibid. «nuces Indiae». 

Oleum susima ibid. 

RecpXlQ ibid., gallice «reg-lisse». 
Sandalo ibid., apud Duc. «sandalum», 

ital. «sandalo». 
Smirra p. 96, cf. apud Duc. «smyrna», 

apud DlEF. in novo glossario «smirna», 

gr. aa-J pvr,:. 
Turbiti ibid., apud DlEF. in novo glos- 

sario turbit. 
Verderamo ibid., ital. «verderame». 
Specie ibid., apud Duc. et DlEF. « spe- 

cies», ital. «specie». 
Sulfaru ibid., apud Duc. «sulphurium», 

cf. sulfain'. 

Anquun(ze) ibid. «incus», ital. «an- 

cudine». 
Tenagie ibid., cf. apud Duc. «tenagla». 
Turchese ibid. «forceps». 
Latonum pag. 97, apud Duc. «lato- 

nus», Venet. «laton», quod Mediolani 

«loton» sonat. 
Curtcllum ibid., apud Duc. «curtel- 

lus», ital. «coltello». 



Fosina ibid., apud Duc. «fusina», i. e. 

«forna.x ad fusuram metallorum», cf. 

supra «fo.xinu». 
Mantexi ibid. «follis», ital. «mantice». 
Buffeti ibid., apud Duc. «bufetum» 

i. e. «abacusi», ital. «butfetto». 
Carbonum ibid. «carbo». 
Lauello ibid., apud Duc. «lavellum», 

«lavellus», ital. «lavello». 
AqUUS ibid., apud Duc. «aqus» i. e. 

«acus». 
Dial ibid., apud Duc. «digitale», ital. 

«ditale». 
Aei^nine ibid., vid. «ai/ninus». 
Vulpe ibid., ital. «volpe». 
Vai ibid., apud Duc. «vairus», «vairum». 
Scoyroh ibid. «sciurus» (varietas nigra). 
Zebehn pag. 98 «mustela zibellina», 

apud Duc. «zebelinus». 
Martori ibid. «mustela martes», apud 

Duc. «martures», cf. apud DlEF. in 

novo glossario «martarus», ital. «mar- 

tora». 
Foyne ibid. «mustela foina», cf. apud 

Dcc. «foini» i. e. «pelles mustelinae». 
Lupi ceruerij «felis lyn.x», cf. apud 

Duc. «lupa cervalis». 

Vulpe de are ibid. «canis Corsac» 

(nomen kirghisicum). 

Gati pauh ibid. 

Gati Spuci ibid. «ihis». 

MoticiQ ibid. (respondens glossa cum. 

eric pantheram significare videtur). 
.iVfayto ibid., cf, apud Duc. «affa». 
Ermehnus ibid. «mustela erminea». 
Pena ibid., vid. apud Duc. «idem, ni 

fallor, quod pelhcia». 
Pichu ibid. «uhia». 
Burdu ibid., apud Duc. «burdus» i. e. 

«sutor vestiarius». 
Butana p. 99 «nodus», ital. «bottone». 
Bachairanj ibid. genus panni cras- 

sioris. 



37^ 



T^CSna ilji<l. "suluiln», it.-il. (clcsina». 
Sohl il)i(l . ;i]ni<l Duc. ((S()l(>;n), ital. 

((sohni. 
Becunie ibid., cf. apud DiC. <(bccuna», 

«bccuncs»), vid. bcCllS. 
Monta.ninC ibid., apud Duc. ((mon- 

tnnina», cf. ital. «montone», vid. 

monton. 

Stiuali ibid., ital. stivalc, cf. infra 

stiuales. 

ArP^ortre ibid. «pars posterior calcci», 

cf. infra algorgC. 
AuanpC ibid. «pars anterior calcei» 

(avan pe). 

Asia ibid., cf. apud Duc. «acia». 
Manayra pag. loo, apud Duc. «ma- 

nara», «manaria». 
Vcrina ibid. «terebra». 
Marcius ibid., apud Duc. (cmartus», 

ital. «martello», cf. marpius. 
ConpaSSUS ibid., ital. «compasso». 
Yona ibid. «instrumentum, quo fabri 

lis^narii radunt vel laevigant». 
Macia ibid., gallice «maillet», cf. ital. 

«macia». 
Rasorius ibib., cf. apud Duc. «raso- 

rium», vid. supra rOXOriJ. 
SpegiuS ibid., apud DlEF. «speculum», 

ital. «specchio». 
Lanccta ibid., apud Duc. (danceola», 

itnl. «lanciuola». 
Manoale pag. lOi, apud Duc. ((mn- 

nuale». 

Atrementum ibid., cf. apud Duc. 

«atrementarium». 
Ponzon' ibid., cf. apud Duc. ((ponzo- 
nare», ital. «ponzare». 

Tenperatorium ibid., cf. apud Duc 

«temperare» i. e. «scalpere», — «tem- 
perat» — yXJ-f:; /.iXaaov, ital. «tempe- 
rino». 
Catreda ibid. pro «cathedra». 



Spatius ibid., cf. npud Duc. «spa- 

tharius». 
Pomeleius ibid., vid. «pomcllus». 
Ccnsarius ibid., cf. npud 1)1 c.: «Stat. 

Gcnucns. lib. 6. cnp. 17 : De Censa- 

riis ct corum ofticio». 
Capelerius ibid., ital. «cnppellnjo». 

Curtelerius ii)id., vid. supm cur- 
tellum. 

Sapa pag". 102, apud Duc. «sappa» i. e. 

«muri fundamentorum effossio», — 

«saparare». 
Chazola ibid., cf. apud Duc et DlEF. 

«casula», ital. «casella», cf. etiain apud 

Duc «cazola». 
Maton ibid., apud Duc «matonus», 

ital. «mattone», cf. infra matonj. 
Cholor ibid. «color». 
Penellli ibid., ital. «pennello». 
Colla ibid., apud Duc «cola», gr.-z/jXkcL. 
Stecha ibid., cf. apudDuc «stechata», 

ital. «stecca», «steccata». 
Scupa pag. 103, cf. apud DlRF. «scoba», 

apud Duc «scopa», ital. idem. 
Furatia ibid., cf. apud Duc «fogascia», 

ital. «focaccia» (hung. pogacsa). 
Radis ibid. «radix». 
F^rexeterius ibid. «spiculorum fabri- 

cator». 
Tesitor ibid. «textor», ital. «tessitore». 
Tugularius ibid. ((joculator», cf. apud 

Duc «jocularis», «joculnrius». 
TanburluS ibid., cf. apud DUC «tam- 

bor», galL «tambour». 
Caramella ibid. «bucina». 
Nachara pag. 104, npud DUC «na- 

cara» tympani specics, ital. «nac- 

chera». 
Gazayra ibid. «delectnmcntum». 
IBeffa ibid. «jocus», ital. «beffn», «beffe», 
e. g. in hoc proverbio : «a chi tocca il 
danno, non mancano lc bcffe», cf. 
etiam «buffn». 



374 



Gabon ibid., cf. apud Duc. «gabeo» 

i. e. «homo jocosus». 
Rofiana ibid., cf. apud Dlx. «rufiana». 

ital. «ruffiana», vid. infra rofian. 
Imperatris ibid. «imperatrix)). 
ScrauUS | ibid., apud Drc «sclavus», 
Scraua j ital. «schiavo». 

Caparrum pa^-. io6, apud Drc. «ca- 

parra», ital. idem. 
Canauu ibid., cf. apud Dlc. «canava». 
CamutU ibid., cf. apud Drc. «camuz- 

zum». 
DugUS ibid. «noctua», ital. «dugo». 
Fustaney ibid., cf. apud Duc. «fus- 

tana», «fustanium». 
NachuS ibid. «herba moschata», cf. 

apud Duc. «nachum». 
NasiciuS pag. 107 «vestis serica auro 

te.xta». 
Risun ibid., apud Duc. «risus», apud 

DlEF. «risum». 
Stamega ibid. «vellus», cf. apud Duc. 

«stamegna», oall. «etamine». 
Scamandio ibid. fortasse «caseus 

siccus». 
Pialon ibid., ital. «piallone». 
Tornay ibid., ital «tornio» s. «torno» 

i. e. «tornus». 
Sandenis ibid. fortasse ital. «sandale», 

«sandaloD. 
Saye Canis ibid. fortasse ital. «saica» 

i. e. «lembus» (hun.o-. sajka). 

Tella ibid. «tela», — tella de Cap 
ibid., — tella Astexane ibid. 
(Asti), — tella Ostume ibid. 

(Ostuni). 
VellutUS pag. 108, apud Duc. «velu- 

tus», ital. «vclluto». 
CamOCatuS ibid. «pannus Damasce- 

nus», hung. kamuka. 

Tasta ibid., ital. idem. 
Cremixi ibid., cf. apud Duc. «creme- 
-xile». 



Gamelin ibid. «fuscus». 

Afiori ibid. «vermiculatus», cf. ital. 
«affiorato». 

Tela fabriane ibid., cum. et pers. 
aracli, - — tela crue ibid.,cf. apud 

Duc. «crude». 
Robm ibid., apud Dlx. «robinus». 
Balaxius ibid., cf. apud Duc. «ba- 

lascus». 

Smeradus pag. 109, cf. apud Duc. 

«smeraldus». 
Diamante ibid., apud Duc. «diaman- 

tes», ital. «diamante». 
Unicum ibid pro «unicum» i. e. sunio». 
Topatiun ibid., apud Duc. «topa- 

sium». 
Tin"cheyse ibid., apud Duc. «turche- 

sius», ital. «turchese». 
Jaspidun ibid., apud DiEF. «iaspis», 

ital. «jaspide». 
Sardoniu ibid., cf. apud DiEF. «sar- 

dis», «sardius», «sardus», ital. «sar- 

donico». 
Calcedoriu ibid., cf. apud DlEF. «cal- 

cedonius». 
Amatista ibid., apud Duc. «amathis- 

tus», ital. «amatista». 
Melon'pag. iio «mala». 
Celabrum pag. m «cerebrum», ital. 

«celabro» (antiqua vox). 
Forcella ibid., ital. idem. 
FigatUS ibid., apud Duc. «fegatum». 
Pulmon' ibid., apud DlEF. «pulmo», 

«pulmon», ital. «polmone». 
Budellum ibid., apud Duc. «budellus», 

ital. obudello». 
Veletrun pag. 112 «membrum virile». 
Testiculum ibid., apud DlEF. «testi- 

culus», ital. «testicolo». 

Petenigiu ibid. 

BrachiuS ibid., apud Duc. «brachium». 
Brion' ibid. «ossum clunium". 
PulciuS ibid. «pulsus». 



375 



Po(l(?S ibid. (i]iodcx». 

Cosia pag. 11,5, 'ipiitl Duc. «cossiaii, 

ital. «coscia». 
Gailigia ibid. «cubitus». 
(jratis pe(_lis ibid., cf. apud Drp.i-. 

«cratis». 
ChalchaneUS ibid., apud Dief. «cal- 

caneus». 
Solor pag. 114 «soror». 
TenerilS ibid. «gener», ital. «genero». 
Nora ibid. «nurus». 
InginioxUS pag. 115, apud Duc. «in- 

geniosus». 
PrestuS ibid., cf. apud DlEF. «presto», 

ital. idem. 
Destrus pag. 116, cf. apud Duc. «de.x- 

trus», «destrus», ital. «destro». 
Senes ibid. pro «senex». 
Mentecatus ibld., ital. «me^^tecatto». 
TicfnoSSUS ibid,, apudDlEF.«tignosus». 
Guercius ibid., ital. «guercio». 
Auogulus ibid., apud Duc. «avoculus». 
RangUS pag. 117, ital. «ranco». 
MuSUS ibid. «nasutus», cf. apud Duc. 

«musum», «musus», ital. «muso». 
CrastatuS ibid. pro «castratus». 
Rofian ibid. «scortator», vid. supra 

rofiana. 

RogOSUS ibid. «rugosus». 
Dispositus ibid., fortasse pro «indis- 

positus» vel «male dispositus» scriptum. 
Gibbus ibid., apud Duc. «gibbosus.. 
VanaglorioSSUS ibid., apudDuc. «va- 

nagloriosus». 
InicUS ibid. pro «iniquus», ital. «iniquo». 
Curpabilis ibid. pro «culpabiHs». 
Gaibus ibid. «extraneus», cf. arab. 

gharib. 

Bellun pag. 118 pro «bellum». 
Insegna ibid., cf., apud Duc. «insigna» 

i. e. «vexillum». 
Guayta ibid., cf. apud Duc. «gaita» 

i. e. «excubiae», «vigib). 



KrexctUS il)id.,vid. in vocabulario cum. 

suIj voc. sirdac. 

Coyracia ibid., cf. apud Duc. «cui- 

rena», «cuirenia» i. e. «thorax bubali 

corio sine manicis», cf. etiam «cura- 

cia», «curazia», ital. «corazza». 
Colaretu ibid., cf. apud Duc. «colla- 

retus» ornamentum colli. 
Cervelera ibid., apud Duc. «cervella», 

«cervelleria» cassidis species, quae su- 

perioris capitis partem operit, ital. 

«cervelliera». 
Coyretu ibid. «vestis militaris ex anu- 

lis ferreis conserta», cf. COyraCia. 
Seichere ibid. «lorica». 
Spata ibid., apud Duc. «spatha», ital. 

«spada». 
Gra(diuS ibid. pro «gladius». 
Krezia ibid. «sagitta», ital. «freccia». 
Lanzia ibid., apud Duc. «lancea». 
Paretis pag. 119 pro «paries», ital. 

«parete». 
Chanchauus ibid., vid. in vocabulario 

pers. sub voce banucsa. 
AgUtUS ibid., apud Duc. «acutus» i. e. 

«clavus». 
Lectuin ibid. pro «lectus». 
Penna ibid. «vestls pelHcea». 
Pomellus ibid. «nodus», quod ad for- 

mam, cf. ital. «pomello». 
Chostura ibid., apud Duc. «custuria», 

ital. «costura», vid. supra CUStura. 
Septa ibid., apud Duc. «setta», ital. 

«seta». 
Colupna ibid., cf. apud Duc. «colum- 

pniatus» columnis exornatus. 

Matonj ibid., vid. matou. 

XectUS ibid. pro «tectum». 

Balcon' ibid., cf. apud Duc. «balco- 

nes» et «balconum». 
AxmixiU ibid. «vestimentum« (.^ cf. 

camisium»). 
CamiXia ibid. «camisia». 



3/6 



BraS^a ibid., cf. apud Duc. «bracae». 
Corigia ibid. «corrigia». 
Scarsella ibid., ital. idem «crumena». 
Fazolun pag-. 121, apud Drc. «fazo- 
letum», ital. «fazzoletto». 

Patava}^ ibid. 

Stiuales ibid., cf. supra stiuale. 

Algoro^e ibid., cf. supra argorge. 

Stralera ibid., «fascia cruralis». 
Besatie ibid., cf. apud Duc. «besaccia», 

«besacia» mantica duas habcns peras, 

ital. «bisaccia». 
Vezia ibid. «tubus». 
Brageius ibid. «adstrictorium lorum 

caligarum», cf. apud Duc. «brag^e- 

rium», vid. supra braga. 
ParaSO ibid., ital. «parasole». 
Copa^ ibid., cf. apud Duc. «coperta». 
Stregia pag-. 122 «strigilis ferrea, qua 

equum radunt», ital. «stregghia». 
CapistrUS ibid. «capistrum». 
Brilla ibid., apud Duc. «briHa» ha- 

bena, ital. «briglia». 
P'finelli ibid., cf. apud Duc. «perii- 

nelH». 
Trauce ibid., cf. apud Duc. «traucis». 
Redena ibid. «habena», cf. apud Duc. 

«reda», ital. «redina», cum. tlXgm. 
GrupUS ibid., cf. apud Duc. ogroppus». 
Pola ibid. «fimbria», «fibra». 
Arzonu ibid., apud Duc. «arzonus» 

equestris sellae arcus. 
vStreve ibid.. apud Duc. «streva» sta- 

pes, quo quis in equum tollitur. 
Ardiiomis ibid. (dingula fibulae», ital. 

«ardigHone». 
Posna ibid. «postilena». 
Bastun ibid., cf. apud Duc. «bastum» 

cHteHae. 
Torcius pag. 123, apud Duc. «torcia», 

ital. idem. 
Straponta ibid. culcitrae species, ital. 

«strapunto». 



Cosin ibid., apud Duc. «cosinium». 

Lenteamina ibid. «Hntea». 

Culter ibid. «lodix». 

Sclavina ibid. species lodicis grossa. 

Tapitum ibid., cf. apud Duc. «tape- 

tum». 
Fiela ibid. «fiola». 
CiatUS ibid. «cyathus». 
Mesinaba ibid., fortasse idem, quod 

ital. «mezzina» urccus. 
Tefania pag. 124 «discus», cf. ital. 

«tafferia». 
Cazia ibid., cf. apud Duc. «capsa». 
Plgnata ibid. «vas coquinarium», ital 

«pignatta». 

Bradale ibid. «tripus». 

Tianus ibid. «vas grande Hgneum», 

cf. apud Duc. «tj-na», «tina». 
Fogorarius ibid., cf. apud Duc. «fo- 

culare», ital. «focolare». 
Cinere pag. 125, apud Duc. «ciner», 

ital. «cenere». 
Ranpm' ibid. «uncus», ital. «rampino». 

respondens tamen glossa pers. trul- 

lam significat. 
Taliatoius ibid. «discus», cf. «talia» 

apud Duc. 
Scortia ibid., cf. apud Duc. «scorcium» 

corte.x. 
Celexia ibid., apud Duc. «cerasia», 

«ceresum», ital. «ciriegia», «ciHegia». 
Poius ibid. «pirum». 

Po. cogognum ibid., pirum co- 

COmum in Hnea sequenti «malum 
cydonium», «pirum cydon». 

Soseyna ibid. «prunum», cf. olcum 

SUSima, fortasse vox pers. Xaauc^. 
MlsmiS pag. 126 «malum Armeniacum», 

ar. mismisun. 

Zebibum ibid., ital. «zibibbo». 
Datillum ibid., ital. «dattero». 



111 



Amindllla ibi<l. «amyclalum», itnl. 

«mandola». 
Cocomarum Ibid. .(cucumis.), ital. 

«cocomeroD. 
Papauarum ibid. «papaver». 
Cetronum ibid., cf. apud Duc. «cet- 

rinus» pro «citrinus». 
Limoni ibid., npud Duc. «limoncsi., 

ital. «limonc... 
Festechum ibid., ital. «pistacchio... 
Melonum ibid., ital. «mcllone». 
Spinatium ibid., apud Duc. «spina- 

chium... 
Pctroscmulum ibid., cf. apud Duc. 

«petrosillum... 
PortuS pag. 127, fortasse mendose pro 

«porrus» scriptum. 
Merezana ibid., fortasse «convolvulus... 
Gea ibid. «beta... 
Caull ibid. «caulis... 
Aleum ibid. «alliuni». 
Cepe ibid. «cepa» (apud Plinium). 
Rafanum ibid., cf. apud Duc. «rapha- 

nus» rapae genus, 
Afancia ibid., vid. in vocabulario pers. 

sub V. chasuir. 

FeniculuS ibid. «foenlculum». 
Buraxia Ibid., cf. apud Duc. «bu- 
rancxa» species vitis. 

P. saluaticus i. e. porcus s. pag-. 

128, cf. ital. «salvatico». 
Troya ibid., cf. apud Duc. «truia» sus, 

ital. «troja». 
Vacha ibid., cf. apud Duc. »vache- 

rius». 
Monton ibid., cf. apud Duc. «monto- 

nina», ital. «montone», vid. moilta- 

nine. 

Craston ibid. «aries». 

Becus ibid., vid. becunic. 

Capretus ibid., cf. apud Duc. «cap- 
ritus». 



«(•h'phasi., ital. «ele- 



gamclla ibid. «ca- 



Alofans ioid 

fante». 

Gamellus, - 

melus». 
Dracon ibid. «draco», ital. «drag-one». 
Uncia ii)id. «panthera», apud D.ANTE 

«lonza ». 
Bufarus ibid.. apud Duc. «bufalus» 

bubalus, ital. «bufalo», «bufolo». 
Daynet p. 129, cf. apud Duc. «dayna», 

ital. «daina», — «daino». 
Bixia ibid., ital. «biscia». 
Cinzare ibid., ital. «zanzara». 
Agla ibid. «aquila». 

Falchon ibid. «falco», ital. «falcone». 
Astor ibid. «astur» accipiter major, 

ital. «astore». 
SparueriuS ibid., apud Duc. «spar- 

varius» .species accipitris, ital. «spar- 

viere», «sparviero». 
Terzororius ibid., ital. «terzuolo». 
MismerlhlS ibid., ital. «smcrlo». 
Voltor ibid. «vultur». 
Cuictora ibid. «noctua», ital. «civetta». 
Ocha pag. 130 «occa». 
Galum ibid. «o-alhis». 
Pulastrum ibid. «pullaster», apud 

Duc. «pullastra». 
Pielfalchus ibid. «avis parva nigri 

coloris et crista praedita», pers. et cu- 

manice SOUgUr. 
Paon ibid. «pavo», ital. «pavone», «pa- 

one». 
Faxan ibid., apud Duc. «faxanus». 
RosignoluS ibid., ital. «rosignuolo». 

Papagaxius ibid.,ital.papagallo»,hisp_ 

«papagajo», ar. vjtAJ. 

Cardarina ibid., cf. apud Duc.«carda», 

ital. «cardellino», «carderello». 
Erbegia pag. 131, ital. «erbaggio». 
Brenum ibid. «pulegium». 



3/8 

Segara ibid. «secalei', ital. «segala», et cum. paleam significat, cf. kaz. 

«segale». Solo, cf. etiam cum. suluc. 

Asonzia ibid. «adeps». MacegU ibid., fortasse ital. «magengoi), 

Speuta ibid. «zea», ital. «spelda», sic in Italia superiori, maggese in 

apud Dante «spelta». Respondens Toscana. 

vero glossa suulu in columna pers. 



INDEX NOMINUM PERSONARUM, 
QUAE IN PROLEGOMENIS OCCURRUNT. 



Abcji Esra pag. LXVI. 

Abiilfeda pag-. xxxiil. LV. LXXXVi. 

Abtil Ghdzi pag. xv. xxxvi. Lxxiv. 

Aoicas Sylv. pag. xi.ii. 

Agafhangelus pag. Lix. 

Agathias pag. LXXil. 

Akus dux pag. xxxvi. 

Alaeddin Seich pag. Lxxxix. 

A/be?-icus pag. XLii. LXXix. 

Mir A/i Sir pag. LXXXIX. 

A/p Ars/an pag. Lxvi. 

A/thabarz pag. Liv. 

Anibu/tan ibid. 

An/n/iantis Marce//if/us pag. xxx. LVii. 

LXX. LXXXVIII. 

Ansiz ibn Abik pag. LXVI. 

Aranka pag. xi. 

Arbuz pag. Llll. 

Aristote/es pag. \. 

Arpad dnx Hungarorum pag. XI. 

Arpa// pag. Liv. 

Asce//i7/us pag. xxxv. Lii. 

Asinius Quadratus pag. Lxxi. 

Bacco pag. xil. 

Bajai/ pag. LXII. 

Gabr. de Bd/int pag. XXXIX. XLVI. 

Stepl/. /la///'os pag. XLIII. 

Barhebrae/is pag. LXI. LXXllI. 



Basi/ios Apokapios dux pag. Lxxvil. 

.^rt/z^ pag. XXXV. XL. 

Steph. Beegzai/ pag. Liv. 

.Si?/?'^ ibid. 

Be/a IV. rex Hung. pag. xi. xxix. XL. 

LXVI. LXXIX. LXXXI. LXXXII. 

Be/chi pag. Lxxvi. 

Vinc. Be//oz'acensis pag. xil. 

Bench pag. x.xix. 

BencJ/e ibid. 

yoj-. Ben/?'6 pag. Lxxx. lxxxi. 

^^.i'^ pag. Liv. 

Betlei/ pag. xxix. 

Bicke// pag. LXI. 

O. j5/rt2^ pag. XVII. XVIII. XIX. xxvii. 

XXX. XXXI. XXXII. XXXIII. XXXIV. 
XXXIX. XL. L. LI. LV. LXVIII. LXXI. 
LXXXVIII. XC. XCII. XCIV. XCVI. XCVII. 
XCIX. C. CIII. CV. CXIV. CX^I. 

Bochou pag. XXIX. 
BoJ//is/aincs Ba/bi//i pag. Lxvi. 
BoJes/aus pag. LXX. 
Bo/defi pag. Liv. 
Bonfinius pag. xxv. lxxxvi. 
Bonifacius IX. pag. LXXXi. 
NikepJioros Bosoniates pag. Lxxvii. 
O. BbJ/t/ingk pag. xxiii. Lii. xci. 
xcvi. 



38o 



Ma?-f. Brnninvnn pag. XXXV. XLII. 
XLIII. 

Brosset pag. xxvill. 
Byk pag. LIV. 
Byter pag. Lill. 



Dizabul pag. LXXV. 

Du Cange pag. xvin. xxvii. xxxv. cxxi. 

Dugotiics pag. XLlli. XLIV. 

Du Chesnie pag. LVii. 

Duzalpes pag. LXiii. 



Capelli pag. iv. 

Paulus Cassel^. LX. LXXlli. Lxxxvili. 

Carolus I. pag. Liv. 

Casfrenus pag. xxv. xxxil. 

6^^or^-. Cedreims pag. xxxiii. xxxiv. 

XXXVr. LXIII. LXXVI. LXXXV. 

CJialcondylas pag. LXill. 
Chaniaz pag. Liv. 
Chareth ibid. 
R. Cha^dai pag. LXXll. 
Chatharch pag. Liv. 
Chertan pag. Llil. 
Choha pag. Liv. 
Churchy pag. Lin. 
Chyta ibid. 
Chytvach pag. Liv. 
J/. 7'. Cicero pag. iv. 
Claudianiis ibid. 

Cotonmjiusrex Hung. pag. Xi. Lxxxiv. 
Atexius Conmenus pag. Lxxxv. 
yl«//<r Conrnena p. xxv. xxxiil. LXXXV. 
Constanti7ius Dukas pag. LXXVil. 
Constantinus Porphyrogenitus ^^. xxviil. 
XXIX. xxxni. x.xxiv. lxv. lxxiii. 

LXXXVIII. 

Hier. Cornaro pag. ii. 

Cornides pag. ix. x. xi. xiii. xxv. xxvi. 

LII. LXIV. 

.V^^/;. Corradus pag. iv. 

P^/jr/ de Courteitte pag. xxil. xxviii. 

XXXVI. XLVIII. LII. XCIII. CIII. 

Cun7tinghani pag. LXViii. 
CyroIta7ias pag. LXi. 

D' Avezac pag. xxiv. 

Delislius pag. Xli. 

Diefe7i1iacJi pag. xxvii. xxxv. cxxi. 



Edrisi pag. Lxvi. Lxxxv. 
Eghisa pag. LXXI. 
Eldad ha Da7ii pag. LXXil. 
Elias pag. LXil. 
Elisabetha regina pag. LIV. 
^//rt^Z' pag. LXXIV. 
Ephorus pag. LVi. 
i^r. Erizzo pag. il iv. 
Evagrius pag. LXI. 



Georg. Fejcr pag. xxv. XL. XLi. xlii. 

LXXXIII. 

^i/z/. de /vV/c//^ pag. vii. cxxii. cxxvili. 

CXXXI. 

Fraeh/i pag. XL. LXiv. LXXiv. 
Frcdericiis II. imp. pag. LXXXll. 
7. /v/r-v/ pag. LXXII. 



Ge7igiz (Gi7tgiz) pag. xxxv. XL. 

Georgitcs episc. pag. XLl. 

Georgius interpres pag. LV. 

Atit. Gevay pag. XLiv. 

Aug. F. G/rorer pag. Lxxvii. 

Glycas pag. i.xxxv. 

Nicephorns Gregoras pag. Lxx. i.xxxiv 

Gregorius IX. pag. LXXIX. 

Grigororvitsch pa?,. xxx. 

Guariniondo pag. lil. 

Giibul pag. Liv. 

Guiardus de Laiidinio pag. lAii. 

(>V/// pag. XXXIX. XL. 

.S7(?//!. de Gydrfds pag. xxv. Liii. 

Lilius Gyraldus pag. iv. 

Gyula du.\- pag. xxix. 



3«! 



/fdltoinis paL^. xii. 

/faiiiincr Purgsfan (JdJuriiiics lih. baro 

(k) pa.c;-. XXIV. I.XXXIX. 
ffaiii:, pag. LXViii. 
Har/cavy pag. LXXii. LXXiil. LXXiv. 
Enier. Heiiszlmann pag. xxxviii. 
Herodohts pag. xxxviii. LVi. lix. lx. 

LXI. 

Hindoglu pag. xcii. 

Petr. Hispatius pag. v. 

Hoiiicrus pag. vii. 

Hoiioriiis IV. pag. Li. Lil. 

Q. Horatius Ftaccus pag. v. 

Horiiiayr Hortenburg (hsLVo) pag. Lxxxi. 

Attitius Hoi tis pag. Vll. 

/"^/r. Horvdt pag. x. xxix. 

Pautus Hunfatvy pag. xxv. LX. LXii. 

LXXXI. LXXXIlI. LXXXIV. 

Htirz pag. Liv. 

Jaiiiuto pag. LiV. 

Japza ibid. 

y<()/z Lasta pag. Lxxiv. Lxxxi. 

^<^« Fostan pag. LXiii. 

7''''/^. Jerney pag. xxv. xxxvi. xxxviii. 

XXXIX. XLIII. XLIV. XLV. XLVI. XLVIII. 
LI. LII. LV. LVII. Lxi:*:. LXXXI. Lxxxn. 

Jfiarcassius pag. LXii. 
Abbas JoacJiiiiius pag. iv. 
Joannes diaconus pag. LXV. 
Jordanis pag. Lxii. L. LXXV. 
Joscpfius rex Chasariae pag. LXXll. 
Josepfius ben Gorion fjosippon) pag. 
LXXII. LXXIII. LXXIV. 

Jsofi pag. Llli. 

Jstvdnji pag. XLll. 

y/^^ pag. Llll. 

Frater Jtcliamts pag. XL. XLi. Lxxvi. 

LXXXI. LXXXII. 

Justinus pag. LVI. LXVll. 
Juvenatis pag. xxxviil. 
JwacJian pag. Liv. 



Vinc^ Kadlul)J<:o pag. LXIX. 

KaJJien pag. Liv. 

Kara Attufean pag. xcvi. 

Karach.inuni pag. i.iv. 

KarJa ibid. 

Kazvini pag. Lxv. i xxiii. i.xxiv. lxxv. 

Keldecfi pag. i.iii. 

KesJceiie pag. Liv. 

Keyan ibid. 

Kiepert pag. i.viii. LX. LXlii. Lxix. 

7/^/. KlaprotJi pag. XIV— xxvil. pag. 

XXXIV. XXXV. LXIV. LXXXVIII. XCIX. 

C. CXIV. CXVII. CXXI. CXXIX. 
Ferd. Knauz pag. XV. 
^«^. Koltar pag. IX. xiii. 
Principissa Kottzoff Alassatsky (Dora 

d'Istria) pag. Xlll. 
RJieinJi. KoJiJer pag. LXIX. 
Kucfimeg pag. liii. 
Kumcfieg ibid. 
Kunife pag. Lxxiv. 
Kurnian pag. i.iv. 
Kutfien dux Cumanorum pag. XXIX. XXX. 

XLl. LIII. LXXXl. 

fvystre pag. Liv. 

Sanc. Ladislaus pag. xi. xxx. xxxvi. 

XLI. LXXVIII, 

Ladislaus IV. rex Hung. pag. xxxiv. 

LI. LXXXI. 

Larzan pag. Liv. 

Laurentius de villa Bylok pag. xxix. 

Leibnitius pag. viil. ix. XLii. 

LeleweJ pag. Lxxxvi. 

Ltidovicus I. rex Hung. pag. LXV. 

Magar pag. Liv. 
ALangu pag. xxxviii. 
ALangutati pag. XV. 
HLantJiuJa pag. Llii. 
JHaria regina Hung pag. LV. 
Maria Tfieresia regina Hung. pag. IX. 
XLIII. 



382 



Martialis pag. xxxviil. 

Marfifiez pag. Lxxxvi. 

Masudi pag. Lxxvi. 

Matthias Corvinus rex Hung. pag. Lxiv. 

LXXXVI. 

Mena/it pag. xxviii. 

JMeiiinski pag. xcii. 

Mencken pag. XLli. 

Mesrop pag. Lxxi. 

Loni. Alichele pag. ii. 

Fr. Aliklosich pag. xxxil. 

MirchoTid pag. LXl. Lxxiv. 

Mokzun pag. LIV. 

iv-. Molino pag. ii. ill. iv. 

Fr. Moresifii pag. ii. iv. 

Mordtmann pag. LXi. LXXi. 

jMortu7ius pag. LV. 

Moses Choretiensis pag. LXXl. LXXXViii. 

Muhannnedus II. pag. Lxxxv. 

Muratori pag. Lxix. 

^-i^. Mussafia pag. cxxii. cxxiii. 

Max. Milller pag. xxv. 

y«/^. Xani pag. ill. 
NapoIeo7ius I. imp. pag. xiv. 
Crtr. 7v'. Xeu/7ia7iti pag. xxiv. xxv. 
At?^ du.x de Sudal pag. Lxxxii. 
Noghai dux pag. xxxv. 

Hyaci/ithus Od/yjva/isius pag. LXXIX. 

Oghuz pag. LXili. 

Oghuzalpes ibid. 

r/?. D'Oksza ibid. 

AViC. Olahus pag. XX ix. 

Olaka pag. Liv. 

Olivieri pag. LXil. 

Oppert pag. Lxviii. 

Origenes pag. Lix. 

i^r. Ottrokocsi pag. xxv. 

dzbeg pag. xxxix. XL. 

yVzc. de Paganica pag. V. 
Parabuch nobilis cumanus pag. Liv. 



Fra Pascal de Victoria pag. Lxxxvi. 
Frater Paulus hung. pag. Lxxix. 
Ti-^/^. Pesaro pag. III. 
Rabb. Petachja pag. Lxvi. 
/v'. Petrarcha pag. ii— ix. xv. xxiv. 
XXV. XXVI. LXXXVIII. CXXVII. cxxix. 
Photius pag. LVii. Lxvii. 
Pistor pag. Lxxviii. 
Plancarpinus pag. xii. xxviii. xi.ii. 

LII. LXXXV. 
Pli/lius pag. LVII. LVIII. LIX. LX. LX 

LXIII. LXVIII. LXXIV. 
Poggius pag. VIII. 
Po/ttpejus Trogus pag. LVi. LXI. 
.■i. i^ i^o// pag. XXV. 
Georg. de P/y;>' pag. xi. xill. xxv. 

LXIV. LXXVIII. LXXIX. 

Priscus pag. xxx. 

Procopius pag. LXI. LXXill. 

Prosp. Aquita/ius pag. V. 

CI. PtoIc//iaeus pag. xill. LXiv. ixvii. 

Radevicus pag. Lxix. 

PadlopT ■ga.g. xxiii. LXix. xci. 

Radvd/iszky (B. baro de) pag. xxxix. 

Georg. Rawlinsoti pag. Lxviii. 

Odoricus Ray/ialdus pag. Lxxviii. 

Rei/iaud pag. xxxiii. 

Resideddi/i pag. LXiii. i.xxiv. 

Guid. Respi/tia/itcs pag. vi. 

Magister Roberfus pag. xxvili. Lxxix. 

Rob. Roeslerius p. xxv. lxxvii. lxxxvi. 

LXXXVII. xc. 
Rogerius pag. xii. XLi. Lxxxi. 
Rubruquisiics pag. xil. xxix. xxxv. 

XXXVIII. XXXIX. XL. LXXXV. 

Rubynus pag. LV. 

Sa^adia pag. LX. 

SaIo//ioti re.x Hung. pag. LXXVll. 

Salvi pag. XV. xvi. xxvi. 

Fr. Sa/isovi/ius pag. lll. 

Sbigneus pag. Lxx. 



383 



Gnin. ScJinft pag. XIV. XV. xxxvii. 

XXXVIII. 

Car. JitL Schrlkr pag. cxx. cxxi. 

ScJinuiiidtiter pag. xxxvi. XLI. 

Sigerius pag. vii. 

Sigisntu7idits rex Hung. pag. xi.l. XLii. 

Corit. De Siiiioni pag. vii. cxxil. 

Siiiatrokles pag. Lxvi. 

Magister Sixtus pag. LV. 

Spergilus Gainbellattts papiensis pag. vi. 

Stephantis II. pag. XLI. 

Stephantis V. pag. xxix. xxx. l.iv. 

Strabo pag. i.vi. LVii. LXi. i.xvii. Lxxiii. 

LXXIV. 

Stritterius pag. xxix. 

Svafophik princeps Kiewensis p. Lxxxiv. 

Stirgian nobilis cuman. pag. Lxxxv. 

Joh. Szegedi pag. Lxxxvi. 

Aron de Szilddy pag. xxx. XLi. 

Joh. Sylitzes pag. Lxvi. 

Taine dux pag. Lxxxv. 

Tastra pag. Liv. 

Tatdr pag. XLi. 

Teleki ("Josephtis comes de) pag. x. 

Gabriel Terbolcs pag. XLlll. L. 

Teridates pag'. Lix. 

Tescench pag. Llli. 

Jos. Teutschius pag. Lxxx. 

Theodoricui episc. pag. Lxxviii. Lxxix. 

LXXX. 

Thcophaites Byz. pag. LVII. LXVI. I.XVII. 
LXX. LXXI LXXIII. 

Theophylactus Simocatta pag. LXi. Lxii. 

LXIII. LXXI. 

Thoinas episc. pag. LXXix. 
Ihuniitann pag. ix. XLlll. 
Joh. de 'Thurocz pag. xxix. xxxvi. XLi. 

LI. LXXXI. LXXXV. 



Tiinon pag. l.xxxvi. 
Tiiiiur pag. LXXXIX. 
Toinasini c\)\sc. pag. i. iv. viii. ix.xv. 

XXVI. 

Turduh pag. Liv. 
'Turtul pag. Liii. 
Tzetzes pag. Lix. 

'Jos. Valentinelli pag. Vlli. xiv. 

Arin. Vdmberi pag. xxxvi. xxxvii. 

XXXIX. XLIir. XLV. XLVI. XLVII. XLVIII. 
XLIX. L. LXXXIX. XCVII. C. CV. 
CXII. 

Steph. Varro pag. ix. XLlli. Lxxxill. 

Joli. Veludo pag. xiv. 

Petrtis Vesconte pag. LXXXVI. 

Petr. Victorius pag. iv. 

Arn. de Villa Notia pag. v. 

P. Virgilius Maro pag. v. 

For. Ulntus abbas pag. ll. ili. v. viii. 

Uiiiul pag. Liv. 

Vsetioldus pag. Lxx. 

Vtillers pag. LXIX. 

Uz pag. Lxxxiii. 

Uzaeus pag. LXXXiil. 
Uzur dux pag. xxxiv. 

J. B. Weiss pag. LXXVll. 

Maur. Wickerhauser pag. Lxxxix. 

Zaduk pag. Liv. 

Zakaran ibid. 

Zanetti pag. i. xii. xiii. 

Zichy (comites) pag. LIII. 

Zokan pag. Liv. 

Ztiagan ibid. 

Zudak ibid. 



384 



INDEX NOMINUM PROPRIORUM, 
QUAE IN DUOBUS EXCURSIBUS EXHIBENTUR. 



Asclepiades pag. 236. 

Athenaeus ibid. 

Gah. de Bd/iiit pag. 2}^-/ . 

O. de Bdhttingk ibid. 

'■Jos. Budenz ibid. 

Aug. Gis. Busbequius pag. 239 — 244. 

Carulus Mag. pag. 243. 

Pav. de Courteille ibid. 

Daniet proph. pag. 236. 

Diodoriis ibid. 

Jac. Griniin pag. 242. 



Haupt pag. 241. 

Molla Iszha/c pag. 237. 

Massinann pag»". 241 — 243. 

yi?^. Moindr pag. 244. 

Oedipus rex pag. 236. 

Procopius pag. 244. 

Rad/off pag. 237. 

Ci-zr. '7?^/. Sc/iroer pag. 241 — 243. 

Siinson judex Israelitarum pag. 236. 

Sop/ioc/cs ibid. 



ADDENDA ET CORRIGENDA. 



PROLEGOMENA. 



Pag. xiii, lin. i^ pro Ptolomaei lege : 
Ptolemaei. 

Pag. XV, lin. ultima pro indulguit lege : 
indulsit. 

Pag. XXIX, post lin. 5 adde : cl. GuiL- 
JELMUS SCHOTT de origine voc. cha- 
gan ita opinatus est : DasWort f/'c?'ycA-'/, 
chaghari (woraus kdaii, chanj habe 
ich in Zusatzen und Berichtigungen zu 
meiner Abhandlung iiber das finnisch- 
tatarische Sprachengeschlecht (Monats- 
bcricht der Berl. Akademie von 185 1, 
S. 439) vermuthungsweise auf einc 
Wurzcl des Spaltens, Trennens zuriick- 
gefiihrt, da diese Wurzel auch schhch- 
ten , entscheiden bedeutet, und die 
Haupthnge der tatarischen Volker nach 
oberstem Richteramt benannt sein 
konnten» (vid. Z. d. D. M. G. tom. 
XXXIII, fasc. III, pag. 541). 

Pag. XLI, lin. 25 pro eccelsiasticarum 
lege : ecclesiasticarum. 

Pag. XLV, lin. ult. pro vcrro lege : vero. 

Pag. XLVIII, lin. 6 pro cumanicam lege : 
turcicam. 

Pag.LVl, innota.Hn.paenuk. proMElNCKE 
lege : Meineke. 



Pag. LVll, lin. 7 pro 'rHEOPHANUS lege : 
Theophanes. 

Pag. LXlii, Hn. 5 post «nominabant» adde: 
Rabb. autem Kapsali (natus 1490, 
obiit circa annum 1550) in suis chro- 
nicis etiam Hungaros «Ugri» Hunga- 
riamque «Ugriam» nominabat, vid. dr. 
Sam. Kohn dissert. ,,Heber kiUfor- 
rdsok" etc. (Tort. tdr, anno 1880, 
fasc. I, pag. 113), — lin. 21 post «di- 
citur» adde : Cl. Vamrery in disserta- 
tione «Die Sprache der Turkomanen 
und der Diwan Machdumkuhs» de 
Turcomanis ita scripsit : Die Jomuten 
und Goklens, Tschaudors und ImraiH's 
bewohnen allerdingsschon seit undenk- 
lichen Zeiten die Ostkiisten des Kaspi- 
sees, eben so wie Sariks, Salor und 
Kara Turkomanen schon unter den 
Samaniden, wohl nicht ihre heutigen 
Wohnsitze, aber das nur etwas ostli- 
cher liegende Steppengebiet zwischen 
Andchoi und Belch inne hatten ; auch 
der Umstand, dass dic zeitgenossischen 
Schriftsteller beide Abtheilungen mit 
dem Namen Guz oder Guzz bezeich- 
nen, spricht fur Stammgemeinschaft, 



CODEX CUMANICUS. 



386 



doch ob dieses als unbandige Noma- 
den geschilderte Volk durch die eth- 
nischen Umg-estaltungen, welche die 
Islamisirung Centralasiens her\'orgeru- 
fen, in die nachsten Sandregionen des 
nordhchen Irans eingedrungen, oder 
ob es daselbst schon in der vorisla- 
mischen Periode ansassig war, lasst 
sich nicht sicher bestimmen (Z. d. D. 
M. G. tom. XXXIII, fasc. III, pag. 
387, vid. etiam Nyelvt. Koz. tom. XV, 
fasc. I, pag. 2). Dialectus Tjrkoma- 
norum, uti in dissert. cit. cl. Vamhery 
luculenter demonstravit, magnam cum 
dialecto Selgukiensi similitudinem prae 
se fert, originalem tamen hujus dia- 
lecti indolem cumanicae similem fuisse 
ob causas allatas mihi persvasum est. 
Pag. LXIV, Un. 18 post «dicit» adde : 
Am.miaxus Makcellixus (nat. anno 
330 post Ch.) libro XXXI historiarum 
«Chunorum.) mentioncm injecit (cap. 
VIll), ad hoc nomen Jo. AuG. Wag- 
XER in commentario annotavit : «nihil 
variant veteres Hbri.» POMPOXIUS 
Mela (chorographiam Claudio reg- 
nante annis 41—54 post Ch. scripsit) 
lib. I, cap. XIII, ita dicit : «interiora 
terrarum multae variaeque gentes ha- 
bitant, Gandari, Pariani, Bactri, Sub- 
siani, Pharmacotrophi, Chomarae, C/io- 
aiiia7ji, Ropanes, l^ahae super Sc}-- 
thas Scytharumque deserta» etc. Ncm- 
nulli vero codices loco Choamani 
«Comani» habent, sic cod. Paris. num. 
4832, duo Vaticani, cod. Pragensis 
litt. P designatus. Parianos cum Par- 
nis vel Aparnis apud Ptolemaeum ean- 
dem significarc gentem eamque Ava- 
rorum esse certum est. Ammianus 
Marcellixus 1. scquenti Chionitas 
simul cum Eusenis memorat : '^Tatnsa- 
por refert ad regem, quod CoxSTAN- 



TIXUS pacem postulat precativam ; 
dumque ad Chionitas et Eusenos haec 
scripta mittuntur, in quorum conliniis 
agebat hiemem Sapor, tempus inter- 
stitit longum» (XVI, 9, 4). Cl. KlE- 
PERT Eusenos illos cum U-siiin s. 
U-siin scriptorum sinensium eandem 
csse gentem asserit (cf. etiam nomen 
Ho-su, de quo paulo infra mentio erit), 
quod nomen sane cum Uzorum idem 
est. Apud Kazakos hujus nominis ve- 
stigium adhuc viget, una enim eorum 
tribus eaque major Ueisiin nominatur. 
AM^riAXUS Marcellixus in sequen- 
tibus dicit Sapurem II. cum Chionitis 
foedus fecisse eosque in oppugnatione 
urbis Amidae egregios habuisse so- 
cios : «rex cum Chionitis et Gelanis 
(? male ssriptum pro Eusenis) omnium 
acerrimis bellatoribus pignore icto so- 
cietatis rediturus ad sua, Tamsaporis 
scripta suscepit, pacem Romanum prin- 
cipem nuntiantis poscere precativam» 
(XVII. 5, i), — «Persae omnes mu- 
rorum ambitus obsidebant ; pars, quae 
orientem spectabat, Chionitis evenit ; 

meridiano lateri sunt desti- 

nati ; tractum servabant septentrionis 
Albani ; occidentali portae oppositi 
sunt Segestani, acerrimi omnium bel- 
latores» (XIX, 2, 3). Cl. Tomaschek 
libro «Centralasiatische Studien» in- 
scripto de nomine Chionitarum ita 
scripsit : «Dass die Chionitae kein 
anderes Volk sind als die Chunni, 
fljvvo'. der klassischen Autoren, die 
Xcojvv'. oderXojvv' desTHEOPHYLAKTOS, 

die Huna der Maha-bharata, 

und die Hiong-nu oder Hiiin-yo der 
sinischen Annalen, darf ebenfalls nicht 
bezweifelt werden ; aus den letzteren 
erfahren wir, dass die Nordliche Horde 
der Hunnen im fallrc 90 n. Chr. grosse 



3«7 



Nii'dcrla^H'n L-rhiclt und i^t'Z\vunL^cn 
wunli' westwarts zu zichcn ; das l.and, 
wclches sie fortan bewohnte, hiess Yue- 
pan {v^]. tiirk. (j^LjLj yaban «desert, 
plaine vastc ct non cullivccn) und er- 
strcckte sich von dem Flusse I-li (i. e. 
caAjI) bis zum Aral (.i^ens U-siun se- 
cundum scriptores sinenses prope flu- 
men I-li 1 abitabat). Weiter gci^en West 
war das Land der Yan-tsai' oder 
A-lan-na {\\Xy.v'y. oder 'AXajvo-. des 
PlOLEM.) und reichte bis Ta-Tsin oder 
an die Grenzen des romischen Rei- 
ches ; es enthielt «Sumpfe, die weder 
Ufer noch bestimmte Grenzen habeni>, 
und besass Stadte, welche von zahl- 
reichen Kaufleuten besucht wurden. 
Mit den A-lan-na kamen die Hun- 
nen in Conflict, und es heisst der 
Cen-yii der Hunnen habe den Konig 
A-lan-na getodtet. Ammian und die 
abendlandischen Chronisten gedenken 
der Hunnen erst seit 375, und berich- 
ten als abgeschlossene Thatsache, 
dass die Hunnen «pervasis Alanorum 
regionibus» dies Volk sich untcrwor- 
fen und zur Waffengenossenschaft ge- 
bracht hatten ; dass diese Thatsache 
schon lange vorher eingetreten war, 
schHessen wir daraus, das bereits 
Ptolemaeus in bedeutungsvoller 
Nachbarschaft der europaischen Ala- 
nen die \oij'/o'. anfiihrt, wiihrend die 
Weltkarte des AuGU.STUS die Hunnen 
noch in ihren alten innerasiatischen 
W^ohnsitzen angesetzt hatte (Chunni 
Scythae bei JuL. Honorius und Ethi- 
CUS ; vgl. Orosius II p. 21 Hav. : 
«a fontibus Ottorogorrae usque ad ci- 
vitatem Ottorogorram inter ChiiiDios 
Scythas et Gandaridas mons Cauca- 
sus»). Gewiss wird sich die Hunnen- 
macht auch siidwarts, gegen Khwa- 



rizni und Soghd, sicghaft geaussert 
haben. l^cwcis hiefiir die Thatsache, 
dass sowohl die Ephthaliten iiberein- 
stimmend Hunnen genannt werden, 
als auch bci Cosiiias jene Indoskythen, 
welche nach deiu Yue-ti das Indus- 
gebiet besassen. Vcm dcn Hunnen- 
abtheilungen, gegen welche die Sas- 
sanidenkonige einigemalc mit Gliick, 
meist aber ungliickHch gekampft ha- 
ben, begegnen am haufigsten die Na- 

men Ouv/oi Kao'.ar|VO'! und 

OuvvoL KtoaptTai \ letztere fiihren diesen 
Namen entweder von ihrer turbanahn- 
Hchen Kopfbekleidung (•/.■oap'.;* rXkrjt 
fja^-.Xt/cb; ov za; Ttapav Hesych. ; hebr. 
keter, armen. khojr) oder etc» (Mar- 
TIALIS Parthos in versu seq. cpilea- 
tos» nominavit : 

«x\d Parthos procul ite Pileatos» 
(Lib. X. Epigram. 7) et ThurOCZI 
Cumanos pecuHares pileos gessisse 
diserte dicit : «Philippus Firmanus 
sedis apostoHcae legatus advenit, qui 
barbas radere, crines detrijncare, con- 
tra morcs Hungaricos et pileos Cuma- 
nicos, quorum usus in Hungaria iam 
in consuetudine habebatur, abiicere de- 
mandabat», vid. Chron. Hung. Part. 
II. Cap. LXXX). Vid. «Centralasiati- 
sche Studien» (Viennae, 1877), pars 
prima, pag. 91—94- 

Pa<'-. LXVII, Hn. 10 pro Ptolomaeus 
lege : Ptolemaeus. 

Pag. LXX, Hn. 24 pro Teophanks lege : 
Theophane'^;. 

Pag. LXXI, Hn. 10 pro Partorum lege : 
Parthorum. 

Pag. LXxni post «Nomenclaturam» adde : 
Harkavy pro trnTl formam D^lin 
habet, quod nomen Taurorum (Tajpo-.) 
esse dicit. 



25- 



388 



Pag. LXXVII, lin. 27 pro Transsilvaniam 
lege : Transilvaniam. 

Pag. Lxxxiil, lin. I pro III lege : IV, — 
lin. 12 pro Transsilvania lege : Tran- 
silvania, — lin. z'^ post «passim» adde : 
In Hungaria etiam nomina Cumano- 
rum Ogguz, Oguz, Guz, Guze et 
GUZEY occurrebant, quarum formarum 
prima jam in litteris regis GliZAE II 
de anno 1151 allegatur : «Heynricus 
comes curialis dispensatorem Abbatis 
nomine Ogguz accessiri fecit et illum 
comminando, ut iussui Regis satisfa- 
ceret, misit» (Codex diplom. Arpadia- 
nus continuatus. Pestini, 1860. Tom. I, 
pag. 61). Forma Oguz in litteris regis 
Stephani V. de anno 1272, die 21 
IMartii occurrit, vid. locum litt. se- 
quentem : «Contulimus eciam quandam 
terram sepedicto monasterio(deChuth), 
Oguz uduornici nostri in Strigonio, 
prope sanctum Michaelem existentem, 
cum uineis et terris arabilibus, quas 
idem Oguz possidebat» (Monumenta 
ecclesiae Strigoniensis. Strigonii, 1874. 
Tom. I. pag. 594). Formae tandem 
Guz, GuzE et GuZEY in litteris regis 
Andreae II. de anno 1211 extant, 
quibus monasteriumTihanyiense funda- 
vit, vid. locum litterarum sequentem : 
«Uduornici de Mortus hij sunt filii Ka- 
rachun, Pota cum liliis suis, Thomud et 
fihi eius, Guz, Beke et frater Thomud» 
etc. (Cod. dipl. Arp. cont. Tom. I, pag. 
119). Formae GuzE et GuzEY in his 
litteris paulo infra allegantur. — Scrip- 
tores sinenses gentem Guzzorum Ho-su 
nominabant. 

Pag. LXXXIV, lin. 17 post «viget» adde : 
Nomen Jassonum cl. Tomaschkk in 
libro supra citato cum Ephthahtarum 
idem esse recte opinatus est de hac 



re ita scribens : «Wir wollen uns hier 
nicht in weitlauhgen Untersuchungen 
ergehen, welche von den iiberUeferten 
Namensformen, ob arab. Haital (pl. 
Hayatila), oder armen. Hephthal, The- 
tal , oder byzant. 'Ivi0a)a-a'. AjjoeAo', 
oder sin. Ye-tha, Yi-ta, Ye-yi-ta, I-ta 
den Vorzug verdiene und was dann 
die urspriingliche Bedeutung gewesen 
sei, wir konnen aber nicht verhehlen, 
dass uns alle diese Formen wie eine 
Erweiterung, eine voUere Aussprache 
des alteren Yue-ti oder 'laito'. vorkom- 
men, und dass nichts wider die An- 
nahme spricht, dieser alte Name sei 
auf die neuere Schichte der Hunnen 
iibergegangen, wie denn auch die si- 
nischen Annalen bemerken «les Ye-tha 
sont de la race des grands Yuei-si» 
(Nouv. mel. asiat. I, p. 240, 243). 
Vid. Centralasiatische Studien, I, pag. 

94> 95- 
Pag. Lxxxvil, lin. 2^ pro armenicam 

lege : armeniacam. 
Pag. LXXXIX, lin. 17 pro selgukienis lege : 

selgukiensis. 

Pag. xc, lin. 16 pro soIHcite lege : soli- 

cite. 
Pag. XCVI, lin. 14 pro praecedem lege : 

praecedentem. 
Pag. XCVII, lin. 26 pro h lege : ch. 
Pag. XCVlil, lin. 12 et 18 pro —. lege : ^. 
Pag. cxiv, lin. 29 post «(pag. 151)» adde: 

Vide etiam textum symboH Nicaeni 

cumanicum. 
Pag. cxvil, lin. antepenult. pro -^^j^^ 

Pag. cxix, lin. 24 pro zoncki lege : zonchi. 
Pag. cxxiv, lin. 19 pro literarum lege : 

litterarum. 
Pag. CXXVI, lin. 6 pro maximum lege : 

maximam. 



389 

Pag, CXXIX, lin. 19 pro papai^^iUi U'ge : Pag- CXXX, nota i pro ni'gligentim lcge 
psittaci, — lin. 21 pro proI:)and lege : ncgligentiam. 

probandi. 



CODEX CUMANICUS. 



Pag. ], lin. ^ pro utin lege : utina. 
Pag. 12, in col. cum. pro secundo 3 lege : 4. 
Pag. 13, in nota 5 pro usurpator lege : 

usurpatur. 
Pag. 18, in nota 4 pro praecedendi lege : 

praecedenti. 
Pag. 25, in nota 3 pro executio lege : 

excutio. 
Pag. ;^2, in note 3 post «or» punctum po- 

nendum est. 
Pag. ^^, lin. 17, 18, 19 pro iiiecosfer,,, 

costen, becost lege : inecofteii, coften, 

becoff. 
Pag. 38, in nota 2 pro fonnatum lege : 

formata, — in nota 6 praep. «cum» 

delenda est. 
Pag. 48, in nota 3 pro ocurrere leg^e : 

occurrere. 
Pag. 49, in nota 5 voc. «pro oaspas aut 

forte» — delenda sunt. 
Pag. 55, in nota i pro fuisset lege : erat. 
Pag. 58, in nota 2 «praep. cum et lin. 7 

(sic !)» — delenda sunt. 
Pag. 59, in nota i pro littera lege : lit- 

teram. 
Pag. 64, in nota 2 pro C/f i^^)y^ l^^fte : 

Pag. 6g, lin. 2 columnae lat. pro omnio 

lege : omnino. 
Pag. 73, lin. I col. lat. pro gto lege : gto. 
Pag. 75, in col. cuman. pro eyger lege : 

eygir. 
Pag. 81, lin. I co. pers. pro rc/(^«/ lege : 

rabio. 
Pag. 82 in continuatione notae praec. 

pag. pro gilar lege : gtar. 



Pag. 83, in c(^l. cum. pro tertio <://c//lege: 

cat. 
Pag. 87, in nota 8 pro ses lege : tes. 
Pag. 92, lin. ult. pro inaciis lege : luacis. 
Pag. 94, in nota 6 pro C/^jf lege : w^j. 
Pag. 95 in col. cum. ordo vocabulorum 

a voc. choligian usque ad v. cJinlaf 

ita restituendus est, ut cJioIigian la- 

tino galanga, yag lat. oleum oliue, 

gulaf yage lat. oleum rosatum, cJiox 

yagi lat. oleum nucis, cJiuIaf lat. rosa 

respondeat. 
Pag. 99, lin. 4 pro bacJiiranj lege : ba- 

cJiairanJ. 
Pag. 102, in nota 12 pro cum lege : per. 
Pag. 104, in nota 4 post «vilis, e» — 

adde : , voc. pers. originis. 
Pag. 106, lin. II voc. jtz^v/ per errorem 

typographi e linea sequenti huc trans- 

latum est. 
Pag. 115, Hn. 8 post «pulcer» (sic !) de- 

lendum est. 
Pag. 116, in nota 11 pro touuc lege : 

touluc. 
Pag. 117, in nota 2 pro 3 lege : 2. 
Pag. 120, in nota 10 pro significa lege : 

significat. 
Pag. 127, lin. 9 pro refanum lege : ra- 

fanum. 
Pag. 131, lin. 2 in columna pers. et cum. 

pro nogJiuc lege : nogJiut. 
Pag. 139, in nota 4 pro Jcergusniesi lege : 

Jiorgusmesi, — in columna i, lin. 13 

pro steft lege : steft. 
Pag. 140, lin. ultima pro papagallum lege : 

psittacum. 



39« 



Pag. 141, in nota i pro eligete lege : eli- nota 3 pro sownc lege : snwnc, — 

gite, — pro lingva lege : lingua. — nota 14 pro 24 lege : 14. 

Pag. 143, in nota 8 post «ad similitudi- Pag. 165, lin. 2 pro keleleppem lege : 

nem» adde : cf. etiam pers. ULo «si- keleppeni. 



milis», 
silva. 
Paof. 14^, in nota 



in nota 10 pro sylva lege : 

145, m nota 5 pro j-^'>-J lege : 
wAJiLj, in nota 14, pro v_a-Lu( lege : 

Pag. 146, in nota 14 pro extemitas lege : 

e.xtremitas. 
Pag. 148, in nota 8 pro ^vLmLaJjJ lege : 

Pag. 150, lin. 15 pro sylva lege : silva, 

— lin. 17 pro pingvedo lege : pin- 

guedo. 
Pag. 151, lin. II pro scriptum lege : 

scripta, — lin. 28 pro pingvedo lege : 

pinguedo, — lin. 31 siglum c delen- 

dum est. 
Pag. 152, in lin. paenult. pro mendosa 

lege : mendose, — in nota ante Vid. 

lege : i . 
Pag. 153, in lin. i pro impingvatur lege : 



Pag. 167, nota 18 pro Jasuchyn^- lege : 
Jazuchyng. 

Pag. 169, nota 10 adde : Ceterum abbre- 
viatura nie et «Messiam» significare 
potest, quod si ita esset, et abbrevia- 
tura praecedens loco idoneo e.xtaret, 
— nota 14 adde : Cstusni^s sagittin 
etiam meditationem de cruciatu Chrisit 
(nedan cstus tbsdi) significare potest, 
quo casu sequentes formae verbi loco 
tertiae pers. num. sing. mendose in 
num. plurali primae personae positae 
essent. 

Pag. 170, nota 11 pro langvidus lege : 
languidus. 

Pag. 171, nota 7 adde : vel fortasse tige- 
7iek tage, kayseni ((corona spinis con- 
serta, quam» etc, quae interpretatio 
mihi alteri praeferenda esse videtur. 



Pai 



lin. 



pro ca/i lege : san. 



lin. 24 pro tit/ernie lege : tilernie. 
impinguatur, — lin. 10 pro impingvari P^&- ^/-V "o^a 4 pro distinguntur lege 



lege : impinguari. 

Pag. 155, lin. 15 post ((apparet» adde : Hoc 
aenigma sane zaTa Tr// cLptovctav dictum 
est, — lin. 25 pro derivatum lege : 
derivata. 

Pag. 156, lin. 7 pro pingvetdiunem lege : 
pinguetudinem, — lin. 2-1 post ,,ciktd" 
adde : Tentoria Turkomanorum nigri 
coloris cl. Vamp.erv in dissertatione 



distinguuntur. 
Pag. 176, lin. 4 pro q lege : q. 
Pag. 177, lin. 5 siglum 3 delendum est, 

— lin. 7 pro 2 lege : 3. 
Pag. 182, nota 7 pro cLo lege : cLof. 
Pag. 183, lin. 9 in columna dext. siti 

(?==sen) fortasse in conne.xu cum se- 

quentibus glossis job sdngd7icd legen- 

dum est. 



de hac gente, quam nuper edidit, P^g. 184, nota 2 pro aeterum lege : aeter- 



optime descripsit. 
Pag. 161, lin. 8 pro ganda lege : anda, 

— lin. 1 1 pro indus " leofe iutdus- 
Pag. 163, nota 2 pro denotatum lege : 

denotata. 
Pag. 164, nota i pro c)Lc\U) lege : CJLo\o, 



^iUi^No et sequentia 



num. 
Pag. 185, nota 8 

vocabula hujus notae delenda sunt. 
Pag. 186, nota 4 post (datinis» adde : ita 

e. g. in hymno Fortu7iati ((de passione 

Domini». 



391 



Pa<^-. 189, lin. 4 intcrpr(>tationis latinar 
pro pmisit lege : pmisit. 

Pao;. 197, nota 7 post vt>» ctc. dclendum 
est. 

Pat;-. 198, nota 3 pro ab les^e : de, — in 
eadem nota post Heiligeiistein adde : 
cf. etiam formam gichov pag-. 158. 

Pa_i;". 201, lin. 15 interpretationis latinae 
post «dei» (sic !), — post «fta» (sic ! 
pro factus) delenda sunt, tota i_tjitur 
interpretatio hujus strophae sequens 
est : «Ave mysterium ejus totum quae 
scivisti, quae Dei in te facta opera 
narrare scivisti, Apostolis scire fecisti». 

Pag. 203, lin. 2 strophae 3 pro soyur- 
gaiiiiiak lege : soyiirgaiiiak. 

Pag. 206, lin. I. pro bsin lege : bsiii. 

Pag. 207, lin. 8 textus cum. pro kniias 
lege : kuias. 

Pag. 208, lin. 5 pro haec lege : hae. 

Pag. 209, nota 5 pro sangvis lege : san- 
guis. 

Pag. 210, lin. 2 intcrpretationis lat. post 
«redemptos» (sic !) delendum est, — 
nota I pro lO*^}^ l^ffG : icJD «J. 

Pag. 211. nota 5 pro ^^waw* j" legc : (j«%J'. 

Pag. 214, nota 6 pro deminutivum et de- 
min. lege : diminutivum et dimin, — 
lin. 9 pro exstat lege : extat, — nota 
7 pro sangvinem lcge : sanguinem, — 
post «interpretantur» adde : Ceterum 
haec dictio etiam «sanguine tuo pec- 
cata nostra lavemus!» significare po- 
test, vid. cag. ^LojJ, — nota 11 pro 
langvor lege : languor. 

Pag. 215, lin 6 pro sduncliidi\^%^e : soun- 
cJiiiii. 

Pag. 216, nota 14 post sdrga comma de- 



lendum est, — nota iG pro kuyo lcge : 
kuyov. In fine hujus notac addc : Ce- 
terum kertek etiam thalamum et kuyov 
sponsum significare potest, quo casu 
dictio kertek acmey esikini kuyov cikfi 
ad hunc moduni vcrtenda esset «tha- 
lami portam sponsus ne aperiens qui- 
dem exivit», cf. sequentem psalmi ver- 

sum : : nn^ Hnx-a-^:' t^ti^^h 

(19, s. 6), (]UO sol cum sponso com- 

paratur. 
Pag. 217, nota i post n kiiiiiid/c etc.n adde : 

vel fortasse tjag. ^LojLaj, uigur. 
jirinak. 
Pag. 220, lin. I pro inaniiiauganlar 

lege : inanniaganiar, — nota 8 pro 

yiang lege : Jcing. 
Pag. 223, lin. i[ cohnnnae sinistrae pro 

tdinir lege : tiinir. 
Pag. 225, nota 12 pro S«.iA3 lege : Sj-tt.»^, 

i. e. f^^. 
Pag. 226, nota 2 post «ut (l)u(min)osus» 

adde : vel quod mihi probabilius vidc- 

tur «utendus». 
Pag. 227, nota 12 pro dcsignatum lcge : 

designatam. 
Pag. 230, nota 2 post «ubcr» loco puncti 

comma legendum cst, — nota 6 pro 

schuftein legc : schuttcn, — nota 11 

post ((inconstans» adde : , hung. sze/e- 

berdi, sze/eburdi. 
Pag. 233, Hn. 3 coiumnac ad dextram 

pro 44 lege 14, — nota 16 pro scriptua 

lege : scripta, — nota 17 pro caussa 

lege : causa, - nota 18 pro jLs lege : 

JU. 



392 



EXCURSUS PRIMUS. 

Pag. 2Ty'^ , lin. 26 pro Radlofii lege : Pag. 23<S, lin. 5 pro ; lege 
Radloffii. 

EXCURSUS ALTER. 



Pag. 240 juxta glossas a Bltshequio al- 
latas adde formas respondentes goti- 
cas vel ex aliis quoque dialectis ger- 
manicis, si congruens vox got. desi- 
deratur, quas doct. SCHROERUS illis 
comparavit : 

(Broe) nord. b}-aiith 

(Plut) got. lluth 

(Stul) got. stols 

(Hus) got. hus 

(Wingart) got. Tvelnagards 
(Reghen) got. r/gu 
(Bruder) got. hrothar 



(Schuuester) got. svistar 

(Alt) 

(Wintch) 

(Siluir) 

(Goltz) 

(Kor) 

(Salt) 

(Fisct) 

(Hoef) 

(Thurn) 

(Stern) 

(Sune) 

(Minc) 

(Tag) 

(Oeghene 

(Bars) 



got. altheis 

gnt. vhids 

got. silubr 

got. gulth 

got. kaarii 

got. salt 

got. fisks 

got. haitbitli 

got. dauro gen. daurons 

got. stairiio 

got. suiiiio, suiina 

got. iiii-na 

got. dags 

got. augona 

fortasse bazds 



(Handa) got. handaii 

(Boga) desideratur in monum. 

Hnguae got. 
(Miera) iiandr. inier 

(Rinck s. Ringo) desideratur in mon. 

1. §:• 

(Brunna) got. brunna 
(Waghen) got. vagn ? 
(Apel) got. apuls ? 

(Schieten) got. skiutan ? 
(Schhpen) got. slepan 
(Kommen) got. giinan 

got. siggvan 

got. hlahjan 

got. gretan 

eot. gaggan 



(Singen) 

(Lachen) 

(Eriten) 

(Geen) 

(Breen) 



cf. got. brannjan, brin- 

nan ? 

(Schuualth) cf. got. svitlta — vairtha 

«morti propinquus», 

sviltaii «mori». 

Pag. 241, lin. 29 pro BUSBECKII lege : 

BUSBEQUII. 

Pag. 242, lin. 2 pro vair lege : vairs, — 
Hn. 8 pro gatilaba lege : gatilata, — ■ 
lin. 10 pro ineki lege : inekeis, — Hn. 
II post «supponit» adde : cf. etiam 
ant. fris. lesta «ultimus», — Hn. ultima 
os-o«x legendum est. 



VOCABULARIA. 

Pag. 248 post agbet adde : mend. scrip- Pag. 251 pro secundo eygir lege : eygi. 
tum i^ro albet, cf. alpant, elbeti s. Pag. 252 post eba i. q. oba pag. pro 148 
elbette. lege : 147. 



39,5 



Pag. 253 post elaf «luimori) pag. iio Pa^. 285 sub tamn^n etarmen pro <?/?'/// 



adde : ar. iaAs». 
Pag. 254 pro ianandim lcge : ianadim, 

— pro iappalarmen lege : iappar- 

larmen. 
l-^ag-. 258 pro ogiDic lege : ogiinr, — post 

ozding pro seccessisti lege : secessisti. 
Pag. 259 sub glossa udaa pro ^ir/'/*; lege : 

iitii. 
Pag. 262 post kalip ((forma» pag. 99 

adde : ar. v_!aJvJ}. 
Pag. 264 pro kosortili{kla7'men lege : ko- 

snriiklarme. 
Pag. 268 pro cd'i lege : cdi. 
Pag. 270 sub V. chetan pro bgamasce 

lege : bgamesce. 
Pag. 272 pro chayeyi/ lege : chuyegu, — 

pro chmiradan lege : chu7irada7i. 
Pag. 273 sub V. ghac ^ro i->Xs>- lege : p-^^- 



lege : c/iv'/. 

G* - 
Pag. 292 sub V. sayri pro >jLw lege : 

Pag. 294 sub V. sarhit pro 8«^.Uw lege : 
SoLu/, — sub V. seyr pro >jLw lege : 

Pag. 295 sub V. sir pro arcacanum lege : 

arcanum. 
Pag. 298 suh pesman bolurmen^xo ipid 

lege : ibid. 
Pag. 299 sub V. basmac pro caclaneum, 

lege : calcaneum — sub bavladi pro 

bavvlagil lege : bavlagil. 
Pag. 301 sub V. bicak pro dag. lege : 

pag., sub bis post 99, adde : biz scrip- 

tum pag. 226. 
Pag. 302 sub V. boyarmen pro pap. lege : 

pag., — sub bosaturmen pro bossatim 

perf. pag. 8 lege : bosatifn perf. ibid., 



bosattim idem pag. 8. 
Pag. 274 sub V. hawa pro tf«J6 lege : ^f.^. Pag. 303 pro bugolar lege : bv gvlar et 
Pag. 276 sub Jipkirrinie pro kbriirmen paulo infra pro bu lege : bv. 

lege : koriimen et pro vtwllet lege : Pag. 306 sub v. rustan pro ^^^^ 

" I ' 

vuvllef. lege : ^Laaw.j, — sub v. layh pro 

Pag. 280 pro yylmac lege : yylamac. dignns lege : dignus. 

Pag. 281, lin. I columnae sinis. ^xo yki Pag. 308 pro miaem lege : miaen. 

s _^ ^ 

lege:7X'//et pro 48 lege : 84. Pag. 311 sub v. a^nal lege : J^^c, 

Go 5 

Pag. 282 pro ceryii lege : r^ry/. sub v. «r^oj-/ lege : y*-^, — sub 

Pag. 284 post faul pro tempestus lege : mearxem pro ^;tVjj)^f lege : ^d^.yj. 

s 
tempestas. Pag. 312 sub yrs lege : ,j*-^, — sub 



CODEX CUMANICUS. 



.394 



oapas megirem lege : ^j^ksJS ^ Pag. 329 sub daffar lege : -JCiJ , 



sub oiia in line lege : oiAJaJ. 

o ^ 

Pag. 313 sub /^(7/- lege : iVy^. 

Pag. 315 sub cap lcge : .w^*^ , — sub 

card (idebitum» legc : ;j£iv», — sub 

calcni ar. delendum est. 
Pag. 316 sub ciesni lege : j«J, — sub 

cion ucin post iicin adde : mend. pro 

ciou, u. scriptum, — sub codrat lege : 
s^ c > 

s S 

Pag. 317 sub c//c?/ pro iai». lege : h^. 

Pag. 318 sub charahat pro mcretir.x lege : 

s c ' 
meretri.x, — sub charg lege : «-y^, 

— sub niechale?n pro pango lege : 

pungo. 

Pag. 319 sub chozak post chocac adde : 

Pag. 

Pag. 320 sub getmetchar lege : iootXi».. 

..5 "^ 

Pag. 321 ^xxh go7tjs lege: jiy^ 

Pag. 2^2Ty sub hacin pro mendicus lege : 

medicus, — sub hatnta pro dispar 

lege : dispar. 
Pag. 324 sub jaiesan pro anulis lege : 

annulis. 
Pag. 325 sub justrua pro inquisito lege : 

inquisitio. 
Pag. 326 sub coiiu post v^^ adde : cf. Pag. 345 sub berun pro berun, meroem 

ciou, cui. lege: bertm merocfn. 

Pag. 327 sub tercA' legc : millennium. Pag- 347 «"b made post pag. iii, adde : 

Pag. 328 sub turp lcgc: ^yj, — sub ar., - sub w^s/Vm pro ^'y^, c|)-gji 

dacsur lege : *a*j. lege : |»j.^-oe, *(«-gJl. 



sub dilghia pro october lege : October. 

Pag. 330 sub dulab post «pag. 90» adde : 
j 
^jf.tJ, quae vox in arabicam quoque 

linguam translata est. 

Pag. 331 sub df-ust in fine pro iutegritas 

lege : integritas, — sub fiaobat lege : 
s^ o ^ G o ^ 
iuaJ, sub nacas lege : (jij^", 

G c^ 

sub fiaps lege : (Jfi-o, — sub namax 
digar pro promeridianae lege : pome- 
ridianae. 

G 5 

Pag. 332 sub ftoufna lege : 2U>>->. 

Go_, 

Pag. 2)2>}) sub fnafixet lege : Uv»-*, 

sub betiffwyos pro 27 lege : 37, — sub 

xarnaden lege : .jIcX ^O n. 
Pag. 334 sub saya pro ioLu/ lege : Xjl-u». 
Pag. 335 sub sabagh pro >.iJ:Vm) 'j-^i 

lege : ^ ■*;V.w) y^'. 
Pag. 336 sub siagiftgia/Xege: iw?L sv .JUu, 

sub sifiatcdar pro cognito lege : cog- 

nitio. 
Pag. 337 sub sinidanj pro auditis lege : 

auditus. 
Pag. 339 sub zardauais pro zibelina lege : 

zibellina, — sub fnepandareffi ante 

imp. loco puncti comma legendum est. 



395 

Pag. 350 sul) valcaf unum cf. (IfU-ndum •^'ig'. 365 sub fak loco signi aequationis 

est. lege : germ. med. ae. 

Pag. 351 sub 7-amada?i post png. 81, Pag. t^']^ sub fosiiia pro foxinu lege : 

adde : ar. foxinu. 

Pag. 354 pro bbygdd lege : bbygde. Pag- 2)l?i sub rasorivs pro ibib. lege : 

Pag. 360 sub krimpis pro vacab. lege : ibid. 

vocab. Pag. 374 pro iiiiic^nii ibid lege : tinicim 

Pag. 364 sub .y/;/ pro war lege : ze'^^". ibid. 



INDEX NOMINUM PERSONARUM. 
Pag. 382 sub Plinio pro secundo LX lege : LXll. 



EDITIONES ACADEMI/E HUNGARIC^ 



MONUMENTA HUNGARI^ HISTORICA, PUBLICI lURIS FACIT 
SCIENTIARUM ACADEMI-iE HUNGARIC-<E COMMISSIO HISTORICA: 



SCRIPTORES 

Georgii Sirmiensis Capellani Ludovici II et Joannis Hungariae Regum 
Memorabilia sui temporis. 1484 — 1543. E Codice Bibliothecae Cae- 
sareae Vicnnensis edidit G. Wenzel. Pestini 1857. Volumen i-inicum. 
2 fl. 

Antonii Verancii Archiepiscopi Strigoniensis, Locumtenentis Regii etad 
Portam Ottomanicam legati Opera et Epistolae. 1538 — 1573- Edide- 
runt Ladislaus Szalay et Gustavus Wenzel.Voluminaduodecim. — 26 fl. 

Joannis Michaelis Bruti Ungaricarum Rerum libri qui exstant. 1490 — 
1552. Edidit Franciscus Toldy. 1867. Volumina tria. — 7 fl. 

Francisci Forgachii Ferdinandi I Regis Cancellarii, Antistitis Varadinen- 
sis, Rerum Hungaricarum sui temporis Commentarii. 1540 — 1572. 
Edidit Fidelis Majer. Volumen unicum. — 3 fl. 

Joannis Decii Barovii Commentariorum de rebus Ungaricis libri qui 
exstant. 1592 — 1598. Edidit Franciscus Toldy, Volumen unicum. — 2fl. 

Stephani Szamoskozy Rerum Ungaricarum et Transylv, libri qui exstant 
1566 — 1603. Edidit Alex, Szildgyi. Volumina tria. — 4 fl. 



D I P L O M A T A R I A 

Documenta Hungariaehistoriam illustrantiaeTabularioRegioBruxellens 
1441 — 1652. Edidit Michael Horvath. Volumina quatuor. — 8 fl. 

Documenta Hungariae historiam illustrantia e Tabulariis et Bibliothecis 

Londini existentibus eruta. Edidit Ernestus Simonyi. Volumen unicum. 

2 fl. 
CodexDiplomaticus ArpadianusContinuatus 890 — i^oi.Edidit Gustavus 

Wenzel. Volumina duodecim. — 28 fl. 
Codex Epistolaris Petri Pazmany Archiepiscopi Strigoniensis. 1605— 

i625.Volumen primum. — 3 fl. 



Actes et Documents, pour servir a rhistoire, de ralliance de George 
Rakoczy, Prince de Transylvanie, avec les Fran^ais et les Suedois dans 
la guerre de trente ans. Publies par Alexandre Szilagyi. Volumeunique. 
3 fi. 60 kr. 

Archivum Rakoczianum. Acta extera historiam Principis Francisci II 
Rakoczy illustrantia e Tabulario Regio Londinensi. 1703 — 17 1 z. Edidit 
Ernestus Simonyi. Volumina tria. — 6 fl. 

Acta Extera historiam Hungariae tempore Regum stirpis Andegavensis 
illustrantia. 1268 — 1426. Edidit Gustavus Wenzel. Volumina tria. • — 
12 fl. 15 kr. 

Acta Extera historiam Hungariae tempore Regis Mathiae a Hunyad 
illustrantia. 14.^8 — 1490. Ediderunt Joannes Nagy et Albertus L. B. 
Nyary. Volumina quatour. — 8 fl. 

Acta Comitialia Regni Hungariae. 1526 — 158 1. Edidit Guilielmus 
Fraknoi. Volumina I — VI. — 22 fl. 

Acta Comitialia Regni 'Pransylvaniae. 1540 — 1607. Edidit Alexander 
Szilagyi. Volumina I — V. — 15 fl. 

Epistolae dipl. Papae Pauli III et Card. Alexandri Farnensis ad res 

Hungaricas pcrtinentes (1335 — 1349)- Edidit Leop. Ovary. — 2 fl. 

Nicolai Olah (Ludovici II Regis Hungariae et Mariae Reginae a secretis, 
Ferdinandi I cancellarii etc.) Codex epistolaris 1526 — 1538. Rec. 
dr. Arn. Ipolyi. Volumen unicum — 3 fl. 

Principis Francisci II Rakoczi confessiones et aspirationes principis 
christiani. E Codice Bibliothecae nationalis Parisiensis. Volumen uni- 
cum. — 3 fl. 

Codex dipl. Hungaricus i\ndegavensis. Edidit E. Nagy. Vohimen 
primum. — 3 fl. 60 kr. 

G. Fejer Codex diplom. Hungariae. TabulachronoIogicatomos,volumina 
et paginas indicans, a quibus diplomata certorum annorum incipiunt. 
Ed. Ferd. Knauz. — 50 kr. 

Index Alphab. Codicis diplomatici Hungariae perGeorg. Fej^r. Jussu Aca- 
demiaeScient.Hungaricae conc. Maur. Czinar. Volumen unicum — 2Q. 

Dr. I. Erdy De tabulis ceratis in Transylvania repertis. Insunt VI tabulae 
lithogr. — 50 kr. 

Carolus Torma Repertorium ad literaturam Daciae archaeologicam et 
epipraphicam. — 2 fl. 50 kr. 

Eug. Abel Analccta ad historiam renascentium in Hungaria litterarum 
spectantia. — i fl. 80 kr. 

Typographia Societatis «Fr.inklirn. 



c 



PL Codex ciamanicus, Bibliothec 
318 ad templum divi Marci i 

Z5C55 Venetiarum 

1880 



PLEASE DO NOT REMOVE 

CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

— I 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY '